Tôi
quay đầu lại và nhìn ông qua vai trái của mình. Đôi mắt ông gắn vào đôi mắt
tôi. Tôi không thể nghĩ về bất cứ điều gì ngoài việc ánh màu xám của đôi mắt thật
giống với mặt bên trong của vỏ sò. Ông dường như chờ đợi điều gì. Khuôn mặt tôi
bắt đầu căng ra với nỗi sợ là tôi không đem lại điều ông muốn.

-
Griet, - ông nói nhẹ nhàng. Đó là tất cả những gì ông cần nói. Đôi mắt tôi ngập
đầy nước mà tôi không chùi đi. Giờ đây tôi đã biết.

-
Được rồi. Đừng cử động.

Ông
đang chuẩn bị vẽ tôi.

1666

-
Người con có mùi dầu lanh.

Cha
tôi nói giọng khàn khàn. Ông không tin rằng chỉ mỗi việc lau chùi xưởng vẽ của
một họa sĩ lại khiến mùi dầu lanh lưu lại trên quần áo tôi, da tôi, tóc tôi.
Ông đúng. Như thể ông đã đoán được bây giờ tôi ngủ cùng với dầu trong phòng của
tôi, rằng tôi ngồi hàng giờ làm mẫu và thấm cái mùi đó. Ông đoán được và dù sao
ông cũng không thể nói ra. Bị mù lòa khiến ông mất đi sự tự tin và không dám
tin những ý nghĩ trong đầu mình.

Một
năm trước chắc tôi sẽ cố gắng giúp đỡ ông, gợi ý điều ông đang nghĩ, pha trò để
ông nói ra ý nghĩ của mình. Còn bây giờ, tôi chỉ đơn giản quan sát ông lặng lẽ
gắng sức, giống như một con bọ đã bị nằm ngửa và không thể tự lật mình lại được.
Mẹ tôi cũng đã đoán ra, mặc dầu bà không biết bà đã đoán ra cái gì. Có những
lúc tôi không thể nhìn vào mắt bà. Còn khi tôi nhìn vào đó, cái nhìn của bà là
một câu hỏi bị nén lại, của sự tò mò, của sự giận dữ, của sự đau đớn. Bà đang cố
hiểu điều gì đã xảy ra với con gái bà. Tôi đã dần quen với mùi dầu lanh. Tôi thậm
chí còn giữ một lọ nhỏ cạnh giường. Vào những buổi sáng, trong lúc mặc quần áo,
tôi đưa nó ra cửa sổ để chiêm ngưỡng màu sắc của nó, giống như nước chanh với một
giọt màu vàng chì - thiếc trong đó. Bây giờ tôi mặc màu đó, tôi muốn nói. Ông
chủ đang vẽ tôi mặc màu đó. Thay vào đó, để lôi cuốn sự chú ý của cha tôi khỏi
mùi dầu lanh, tôi miêu tả một bức tranh khác mà ông chủ của tôi đang vẽ.

- Một
người phụ nữ trẻ ngồi bên cạnh cây đàn clavico và đang chơi đàn. Cô ta mặc cái
áo chẽn màu vàng và đen - cũng cái áo mà con gái ông thợ nướng bánh đã mặc
trong bức tranh vẽ cô ta - một cái váy sa tanh trắng và trên tóc cài nơ trắng.
Đứng bên đường cong của cây đàn là một người đàn bà khác, đang cầm bản nhạc và
hát. Bà ta khoác cái áo mặc trong nhà màu xanh lá cây, đính lông thú, và một
cái váy màu xanh. Giữa hai người đàn bà là một người đàn ông đứng quay lưng vào
chúng ta…

-
Ngài Ruijven, - cha tôi cắt ngang.

-
Vâng, ngài Ruijven. Tất cả những gì có thể nhìn thấy ở ông ta là lưng, tóc, và
một tay trên cổ cây đàn luýt.

-
Ông ta chơi đàn luýt tệ lắm, - cha tôi nhiệt tình nói thêm.

- Rất
tệ. Chính vì vậy mà ông ta quay lưng lại chúng ta - để chúng ta không nhìn thấy
là thậm chí ông ta còn chẳng thể cầm đàn đúng cách nữa.

