XII

-
TRONG XÃ HỘI CHÚNG TA, tất cả mọi thứ đều lộn ngược: nếu như một người
còn nghĩ về sự thèm khát nhục dục thì còn là kẻ độc thân, còn khi lấy vợ
rồi thì người nào cũng cho rằng sự thèm khát bây giờ không còn cần
thiết nữa. Những chuyến du ngoạn sau đám cưới, về ở riêng nơi thanh vắng
mà những đôi bạn trẻ được cha mẹ cho phép hưởng nào phải là cái gì khác
ngoài sự dung túng chuyện trụy lạc. Nhưng quy luật đạo đức sẽ bắt anh
phải trả giá cho việc vi phạm nó. Dù tôi hết sức cố gắng để tạo được một
tuần trăng mật hạnh phúc, song mọi chuyện vẫn chẳng ra làm sao. Lúc nào
cũng cảm thấy bẩn thỉu, đáng hổ thẹn và buồn chán. Nhưng sau đó lại còn
nặng nề khó chịu hơn. Điều đó xảy ra rất nhanh chóng. Hình như ngay
ngày thứ ba hay thứ tư của tuần trăng mật, tôi bắt gặp vợ tôi buồn bã,
bèn hỏi nàng vì sao và ôm lấy nàng, vì nghĩ là đó là tất cả những gì mà
nàng muốn, nhưng nàng hất tay tôi ra và bật khóc. Vì sao? Nàng không thể
nói được. Song nàng cảm thấy buồn và nặng nề. Có lẽ những dây thần kinh
bị dằn vặt của nàng đã mách bảo cho nàng sự thật xấu xa trong quan hệ
của chúng tôi; nhưng nàng không thể nói ra được. Tôi cật vấn nàng, thì
nàng nói nàng buồn vì phải xa mẹ. Tôi cảm thấy đó không phải là sự thật.
Tôi bèn dỗ dành nàng nhưng không nói gì về mẹ nàng cả. Tôi không hiểu
đơn giản là nàng đau khổ, và mẹ chỉ là cái cớ thôi. Nhưng nàng bỗng nổi
giận vì tôi không nhắc đến mẹ nàng, như là tôi không tin nàng. Nàng nói
rằng nàng biết tôi không yêu nàng. Tôi trách nàng đỏng đảnh, khuôn mặt
nàng bỗng dưng thay đổi hoàn toàn, thay cho vẻ buồn bã là sự giận dữ,
rồi bằng những lời lẽ cay độc nhất, nàng trách cứ tôi về tội ích kỷ và
thô bạo. Tôi nhìn nàng, cả khuôn mặt nàng biểu hiện sự lạnh lùng, thù
địch và căm giận đối với tôi. Tôi nhớ mình đã kinh hoảng khi nhìn thấy
điều đó. “Sao? - Tôi nghĩ. - Tình yêu là liên minh của những tâm hồn cơ
mà, thế mà thay vào là cái gì đây? Không, không thể thế được, đây không
phải là nàng!”. Tôi thử cố xoa dịu nàng, nhưng liền vấp phải bức tường
thù địch lạnh lùng độc ác, chưa kịp quay trở lại thì sự tức giận đã xâm
chiếm chính bản thân tôi, thế là chúng tôi nói với nhau cả đống những
câu chẳng hay ho gì. Ấn tượng của cuộc cãi cọ đầu tiên ấy thật kinh
khủng. Tôi gọi đó là cuộc cãi cọ, nhưng đúng ra đó không phải là cãi cọ,
đó là sự phát hiện ra cái vực thẳm ngăn cách giữa chúng tôi. Tình yêu
đã bị việc thỏa mãn nhục dục làm kiệt quệ, và chỉ còn chúng tôi đối diện
với nhau trong mối quan hệ thực tế, như hai kẻ ích kỷ hoàn toàn xa lạ
với nhau, kẻ nào cũng chỉ muốn giành về mình nhiều sự thỏa mãn hơn. Tôi
gọi cái điều xảy ra giữa chúng tôi là cuộc cãi cọ, nhưng đó không phải
là cuộc cãi cọ, mà chỉ là mối quan hệ thực tế của chúng tôi được bộc lộ
ra sau khi tình dục chấm dứt. Lúc đó tôi chưa hiểu rằng mối quan hệ lạnh
lùng và thù địch giữa chúng tôi là bình thường, tôi chưa hiểu điều đó
bởi vì cái quan hệ thù địch đó trong thời kỳ đầu tiên rất nhanh chóng
được phủ lên bởi những ham muốn, tức sự yêu đương lại được dấy lên.

