Không duyên nợ không thành cha
con

1

Trước kia, còn nhớ khi nghe vở Kinh kịch Bạch mao nữ của
Lý Thiếu Xuân và Đỗ Cận Phương, đoạn Dương Bạch Lao và Hỷ Nhi dán Môn thần (thần
canh cửa), nói rằng một khi Môn thần đã được dán lên thì “ma lớn ma bé đều
không vào được”, mà trong đám ma này có cả “ma đòi nợ”. Hiện nay, ma đòi nợ được
liệt vào loại như Hoàng Thế Nhân, Mục Nhân Trí xem ra không còn quá chuẩn xác nữa.
Thứ nhất, tội ác của Hoàng Thế Nhân không phải ở việc đòi nợ, mà là ở việc cho
vay nặng lãi và bức nợ. Thứ hai, trong dân gian, “ma đòi nợ” còn mang một nghĩa
khác.

Những ai khi còn sống đi lừa gạt hoặc bị mất hết tài sản,
sau khi chết họ sẽ trở thành những oan hồn tác oai tác quái, hoặc hiện hình, hoặc
nhập xác để tìm đến những oan gia của mình đòi nợ cũ. Đây đương nhiên là ma đòi
nợ rồi, nhưng chúng lại không phải “ma đòi nợ” mà dân gian vẫn thường gọi. Những
người lớn tuổi một chút chắc vẫn còn nhớ, ngày xưa khi đi qua các con ngõ thường
nghe thấy các bà mẹ mắng đứa con nghịch ngợm không nghe lời rằng: “Chắc kiếp
trước tao nợ nần gì mày đây!” Ý là kiếp trước bà mẹ đã mắc nợ đứa con đó, để đến
kiếp này nó đến đòi nợ bà, vì thế trong những từ ngữ dùng để mắng trẻ con luôn
có “ma đòi nợ”.

Hình thức đòi nợ của “ma đòi nợ” có chút đặc biệt, nó không
chỉ đầu thai thành con của người chịu nợ, mà còn khiến đứa trẻ phát triển theo
chiều hướng tiêu cực, đến một mức độ nào đó đứa trẻ đó sẽ biến thành kẻ lưu
manh hoặc thường xuyên ốm đau bệnh tật, mục đích là làm tan hoang tiền tài, của
cải của bố mẹ chúng, cho đến khi tổng số thiệt hại ngang với khoản nợ trước đó,
hoặc để dư lại chút tiền đủ mua quan tài rồi chết.

Như vậy có thể thấy, một câu chửi khác cũng thường xuyên được
nghe thấy tại các con ngõ đó là “ma xui xẻo”, từ này rất có thể chỉ cùng một thứ
giống như “ma đòi nợ”. Đầu tiên nó phải trở thành con của người mắc nợ, gọi họ
biết bao nhiêu tiếng “cha, mẹ”, sau đó mới có thể đòi lại được chút nợ. Chúng cần
mất vài năm, thậm chí là mấy chục năm mới có thể thu hồi hết số nợ, hơn nữa phải
vừa đòi vừa phá, cho đến khi người ta đã trả hết nợ, chỉ còn hai bàn tay trắng,
chúng sẽ vác lên mình cái tiếng bất hiếu hư hỏng đi sang thế giới âm phủ làm ma
đói ma nghèo. Điều này thực sự khiến người ta không thể hiểu nổi, chúng đến
nhân gian rốt cuộc là với mục đích gì?

Đương nhiên sự thực không hoàn toàn như vậy, ví dụ có những
con ma đòi nợ khi sinh ra là một cậu bé xinh xắn, thông minh, nhanh nhẹn, ai gặp
cũng yêu, nhưng đến một lúc nào đó, cũng lại ngừng thở, vậy hậu quả đã nằm
ngoài so với khoản nợ cần đòi, lại khiến bậc làm cha làm mẹ đau thương bội phần.
Thế là Lương Cung Thìn, người đời Thanh đã dứt khoát rằng: “Tất cả những người
con trai chết yểu đều là do những khoản nợ gây ra!” (Mục Ma đòi nợ, quyển
năm, Ghi chép về Bắc Đông Viên - phần bốn.)

