Hội hè đã kết thúc, khách khứa đã ra về, cái lều da bò đã được tháo gỡ, mọi
việc trở lại như cũ, ít nhất là bề ngoài. Tôi đã nhận được con ngựa của thủ
lĩnh Justo tặng, một con tuấn mã màu xám có đốm trắng, đuôi dài sát đất, bờm
màu xám bạch kim rất đẹp. Lali và Zoraima chẳng bằng lòng chút nào, và ông thầy
mo có cho gọi tôi đến để nói cho tôi biết rằng Lali và Zoraima có hỏi ông ta
xem thử nếu họ cho con ngựa ăn thủy tinh đâm vụn cho nó chết đi thì họ có bị
sao không. Ông thầy mo đã trả lời hai cô là không được làm như thế vì tôi được
một ông thần Anh-điêng nào đó che chở cho nên nếu hai cô bỏ thủy tinh vụn vào
thức ăn của ngựa thì chỗ thủy tinh đó tức khắc sẽ chui vào bụng hai cô. Ông ta
nói thêm rằng theo ông không có gì đáng sợ về phía họ nữa, nhưng điều đó cũng không
chắc hoàn toàn. Tôi phải coi chừng. Còn về phần tôi thì sao? Không sao cả, ông
ta nói thế. Nếu hai cô thấy tôi sửa soạn ra đi thật, quá lắm họ cũng chỉ có thể
giết tôi bằng một phát súng, nhất là Lali. Liệu tôi có thể tìm cách thuyết phục
họ để họ cho tôi đi, hứa rằng tôi nhất định sẽ trở lại không? Tối kỵ, không bao
giờ được để cho họ thấy rằng tôi muốn ra đi.

Ông thầy mo đã nói được cho tôi hiểu tất cả những điều đó đúng hôm ấy ông
ta cho gọi cả Zorillo đến làm thông ngôn. Tình hình rất nghiêm trọng cho nên
phải đề phòng hết cách, Zorillo kết luận như vậy. Tôi về nhà. Zorillo cũng về
bằng một con đường khác - (khi đến đây, anh ta cũng đã giữ ý đi một con đường
khác hẳn con đường của tôi). Trong làng không có ai biết là Zorillo lên chỗ ông
thầy mo cùng một lúc với tôi.

Đã sáu tháng trôi qua, và tôi rất nóng lòng muốn ra đi. Có một hôm đi đâu
về, tôi bắt gặp Lali và Zoraima lom khom trên tấm bản đồ. Hai cô đang cố đoán
xem những hình vẽ ngoằn ngoèo trên tờ giấy kia là cái gì. Hai cô ngại nhất là
cái hình có những mũi tên chỉ ra bốn phương trời. Rốt cục họ chẳng hiểu gì
nhưng vẫn đoán rằng tờ giấy này có một cái gì rất hệ trọng đối với cuộc đời của
vợ chồng chúng tôi. Bụng Zoraima đã bắt đầu to lên khá rõ. Lali hơi ghen và bắt
tôi phải làm tình vào bất cứ giờ nào không kể ngày hay đêm, hễ có nơi thuận
tiện một chút là được. Zoraima cũng đòi làm tình, nhưng may thay, chỉ ban đêm
thôi. Tôi đã đến thăm thủ lĩnh Công Bằng, ông của Zato. Cả Lali và Zoraima cũng
cùng đi với tôi. Rất may là hôm trước tôi đã giữ lại hình vẽ đầu hổ, cho nên
bây giờ tôi có thể dùng nó để đồ lên ngực ông thủ lĩnh. Trong sáu ngày việc xăm
hình đã xong, vì lớp vảy đầu đã tróc rất nhanh sau khi ông ta rửa ngực bằng
nước có bỏ chút vôi sống. Justo hài lòng đến nỗi mỗi ngày ông soi gương đến mấy
lần. Trong khi tôi còn ở đấy thì Zorillo đến. Với sự đồng ý của tôi, anh ta nói
chuyện với thủ lĩnh về dự định của tôi, vì tôi muốn ông đổi cho tôi con ngựa.
Ngựa của người Guajiros màu xám có đốm trắng không hề có ở Colombia, nhưng ông
thủ lĩnh có ba con ngựa hồng, vốn là ngựa xứ Colombia. Biết được ý định của
tôi, ông ta cho người đi bắt ngựa ngay. Tôi chọn một con có vẻ đằm tính nhất
ông ta liền ra lệnh đóng yên, lắp bàn đạp và một cái hàm thiếc, vì ngựa của họ
không có yên, và hàm thiết chỉ là một khúc xương. Sau khi đã trang bị tôi theo
kiểu Colombia, thủ lĩnh đặt vào tay tôi sợi dây cương bằng da nâu, rồi trước
mặt tôi ông ta đếm cho Zorillo ba mươi chín đồng tiền vàng mỗi đồng ăn một trăm
pesos. Zorillo có nhiệm vụ giữ số tiền này để trao lại cho tôi khi tôi ra đi.
Ông ta muốn tặng tôi khẩu các-bin Winchester tự động của ông ta, nhưng tôi từ
chối. Vả lại Zorillo cũng đã nói rằng tôi không thể mang vũ khí vào Colombia
được. Lúc bấy giờ thủ lĩnh Công Bằng đưa cho tôi hai mũi tên dài bằng ngón tay
bọc trong một cái túi da nhỏ. Zorillo nói cho tôi biết rằng những mũi tên này
đã được tẩm một thứ thuốc độc rất mạnh và rất quý.

