Chương 47

Trong một buổi đến chơi, lần đầu tiên, nhân nói đến những con tàu chạy trên
sông của mình, Phlôrêntinô Arixa đã mời Phecmina Đaxa làm một chuyến du chơi
trên sông để nghỉ ngơi cho lại sức. Thêm một ngày đi tàu hỏa có thể đến được
thủ đô, mà họ, như phần lớn những người sinh trưởng ở miền duyên hải Caribê,
vẫn tiếp tục gọi nó bằng một cái tên được duy trì từ thế kỷ trước: Santa Phe.
Nhưng Phecmina Đaxa vẫn còn giữ nguyên những ác cảm của chồng mình và không
muốn làm quen với một thành phố giá buốt và âm u, nơi các bà các cô chỉ ra khỏi
nhà để đi dự lễ misa lúc năm giờ, và họ chẳng thể vào hiệu kem và các nơi công
cộng vì nó là nơi trên các đường phố lúc nào cũng bị cấm đường bởi có đám tang
đi qua, và kể từ những năm có con lừa cái chết cóng thành phố bao giờ cũng có
mưa phùn. Quả thật, thành phố thủ đô ấy còn tồi tệ hơn cả Pari. Ngược lại,
Phecmina Đaxa cảm thấy mình rất thích sông nước, thích được ngắm những chú cá
sấu nằm phơi nắng trên những doi cát bồi ven sông, thích bị đánh thức dậy ngay
giữa đêm khuya bởi tiếng khóc giọng đàn bà của những con lợn biển, nhưng ý nghĩ
về một chuyến đi chơi cực kỳ gian khổ đối với tuổi của bà, hơn nữa bà lại góa
bụa và cô đơn, đã khiến bà nghĩ rằng chuyện du chơi trên sông là chuyện không
thực tế.

Khi Phlôrêntinô Arixa lại nhắc lại lời mời, và khi bà quyết chí sống mà
không cần có người chồng, thì lúc ấy bà cảm thấy có thể nhận lời được. Nhưng
sau cuộc cãi nhau với người con gái, còn đang phiền lòng về những lời thóa mạ
mà thiên hạ dùng để nói về cha mình, còn hờn căm người chồng, còn đang giận dữ
đối với những hành động giả nhân giả nghĩa của Lucrêxia Rêan, người bà từng đối
xử như người bạn tốt nhất, Phecmina Đaxa cảm thấy mình quá thừa trong chính
ngôi nhà của mình. Có một buổi chiểu, trong khi uống nước trà, Phecmina Đaxa
nhìn ra vũng bùn ở ngoài sân, nơi cái cây gây ra nỗi bất hạnh của bà vẫn chưa
đâm chồi lại.

- Điều mà tôi ao ước muốn làm bây giờ là đi khỏi ngôi nhà này, chẳng thà là
đi bộ, đi thẳng, đi thẳng, đi thẳng một mạch, và chẳng bao giờ trở lại nữa, -
bà nói.

- Vậy thì mời bà hãy đi trên một chiếc tàu thủy. - Phlôrêntinô Arixa nói.

- Vậy thì ông hãy nhớ cho rằng điều đó có thể lắm.

Một phút trước đây bà chưa hề nghĩ đến điều đó nhưng bà đã thấy rõ khả năng
thực tế để coi nó như việc đã rồi. Người con trai và con dâu lòng hân hoan biểu
bà. Phlôrêntinô Arixa nhanh chóng nhận thấy rằng Phecmina Đaxa sẽ là một vị
khách danh dự trên những chiếc tàu thủy của mình, sẽ phải dành riêng cho bà một
phòng giường nằm được chuẩn bị chu đáo nh chính nhà của bà vậy. Có tiện nghi
sinh hoạt đầy đủ, và một vị thuyền trưởng đích thân lo bảo vệ an toàn và sức
khỏe cho bà. Ông mang đến nhà cho bà xem những tấm bản đồ vẽ lộ trình của con
tàu để khích lệ bà, những tấm bưu thiếp để xem trong các buổi chiều tàn, những
bài thơ do các vị khách trứ danh viết ca ngợi thiên đường nguyên thủy của con
sông Macgơđaêna.

