Sau lần ốm đến nỗi phải cạo trọc đầu, đưa đi Sài Gòn
chữa trị mất mất tháng trời, bé Út cũng lần hồi phục với một vết thương lòng khủng
khiếp, không bao giờ nguôi ngoai và cũng không biết tỏ cùng ai. Từ đó, không hiểu
sao khi nhìn thấy bất kỳ một gã đàn ông nào, những hình ảnh gớm ghiếc về người
ba nuôi lại hiện về trong đầu bé Út.

Khi dẫn Út về, má đưa qua chào cha.

Nhìn đứa con gái ruột ốm o xanh xao, mặt mày ngơ ngơ
thất thần, đứng trước mặt cha ruột mà nó cứ cúi gầm mặt nhìn xuống đất, cạy miệng
cũng chỉ lí nhí nói trong họng được mỗi câu chào cha, ông Hội đồng Mía nhăn mặt
tỏ vẻ khó chịu. Không hiểu ông nghĩ gì.

Cầm cây gậy ba-toong bóng loáng trên tay quơ quơ trước
mặt má, cha nói.

- Thôi đưa nó về bên này ở….

- Dạ,…. Nhưng…. – Má sẽ sàng.

- Không nhưng gì hết, - Cha sẵng giọng, - Đưa nó về
bên đây. Con gái lớn rồi ở tuốt miệt ngoài đó sanh hư.

- Dạ, - má cúi đầu.

Nhà này từ lớn đến bé, từ bà chánh đến các bà thứ
cho đến các anh, chú … xưa nay đâu có ai dám cãi lời cha đâu. Một tiếng của cha
là quân lệnh như sơn, tất cả răm rắp phải nghe, huống hồ má lại là người ở
trong nhà thì làm sao mà dám cãi.

Cuộc đời bé Út từ đó thay đổi hẳn, khổ ải hơn rất
nhiều, mà thật ra thì đã thay đổi từ sau cái lần đau đớn ấy. Út lớn rồi.

Đến bây giờ thì Út mới có dịp sống gần cha, trong một
nhà với người cha ruột uy quyền này. Năm ấy Hội đồng Mía cũng đã gần 70, và
thói trăng hoa cũng suy giảm sau mấy chục năm ăn chơi trác táng, phung phí sức
lực. Má của Út là người đàn bà cuối cùng của cha, vì thế mà Út có tên là Út.

Một căn nhà gạch thật rộng, cao hai tầng, xây theo
kiểu tây nằm đường bệ giữa khu vườn xanh um, bát ngát. Nhà có một con gà trống
cồ bằng sứ nằm tuốt trên đỉnh, đây là món quà có từ hồi những năm 1930 khi quan
chủ tỉnh người Pháp vốn là bạn thân của cha, sau khi hồi cố hương có tặng cha
con gà này làm kỷ niệm. Bên trong nó có gắn một cổ máy lên dây thiều, để mỗi
sáng gà gáy te te nghe rất ngộ. Con gà này một thời là niềm kiêu hãnh của ông hội
đồng, chiều chiều rảnh là cha hay chống gậy ra trước nhà, vuốt râu ngắm ngía
con gà, gật gù ra vẻ đắc ý lắm. Đến trào năm năm mươi, một sáng mãi không nghe
thấy gà gáy. Người gác gà quên không vặn dây thiều đã bị cha đánh cho một trận
thừa sống thiếu chết, đòi đuổi đi, anh ta van lạy mãi cha mới cho ỡ lại. Thế rồi
chưa đầy một tuần sau, hôm đó trời mưa rất to, do sợ trễ giờ gá gáy, anh ta leo
lên vặn giây thiều, lóng ngóng thế nào, trựơt chân té chết, biến thành ma oán.
Trong đại gia đình của cha hết Bà Ba lại bà Tư ốm lăn lóc, thêm một người anh
và một người chị chết bất tử, cha phải rước thành tuốt từ ngoài trung vào cúng
kiếng, trấn ếm mới êm và từ đó cha bỏ hẳn chuyện thuê người gác gà vặn giây thiều.
Tuy nhiên hồi gắn con gà lên làm rất công phu, phải đập hẳn một mảnh gạch để
xây lại nên nay nếu đập bỏ nhìn nó trơ trơ thế nào nên đành để thôi. Sau mấy
mươi năm con gà trống bằng sứ vẫn vêu mỏ kiêu hãnh nhìn lên trời nhưng nó cứ bạc
dần, bạc trơ hết cả màu sứ, nay trông thảm hại lắm. Nhu con gà rù vậy, đấy là lời
nói thầm của mọi người chứ không ai dám nói trước mặt cha, có mà bị đánh chết.