Zorillo chưa bao giờ thấy mà cũng chưa bao giờ có những mũi tên tẩm thuốc
độc. Anh ta có nhiệm vụ giữ mấy mũi tên này cho đến khi tôi lên đường. Tôi
không biết làm thế nào để bày tỏ lòng biết ơn của tôi đối với lòng tốt tuyệt
vời của thủ lĩnh Công Bằng. Ông ta nói tôi qua Zorillo rằng ông ta biết được ít
nhiều về cuộc đời tôi và tôi nghĩ rằng cái phần mà ông ta chưa biết chắc phải
phong phú lắm, vì dưới mắt ông tôi là một con người hoàn hảo; ông ta nói lại
rằng đây là lần đầu tiên trong đời ông được biết rõ về một người da trắng,
trước kia ông coi tất cả những người da trắng như là những kẻ thù, nhưng từ nay
ông sẽ quý mến họ và tìm cách biết thêm một người nữa giống như tôi. Ông nói:

- Anh hãy nghĩ cho kỹ trước khi lên đường đi đến một vùng đất có nhiều kẻ
thù của anh và rời bỏ vùng đất này, nơi mà anh chỉ có những người bạn.

Ông ta lại nói rằng Zato và bản thân ông sẽ trông nom Lali và Zoraima, rằng
đứa con của Zoraima bao giờ cũng sẽ có được một vị trí vinh hiển trong bộ lạc
(nếu nó sẽ là con trai, dĩ nhiên). Ông nói tiếp:

- Tôi thì tôi chẳng muốn anh ra đi. Nếu anh ở lại, tôi sẽ cho anh cô gái
xinh đẹp mà anh đã gặp trong ngày hội. Đó là một đứa con gái tốt, và nó cũng
yêu anh. Nếu vậy anh có thể ở lại đây với tôi. Anh sẽ có một ngôi nhà lớn và
muốn có bao nhiêu bò cũng được.

Tôi từ giã con người tuyệt vời đó và trở về làng. Suốt dọc đường, Lali
không nói một câu nào. Cô ngồi sau lưng tôi, trên con ngựa hồng. Cái yên cà vào
đùi làm cho cô đau, nhưng cô vẫn không hé răng. Zoraima chung ngựa với một
người Anh-điêng. Zorillo trở về làng anh ta bằng một con đường khác. Ban đêm
trời hơi lạnh. Tôi mặc cho Lali chiếc áo vét bằng da cừu mà thủ lĩnh Công Bằng
mới cho tôi. Cô cứ để mặc, không nói lấy một lời, không biểu lộ một cảm xúc gì.
Người cô im như pho tượng. Cô cứ để cho tôi mặc áo vào người, chỉ thế thôi.
Ngựa chạy có xóc nhiều, cô cũng không ôm lưng tôi để ngồi cho vững. Về đến làng,
trong khi tôi ghé chào Zato, cô dắt ngựa về trước, buộc dây cương vào cột nhà,
ném một bó cỏ trước mặt nó, không tháo yên, không tháo hàm thiết. Tôi ngồi với
Zato đến một tiếng đồng hồ rồi về nhà.