Bà chỉ giở chúng xem qua một lần trong tâm hồn đang lâng lâng vui sướng.

- Ông chẳng nên phỉnh tôi như phỉnh một đứa bé, - bà nói với ông. - Nếu tôi
đi là vì tôi đã quyết định, chứ đâu vì những thích thú của cảnh vật.

Khi người con trai khẩn khoản xin bà cho vợ mình cùng đi để chăm sóc mẹ,
thì bà gạt phắt đi, nói: "Tôi đã quá lớn để chẳng cần ai phải chăm nom
cho". Chính bà tự lo liệu cho chuyến đi của mình. Bà cảm thấy thanh thản
trong lòng trước ý nghĩ về việc mình được sống tám ngày tàu ngược và năm ngày
tàu xuôi với những tư trang không thể thiếu được: Một nửa tá váy áo bằng vải
bông, những đồ dùng để trang điểm và vệ sinh, một đôi giày dùng khi lên xuống
tàu và đôi dép đi trong phòng và không gì hơn đó giấc mơ của cuộc đời bà.

Hồi tháng giêng năm 1824 vị thuyền trưởng kỳ cựu nhất, Hoan Becnacđô Ocbơc, người sáng
lập hãng tàu thủy, đã treo cờ cho chiếc tàu thủy đầu tiên chạy trên sông
Macgơđalêna, một chiếc tàu bốn mươi lăm sức ngựa được gọi là tàu Phiđêliđát.
Hơn một nửa thế kỷ sau, vào lúc sáu giờ chiều ngày mồng bảy tháng bảy, bác sĩ
Ucbinô Đaxa và bà vợ ngài đã cùng đi với Phecmina Đaxa để lên chiếc tàu thủy sẽ
đưa bà đi trong chuyến du lịch đầu tiên trên sông của bà. Nó là chiếc tàu đầu
tiên được đóng tại các xưởng đóng tàu của địa phương, và Phlôrêntinô Arixa đã
đặt tên cho nó là Nuêva Phiđêliđat để kỉ niệm chiếc tàu quang vinh đầu tiên.
Không bao giờ Phecmina Đaxa có thể tin được rằng cái tên kia đối với họ, bà và
Phlôrêntinô Arixa, rất có ý nghĩa lại chỉ là một sự ngẫu nhiên lịch sử mà thôi,
và nó chẳng phải là một ngẫu hứng nữa thêm vào chủ nghĩa lãng mạn hàng ngày của
Phlôrêntinô Arixa hay
sao.

Vậy là, khác hẳn với những chiếc tàu thủy khác, cả cũ lẫn mới, con tàu
Nuvêa Phiđêliđat có một phòng phụ ngay bên cạnh phòng của thuyền trưởng. Đó là
một phòng khách, rộng rãi và vững chắc, bày đặt đồ nội thất bằng tre bằng phòng
ngủ của vợ chồng được trang trí bằng những bức tranh họa tích Trung Hoa, một
phòng tắm có bể tắm và vòi hoa sen, một đài quan sát rất rộng rãi, được che kín
có treo những giò dương xỉ, cho người ta một cái nhìn bao quát về phía trước và
hai bên mạn tàu, có hệ thống giảm âm với tác dụng duy trì khung cảnh chung
thanh lặng bất chấp cả những tiếng nổ bên ngoài. Cái phòng sang trọng này từng
được gọi là Phòng Tổng thống, bởi vì cho đến lúc ấy đã có vị Tổng thống nước
Cộng hòa đi trên con tàu này. Phòng này không được sử dụng với mục đích kinh
doanh mà ngược lại chỉ được sử dụng với mục đích ưu đãi các quan chức cao cấp
và khách quý. Phlôrêntinô Arixa ra lệnh xây dựng nó với mục đích trên ngay từ
khi ông được bầu làm chủ tịch Hãng Tàu thủy Caribê trong niềm tin thầm kín rằng
sớm hay muộn nó sẽ là
nơi ẩn trốn đầy hạnh phúc trong chuyến du chơi tuần trăng mật của ông với
Phecmina Đaxa.