Nhưng ma đòi nợ chưa hẳn đều sẽ chết yểu. Sứ mệnh mà ma đòi
nợ mang theo đến nhân gian chính là đòi nợ. Tuổi thọ của chúng sẽ căn cứ vào việc
đòi xong nợ hoặc gia đình của người mắc nợ đã đi đến bước khuynh gia bại sản. Nếu
như gặp phải cặp cha mẹ không biết điều, nhất quyết không chịu để gia cảnh suy
sụp theo ý muốn của ma đòi nợ, việc đòi nợ sẽ có đôi chút phức tạp, hoặc phải
nói khô cả họng cầu xin mới đòi được vài đồng bạc lẻ, hoặc phải ăn trộm đồ
trong nhà từng chút, từng chút một đem đi bán. Nói chung là rất vất vả, muốn lấy
cái chết yểu để nhanh chóng hát khúc khải hoàn mà cũng không được. Còn có một
loại cha mẹ quỵt nợ giỏi hơn, một khi phát hiện đứa con trai của mình có thói
ăn vụng, ăn trộm, họ liền thẳng tay đánh đập, giả sử đứa con ốm đau, họ không
những không mời thầy thuốc, thậm chí còn cho con mình ăn những đồ mà người mắc
bệnh không nên ăn. Nếu vậy, hậu quả còn nghiêm trọng hơn, ma đòi nợ có lẽ cũng
sẽ chết yểu, nhưng khoản nợ thì vẫn chưa đòi được, làm sao chúng có thể chấp nhận
như vậy được. Hơn nữa, món nợ này thực ra không thể bị ăn quỵt, những người con
trai chết yểu sẽ nhanh chóng đầu thai trở lại, hoặc tiếp tục làm con trai của họ,
hoặc không nhất thiết phải đầu thai tới một nơi cụ thể nào, chỉ cần chờ cơ
duyên thích hợp ắt sẽ thu hồi lại được món nợ đó. (Tham khảo phần Món nợ của
con trai Trần Tiểu Bát, quyển mười cuốn, Di kiên tam chí tân tập của
Hồng Mại thời Nam Tống.)

Có điều nghĩ kỹ lại, ở đây có chút gì đó không đúng cho lắm,
khiến chúng ta không thể không nghĩ tới những vụ kiện cáo đòi nợ, hao công tổn
sức, lạy lục van xin. Vụ kiện cáo nếu như may mắn giành phần thắng thì số tiền
thu lại được có khi chỉ đủ thanh toán phí luật sư và phí khai tòa, như vậy há
chẳng phải khiến người ta chán nản hay sao? Nhưng đám ma đòi nợ lại không sử dụng
hình thức ra tòa kiện cáo như vậy.

Tuy nhiên, những câu chuyện thối nát không rõ ràng này vẫn
được con người hứng thú biên soạn và tạo dựng từ hàng nghìn năm nay, có thể coi
như một loại hình lớn trong các câu chuyện về ma quỷ, được gọi với cái tên “những
kẻ đòi nợ chết yểu”, hoặc “những kẻ đòi nợ ăn hại”. Nhưng không nên cho rằng “nợ”
ở đây chỉ là món tiền cho mượn mà không trả, giống như những thứ bị lừa đảo, bị
chiếm đoạt, bị bóc lột, bị cướp giật cho đến những tổn hại về cơ thể, tất cả đều
là những khoản đã nợ người khác. Trong cuốn Ghi chép tiếp về những điều ma
quái của tác giả Lý Phúc Ngôn đời Đường có phần Con gái nhà họ Đảng được
coi là một trong những ghi chép sớm nhất về loại hình này.