Tôi
nghĩ là chúng tôi cãi cọ và làm lành, và về sau những chuyện đó sẽ
không xảy ra nữa. Nhưng rồi ngay trong tuần trăng mật đó, chúng tôi lại
nhanh chóng thỏa mãn, lại trở nên không cần thiết cho nhau nữa và lại
cãi nhau. Trận cãi cọ thứ hai làm tôi bị thương tổn nhiều hơn lần đầu
tiên. Bởi thế nghĩa là trận cãi cọ lần đầu không phải là tình cờ, mà
đương nhiên phải như vậy và sẽ còn như vậy. Trận cãi cọ thứ hai còn làm
thương tổn tôi thêm nữa vì nó xảy ra bởi một lý do rất vô lý. Một chuyện
gì đó về tiền bạc, cái mà tôi vốn không bao giờ tiếc, càng không thể
nào tiếc nếu là vì nàng. Tôi chỉ nhớ nàng lúc đó hình như xoay ngược
chuyện lại, làm như nhận xét của tôi thể hiện mong muốn dùng tiền bạc
thống trị nàng, nhờ tiền bạc khẳng định cái quyền dường như là của riêng
tôi với nàng, và điều đó là không thể được, là ngu ngốc, là tồi tệ, là
không thích hợp với cả tôi lẫn nàng. Tôi nổi cáu, trách nàng nói năng
bất nhã, và nàng cũng trách tôi như vậy, - thế là lại xảy ra cãi cọ.
Trong lời nói và vẻ mặt của nàng tôi lại nhận ra sự thù địch lạnh lùng
và tàn nhẫn đã từng làm tôi kinh hoảng trước kia. Tôi nhớ tôi đã từng
cãi nhau với anh trai, với bạn bè, với cha tôi, nhưng không bao giờ giữa
chúng tôi có sự căm giận đặc biệt độc địa như khi cãi nhau với vợ.
Nhưng một thời gian sau, sự thù địch lại được bao phủ bởi sự yêu đương,
tức ham muốn nhục dục, tôi lại tự an ủi mình là hai trận cãi nhau vừa
qua chỉ là những sai lầm có thể sửa chữa được. Nhưng rồi đến trận thứ
ba, trận thứ tư, và tôi hiểu ra rằng đó không phải là chuyện tình cờ, mà
đương nhiên phải như vậy, sẽ là như vậy, tôi kinh hoảng nghĩ đến những
gì chờ đợi tôi trong tương lai. Tôi còn bị dằn vặt bởi ý nghĩ rằng chỉ
có mình sống một cách tồi tệ với vợ, trong khi những người khác không có
chuyện đó. Lúc đó tôi còn chưa biết rằng mọi người đều giống tôi cả, ai
cũng nghĩ bất hạnh của mình là cá biệt, nên đều che dấu cái bất hạnh cá
biệt đáng hổ thẹn ấy, không chỉ với người khác mà ngay cả với chính
mình, tự mình cũng không dám thừa nhận nỗi bất hạnh ấy.