Ngày lên đường đã đến. Quả nhiên, Phecmina Đaxa ở trong phòng Tổng thống
với tư thế bà chủ. Viên thuyền trường của chiếc tàu, với rượu sâm banh và cá
hồi nướng, đã mở tiệc khoản đãi bác sĩ Ucbinô Đaxa và phu nhân, khoản đãi
Phlôrêntinô Arixa. Ông ta tên là Điêgô Samaritanô. Thuyền trưởng mặc bộ đồng
phục bằng vải lanh trắng, ông ăn vận chính tề và rất đúng mốt kể từ đôi ủng đến
chiếc mũ có gắn huy hiệu của Hãng Tàu thủy Caribê thêu chỉ vàng. Cũng như những
viên thuyền trưởng chạy tàu trên sông, ông có thân hình vâm váp, có giọng nói
sang sảng.

Đúng bảy giờ tối, lệnh xuất phát được ban hành và Phecmina Đaxa cảm thấy
tiếng còi tàu vang vọng kinh khủng đến mức nó làm ù tai trái mình. Đêm qua bà
nằm mộng hoài với những điềm gở rợn người đến mức bà chẳng thiết đoán xem chúng
nói gì. Ngay sáng tinh mơ hôm ấy bà cho người dẫn mình đến điện Pantêông của
trường dòng mà thời ấy có tên là Nghĩa trang La Mangga và bà làm lành với người
chồng quá cố. Bà đứng trước phần mộ của ngài và bằng cuộc độc thoại nội tâm bà
đã xổ tung hết những lời công kích chính đáng mà bà từng phải nín chịu. Sau đó
bà kể cho ngài biết chuyến du chơi của mình thật tỉ mỉ và cuối cùng bà tạm biệt
ngài. Như lâu nay vẫn thường làm trong các chuyến sang châu Âu, bà không muốn
cho ai nữa biết để tránh những cuộc tiễn đưa đầy mỏi mệt. Dù đã nhiều lần đi chơi xa, lần này bà cảm thấy như đây
là lần đầu mình đi xa. Trong khi ngày càng trôi đi, bà càng cảm thấy bồn chồn.
Khi đã lên tàu rồi bà càng cảm thấy mình đơn độc hơn, buồn tủi hơn và bà thèm
được đứng một mình để khóc.

Khi tiếng còi tàu vang lên báo đã hết giờ tiễn khách, bác sĩ Ucbinô Đaxa và
phu nhân tạm biệt bà mà không hề bi lụy. Phlôrêntinô Arixa cùng đi với họ đến
tận cầu tàu. Bác sĩ Ucbinô Đaxa định nhường bước cho ông đi trước và chỉ đến
lúc ấy bác sĩ mới cũng cùng đi trên chuyến tàu của bà mẹ. Bác sĩ không thể giấu
nổi tâm trạng bối rối của mình.

- Nhưng, chúng ta vẫn chưa hề thảo luận về chuyện này!- Bác sĩ nói.

Phlôrêntinô Arixa chìa cho ông ta xem chiếc chìa khóa phòng giường nằm của
mình với một ý nghĩa rõ ràng rằng nó là một phòng giường nằm trong khu vực
chung cho tất cả mọi người. Nhưng bác sĩ Ucbinô Đaxa lại không thấy đấy là một
bằng chứng về tình thân vô tư của Phlôrêntinô Arixa. Bác sĩ đưa mắt sang phía
vợ tỏ ý cầu cứu nhưng chỉ được bà vợ đáp lại bằng ánh mắt lạnh lùng. Người vợ,
bằng giọng thầm thì, hỏi ông: "Anh mà cũng thế sao?". Đúng, ông ta
cũng thế, cũng như em gái mình cũng nghĩ rằng tình có thời của nó thôi, nghĩa
là, khi về già mà còn yêu nhau thì nó không còn là tình yêu nữa. Nhưng ông ta
đã biết phản ứng đúng lúc và bắt tay tạm biệt Phlôrêntinô Arixa với lòng nhẫn
nhục chứ không phải với lòng biết ơn như trước đây.