Giữa năm Nguyên Hòa, Vương Lan - một thương nhân buôn trà đến
Hàn Thành làm ăn. Tại đây Vương Lan đã thuê phòng của Lâm Như Tân trong một thời
gian khá dài, công việc làm ăn của Vương Lan khá thuận lợi nên cũng kiếm được một
chút tiền. Đúng năm đó Vương Lan lâm bệnh, Lâm Như Tân thấy ông ta ở Hàn Thành
không có bà con thân thích, liền ra tay giết hại, cướp lấy toàn bộ khoản gia
tài lên đến hàng vạn quan tiền. Cũng trong năm đó, gia đình Lâm Như Tân sinh được
một đứa con trai, trông rất thông minh, kháu khỉnh, đặt tên là Ngọc Đồng. Nhưng
mỗi ngày, “tiền ăn tiền mặc” dành cho đứa con lên đến cả nén vàng. Lớn hơn một
chút, đứa con ăn chơi phung phí, đam mê ca lầu tửu quán. Mãi đến khi gia sản, vốn
liếng của bố mẹ tiêu tan, cả gia đình phải sống cùng với những khoản nợ chồng
chất, lúc này Ngọc Đồng mới lăn ra chết một cách đột ngột. Đương nhiên, tiền kiếp
của Ngọc Đồng chính là Vương Lan. Hóa ra sau khi chết, Vương Lan đã tố cáo hành
vi của Lâm Như Tân lên Thượng Đế, Thượng Đế phê chuẩn cáo trạng, hỏi Vương Lan
định báo thù thế nào, Vương Lan đáp: “Con muốn đầu thai thành con của hắn để
phá hắn.” Đến khi gia cảnh nhà Lâm Như Tân suy kiệt gần như trắng tay thì Ngọc
Đồng liền rời bỏ trần gian. Nhưng sau này tính toán lại, khoản nợ đó vẫn còn một
phần lẻ vẫn chưa đòi hết, chủ nợ muốn rộng lượng không đòi nữa cũng không được.
Thế là, Ngọc Đồng lại chuyển thế thành con gái của gia đình họ Đảng, được gả về
làm con dâu của nhà họ Lâm. Chi phí cho lễ ăn hỏi vừa đủ trả hết số nợ còn lại.
Khoản nợ đã được trả xong (nhưng số tiền đã dùng để nuôi dưỡng đứa con gái của
nhà họ Đảng không biết phải tính như thế nào), cô con gái nhà họ Đảng liền “bay
hơi” một cách khó hiểu. Bỏ ra khoảng thời gian hơn hai mươi năm, cuối cùng
Vương Lan cũng đã đòi lại được khoản nợ của mình. Ở đây, Vương Lan thực sự chỉ
đòi tiền chứ không đòi mạng, một khi đã đòi nợ thì một đồng cũng không bỏ sót.
Còn việc trả mạng, trong nội dung không những không nhắc tới mà ngược lại, còn
bổ sung thêm cho nhà họ Lâm hai mạng sống. Dẫu rằng tất cả đều là sự sắp đặt của
Thiên đế, mà đương nhiên Thiên đế luôn luôn đúng, nhưng nếu nhìn nhận theo cách
nhìn của người trần mắt thịt không hiểu đại nghĩa như chúng ta, thì Vương Lan
quả là một con ma ngốc nghếch.

Thế là những câu chuyện sau đó đã sửa đổi lại điểm này, nợ mạng
và nợ tiền đều phải được vạch định rõ ràng như nhau, thậm chí có lúc, tuy chỉ nợ
tiền nhưng khi đòi nợ lại đòi cả phần tiền tổn thất lẫn những bù đắp về tinh thần,
và đã có không ít những vụ đòi nợ xảy ra kèm theo những thiệt hại về tính mạng.
Đoạn Con trai nhà họ Liễu trong Liêu trai chí dị có ghi, con trai
nhà họ Liễu làm tan hoang toàn bộ gia sản của cha, sau đó lăn ra ốm rồi qua đời.
Không cần nói cũng biết người cha đau đớn tột cùng trước sự ra đi của đứa con.
Sau này, một người hàng xóm của ông lên núi Thái Sơn thắp nhang, ở đó người này
đã gặp con trai nhà họ Liễu. Mặc dù biết đó là hồn ma, nhưng người hàng xóm vẫn
nhắc tới việc người cha đang vô cùng thương nhớ con trai. Người con trai nghe vậy
bèn đáp: “Cha tôi còn nhớ đến tôi, vậy phiền ông nhắn với cha tôi rằng, ngày
mùng Bảy tháng Tư, hãy lên đây đợi tôi.” Ông Liễu lên núi Thái Sơn như đã hẹn,
nhưng khi đến nơi, người bạn cùng đi với ông cảm thấy xung quanh như có gì đó
không bình thường, bèn bảo ông Liễu giấu mình vào trong chiếc hòm xem tình hình
thế nào rồi hãy xuất hiện. Và rồi xuất hiện cảnh tượng sau:

Người con trai xuất hiện, hỏi: “Ông Liễu có đến không?”
Người hàng xóm đáp: “Không.” Người con trai tỏ ra vô cùng tức giận, mắng: “Quả
nhiên lão súc sinh đó đã không đến!” Người hàng xóm ngạc nhiên nói: “Sao cậu lại
mắng cha mình như vậy?” Người con trai trả lời: “Hắn chẳng phải cha của ta gì hết!
Trước kia hắn là bạn ở cùng quán trọ với ta, nhưng không ngờ hắn âm mưu xảo quyệt,
giết ta rồi cướp hết tài sản, không chịu trả lại. Hôm nay ta đã thực hiện được
tâm nguyện, đã được hả lòng, ta làm gì có người cha như vậy!” Nói xong, người
con trai tiếp: “Như vậy là quá dễ dàng cho hắn!”