Cha
tôi cười, tâm trạng vui vẻ trở lại. Ông luôn hài lòng khi nghe thấy rằng một
người đàn ông giàu có lại có thể là một người chơi nhạc hạng xoàng. Không phải
khi nào cũng dễ dàng đưa ông trở lại với tâm trạng vui vẻ. Những ngày Chủ nhật
đã trở nên gượng gạo cho cha mẹ tôi đến nỗi tôi bắt đầu chào đón ân cần những
khi Pieter con ăn trưa cùng với chúng tôi. Anh ta chắc hẳn phải nhận thấy những
cái nhìn đầy lo lắng của mẹ tôi sang tôi, những lời nhận xét càu nhàu của cha
tôi, những khoảng im lặng sượng sùng bất ngờ đến thế giữa cha mẹ và con gái.
Anh ta không bao giờ nói gì về họ, không bao giờ cáu kỉnh hay nhìn chằm chằm
hay ngậm hột thị. Thay vào đó, anh ta nhẹ nhàng trên chọc cha tôi, nịnh mẹ tôi,
cười với tôi.

Pieter
không hỏi tôi vì sao người tôi có mùi dầu lanh. Anh ta có vẻ không lo lắng về
chuyện tôi có thể giấu giếm này nọ. Anh ta đã quyết định tin tưởng tôi.Anh ta
là một người đàn ông tốt. Dù vậy tôi vẫn không thể dừng được - tôi luôn nhìn
xem có vết máu dưới các móng tay anh ta hay không. Anh ta cần phải rửa tay bằng
nước muối, tôi nghĩ. Một lúc nào đó tôi sẽ nhắc anh ta. Anh ta là một người đàn
ông tốt, nhưng anh ta đang dần mất kiên nhẫn. Anh ta không nói như vậy, nhưng
đôi lúc vào những ngày Chủ nhật, trong cái ngõ nhỏ bên con kênh Rietveld, tôi
có thể cảm nhận thấy sự mất kiên nhẫn của đôi bàn tay anh ta. Anh ta thường bóp
đùi tôi mạnh hơn cần thiết, ấn mạnh bàn tay vào lưng tôi để tôi bị ép sát vào
háng anh ta hơn và cảm nhận thấy nó đang cương lên, thậm chí dưới nhiều lớp quần
áo. Trời lạnh tới mức chúng tôi không chạm vào da thịt nhau - chỉ những cái đụng
chạm và cảm giác của len, những đường nét thô cứng của chân tay chúng tôi.

Những
đụng chạm của Pieter không phải lúc nào cũng khiến tôi khó chịu. Đôi lúc, khi
tôi nhìn qua vai anh ta lên bầu trời và phát hiện ra những ánh màu khác ngoài
màu trắng trong một đám mây, hoặc nghĩ về nghiền chì trắng hay massicot, ngực
và bụng tôi cương lên và tôi áp chặt vào người anh ta. Anh ta luôn rất hài lòng
thấy tôi đáp ứng lại. Anh ta không nhận thấy là tôi tránh nhìn vào mặt và tay
anh ta.Ngày Chủ nhật với cái mùi dầu lanh đó, khi cha mẹ tôi trông lúng túng và
không vui, Pieter dẫn tôi ra ngõ nhỏ muộn hơn. Ở đó anh ta bắt đầu giày vò ngực
tôi và xoa núm vú qua lớp vải váy. Rồi bỗng dưng anh ta dừng lại, nhìn tôi tinh
quái, rồi vuốt tay dọc lên vai tôi đến cổ tôi. Trước khi tôi có thể ngăn anh ta
lại, đôi tay anh ta đã luồn vào dưới mũ tôi, làm rối tóc tôi.

Tôi
dùng cả hai tay giữ mũ lại.

-
Không!

Pieter
cười với tôi, đôi mắt nheo lại như thể anh ta vừa nhìn mặt trời quá lâu. Anh ta
đã kéo ra được một lọn tóc và bây giờ đang dùng tay cuộn cuộn nó.

- Một
ngày gần đây thôi, Griet, anh sẽ nhìn thấy tất cả những cái đó. Em sẽ không còn
là bí mật đối với anh nữa.