Từ cầu thang phòng khách trên tàu, Phlôrêntinô Arixa nhìn vợ chồng bác sĩ
Ucbinô Đaxa xuống tàu. Như điều mong đợi ông nhìn thấy bác sĩ Ucbinô Đaxa cùng
phu nhân đã quay lại chào mình trước khi chui vào ô tô. Phlôrêntinô Arixa giơ
tay lên vẫy chào tạm biệt bọn họ. Hai người cũng giơ tay lên vẫy chào ông.
Phlôrêntinô Arixa vẫn đứng đấy đợi cho đến khi chiếc ô tô khuất bóng trong đám
bụi bốc lên trên sân bốc dỡ. Sau đó ông trở về phòng giường nằm của mình để mặc
quần áo khác phù hợp với bữa cơm tối đầu tiên trên tàu trong phòng ăn riêng của
thuyền trưởng.

Đó là một đêm lộng lẫy mà thuyền trưởng Điêgô Samaritanô đã chuẩn bị kĩ với
những chuyện vui về cuộc đời bốn mươi năm lái tàu trên sông của ông ta, nhưng
Phecmina Đaxa phải gắng gượng lắm để làm ra vẻ mình đang vui thích. Mặc dù còi
báo hết giờ tiễn đưa khách đã vang lên từ lúc tám giờ và mặc dù cũng vào giờ ấy
những người đi tiễn đã xuống tàu rồi và người ta kéo cầu tàu lên, con tàu vẫn
chưa nhổ neo ra đi một khi mà thuyền trưởng chưa ăn xong và chưa trèo lên vị
trí chỉ huy để điều khiển toàn bộ thủy thủ dưới quyền cho tàu ra khỏi bến cảng.
Phecmina Đaxa và Phlôrêntinô Arixa vẫn cứ đứng nguyên ở bao lơn phòng khách,
lẫn giữa những hành khách đang ồn ĩ thi nhau nhận diện các ngọn đèn trong thành
phố, cho đến khi con tàu ra khỏi vịnh, rồi đi vào con kênh lờ mờ tối sau đó đi
trên vùng nước ngầu bùn chơi vơi những ngọn đèn trên thuyền đánh cá, rỗi cuối
cùng hành khách hít thở không khí thoáng đãng của con sông cả Macgơđalêna. Cũng
khi ấy, ban nhạc chơi một bản nhạc dân gian rất thời thượng, và đám hành khách
cùng reo vui, rồi đêm khiêu vũ bắt đầu.

Phecmina Đaxa muốn được trốn về phòng giường nằm của mình. Cả đêm ấy bà
không nói lấy một lời, và Phlôrêntinô Arixa cứ để mặc cho bà đắm chìm trong
những suy tư của mình. Ông chỉ làm bà phải ngừng suy tư khi ông định chào tạm
biệt. Lúc ấy họ đứng trước cửa phòng giường nằm, nhưng bà không buồn ngủ, chỉ
hơi rét thôi và bà khẩn khoản đề nghị ông vào phòng của mình để cùng nhau ngồi
trên đài quan sát ngắm nhìn dòng sông.

Phlôtêntinô Arixa kéo hai chiếc ghế đến cạnh bao lơn, tắt đèn, quàng lên
vai bà một chiếc khăn lạnh, rồi ngồi xuống bên cạnh bà. Bà cuộn một điếu thuốc lấy
sợi từ trong hộp thuốc ông tặng. Bà cuộn rất nhanh đến mức ông phải ngạc nhiên, rồi bà
hút nó bằng cách quay đầu đỏ lửa vào phía trong mồm mà không hề nói năng gì,
rồi sau đó bà lại cuộn tiếp một điếu thuốc và hút chúng liên tục. Phlôrêntinô
Arixa uống từng ngụm từng ngụm liền hai phích cà phê cũng không hề nói gì.