Tất cả bắt
đầu từ những ngày đầu tiên và tiếp diễn suốt về sau, càng ngày càng ghê
gớm và sâu sắc hơn. Trong thâm tâm, ngay vào những tuần đầu tiên tôi đã
cảm thấy mình bị mắc vào bẫy, rằng mọi chuyện đã diễn ra không như tôi
mong đợi, rằng hôn nhân không những không phải là hạnh phúc, mà còn là
cái gì đó rất nặng nề. Nhưng tôi, cũng như những tất cả mọi người khác
đều không muốn thú nhận với mình (tôi cũng sẽ không dám thú nhận ngay cả bây giờ, nếu như không xảy ra cái kết cục ghê gớm kia),
và che dấu nó không chỉ với người khác mà với cả chính mình. Bây giờ,
tôi ngạc nhiên thấy tại sao mình lại không nhìn ra tình trạng thực sự
của mình lúc đó. Có thể dễ dàng nhìn ra tình trạng đó, bởi vì các cuộc
cãi cọ bắt đầu từ những nguyên cớ mà sau đó, khi cãi cọ qua đi, thì
không tài nào có thể nhớ chúng là những gì. Lý trí không kịp tạo ra
những nguyên cớ cho sự thù địch kéo dài thường xuyên giữa chúng tôi.
Nhưng đáng sợ hơn nữa là không có đủ cả những lý do để làm lành với
nhau. Đôi khi thì có những lời lẽ, những giải thích, thậm chí cả nước
mắt, song đôi khi thì... trời ơi! nhớ lại bây giờ thật ghê tởm - sau
những lời ác độc nhất đối với nhau, bỗng nín lặng nhìn nhau, rồi mỉm
cười, rồi hôn nhau, ôm nhau... Hừ! thật đê tiện! Sao mà tôi lại không
nhìn ra tất cả sự xấu xa của những trò đó khi ấy cơ chứ.

XIII

CÓ
HAI HÀNH KHÁCH mới vừa lên và ngồi vào một băng ghế cách xa chỗ chúng
tôi. Pozdnyshev im lặng trong khi họ thu xếp chỗ ngồi, đến khi họ vừa
ngồi yên, anh ta liền tiếp tục, rõ ràng không muốn bị cắt đứt dòng suy
nghĩ của mình một giây phút nào.

- Điều độc hại chủ yếu là: trên
lý thuyết thì tình yêu là cái gì đó lý tưởng, còn trên thực tế, tình yêu
là cái gì đó xấu xa, đồi bại, nghĩ về nó là cảm thấy ghê tởm và hổ
thẹn. Không phải vô cớ mà thiên nhiên tạo cho chuyện đó phải đáng ghê
tởm và hổ thẹn. Nếu như nó đáng ghê tởm và hổ thẹn thì phải coi là như
thế. Thế nhưng ở đây ngược lại, con người biến cái đáng ghê tởm và hổ
thẹn thành tuyệt vời và cao cả. Những biểu hiện đầu tiên của tình yêu
của tôi là như thế nào ư? Tôi phó mặc mình cho những ham muốn thú vật,
không những không hổ thẹn, mà lại còn tự hào về chúng, lại không hề đoái
hoài gì đến tinh thần cũng như thể xác của nàng. Tôi cứ ngạc nhiên, do
đâu mà có sự căm hận giữa chúng tôi như vậy, mà điều đó thực ra rất dễ
hiểu: sự căm hận đó không là gì khác ngoài sự phản ứng của bản chất tự
nhiên con người chống lại cái thú tính đang chèn ép lên nó.

Tôi
ngạc nhiên về sự thù hận giữa nàng và tôi. Nhưng hóa ra đó là điều không
thể nào khác được. Đó là sự thù hận giữa hai kẻ đồng lõa trong một tội
ác - vừa xúi giục vừa tham gia gây tội ác. Sao không phải là tội ác
được, khi mà nàng, cô vợ tội nghiệp, có mang tháng đầu tiên, mà mối quan
hệ bẩn thỉu giữa chúng tôi vẫn tiếp tục? Ngài nghĩ rằng tôi nói lạc đề
rồi ư? Không đâu! Đó là tôi vẫn đang kể chuyện tôi giết vợ tôi như thế
nào đấy. Lúc ra tòa, người ta hỏi tôi giết vợ như thế nào, bằng cái gì.
Đúng là lũ ngu ngốc! họ tưởng tôi giết nàng bằng dao vào ngày hôm đó,
ngày 5 tháng 10. Tôi không giết nàng vào hôm đó đâu, mà giết nàng từ lâu
trước đó rồi. Cũng hệt như bây giờ người ta đang giết hại, tất cả bọn
họ, tất cả...