Khi nào buồn, người Anh-điêng, nhất là phụ nữ, có một gương mặt trầm ngâm,
kín như bưng, không một thớ thịt nào cử động, đôi mắt chìm đắm trong nỗi buồn
nhưng lại không bao giờ khóc. Họ có thể rên rỉ, nhưng họ không khóc. Đang nằm,
tôi trở mình vô tình chạm phải bụng Zoraima lần nữa. Cái võng này mắc rất thấp.
Tôi nằm xuống thì cảm thấy có ai chạm vào nó. Tôi giả vờ ngủ. Lali ngồi trên
một súc gỗ và im lặng nhìn tôi không nhúc nhích. Một lát sau tôi lại cảm thấy
sự có mặt của Zoraima: cô có thói quen bóp nát mấy bông hoa cam rồi xát lên
người, cho nên da cô có một mùi thơm rất riêng biệt. Những bông hoa ấy cô
thường mua từng túi nhỏ của một người đàn bà Anh-điêng thỉnh thoảng vẫn ghé vào
làng. Khi tôi thức dậy hai cô vẫn ngồi ở đấy, im lìm bất động. Mặt trời đã lên,
lúc ấy vào khoảng tám giờ. Tôi dẫn hai người ra bãi biển và nằm xuống lớp cát khô.
Lali và Zoraima đều ngồi cạnh tôi. Tôi vuốt lên đôi vú và lên bụng Zoraima,
nhưng cô vẫn lạnh như băng. Tôi kéo Lali nằm xuống và hôn cô, nhưng cô mím chặt
môi lại. Người chèo thuyền đã đến đợi Lali. Chỉ nhìn gương mặt của cô thôi, anh
ta cũng hiểu ngay và lảng đi nơi khác. Tôi thành thật xót xa nhưng tôi chẳng
biết làm cách nào, chỉ biết ôm ấp vuốt ve họ để cho họ thấy rõ tôi yêu họ. Họ
vẫn chẳng nói không rằng. Chỉ nghĩ đến cuộc sống của họ sau khi tôi ra đi, tôi
cũng đã thấy rối bời cả ruột gan trước nỗi đau lớn lao của họ. Lali muốn làm
tình ngay cho bằng được. Cô hiến thân cho tôi một cách hầu như tuyệt vọng. Vì
nguyên do gì? Nguyên do chỉ có thể có một: cố sao có thai với tôi. Sáng hôm ấy,
lần đấu tiên tôi trông thấy một cử chỉ ghen tuông của Lali đối với Zoraima. Lúc
bấy giờ tôi đang vuốt ve cái bụng và đôi vú của Zoraima còn cô thì cắn nhè nhẹ
vào dái tai tôi. Chúng tôi đang nằm trên bãi biển ở một nơi kín gió trên cát
mịn. Lali đi tới, cầm lấy cánh tay em, rồi vuốt lên cái bụng hơi phồng lên của
cô em, rồi lại vuốt lên cái bụng phẳng và trơn của mình. Zoraima lập tức đứng
dậy nhường chỗ cho chị bên cạnh tôi, vẻ như muốn nói: chị có lý.

Hai cô ngày nào cũng làm hết món này đến món nọ cho tôi ăn, nhưng hai cô
thì chả ăn gì hết. Đã ba ngày rồi họ không ăn gì. Tôi thắng ngựa và suýt phạm
một sai lầm nghiêm trọng, sai lầm đầu tiên kể từ hơn năm tháng nay: tôi định
đến thăm ông thầy mo mà không chờ được phép. Giữa đường tôi sực nhớ ra, nên
không dám vào thẳng mà chỉ đi qua đi lại cách lều ông ta khoảng hai trăm mét.
Ông ta đã trông thấy tôi và ra hiệu gọi tôi đến. Tôi tìm cách làm cho ông ta
hiểu rằng Lali và Zoraima không chịu ăn nữa. Ông ta cho tôi một cái hạt gì
giống như hạt dẻ, dặn tôi bỏ vào chum nước ngọt trong nhà. Tôi về nhà và bỏ cái
hột vào cái chum lớn. Hai cô đã uống nước nhiều lần mà tôi vẫn chẳng thấy họ ăn
gì cả. Lali không đi vớt trai nữa. Hôm nay, sau bốn ngày nhịn đói hoàn toàn, cô
đã làm một việc thật là điên rồ: cô đã bơi ra biển cách bờ gần hai trăm mét và
đem ba mươi con sò về cho tôi ăn. Nỗi tuyệt vọng câm lặng của họ làm cho tôi
hoang mang đến nỗi tôi cũng không ăn được nữa. Tình trạng này đã kéo dài được
sáu ngày. Lali phải nằm, người cô hâm hấp sốt. Trong sáu ngày trời cô chỉ mút
nước vài quả chanh, ngoài ra chẳng có gì nữa. Zoraima ăn mỗi ngày một lần vào
giữa trưa. Tôi không còn biết làm thế nào nữa.