Ở phía chân trời ánh sáng thành phố đã tắt lịm. Dòng sông phẳng lặng, những
đồng cỏ hai bên bờ thầm lặng phơi dưới ánh trăng, tất cả những thứ ấy được nhìn
từ đài quan sát chìm trong bóng tối, đã biến thành một bình nguyên rực sáng ánh
lân tinh. Thi thoảng, nổi lên một túp lều lá cọ bên cạnh những đồng lửa rực
cháy, dấu hiệu cho thấy ở đấy có bán củi cho tàu thủy. Phlôrêntinô Arixa vẫn
giữ nguyên những ký ức xa mờ của chuyến đi tàu từ thời xuân trẻ của mình, và
quang cảnh dòng sông lúc này đã khiến chúng sống dậy trong ánh hào quang rực rỡ
tựa như vừa xảy ra ngay hôm qua. Ông kể lại cho Phecmina Đaxa nghe một vài kỉ niệm cũ những tưởng rằng
chúng có thể làm bà vui lên, nhưng bà vẫn trầm tư hút thuốc như đang sống trong một thế giới
khác. Phlôrêntinô Arixa không nhắc tới những kỉ niệm cũ của mình và để cho bà
sống với thế giới của riêng bà và lúc ấy bà cuộn thuốc và cứ tiếp tục hút thuốc
cho đến khi hết cả hộp thuốc sợi. Âm nhạc ngừng từ lúc sau nửa đêm, tiếng ồn ào
của hành khách cũng lặng dần và lặng dần cho đến khi chìm đi trong tiếng ngáy
ngủ đều đều, và chỉ còn lại hai trái tim trong đài quan sát chìm trong bóng
tối, sống theo nhịp tiếng máy nổ phành phạch của con tàu.

Sau một lúc lâu, qua ánh sáng phản chiếu từ lòng sông lên, Phlôrêntinô
Arixa nhìn Phecmina Đaxa. Ông thấy bà có vẻ ma quái trong ánh sáng xanh lét đã làm dịu đi nét
mặt nhìn nghiêng đăm chiêu của một pho tượng. Thế là ông hiểu rằng bà đang khóc
thầm. Đáng lẽ ông phải an ủi bà hoặc đợi cho đến khi bà cạn nước mắt thì ông
lại định để bà một mình cô đơn trong nỗi sợ hãi.

- Bà có muốn được ngồi một mình không? - Ông hỏi.

- Nếu muốn vậy thì tôi đã chẳng bảo ông vào đây, - bà nói.

Lập tức ông xòe những ngón tay cóng lạnh trong bóng tối, lấn mò dò tìm một
bàn tay khác trong bóng tối và ông đã tìm thấy nó cũng đang trong lúc chờ đợi
bàn tay ông. Trong chính khoảnh khắc ấy, cả hai đều khá minh mẫn để nhận ra
rằng không một bàn tay nào trong hai bàn tay là cái bàn tay họ từng mường tượng
ra trước khi chúng chạm phải nhau, chúng chỉ là những bàn tay già nua xương
xẩu. Nhưng trong khoảnh khắc sau đấy, chúng đã là những bàn tay họ từng mường
tượng ra. Bà bắt đầu nói về người chồng đã quá cố, như thể ngài đang sống trong
lúc này. Và trong chính cái khoảnh khắc ấy, Phlôrêntinô Arixa biết rằng cũng đã
đến lúc với lòng tự trọng, niềm kiêu hãnh, ước vọng sống da diết, bà đang tự
hỏi mình sẽ làm gì đây với tình yêu không có người làm chủ nó.

Để khỏi phải rút bàn tay mình ra khỏi bàn tay ông, Phecmina Đaxa không hút
thuốc nữa. Bà đang chìm đi trong niềm khát khao được người khác hiểu và thông
cảm với mình. Bà không thể cảm thấy một người chồng nào tốt hơn người chồng của
bà, tuy nhiên bà lại bắt gặp những nỗi bực lòng nhiều hơn so với những niềm vui
của đời mình, một cuộc đời có quá nhiều những sự hiểu lầm nhau, có quá nhiều
những cuộc cãi vã vô tích sự, có quá nhiều những trận hờn dỗi không được giải
quyết thỏa đáng. Bỗng bà thở dài, nói: "Thật khó mà có thể tin được làm
thế nào để có biết bao hạnh phúc trong rất nhiều năm cùng với bao cuộc cãi vã,
với bao nhiêu việc làm vô ích mà không biết thực ra nó có phải là tình yêu bay
không". Khi bà vừa rút được tâm trạng u buồn của mình thì ai đó đã tắt ánh
trăng rồi. Con tàu như một con vật khổng lồ được quan sát cứ chậm rãi tiến
bước, chân nọ bước lên chân kia.