- Nhưng giết bằng gì? Tôi hỏi.

- Đó mới đáng
ngạc nhiên đấy, rằng không ai muốn hiểu ra một điều rất rõ ràng và hiển
nhiên, điều mà các bác sĩ lẽ ra phải biết và phải quảng bá, nhưng mà họ
lại câm lặng. Mà điều đó thật giản đơn vô cùng. Đàn ông và đàn bà được
tạo ra, cũng như các loài cầm thú, sau tình yêu xác thịt là bắt đầu sự
thai nghén, sau đó là nuôi con. Trong tình trạng đó quan hệ tình dục có
hại cho cả người phụ nữ lẫn đứa bé. Số lượng đàn ông và số lượng đàn bà
bằng nhau. Thế thì phải làm gì? Có lẽ đã quá rõ ràng. Chẳng cần là nhà
thông thái mới có được cái kết luận mà lũ cầm thú cũng có được, tức là
phải kiêng cữ chuyện đó. Khoa học nay tiến bộ đến độ đã phát hiện ra
được các bạch cầu chạy trong máu và đủ thứ xuẩn ngốc khác nữa, thế mà
chuyện này thì lại chẳng hiểu gì cả. Ít nhất là cũng chưa bao giờ nghe
thấy các nhà khoa học nói về nó.

Và thế là phụ nữ chỉ còn hai lối
thoát:là biến mình thành kẻ tàn tật, hủy diệt trong mình cái khả năng
làm phụ nữ, nghĩa là làm mẹ, để cho đàn ông có thể được yên ổn và thường
xuyên hưởng khoái lạc; hoặc là lối thoát thứ hai, thực ra cũng chẳng
phải là lối thoát, mà là một sự vi phạm thô bạo quy luật của tự nhiên,
xảy ra trong tất cả mọi gia đình được gọi là lương thiện hiện nay: người
phụ nữ đi ngược lại với tự nhiên, phải một lúc vừa mang thai, vừa nuôi
con, vừa làm tình nhân cho chồng, điều mà không một loài vật nào có thể
làm được. Và sức lực không có đủ. Bởi vậy mà mới có những chứng loạn
thần kinh ittêri trong giới phụ nữ thượng lưu, còn phụ nữ nông dân thì
có bệnh “ma ám”. Ngài để ý mà xem, các cô gái còn trinh trắng có bị “ma
ám” đâu, cái đó chỉ có ở các mụ nạ dòng, những mụ đang sống cùng với
chồng. Ở ta là như vậy. Ở châu Âu cũng hệt như vậy thôi. Trong tất cả
các bệnh viện thần kinh đều tràn ngập phụ nữ đã vi phạm quy luật tự
nhiên. Những bà bị chứng “ma ám” với các bệnh nhân tâm thần của giáo sư
Charcot(11) bị coi là những kẻ tàn phế hoàn toàn, nhưng còn những kẻ tàn
phế một nửa thì đầy rẫy trong thế giới này. Cứ nghĩ mà xem, người phụ
nữ mang sứ mệnh cao cả như thế nào khi họ mang bào thai trong mình, rồi
nuôi nấng đứa trẻ được sinh ra. Thế hệ kế tục, thay thế chúng ta sẽ lớn
lên. Thế mà cái sứ mệnh thiêng liêng đó bị phá vỡ, bởi vì cái gì? Nghĩ
mà kinh khiếp! Thế mà họ còn lý giải về tự do, về các quyền lợi của phụ
nữ. Chẳng khác nào lũ ăn thịt người nuôi nấng những con người trong tù
để ăn thịt, đồng thời lại quả quyết là chúng quan tâm đến tự do và quyền
lợi của họ.