Hôm đó tôi ngồi cạnh Lali. Lali nằm trên một chiếc võng mà tôi đã gấp lại
trải xuống đất thành một thứ nệm, mắt cô nhìn đăm đăm lên mái nhà, người cô bất
động. Tôi nhìn Lali rồi lại nhìn Zoraima với cái bụng cộm lên, rồi cũng chẳng
hiểu rõ tại sao, nước mắt tôi trào ra: tôi khóc. Khóc cho bản thân, hay khóc
cho họ? Ai mà biết được! Tôi khóc, nước mắt chảy ròng ròng trên hai má. Zoraima
thấy thế liền cất tiếng rên rỉ, lúc bấy giờ Lali ngoảnh lại và thấy mặt tôi
giàn giụa nước mắt. Cô đứng phắt dậy, đến ngồi vào lòng tôi, rên khe khẽ. Cô ôm
hôn tôi và vuốt ve tôi. Zoraima quàng một cánh tay lên vai tôi, Lali thì bắt
đầu nói những gì không rõ, vừa nói vừa rên rỉ. Zoraima đáp lại, hình như cô
trách móc chị. Lali lấy một cục đường đen to bằng nắm tay bỏ vào nước khuấy
trước mặt tôi và uống hai hớp hết sạch. Rồi cô cùng ra ngoài với Zoraima, tôi
nghe thấy tiếng họ dắt ngựa ra, và đến khi tôi ra thì đã thấy nó được thắng yên
cương đầy đủ, dây cương buộc vào đầu yên. Tôi đem theo cái áo da cừu cho
Zoraima, và Lali đặt lên yên một cái võng gấp lại. Zoraima lên ngựa trước, ngồi
sát cổ con ngựa, tôi ngồi giữa và Lali ngồi sau. Lúc bấy giờ tôi hoang mang đến
nỗi ra đi chẳng chào ai mà cũng chẳng báo cho thủ lĩnh biết.

Lali kéo dây cương, vì tôi tưởng họ định đi đến nhà ông thầy mo nên đã cho
ngựa đi về hướng ấy. Hóa ra không phải, Lali kéo dây cương rồi nói:

- Zorillo.

Chúng tôi đi gặp Zorillo, Lali ngồi bám vào thắt lưng tôi thật chặt, mấy
lần hôn vào cổ tôi. Tôi thì tay trái cầm cương còn tay phải tôi vuốt ve Zoraima
của tôi. Chúng tôi đến làng Zorillo vừa đúng lúc anh ta từ Colombia trở về với
ba con lừa và một con ngựa chở rất nặng. Chúng tôi vào nhà. Lali nói trước, rồi
Zoraima.

Và đây là những điều Zorillo đã nói lại cho tôi hiểu: kể cho đến khi trông
thấy tôi khóc, Lali đã tưởng rằng tôi là một con người Da trắng không hề coi cô
ta ra gì. Lali biết rằng tôi sắp ra đi, nhưng tôi giả dối như con rắn vì tôi
không bao giờ chịu nói gì hay làm gì cho cô hiểu điều đó. Cô ấy nói rằng cô
thất vọng vô cùng, vì cô vẫn nghĩ rằng một người như cô có thể làm cho một
người đàn ông hạnh phúc được. Cô nghĩ rằng một người đàn ông được thỏa mãn thì
không bao giờ lại bỏ đi, rằng sau một sự đổ vỡ trầm trọng như vậy không còn lý
do gì để cho cô tiếp tục sống nữa. Zoraima cũng nói đại loại như vậy, và thêm
vào đấy lại còn lo rằng con trai cô đẻ ra sẽ giống như bố nó: một con người
chẳng biết nói năng, ăn ở dối trá và đòi hỏi ở vợ mình những chuyện khó làm đến
nỗi, mặc dầu sẵn sàng hy sinh tính mạng cho chồng, họ cũng không tài nào hiểu
được tại sao tôi lại muốn xa lánh cô ấy như thể cô ấy là con chó đã cắn tôi hôm
tôi mới đến? Tôi trả lời:

- Lali ạ, nếu bố em ốm, em sẽ làm gì?