- Bây giờ ông hãy về phòng mình đi, - bà nói.

Phlôrêntinô Arixa siết
chặt tay bà, nhướng người về phía bà định hôn lên má bà. Nhưng bà đã kịp né
tránh bằng một giọng nói khàn khàn nhưng dịu dàng: - Đừng - bà nói - tôi già
rồi.

Bà nghe thấy ông đi ra trong bóng tối, nghe thấy tiếng chân ông trên bậc
cầu thang, nghe thấy ông khuất bóng cho đến tận ngày hôm sau. Phecmina Đaxa
châm điếu thuốc khác và trong lúc hút thuốc bà cảm thấy bác sĩ Huvênan Ucbinô
mặc bộ đồ lanh trắng còn nguyên nếp là, với diện mạo nghề nghiệp, với cử chỉ dễ
thương, với tình yêu quan phương, từ trên một chiếc tàu của quá khứ, giơ mũ lên
trong điệu bộ chào vĩnh biệt bà. "Bọn đàn ông các anh chỉ là một số tên nô lệ của các định
kiến, - có lần ngài đã nói với bà như thế, - ngược lại, khi một người đàn bà đã
quyết chí ăn nằm với một người đàn ông thì không một thành trì nào rào cản cô
ta không trèo qua, không một thành trì nào cô ta không đạp đổ, không một quan
niệm đạo đức nào cô ta không sẵn sàng chà đạp lên nguyên tắc của nó, tóm lại
không có Thượng đế nào đủ sức mạnh ngăn cấm cô ta cả". Phecmina Đaxa vẫn
ngồi im như vậy cho đến gần sáng mà nghĩ về Phlôrêntinô Arixa, một Phlôrêntinô
Arixa không giống như cái tên lính canh trong công viên Lôt Evanghêliôt mà ký
ức về nó không đủ sức thay thế ông và nó cũng không khơi dậy một đốm lửa của
niềm hoài nhớ trong bà, mà là một Phlôrêntinô Arixa đúng như ông hiện nay: Già
lão lại què chân nhưng là một con người rất thực, luôn luôn ở trong tầm tay bà nhưng
bà không muốn nhận ra ông. Trong lúc con tàu hồng hộc thở đưa bà đi về phía ánh
sáng rực rỡ của những bông hồng đầu mùa, điều duy nhất mà bà cầu khẩn Thượng đế
là sáng ngày hôm sau Phlôrêntinô Arixa biết khởi đầu từ chỗ nào.

Ông đã biết rồi, Phecmina Đaxa bảo người hầu phòng hãy để cho bà ngủ theo ý
muốn của mình. Khi thức dậy bà thấy trên bàn kê đầu giường có một bình hoa cắm
độc một bông hồng bạch, tươi rói, còn đọng sương đêm và cùng với nó là một
phong thư dày cộp nhiều trang giấy mà ông đã có thể viết được kể từ lúc tạm
biệt bà. Đó là một bức thư thanh thản, nó chỉ nói điều duy nhất ấy là việc ông
thể hiện cái tâm trạng làm ông nghẹt thở từ đêm trước. Bức thư hết sức thơ
mộng, hết sức hoa mỹ y như những bức thư khác nhưng khác với những bức thư ấy,
bức thư này rất thực tế.

Phecmina Đaxa, người đọc nó mà tự xấu hổ với mình trước tiếng đập rộn ràng
của con tim. Bà đọc xong bức thư đầu liền bảo người hầu phòng hãy báo cho họ
khi nào bà chuẩn bị xong bởi viên thuyền trưởng đã ngồi vào vị trí chỉ huy để
trình bày cho họ, bà và Phlôrêntina Arixa, xem hệ thống hoạt động của con tàu.