Trên căn nhà lớn ấy, ngoài gian giữa để thờ và một
cái phòng khách thật to với những bộ ghế cẩn xà cừ bóng loáng, sang trọng ở giữa
thì chỉ có duy nhất hai phòng ngủ của cha ở lầu một, còn lại là những dãy nhà dọc
ngang bao xung quanh là nhà của các bà chánh, thứ cùng các anh chị lớn. Tuy là
đại điều chủ miệt vườn, giau có nổi tiếng nhưng khi trẻ cha của Út có thời gian
đi học bên Tây, biết nhiều. Nét văn minh duy nhất mà cha còn duy trì lại là cho
tất cả con cái ăn học nên người. Đứa nào có chí tiến thủ, ham học là cha đồng ý
ngay. Ngược lại đứa nào lớn không muốn học chỉ muốn làm ăn thì cha cho vốn mua
ruộng vườn tách riêng ra để làm ăn. Nhờ vậy, điều mà đến bây giờ Út vẫn biết ơn
cha là, tuy là thứ con rơi tôm tép lép vế nhất trong nhà nhưng sau khi về ở với
cha thì Út vẫn được đi học, dù là con gái, trong khi các chị lớn tuổi chưa mười
tám thì đa phần đã lấy chồng. Chị nào cũng có chồng làm lớn trên quận hoặc buôn
bán lớn ngoài chợ, hoặc cũng là chủ đất cò bay thẳng cánh, chỉ có điều chị nào
cũng dốt, đa phần là biết chữ lom lem và quên nhiều hơn nhớ.

Cha ư?

Một người đàn ông mập mạp, thấp đậm, người tròn. Tóc
bạc búi ngược, chòm râu dài tới ngực. Mặt mày phương phi, giọng nói sang sảng
và đi đâu làm gì, kể cả khi ngồi ăn cơm lẫn khi vào giường ngủ rồi bao giờ cũng
có cây gậy ba toog bên mình. Cây gậy bằng gỗ tếch có cẩn ngà voi và xà cừ, trên
đỉnh gắn một viên ngọc trai lớn, quanh đầu bọc vàng 18, chạm trổ rồng trên thân
gậy, nghe đâu lấy mẫu từ Hoàng Gia Xiêm đem về. Cây gậy bóng loáng, dài thượt
là nỗi ám ảnh kinh hoàng, sợ hãi của cả đại gia đình cha lẫn kẻ ăn người ở, tá
điền cho đến người dân trong vùng Hàm Luông. Hễ ai không làm cha vừa ý thì cứ gậy
ba toong ba đập cho thừa sống thiếu chết. Có lần đánh người ở mạnh đến nỗi văng
cả viên ngọc gắn trên đầu gậy. Người dân vẫn gọi lén cha sau lưng là Hội đồng Cọp.
Sau cái lần Việt Minh nổi dậy năm 1945, lấy ruộng đất chia cho người nghèo và
tý nữa bắt được cha để đem ra xử tội, may mà cha cải trang thành thường dân,
bám ghe mành, lén trốn kịp về Sài Gòn ở mấy năm liền mãi sau 1954 khi Việt Minh
tập kết rút hết ra Bắc thì cha mới dám về xứ lại và từ đó, cha ít sử dụng cậy gậy
ấy với người ngoài nữa. Thế nhưng trong nhà thì từ bà chánh cho đến các bà thứ
lẫn đám con cái vẫn luôn luôn bị nếm mùi ở cây gậy ấy nếu không làm cha vừa
lòng.