- Em sẽ đi trên chông gai để đến săn sóc bố.

- Nếu người ta săn đuổi em như một con thú để giết em, thì đến cái ngày mà
em có thể chống trả được em sẽ làm gì?

- Em sẽ đi tìm kẻ thù của em khắp mọi nơi, để chôn nó xuống thật sâu, sâu
đến nỗi nó không còn có thể nhúc nhích trong cái lỗ chôn nó được nữa.

- Làm xong tất cả những việc đó, em sẽ làm gì nếu em có hai người vợ tuyệt
vời đang đợi em?

- Em sẽ cưỡi ngựa trở về.

- Đó là điều mà anh sẽ làm, chắc chắn như vậy.

- Thế nếu khi anh trở về em đã già và xấu thì sao?

- Anh sẽ về từ lâu trước khi em già và xấu.

- Phải, nước trong mắt anh đã chảy ra: như vậy là anh không bao giờ có thể
cố tình xa lánh chúng em. Cho nên bây giờ anh muốn ra đi lúc nào em cũng bằng
lòng, nhưng anh phải đi giữa ban ngày, trước mặt mọi người, chứ không phải ra
đi vụng trộm như thằng ăn cắp. Anh phải ra đi đúng như anh đã đến đây, đúng vào
giờ ấy, ăn mặc chỉnh tề. Anh phải nói rõ người nào được anh giao nhiệm vụ trông
nom chúng em đêm ngày. Zato là vị thủ lĩnh của chúng em, nhưng phải có một người
nữa trông nom chúng em. Anh phải nói cho mọi người nghe rằng nhà này vẫn là nhà
của anh, rằng không có một người đàn ông nào trừ con trai anh nếu trong bụng
Zoraima là một đứa con trai, không có một người đàn ông nào có quyền bước chân
vào nhà anh. Vậy Zorillo phải đến đây vào ngày anh ra đi. Để nói lại cho mọi
người nghe tất cả những điều anh cần nói.

Chúng tôi đã ngủ lại nhà Zorillo. Đêm ấy là một đêm dịu ngọt và êm ái lạ
thường. Những tiếng thì thầm và những âm thanh êm dịu phát ra từ miệng hai đứa
con gái của thiên nhiên ấy có những âm hưởng ái ân mạnh mẽ và sâu xa đến nỗi
tôi rung động đến tận đáy lòng. Cả ba chúng tôi cùng cưỡi ngựa trở về làng, đi
rất thong thả để nương nhẹ cái bụng của Zoraima. Tôi phải ra đi đúng vào ngày
thứ chín sau khi bắt đầu tuần trăng, vì Lali muốn cho tôi biết chắc cô đã có
mang chưa. Tuần trăng trước, cô không thấy kinh nguyệt. Lali sợ mình có thể
nhầm, nhưng nếu tuần trăng này lại không thấy nữa thì như thế có nghĩa là một
đứa con đã bắt đầu phôi thai trong mình cô. Zorillo sẽ đem theo tất cả các thứ
áo quần tôi sẽ mặc: tôi sẽ mặc các thứ ấy vào sau khi đã nói chuyện với dân
làng với tư cách đầy đủ của một người dân Guajiro. Nghĩa là trong bộ trang phục
của dân tộc - cái khố. Trước đấy một hôm, chúng tôi sẽ phải cùng đến gặp ông
thầy mo, cả ba người. Ông ta sẽ nói cho chúng tôi biết là trong nhà phải để ngỏ
cái cửa của tôi hay phải đóng nó lại. Vì phải nương nhẹ cái bụng của Zoraima,
chúng tôi cho ngựa đi trên đường về một cách chậm chạp. Tuy vậy, chuyến đi này
không có gì buồn bã. Hai cô vợ của tôi thà biết rõ sự thật còn hơn là bị bỏ lại
trong một tình thế không minh bạch và chịu đựng những tiếng chê cười của đàn bà
và đàn ông trong làng. Khi Zoraima sinh con, cô sẽ chọn một người chèo thuyền
để đi mò trai, cô sẽ cố gắng mò thật nhiều ngọc để dành cho tôi.