Anh
ta buông tay xuống đường cong bên dưới mông tôi và ép người vào tôi.

-
Tháng sau em sẽ mười tám tuổi. Khi đó anh sẽ thưa chuyện với cha em.

Tôi
lùi bước khỏi anh ta - tôi cảm thấy như mình ở trong một căn phòng nóng, tối và
không thể thở được.

-
Em vẫn còn trẻ quá. Quá trẻ cho việc đó.

Pieter
nhún vai.

-
Không phải ai cũng chờ đến khi họ già hơn. Và gia đình em cần anh.

Đây
là lần đầu tiên anh ta nhắc đến sự nghèo khó của cha mẹ tôi, và sự phụ thuộc của
họ vào anh ta - sự phụ thuộc của họ cũng trở thành sự phụ thuộc của tôi. Vì thế
mà họ đồng ý nhận những gói thịt làm quà của anh ta và cho tôi đứng cùng anh ta
trong ngõ nhỏ vào một ngày Chủ nhật. Tôi cau mặt. Tôi không muốn bị nhắc nhớ đến
quyền lực của anh ta đối với chúng tôi. Pieter cảm thấy là anh ta không nên nói
điều đó. Để sửa chữa, anh ta nhét ngọn tóc ngược lại vào mũ rồi vuốt má tôi.

-
Anh sẽ làm cho em hạnh phúc, Griet ạ. Anh sẽ làm vậy, - anh ta nói.

Sau
khi anh ta về, tôi đi dọc theo con kênh dù trời rất lạnh. Băng đã bị phá vỡ để
các con thuyền có thể đi lại nhưng một lớp mỏng đã lại hình thành trên bề mặt.
Khi chúng tôi còn bé, Frans Agnes và tôi thường ném những viên đá để làm vỡ lớp
băng mỏng cho đến khi tất cả mọi miếng băng đều biến đi trong làn nước. Chuyện
đó dường như đã xa xôi lắm rồi.

* *
*

Một
tháng trước ông bảo tôi lên xưởng vẽ.

-
Tôi sẽ ở trong phòng áp mái, - buổi chiều đó tôi nói với mọi người trong phòng.

Đang
khâu vá, Tanneke không ngẩng đầu lên.

-
Cho thêm ít củi vào lò trước khi đi, - chị ta ra lệnh.

Mấy
đứa con gái đang tập khâu vá với những dải ren dưới sự hướng dẫn của Maertge và
Maria Thins. Lisbeth tính kiên nhẫn và có những ngón tay khéo léo nên cô bé làm
được những mẩu đẹp đẽ, nhưng Aleydis thì còn quá bé để làm chủ được công việc
tinh tế này còn Cornelia thì quá nóng vội. Con mèo ngồi cạnh chân Cornelia bên
bếp lửa và thỉnh thoảng con bé thò tay xuống, chìa ra một đoạn chỉ cho con mèo
vờn. Chắc nó hi vọng con mèo quào móng vào mẩu vải của nó và làm hỏng. Sau khi
cho thêm củi vào lửa tôi bước qua Johannes lúc này đang chơi với con quay trên
nền gạch bếp lạnh. Trong lúc tôi rời đi, cậu bé xoay con quay điên cuồng và nó
bật thẳng vào bếp. Cậu bé bắt đầu gào lên trong khi Cornelia cười lăn ra còn
Maertge gắng lôi món đồ chơi ra khỏi ngọn lửa bằng chiếc que cời dài.

-
Này, các cháu sẽ đánh thức mẹ và em Franciscus đấy, - Maria Thins cảnh báo bọn
trẻ. Bọn chúng chẳng nghe bà nói.