11. Jean Martin Charcot, (1825-1893) bác sĩ người
Pháp, một trong những người sáng lập ra khoa thần kinh học và liệu pháp
tâm lý (ND).

Tất cả những cái đó với tôi rất mới lạ và làm tôi sửng sốt.

- Sao lại thế được? Nếu như vậy, thì hóa ra, chỉ có thể yêu vợ một lần trong hai năm, thế còn đàn ông...

-
Đàn ông cần phải có chuyện đó chứ gì - Anh ta cướp lời. - Lại một thứ
giáo điều của các ngài đang phụng sự cho khoa học. Tôi chỉ muốn bắt các
ngài phù thủy ấy thực hiện thử các nghĩa vụ của những người phụ nữ mà
theo họ là cần thiết cho đàn ông, xem họ lúc đó nói sao. Cứ xúi giục con
người ta, rằng anh ta cần rượu vốtka, cần thuốc lá, cần thuốc phiện, và
thế là tất cả các thứ đó thành cần thiết, không thể thiếu được. Thành
ra, đến Chúa cũng không biết được con người phải cần cái gì, và bởi Chúa
không chịu đi hỏi các ngài phù thủy ấy, nên mới làm thế giới thành ra
tồi tệ thế này. Đàn ông có nhu cầu và cần phải thỏa mãn nhục dục, nhưng
việc sinh nở và nuôi con làm cản trở việc thỏa mãn nhu cầu đó. phải làm
sao bây giờ? Chạy đến các ngài bác sĩ phù thủy, họ sẽ thu xếp được hết.
Và họ nghĩ ra đủ thứ. Ôi, bao giờ cái lũ phù thủy ấy mới bị hạ bệ cùng
với những trò lừa đảo của mình? Đã đến lúc rồi đấy! Người ta đến phát
điên lên và nã súng vào óc mình, và tất cả đều do đó mà ra. Còn có cách
nào khác được chăng? Những loài cầm thú dường như biết rằng con cái sẽ
tiếp tục nòi giống của chúng, và vì vậy tuân theo những luật lệ riêng
trong chuyện này. Chỉ có con người mới không biết và không muốn biết
điều đó, chỉ quan tâm đến mỗi chuyện làm sao có được nhiều khoái lạc
hơn. Mà đàn ông là vua của tự nhiên đấy. Ngài để ý thấy đấy, loài vật
chỉ giao cấu với nhau khi đến mùa sinh đẻ, còn ông vua của tự nhiên thì
làm chuyện ấy bất cứ lúc nào thấy thích. Lại còn trang hoàng châu ngọc
cho cái chuyện thú vật ấy, gọi nó là tình yêu. Nhân danh tình yêu đó mà
hủy hoại cả một nửa nhân loại, biến họ từ những trợ thủ trên con đường
đi tới chân lý và hạnh phúc của loài người thành những kẻ thù của tiến
bộ và phát triển. Hãy nhìn xem, cái gì ở mọi nơi mọi chỗ đều cản trở
tiến bộ của con người? Phụ nữ. Tại sao họ lại như thế? Chỉ vì chuyện đó
thôi. Vâng, vâng. - anh ta nhắc đi nhắc lại, cựa quậy mình, châm thuốc
hút, hẳn là muốn lấy lại chút bình tĩnh.

XIV

-
TÔI ĐÃ SỐNG TỒI TỆ NHƯ THẾ. - Anh ta tiếp tục. - Tồi tệ nhất là trong
khi sống cuộc sống tồi tệ đó, tôi vẫn luôn tưởng rằng vì mình không theo
đuổi những người phụ nữ khác nên đang sống cuộc sống gia đình chân
chính, rằng mình là người đạo đức, rằng mình không hề có lỗi gì, mọi
cuộc cãi cọ giữa chúng tôi là do lỗi của nàng, do tính khí của nàng.

