01 - GỐC TÍCH LÝ THÁI TỔ

Diễn đạt theo cách nói hiện
nay thì vua đầu triều Lý là Lý Thái Tổ (1010 - 1028) quả là người có lí lịch
rất không rõ ràng. SáchĐại Việt sử kí toàn thư(bản kỉ, quyển
2, tờ 1 - a) có đoạn chép như sau:

“Thái Tổ hoàng đế họ Lý, húy
là Công Uẩn, người châu Cổ Pháp, Bắc Giang (nay là đất Tiên Sơn, Bắc Ninh), mẹ
người họ Phạm, đi chơi chùa Tiên Sơn (nay thuộc Từ Sơn, Bắc Ninh), có thai với
thần nhân, sinh ra vua vào ngày 12 tháng 2 năm Giáp Tuất (974)

Nhưng, cũng sách trên, ngay
cuối tờ lại có đoạn chép rằng:

“Vua sinh ra mới được ba
tuổi, mẹ ngài bèn ẵm đến nhà Lý Khánh Văn. Khánh Văn bèn nhận làm con nuôi.”

Bởi mấy chữ ngắn ngủi này mà
nhiều người cho rằng Lý Thái Tổ chính là con của Lý Khánh Văn. Nhưng rồi đến
tháng 2 năm Mậu Ngọ (1018), nghĩa là tám năm sau khi Lý Công Uẩn lên ngôi vua,
lại cũng sách trên (tờ 8 - a) cho biết, Lý Thái Tổ đã truy phong cho bà nội làm
hậu và đặt tên thụy. Vậy thì thần nhân ở chùa Tiên Sơn và nhân vật Lý Khánh Văn
ắt chỉ là sự thêm thắt chút ít mà thôi.

[Chúc bạn đọc sách vui vẻ
tạiwww.gacsach.com - gác nhỏ cho người yêu
sách.]

Cha đẻ Lý Thái Tổ đích thực
là ai, chuyện này xin tạm gác lại, chỉ biết việc Lý Thái Tổ chào đời, cứ như sử
cũ mà xét, thì đã có sự báo trước một cách rất ngộ nghĩnh. Cũng sách đã dẫn ở
trên (tờ 1 - b) chép rằng:

- Trước ở viện Cảm Tuyển, chùa Ứng Thiên Tâm
(châu Cổ Pháp) có con chó con mới sinh, sắc trắng, lông có đốm đen, kết thành
hình hai chữThiên tử.Kẻ thức giả nói đó là điềm năm Tuất
(năm con chó), đất ấy sẽ sinh ra thiên tử. Đến nay, vua sinh năm Giáp Tuất, sau
lên làm thiên tử, quả là ứng nghiệm.”

Lời bàn:Thiên tử nguyên nghĩa
là con trời, nhưng con trời lại do người trần mắt tục sinh ra. Thế là trong sự
khác thường đã có sự thường. Thái Tổ như người và cũng hơn người từ sự thường
dễ hiểu ấy. Người đời ưa đặt điều quái dị, để rồi rốt cuộc, chính mình lại tin
vào điều quái dị đó. Lẽ đâu tạo hóa cợt nhả đến độ vô lối, báo trước sự ra đời
của một vĩ nhân qua đám lông của một con chó tầm thường.

Lý Thái Tổ, ở trên thì được
triều thần và sư tăng tôn phò, thay Ngọa Triều bạo ngược mà làm vua để giữ yên
thiên hạ, dưới thì chăm lo sức dân, mở thời thái bình cho đất nước, con người
có tầm nhìn xa trông rộng ấy đã sáng lập ra triều Lý (1010 - 1225) và định đô
mới cho quốc gia là Thăng Long... công đức sáng đến muôn đời, vinh quang kể đến
tột bậc. Vậy thì, thêm thắt vài điều li kì cho lí lịch của Lý Thái Tổ nào có
ích gì?

02 - LÝ THÁI TỔ VỚI VIỆC DỜI ĐÔ

Năm 967, Đinh Bộ Lĩnh dẹp
xong loạn 12 sứ quân, năm sau (968), ông lên ngôi hoàng đế, xưng là Đinh Tiên
Hoàng, đặt quốc hiệu là Đại Cồ Việt, niên hiệu là Thái Bình, định đô ở Hoa Lư.
Đất Hoa Lư (nay thuộc Ninh Bình) là kinh đô của nước ta suốt cả thời Đinh (968
- 979) lẫn thời Tiền Lê (980 - 1009), dài đến hơn bốn chục năm trời.