Tôi
chuồn đi, thấy nhẹ nhõm là tránh được sự ồn ào, bất kể trong xưởng vẽ lạnh đến
đâu. Cửa xưởng vẽ đóng. Vừa bước lại đó, tôi vừa mím môi, vuốt mượt lông mày và
vuốt ngón tay dọc theo hai bên má xuống cằm, như thể kiểm tra xem một quả táo
có cứng hay không. Tôi lưỡng lự trước cánh cửa gỗ nặng nề, sau đó gõ nhẹ. Không
có tiếng trả lời, mặc dù tôi biết ông phải ở trong đó - ông đang chờ tôi. Đó là
ngày đầu tiên của năm mới. Ông đã vẽ nền bức tranh của tôi từ gần một tháng trước
nhưng kể từ đó không có gì thêm cả - không những dấu đỏ để chỉ ra hình dáng,
không màu giả, không có màu đè lên trên, không những điểm nổi bật. Tấm vải vẫn
chỉ là một màu trắng hơi vàng trống không. Sáng nào lúc dọn dẹp tôi cũng nhìn
thấy nó.Tôi gõ mạnh hơn.Khi cánh cửa mở ra ông cau mặt, mắt không nhìn tôi.- Đừng
gõ cửa, Griet. Chỉ cần đi vào nhẹ nhàng thôi, - ông nói, quay đi và bước lại chỗ
giá vẽ, nơi tấm toan trống đang chờ đợi các màu sắc.Tôi nhẹ nhàng khép cánh cửa
sau lưng, ngăn lại bên ngoài những tiếng ồn ào của bọn trẻ con dưới nhà và bước
vào giữa phòng. Bây giờ, khi thời điểm đó cuối cùng đã đến, tôi cảm thấy mình
bình thản đến lạ lùng.

-
Ngài muốn gặp tôi, thưa ngài.

-
Phải. Đứng ra chỗ kia.

Ông
chỉ tay vào góc phòng, nơi ông vẽ những người phụ nữ khác. Cái bàn ông sử dụng
cho bức tranh buổi hòa nhạc được đặt ở đó, nhưng ông đã dọn dẹp những dụng cụ
âm nhạc đi. Ông đưa cho tôi lá thư.

-
Cô đọc cái này.

Tôi
mở tờ giấy ra và cúi đầu xuống đó, lo sợ rằng ông sẽ phát hiện ra là tôi chỉ giả
vờ đọc một nét chữ xa lạ. Chẳng có gì trong tờ giấy đó.Tôi nhìn lên định nói với
ông nhưng rồi lại thôi. Với ông tốt nhất là không nói gì. Tôi lại cúi đầu xuống
lá thư.

-
Thử cái này xem, - ông đề nghị, đưa cho tôi cuốn sách. Nó được đóng bằng da và gáy
bị sờn vài chỗ. Tôi ngẫu nhiên mở ra và xem một trang. Tôi chẳng nhận ra bất cứ
chữ nào.

Ông
bảo tôi ngồi với cuốn sách, sau đó đứng lên cầm nó trong lúc vẫn nhìn ông. Ông
lấy lại cuốn sách, đưa cho tôi một chiếc bình nắp bằng thiếc và bảo tôi giả vờ
rót rượu. Ông bảo tôi đứng và chỉ đơn giản nhìn ra ngoài cửa sổ. Trong suốt
quãng thời gian đó ông có vẻ lúng túng, cứ như thể ai đó kể ông nghe một câu
chuyện và ông không thể nhớ được đoạn cuối.

-
Chính là quần áo, - ông lẩm bẩm. - Đấy là vấn đề.

Tôi
hiểu ra. Ông đang bảo tôi làm những việc mà một quý cô sẽ làm, nhưng tôi lại mặc
quần áo của một cô hầu. Tôi nghĩ đến cái áo choàng màu vàng và cái áo chẽn màu
vàng đen và tự hỏi không biết ông sẽ bảo tôi mặc cái nào. Thay vì cảm thấy hào
hứng bởi ý nghĩ đó, tôi cảm thấy không thoải mái. Không phải là chuyện không thể
giấu Catharina rằng tôi mặc quần áo của cô ta. Tôi không cảm thấy tự tin với việc
cầm sách và thư hay rót rượu cho mình, làm những việc tôi chưa bao giờ làm. Dù
tôi rất muốn được cảm nhận lớp lông mềm mại của cái áo choàng màu vàng quanh cổ,
đó không phải là thứ tôi thường mặc.

-
Thưa ngài, - cuối cùng tôi nói, - có lẽ ngài cần phải bảo tôi làm việc khác. Những
việc mà một cô hầu gái làm.