Người
có lỗi cố nhiên không phải là nàng. Nàng cũng như phần lớn phụ nữ khác
thôi. Nàng được giáo dục như bất kỳ người phụ nữ nào trong giới thượng
lưu. Bây giờ người ta hay nói về vấn đề giáo dục phụ nữ theo hệ thống
mới nào đó. Tất cả chỉ là những lời nói rỗng tuếch mà thôi. Giáo dục phụ
nữ phải xuất phát từ quan điểm chân chính, không hề giả tạo đối với phụ
nữ.

Thế nhưng việc giáo dục phụ nữ vẫn luôn xuất phát từ quan
điểm của đàn ông. Chúng ta đều biết đàn ông nhìn vào phụ nữ như thế nào:
“Rượu, phụ nữ và âm nhạc”, các thi sĩ viết như thế trong thơ ca. Hãy
đọc tất cả thơ ca của mọi thời đại, hãy xem mọi tác phẩm hội họa, điêu
khắc, từ những bài thơ tình yêu, đến những bức tranh, bức tượng nàng Vệ
Nữ, nàng Phyrnes khỏa thân, ngài sẽ thấy rõ là phụ nữ, từ thượng lưu đến
hạ lưu đều chỉ là công cụ của khoái lạc mà thôi. Hãy để ý trò láu cá
của quỷ sứ mà xem: chẳng bao giờ người ta lại bảo thẳng rằng phụ nữ là
miếng mồi ngon ngọt cho sự thỏa mãn khoái lạc. Không đâu, ngày xưa các
chàng hiệp sĩ quả quyết là họ tôn thờ phụ nữ (tôn thờ, song vẫn xem phụ nữ là công cụ của khoái lạc).
Còn bây giờ thì người ta quả quyết là họ kính trọng phụ nữ. Một số
người nhường chỗ, nâng váy cho các quý bà. Những người khác công nhận
phụ nữ có quyền nhận mọi trọng trách trong xã hội, tham gia điều khiển
xã hội, vân vân... Nhưng cho dù có nghĩ gì làm gì đi chăng nữa thì quan
điểm của đàn ông với phụ nữ vẫn chỉ là một: phụ nữ vẫn chỉ là công cụ
của khoái lạc mà thôi. Và phụ nữ cũng nhận thức rõ điều đó. Thân phận
phụ nữ chẳng khác gì với thân phận nô lệ. Tình cảnh nô lệ là tình cảnh
một số kẻ hưởng thụ bằng việc cưỡng bức lao động người khác. Để xóa bỏ
tình cảnh nô lệ thì phải làm cho người ta không còn muốn hưởng thụ trên
sức lao động bị cưỡng bức của người khác nữa, xem đó là điều tội lỗi,
điều đáng hổ thẹn. Người ta đã đưa ra những cải cách về hình thức, không
cho phép mua bán nô lệ, và tưởng rằng chế độ nô lệ không còn nữa. Họ
không nhìn thấy, hay không muốn nhìn thấy rằng thực chất chế độ nô lệ đó
vẫn đang tiếp tục tồn tại, bởi vì người ta vẫn còn thích sử dụng lao
động của người khác và cho rằng như thế là công bằng hợp lý. Một khi
người ta còn cho rằng điều đó là hợp lý thì sẽ luôn có những kẻ mạnh hơn
hay khôn khéo hơn người khác biết cách biến ý thích thành hành động.
Chuyện giải phóng phụ nữ cũng y như vậy. Phụ nữ bị nô lệ khi người ta
thích sử dụng họ như công cụ của khoái lạc và coi đó là hợp lý. Người ta
nói chuyện giải phóng phụ nữ, chuyện trao cho họ quyền nọ quyền kia
ngang bằng với đàn ông, thế nhưng vẫn coi họ là công cụ khoái lạc và
giáo dục họ như thế từ thuở bé, và khi họ lớn lên thì dư luận xã hội lại
tiếp tục bảo ban họ như thế. Và như vậy, người phụ nữ vẫn là kẻ nô lệ
trụy lạc nhục hèn, còn đàn ông luôn là kẻ chủ nô trụy lạc của họ.