Nè … nè … không vâng lời … nè… Tiếng gậy vung rít
lên kèm theo những tiếng kêu thét nhỏ nức nở trong đau đớn. Không ai dám kêu to
bởi cha rất ghét điều ấy và đã làm cho cha ghét thì còn bị ăn đòn nhiều hơn.

Út cũng dăm ba lần bị đòn rồi nên nhiều năm sau này
khi đã trở thành một người đàn bà tóc bạc của tuổi năm mươi, thỉnh thoảng trong
giấc mơ của mình, cô Út vẫn còn nghe tiếng gậy rít lên. Trong đầu Út rõ mồm một,
từng vết khắc, mảnh cẩn lẫn viên ngọc lớn trên đầu chiếc gậy ba toong của cha.

Năm Út lên năm tuổi, có sự dèm pha của các bà vợ mà
cha cho hai má con Út ra ngoài gò làm nhà ở chung với mọi người, năm Út lên mười
ba tuổi thì cha lại bắt má đem Út về ở chung với đại gia đình. Cuộc sống ngoài
gò, tuy có phần cơ cực nhưng rất chan hòa, đều là dân nghèo làm ruộng với nhau
nên mọi người rất đùm bọc yêu thương nhau. Tuy má Út vẫn mang danh là vợ của Hội
đồng Mia, nhưng bà con xung quanh đều hiểu rằng cảnh vợ hờ con tạm, cơ cực hơn
cả kẻ ăn người ở khác trong nhà bởi sự ghen ghét của những bà vợ khác. Vì thế mọi
người rất thương và không phân chia gì. Tuổi thơ êm đẹp lội ruộng bắt cá, vô
đìa giăng câu, đêm nằm ngắm sao trời với những ước mơ bay bổng của Út chính là
thời gian ở ngoài gò. Má cả ngày vô trong để hầu hạ các bà, nhưng tối khuya má
vẫn về với Út. Và dù cho có khuya lắc khuya lơ thì bao giờ Út cũng thức, chong
đèn chờ má về, hôm nào má về sớm mang theo ít đồ thừa trong nhà cha thì hai má
con còn có bữa ăn khuya thú vị, còn nếu không cũng là bữa cơm mắm cá ấm cúng của
hai má con. Út thương má lắm.

Cả đời làm phận kẻ tôi đòi cho gia đình cha từ hồi
còn nhỏ cho đến khi lớn, được cha chú ý, thương và sanh một đứa con gái là Út,
nhưng địa vị của má trong căn nhà ấy vẫn không ngóc đầu lên hơn mấy phân tay. Vẫn
là kẻ ăn người ở mà thậm chí còn bị các bà vợ lớn hành hạ nhiều hơn vì tức tối
ghen tuông thấy má được cha thương nhiều. Đi, lúc nào cũng lật đật, mặt luôn
cúi gằm nhìn xuống đất, lớn lên có hiểu biết Út còn nhận ra một điều là không
bao giờ trong đời mình mà má dám ngẩng đầu nhìn thẳng vào mặt ai. Ăn nói luôn
thì thầm và luôn miệng dạ, thưa, bẩm, riết thành câu nói quen miệng, đến nỗi
khi chết cũng vậy. Nhìn má nhiều lúc Út thấy thương trào nước mắt. Sao cuộc đời
má khổ ải quá, khổ từ khi mới sanh đến khi chết, công lý trên đời này ông trời
bỏ đâu hết trơn rồi. Nghe con gái than oán, má ôm con, vuốt vai vỗ về, chắc tại
khiếp trước má con mình nặng nợ ai đó nên kiếp này phải trả con ạ, trách làm
chi mang tội.

Út không tin, không thể nào một con người khốn khổ
và hiền lành như má mà ông trời lại nỡ lòng nào đày đọa như vậy, chẳng qua ông ấy
thiên vị người khác. Mà có lẽ vậy thiệt phải không má?