-
Thế một cô hầu thì làm gì? - ông nhẹ nhàng hỏi, khoanh tay trước ngực và nhướng
mày.

Tôi
phải nghĩ giây lát trước khi tôi có thể trả lời - cằm tôi hơi run. Tôi nghĩ đến
Pieter và tôi trong con ngõ nhỏ và nuốt nước bọt.

-
Khâu vá, tôi trả lời. - Lau nhà và khâu vá. Xách nước. Giặt ga trải giường. Cắt
bánh mì. Kỳ cọ các tấm kính cửa sổ.

-
Cô có thích tôi vẽ cô tay cầm giẻ lau không?

-
Tôi không phải là người được nói, thưa ngài. Đó không phải là bức tranh của
tôi.

Ông
cau mặt.

-
Không, đó không phải là bức tranh của cô, - ông nói như thể nói với bản thân
mình.

-
Tôi không muốn ngài vẽ tôi tay cầm giẻ lau, - tôi bật ra mà không ý thức là
mình sẽ nói.

-
Không, không, cô đúng, Griet, tôi sẽ không vẽ cô với chiếc giẻ lau trong tay.

-
Nhưng tôi không thể mặc váy áo của vợ ông.

Một
khoảng im lặng rất lâu.

-
Không, tôi không nghĩ thế, - ông nói, - nhưng tôi sẽ không vẽ cô như một cô hầu.

- Vậy
là cái gì, thưa ngài?

-
Tôi sẽ vẽ cô như khi lần đầu tiên tôi nhìn thấy cô, Griet ạ. Chỉ là cô.

Ông
đặt một cái ghế bên cạnh giá vẽ, mặt hướng ra cửa sổ giữa và tôi ngồi xuống.
Tôi biết đó sẽ là chỗ của tôi. Ông đang chọn cho tôi cái tư thế từ một tháng
trước, khi ông quyết định vẽ tôi.

-
Nhìn ra ngoài cửa sổ, - ông nói.

Tôi
nhìn ra ngoài, vào một ngày mùa đông xám xịt, nhớ lại khi tôi đứng ở chỗ con
gái người thợ nướng bánh, cố gắng không nhìn thấy gì mà chỉ để cho đầu óc trở
nên thanh thản. Điều đó thật khó vì tôi nghĩ đến ông, đến bản thân tôi đang ngồi
trước ông. Chuông Nhà thờ Mới điểm hai tiếng.

-
Nào, bây giờ thì rất chậm thôi quay đầu về phía tôi. Không, không phải vai cô.
Hãy giữ cơ thể cô hướng về cửa sổ. Chỉ quay đầu thôi. Chậm, chậm. Dừng lại.
Thêm một chút nữa, như thế, dừng lại. Bây giờ thì ngồi yên.

Tôi
ngồi yên.Ban đầu tôi không thể nhìn vào mắt ông. Khi tôi gắng nhìn, việc đó giống
như ngồi gần một ngọn lửa vừa bất ngờ bùng lên. Thay vào đó tôi quan sát cái cằm
cương nghị, đôi môi mỏng của ông.

-
Griet, cô đang không nhìn tôi.