Năm 1010, nghĩa là ngay sau
khi Ngọa Triều vừa mất, Lý Công Uẩn được tôn lên ngôi báu, đó là Lý Thái Tổ, vị
vua khai sinh ra triều Lý (1010 - 1225). Công việc đầu tiên của Lý Thái Tổ là
dời đô. SáchĐại Việt sử kí toàn thư (bản kỉ, quyển 2, tờ 2 a - b
và tờ 3 - a) chép rằng:

“Vua thấy Hoa Lư ẩm thấp
chật hẹp, không đủ làm chỗ ở của đế vương, muốn dời đi nơi khác, tự tay viết
chiếu truyền rằng: “Ngày xưa, nhà Thương (Trung Quốc) tính đến đời Bàn Canh là
năm lần dời đô, nhà Chu (Trung Quốc) tính đến Thành Vương là ba lần dời đô; há
phải các vua đời tam đại ấy (tam đại gồm Hạ, Thương và Chu) theo ý riêng mà tự
dời đô, không tính toán gì đâu. Làm thế chẳng qua cũng cốt để mưu nghiệp lớn,
chọn ở chỗ giữa, làm kế cho con cháu muôn vạn đời, trên kính mệnh trời, dưới
theo dân, xem có chỗ tiện thì dời đô, cho nên vận nước lâu dài, phong tục giàu
thịnh. Thế mà hai nhà Đinh, Lê lại theo ý riêng, coi thường mệnh trời, không
noi theo việc cũ của các nhà Thương, Chu, cứ chịu yên đóng đô nơi đây, đến nỗi
thế đại không dài, vận số ngắn ngủi, trăm họ tổn hao, muôn vật không hợp. Trẫm
rất lấy làm đau đớn, không thể không dời đô. Huống chi Đại La là thành cũ của
Cao Vương (chỉ Cao Biền) ở giữa trung tâm trời đất, được cái thế rồng cuộn hổ
ngồi, chính giữa đông tây nam bắc, tiện núi sông sau trước, rộng mà bằng phẳng,
thế đất cao mà sáng sủa, dân không khổ về ngập lụt tối tăm, muôn vật tốt tươi
phồn thịnh. Xem khắp nước Việt ta, đó là nơi thắng địa, thực là chỗ tụ hội quan
yếu của tứ phương, đúng là đất đóng đô mãi mãi đến muôn đời. Trẫm muốn nhân địa
lợi ấy mà định nơi ở, các khanh nghĩ thế nào?” Bầy tôi đều nói “Bệ hạ vì thiên
hạ mà lập kế dài lâu, trên cho nghiệp đế được thịnh vượng lớn lao, dưới cho dân
chúng được đông đúc giàu có, ai dám không theo?” Vua nghe vậy cả mừng.

Mùa thu tháng bảy (năm
1010), Vua từ thành Hoa Lư dời đô ra phủ thành Đại La. Khi thuyền Vua đang tạm
đỗ dưới thành, có rồng vàng hiện lên ở thuyền ngự. Vua nhân đó đổi gọi thành
Đại La là Thăng Long.”

Lời bàn:Thời
ấy, nhìn từ bất cứ góc độ nào thì Thăng Long cũng là trung tâm của đất nước. Vả
chăng, trước triều Lý nhiều thế kỉ, Thăng Long cũng đã từng là trung tâm kinh
tế, chính trị và văn hóa của đất nước rồi. Sớm muộn tuy có khác nhau, nhưng
định đô ở Thăng Long, Lý Thái Tổ thực đã nối được chí lớn của An Dương Vương,
của Lý Nam Đế, của Ngô Quyền, và của các bậc anh hùng thuở trước rồi đó vậy.

Sáng suốt thay, người chọn
đất đóng đô. Tuyệt vời thay, người đặt tên kinh đô. Chút huyền bí đượm nồng thi
vị ấy đã góp phần tôn vẻ đẹp có thật của Thăng Long, để ngàn năm sau, đất ấy
vẫn là niềm tự hào của dân tộc.