Người
ta giải phóng phụ nữ trong các trường học và các bệnh viện, nhưng vẫn
nhìn họ như trước kia. Ở ta, người ta dạy cho họ nhìn vào bản thân mình
cũng với quan điểm đó, và họ mãi mãi là vật thể hèn mọn

Trường học
không thể làm thay đổi được điều đó. Muốn thay đổi điều đó thì phải
thay đổi cái nhìn của đàn ông đối với phụ nữ và thay đổi cái nhìn của
phụ nữ về chính bản thân mình. Điều đó chỉ được thay đổi khi phụ nữ thấy
rằng tình trạng tốt đẹp nhất của họ là ở thời con gái, chứ không phải
như hiện nay cho rằng tình trạng tốt đẹp đó là ở thời kỳ đáng hổ thẹn và
nhục nhã. Trong khi điều đó chưa thực hiện được, thì lý tưởng của các
cô gái, cho dù có học thức đến đâu đi chăng nữa, cũng chỉ là lôi kéo sao
cho được nhiều hơn đàn ông, sao cho có nhiều hơn những con trống để có
thêm nhiều khả năng lựa chọn hơn mà thôi.

Chứ còn nếu cô này giỏi
toán, bà kia giỏi đàn thì cũng chẳng làm thay đổi được điều gì. Người
phụ nữ bây giờ chỉ hạnh phúc và đạt được mọi điều mong ước khi cô ta làm
cho đàn ông mê đắm. Và vì thế mà nhiệm vụ chủ yếu của phụ nữ là biết
cách làm mê đắm đàn ông. Thời con gái là như thế, đến khi lấy chồng rồi
cũng là như thế. Cô gái chưa chồng cần điều đó cho việc lựa chọn chồng,
còn phụ nữ có chồng thì cần nó để thống trị chồng.

Chỉ có một thứ
có thể ngăn chặn hay ít nhất là hạn chế được cái xu hướng trên là con
cái, và phụ nữ sẽ không còn là phế nhân nữa nếu như họ tự mình nuôi nấng
con cái. Thế nhưng lại có bọn bác sĩ xen vào.

Vợ tôi là người
cũng muốn tự nuôi con và đã nuôi năm đứa con sau bằng sữa mẹ, nhưng khi
mới sinh đứa đầu lòng thì nàng không được khỏe. Các bác sĩ, những kẻ đã
cởi váy áo xem xét khắp mình nàng, và vì việc đó mà tôi phải mang ơn và
trả tiền cho họ, những ngài bác sĩ đáng mến đó đã ra lệnh là nàng không
được cho con bú nữa. Thế là theo mệnh lệnh đó, vợ tôi bị tước luôn
phương tiện duy nhất có thể giúp nàng thoát khỏi thói đỏng đảnh. Chúng
tôi thuê vú nuôi, nghĩa là đã lợi dụng sự đói khổ, bần hàn và thất học
của một người phụ nữ mà bắt chị ta phải rời xa đứa con mình để đến nuôi
con chúng tôi, rồi bù lại chúng tôi cho chị ta cái mũ trùm đầu và mấy
cái vòng tay lòe loẹt. Nhưng vấn đề không phải ở đó, vấn đề là ở chỗ
trong thời gian vợ tôi được rảnh rỗi không phải mang thai và nuôi con,
trong nàng xuất hiện mạnh mẽ thói đỏng đảnh mà trước đó tưởng đã ngủ
quên đi. Còn trong tôi, cùng với chuyện đó, xuất hiện sự ghen tuông khốn
khổ, cũng mạnh mẽ y như thói đỏng đảnh của nàng, và nó không ngừng giày
vò tôi t thời gian chung sống với vợ. Sự ghen tuông đó giày vò tất cả
mọi đức ông chồng khác, những kẻ cũng giống như tôi đã đang sống cuộc
sống vô đạo đức cùng với vợ mình.