Tôi
buộc mắt tôi nhìn vào mắt ông. Lại một lần nữa tôi cảm thấy như mình đang cháy,
nhưng tôi chịu đựng - ông muốn tôi làm vậy. Chẳng mấy chốc việc giữ ánh mắt tôi
nhìn vào mắt ông trở nên dễ dàng hơn. Ông nhìn tôi như thể ông không nhìn thấy
tôi, mà một ai đó khác, hoặc một cái gì đó khác - như thể ông đang nhìn một bức
tranh. Ông đang nhìn ánh sáng chiếu lên khuôn mặt tôi, tôi nghĩ, chứ không phải
nhìn vào chính khuôn mặt tôi. Khác nhau là ở chỗ đấy.Gần như thể tôi không có ở
đó. Một khi đã cảm thấy điều này, tôi có thể thư giãn một chút. Vì ông không
nhìn thấy tôi, tôi cũng không nhìn thấy ông. Trí óc tôi bắt đầu đi lang thang -
nghĩ về món thỏ hầm nồi đất mà chúng tôi ăn vào bữa trưa, về chiếc cổ áo ren mà
Lisbeth đưa tôi, một câu chuyện Pieter con kể cho tôi nghe hôm trước. Sau đó
thì tôi chẳng nghĩ gì nữa cả. Hai lần ông đứng lên để thay đổi vị trí của một
trong những cánh cửa chớp. Ông bước đến tủ của mình vài lần để chọn cọ và các
màu vẽ khác nhau. Tôi quan sát những cử động của ông như thể tôi đang đứng
ngoài đường phố, nhìn vào qua cửa sổ.Chuông nhà thờ điểm ba tiếng. Tôi chớp mắt.
Tôi không cảm thấy đã nhiều thời gian trôi qua đến thế. Cứ như thể tôi bị bùa
mê.Tôi nhìn ông - mắt ông giờ đây cũng nhìn tôi. Ông đang nhìn tôi. Trong khi
chúng tôi nhìn nhau, một cơn nóng nực chạy qua cơ thể tôi. Dù vậy, tôi vẫn giữ
đôi mắt mình nhìn mắt ông, cho đến khi cuối cùng ông quay đi hắng giọng.

-
Xong rồi, Griet. Có mấy chiếc xương để cô nghiền ở trên gác.

Tôi
gật đầu và bước ra khỏi căn phòng. Trống ngực đập thình thình. Ông đang vẽ tôi.

-
Cô kéo mũ ra sau khỏi khuôn mặt đi, - một hôm ông bảo.

-
Ra sau khỏi khuôn mặt ư, thưa ngài? - tôi lúng túng nhắc lại và hối tiếc ngay.
Ông thích tôi không nói mà cứ làm như ông bảo. Nếu tôi nói ra, tôi phải nói điều
gì đáng nói.Ông không trả lời. Tôi kéo bên mũ gần ông hơn ra khỏi má. Cái đầu
nhọn hồ cứng chọc vào cổ tôi.

- Nữa,
tôi muốn nhìn thấy đường má cô.

Tôi
ngập ngừng, rồi sau đó kéo nó thêm ra đằng sau. Đôi mắt ông di chuyển xuống má
tôi.

- Để
hở tai ra.

Tôi
không muốn. Tôi không có lựa chọn nào. Tôi luồn tay vào bên dưới mũ để đảm bảo
không có lọn tóc nào bị lỏng ra rồi nhét mấy lọn tóc vào đằng sau tai. Sau đó tôi
kéo mũ lên để làm lộ phần dưới của tai. Vẻ mặt ông giống như một tiếng thở dài,
dù rằng ông chẳng tạo ra âm thanh nào. Tôi cảm nhận thấy tiếng động trong họng
của chính mình và đẩy nó xuống để nó khỏi thoát ra.

-
Chiếc mũ của cô, - ông nói. - Bỏ mũ ra.

-
Không, thưa ngài.

-
Không ư?

-
Xin đừng bắt tôi làm thế, thưa ngài.

Tôi
buông vạt mũ xuống sao cho tai và má tôi lại bị che đi. Tôi nhìn xuống nền nhà,
từ chỗ tôi ngồi những viên gạch màu xám và trắng trải dài, sạch sẽ và thẳng
hàng.

-
Cô không muốn để đầu trần phải không?

-
Vâng ạ.

-
Nhưng cô lại không muốn được vẽ như một cô hầu gái, với giẻ lau và mấy chiếc mũ
của cô, cũng không muốn được vẽ như một quý cô, với sa tanh, lông thú và tóc chải
cẩn thận.

Tôi
không trả lời. Tôi không thể để ông thấy tóc tôi. Tôi không phải loại con gái
có thể để đầu trần. Ông cựa người trong ghế rồi đứng lên. Tôi nghe thấy tiếng
ông đi vào phòng kho. Khi quay lại, tay ông đầy những tấm vải mà ông thả vào
lòng tôi.

-
Thôi được, Griet, xem cô có thể làm gì với những cái này. Tìm một cái gì đó ở
đây quấn lên đầu cô, sao cho cô không phải là quý cô, cũng chẳng phải là cô hầu.