Lali cũng sẽ đi mò trai nhiều hơn trước để có công việc làm cho đỡ buồn.
Tôi rất tiếc là đã không học tiếng Guajiro: tôi chỉ biết được mười lăm tiếng là
cùng. Giá tôi chịu khó học, tôi có thể nói với Lali và Zoraima biết bao nhiêu
điều cần nói, nhất là những điều không thể nói qua một người phiên dịch. Chúng
tôi đã về đến làng. Việc đầu tiên cần phải làm là đến gặp Zato để xin lỗi vì
vừa rồi ra đi không nói gì với ông. Zato cũng cao thượng như cha ông. Tôi chưa
kịp nói thì ông đã đặt bàn tay lên cổ tôi và nói “Uilu (anh im đi).” Còn mười
hai ngày nữa sẽ có trăng non. Cộng thêm tám ngày tôi phải đợi nữa là hai mươi
ngày: đến ngày thứ hai mươi mốt tôi sẽ lên đường.

Tôi xem lại bản đồ, dự định thay đổi một vài chi tiết trong cách đi qua các
làng mạc, vừa xem vừa nghĩ lại những điều mà thủ lĩnh Công Bằng đã nói với tôi.
Dễ có nơi nào tôi sẽ được sung sướng hơn ở đây, nơi mà mọi người đều yêu quý
tôi? Hay là tôi sẽ tự mình chuốc lấy tai họa khi trở về với thế giới văn minh?

Tương lai sẽ trả lời cho tôi biết.

Ba tuần ấy đã trôi qua như một giấc mơ kỳ ảo. Lali đã có đủ bằng chứng để
biết chắc rằng cô có mang: thế là sẽ có hai hay ba đứa trẻ đợi tôi về. Sao lại
ba? Lali nói với tôi rằng mẹ cô đã hai lần đẻ sinh đôi. Chúng tôi đã đến gặp
ông thầy mo. Không, không được đóng cửa. Chỉ lấy một cành cây chắn ngang cửa là
đủ. Cái võng mà ba chúng tôi thường nằm phải đem căng lên trần nhà. Lali và
Zoraima lúc nào cũng phải cùng đi ngủ một lúc vì hai cô bây giờ chỉ là một. Rồi
ông ta bảo chúng tôi ngồi quanh ngọn lửa, bỏ một nắm lá xanh vào và hun khói
chúng tôi hơn mười phút. Xong đâu đấy chúng tôi về nhà chờ Zorillo đến. Ngay
tối hôm ấy anh ta đến thật. Chúng tôi đốt một đống lửa ở phía trước, và dân
làng đến ngồi xung quanh nói chuyện với chúng tôi suốt đêm. Thông qua Zorillo,
tôi nói với mỗi người một đôi lời thân ái, và người ấy cũng đáp như thế. Khi
mặt trời mọc tôi lui vào nhà với Lali và Zoraima.

Suốt ngày hôm sau chúng tôi quấn quýt bên nhau. Zoraima ôm lấy tôi để cảm
thấy rõ hơn là tôi đang ở trong cô, Lali quấn quanh tôi như một sợi dây leo,
tôi như bị đóng chặt vào cô... Đến chiều là giờ ra đi. Tôi nói với thủ lĩnh
thông qua Zorillo:

- Thưa thủ lĩnh Zato vị tù trướng lớn của cái bộ lạc đã tiếp nhận tôi và đã
cho tôi tất cả, tôi buộc lòng phải thưa với thủ lĩnh rằng thủ lĩnh cần cho phép
tôi đi xa bộ lạc trong nhiều tuần trăng.

- Tại sao anh lại muốn xa rời các bạn anh?