Tôi
không thể biết là ông đang giận dữ hay buồn cười. Ông ra khỏi phòng, khép cửa lại
sau lưng. Tôi xem qua đống vải. Có ba chiếc mũ, tất cả đều quá đẹp đẽ đối với
tôi, và quá nhỏ để che kín toàn bộ đầu tôi. Có những mảnh vải thừa từ những cái
váy và áo chẽn mà Catharina đã may, màu vàng, nâu, xanh và xám. Tôi không biết
phải làm gì. Tôi nhìn xung quanh như thể tôi sẽ tìm thấy câu trả lời trong xưởng
vẽ. Đôi mắt tôi đập vào bức tranh Mụ Tú bà - đầu người phụ nữ trẻ để trần, tóc
cô ta buộc ra đằng sau bằng nơ, còn người đàn bà lớn tuổi quấn một mảnh vả vòng
quanh đầu, vòng chéo qua chính nó ở chỗ này chỗ kia. Có lẽ đó là thứ ông muốn,
tôi nghĩ. Có lẽ đó là thứ mà một người phụ nữ không phải quý bà cũng không phải
là cô hầu làm với tóc họ. Tôi chọn một mảnh vải màu nâu và đem nó vào phòng
kho, nơi có một chiếc gương. Tôi cởi mũ ra và quấn tấm vải quanh đầu tôi theo
cách đẹp nhất mà tôi có thể xem lại với bức tranh để gắng bắt chước người đàn
bà lớn tuổi. Trông tôi rất kỳ dị.Tôi cần phải để ông vẽ tôi cầm giẻ lau, tôi
nghĩ. Lòng tự trọng khiến tôi trở nên kiêu ngạo. Khi quay trở lại và nhìn thấy
tôi đã làm gì ông bật cười. Tôi không hau nghe thấy ông cười - đôi lúc với bọn
trẻ con, một lần với ngài Leeuwenhoek. Tôi cau mày. Tôi không thích bị cười nhạo.

-
Tôi chỉ làm điều ngài yêu cầu, thưa ngài, - tôi nói.

Ông
thôi cười.

-
Cô đúng, Griet ạ. Tôi xin lỗi. Và khuôn mặt cô, khi lúc này tôi có thể nhìn thấy
nó rõ hơn, nó…

Ông
dừng lại, không bao giờ kết thúc câu nói của mình. Tôi luôn tự hỏi ông sẽ nói
gì.Ông quay sang đống vải tôi để lại trên ghế.

- Tại
sao cô chọn màu nâu khi ở đây còn có những màu khác nữa, - ông hỏi.

Tôi
không muốn lại nói đến các cô hầu gái và quý bà một lần nữa. Tôi không muốn nhắc
ông rằng màu xanh và màu vàng là màu của các quý bà quý cô.

-
Màu nâu là màu tôi hay mặc, - tôi trả lời một cách giản dị.

Ông
dường như đoán được điều tôi nghĩ.

-
Tanneke mặc màu xanh và màu vàng khi tôi vẽ cô ấy mấy năm trước, - ông phản đối.

-
Tôi không phải là Tanneke, thưa ngài.

-
Không, dĩ nhiên cô không phải.

Ông
kéo ra một dải màu xanh dài và hẹp.

-
Dù vậy, tôi muốn cô thử cái này. Tôi xem xét tấm vải.

-
Chỗ này không đủ để che đầu tôi.

-
Dùng thêm miếng này nữa vậy, - ông nhặt lên một mảnh vài màu vàng có đường viền
cũng màu xanh đó và đưa nó cho tôi.

Miễn
cưỡng, tôi cầm hai mảnh vải mang vào phòng kho và gắng một lần nữa trước gương.
Tôi buộc mảnh vải màu xanh vòng quanh trán, với mảnh màu vàng quấn vong quanh,
che phần đỉnh đầu tôi. Tôi nhét đầu miếng vải vào nếp gấp bên đầu, chỉnh lại
các nếp gấp chỗ này chỗ kia, vuốt phẳng miếng vải xanh vòng quanh đầu và quay
vào xưởng vẽ. Ông đang nhìn một cuốn sách và không nhận thấy tôi đã ngồi vào ghế.
Tôi điều chỉnh lại tư thế của mình như lúc trước tôi ngồi. Khi tôi quay đầu lại
để nhìn qua vai phải mình, ông ngước lên. Cùng lúc đó. Đầu mảnh vải vàng lỏng
ra và rơi xuống vai tôi.

-
Ôi, - tôi thở, sợ rằng miếng vải sẽ rơi khỏi đầu tôi và làm lộ tất cả tóc.
Nhưng miếng vải được giữ lại, chỉ đầu miếng vải vàng lơ lửng tự do. Tóc tôi vẫn
được che kín.

-
Được rồi, - khi đó ông nói. - Đúng rồi, như thế, Griet, như thế.

* *
*

Ông
không cho tôi xem bức tranh. Ông đặt nó lên giá vẽ thứ hai, quay khỏi cánh cửa
và bảo tôi đừng nhìn vào đó. Tôi hứa không nhìn nhưng có những đêm tôi nằm trên
giường và nghĩ đến chuyện quấn chăn quanh người và bí mật xuống dưới ngắm bức
tranh. Ông sẽ không bao giờ biết được. Nhưng ông sẽ đoán được. Tôi không nghĩ
tôi có thể ngồi đó với ông nhìn tôi ngày này qua ngày khác mà không đoán được rằng
tôi đã xem bức tranh. Tôi không thể giấu ông được. Và tôi cũng không muốn.

Tôi
cũng không sẵn lòng khám phá cách ông nhìn thấy tôi. Tốt nhất hãy để đó là một
điều bí ẩn. Những màu ông yêu cầu tôi trộn cũng không đem lại manh mối nào về
chuyện ông đang làm gì. Đen, hoàng thổ, chì trắng, vàng chì-thiếc, xanh biếc, đỏ
tía - tất cả đều là những màu mà tôi đã từng chuẩn bị trước kia và chúng cũng
hoàn toàn có thể được sử dụng cho bức tranh buổi hòa nhạc. Việc ông cùng lúc vẽ
hai bức tranh là một điều bất thường. Mặc dù ông không thích chuyển từ bức này
sang bức khác, nhưng như vậy khiến cho việc giấu những người khác là ông đang vẽ
tôi trở nên dễ dàng hơn. Có vài người biết. Ngài Ruijven biết - tôi tin chắc rằng
chình do ông ta yêu cầu mà ông chủ tôi vẽ bức tranh. Hẳn là ông chủ tôi đồng ý
vẽ tôi một mình để không phải vẽ tôi cùng ngồi với ngài Ruijven. Ngài Ruijven
chắc sẽ sở hữu bức tranh vẽ tôi. Ý nghĩ đó làm tôi chẳng mấy dễ chịu. Tôi tin
là ông chủ cảu tôi cũng vậy. Maria Thins cũng biết về bức tranh. Có lẽ chính bà
là người đã thu xếp mọi việc với ngài Ruijven. Và ngoài ra, bà vẫn có thể đi ra
đi vào xưởng vẽ lúc bà thích và có thể nhìn ngắm bức tranh còn tôi thì không được
phép. Thỉnh thoảng bà liếc xéo tôi với vẻ tò mò mà bà không thể che giấu. Tôi
ngờ rằng Cornelia cũng biết về bức tranh. Một hôm tôi túm được con bé ở chỗ nó
không được phép có mặt, trên bậc cầu thang dẫn đến xưởng vẽ. Khi tôi hỏi, con
bé không chịu nói tại sao nó lại ở đó và tôi để nó đi chứ không dẫn đến chỗ
Maria Thins hay Catharina. Tôi không dám làm ầm mọi chuyện lên, không dám,
trong lúc ông đang vẽ tôi. Ngài Leeuwenhoek biết về bức tranh. Một hôm ông ta
mang cái hộp xem ảnh đến và đặt nó sao cho họ có thể nhìn tôi. Ông ta không có
vẻ ngạc nhiên khi thấy tôi ngồi trong cái ghế của mình - ông chủ của tôi chắc
đã nói trước rồi. Ông ta quả tình có nhìn chiếc khăn trùm đầu kỳ quặc của tôi
nhưng không nhận xét gì.