- Tại vì tôi cần phải đi trừng phạt những kẻ đã săn đuổi tôi như một con
thú. Nhờ thủ lĩnh, tôi đã có nơi nương náu trong làng này, tôi đã được sống
hạnh phúc, ăn uống no đủ, có được những người bạn cao quý, hai người vợ đã đưa
ánh nắng vào lồng ngực tôi. Nhưng tất cả những điều đó không thể biến một người
đàn ông như tôi thành một con thú khi đã gặp được một nơi ẩn nấp ấm cúng thì cứ
nằm lại đấy suốt đời vì sợ phải đau khổ nếu rời chỗ ấy lên đường đấu tranh. Tôi
đi tìm những kẻ thù của tôi để đối chọi với chúng đi tìm người cha già đang cần
đến tôi. Ở đây tôi để lại linh hồn của tôi, tôi để lại những đứa con nảy mầm từ
tình yêu thương của chúng tôi. Nếp nhà tranh của tôi là của họ và của những đứa
con tôi khi chúng ra đời.

Tôi hy vọng rằng nếu có ai quên điều đó thì thủ lĩnh Zato sẽ nhắc cho họ
nhớ. Tôi yêu cầu là ngoài sự trông nom riêng của thủ lĩnh, thủ lĩnh còn cho một
người đàn ông tên là Usli đêm ngày bảo vệ gia đình tôi. Tôi đã yêu thương tất
cả các bạn rất nhiều và tôi sẽ mãi mãi yêu thương các bạn. Tôi sẽ làm hết sức
mình để chóng trở về đây. Nếu tôi chết trong khi làm tròn bổn phận, những ý
nghĩ cuối cùng của tôi sẽ hướng về các người, Lali, Zoraima và các con tôi, và
hướng về các người, những người dân làng Anh-điêng Guajiros, là gia đình của
tôi.

Tôi trở vào nhà, Lali và Zoraima vào theo. Tôi mặc áo quần: sơ-mi và quần
ka-ki, đi tất và giày cao cổ. Rất lâu tôi đã ngoảnh lại nhìn kỹ từng chi tiết
cái làng thơ mộng nơi tôi đã sống qua sáu tháng. Cái bộ lạc Guajiro mà người ta
kinh sợ, mà các bộ lạc khác cũng như người da trắng đều kiêng dè, đối với tôi
đã là một bến bờ yên tĩnh để nghỉ ngơi, một nơi nương tựa không gì sánh nổi để
tránh khỏi sự độc ác của con người. Tôi đã tìm thấy ở đây tình yêu, sự thanh
bình và sự tôn quý. Xin từ biệt những người Guajiro, những người Anh-điêng
hoang dã của bán đảo Colombia - Venezuela này, và xin Thượng đế phù hộ cho các
người. Thật may là cái lãnh thổ rộng lớn của các người không thuộc hẳn về một
quốc gia nào và thoát khỏi sự xâm nhập của hai nền văn minh kế cận. Cách sống
hoang dã và cách tự vệ hồn nhiên của các người đã dạy cho tôi một điều rất quan
trọng cho tương lai: thà làm một người Anh-điêng hoang dã còn hơn làm một ông
cử nhân luật.

Xin từ biệt Lali và Zoraima, hai người đàn bà tuyệt vời với những phản ứng
thật gần gũi với thiên nhiên, không hề biết tính toán, những con người hoàn
toàn hồn nhiên tự phát, vào lúc chia tay, bằng một cử chỉ giản dị đã bỏ vào một
cái túi vải nhỏ tất cả những viên ngọc trai đang có trong nhà. Tôi sẽ trở về,
đó là điều chắc chắn, không thể nào khác được. Bao giờ? Như thế nào?

Tôi không biết, nhưng tôi tự hứa là sẽ trở về.

Cuối buổi chiều hôm ấy, Zorillo lên ngựa, và chúng tôi đi về phía Colombia.
Tôi đội một cái mũ rơm. Tôi đi bộ, tay cầm cương dắt con ngựa đi bên cạnh. Tất
cả những người dân trong làng, không trừ một ai, đều đưa cánh tay trái lên che
mặt và dang cánh tay phải về phía tôi. Cử chỉ đó họ dùng để nói với tôi rằng họ
không muốn nhìn thấy tôi ra đi vì điều đó quá đau lòng, và tay họ dang ra là để
giữ tôi lại. Lali và Zoraima đi theo tôi trong khoảng gần một trăm mét. Tôi
tưởng họ sắp ôm hôn tôi, nhưng bỗng nhiên họ rống lên một tiếng và bỏ chạy
thắng về nhà, không quay lại.