Phần II: DÀN NHẠC ĐỎ

Dàn nhạc đỏ

Leopold gặp
lại tướng Berzin khi ông từ Tây Ban Nha trở về Liên Xô. Trông ông khác hẳn với
con người trước kia Leopold đã được gặp. Vì ông đã biết tin nguyên soái
Tukhachevski và bộ tham mưu đã bị thanh trừng, toàn bộ chứng cứ đều giả tạo,
cho nên ông rất đau buồn. Ông là con người sáng suốt cho nên ông thừa sức phán
đoán số phận của chính ông. Ông cảm thấy làn sóng khủng bố sắp ập đến các đồng
chí gần gũi ông; mặc dù thế ông vẫn chủ động quay về Liên Xô để phản đối việc
tàn sát đảng viên cộng sản tại Tây Ban Nha do cơ quan OGPU tiến hành.

Tướng
Berzin biết rằng can thiệp như thế rất có thể sẽ là bản án tử hình cho chính
mình. Nhưng là một đảng viên cộng sản vững tin, ý thức đầy đủ trách nhiệm của
mình, ông không chịu để cho những cán bộ ưu tú do ông tuyển lựa và đào tạo sẽ
bị tiêu diệt bởi những phương pháp sai lầm.

Tận dụng
thời gian chưa thanh trừng, ông cố làm những gì có ích cho cách mạng. Ông chấp
nhận cho Leopold gặp ông. Đây là một cuộc gặp mà Leopold không thể nào quên
được, vì nó có tính quyết định đối với tương lai con người và đảng viên của
Leopold. Ông nói:

- Tôi yêu
cầu anh đến làm việc vì chúng tôi đang cần anh. Không làm tại đây đâu, vì không
phải vị trí của anh ở đó; mà nhằm thành lập những cơ sở hoạt động của chúng ta
ở Tây Âu cơ.

Từ lần gặp
đầu tiên của Leopold với Berzin, anh đã luôn luôn nghĩ đến triển vọng vào làm
tình báo và chiến đấu cạnh Berzin. Leopold nhận định chiến tranh đã sắp đến
rồi, bầy sói phát xít sắp tràn khắp Châu Âu. Trong cuộc chiến đó, Liên Xô sẽ
gánh trách nhiệm có tính quyết định. Đau lòng, Leopold sót xa thấy Cách mạng
thoái hóa. Anh và các bạn sẵn sàng hi sinh để giúp cho Cách mạng làm thế giới
trẻ lại. Cách mạng là cuộc sống, đảng là gia đình thân ái của anh. Để giai cấp
vô sản được giải phóng, anh sẵn sàng chịu gian nguy. Anh muốn hiến thân mình
cho Lịch sử để tiêu diệt hết áp bức. Con đường lên hạnh phúc đâu chỉ rắc có hoa
hồng, muốn đi lên chủ nghĩa cộng sản phải tiêu diệt chủ nghĩa đế quốc.

Nhưng không
thể để cho con đường đầy xác chết của công nhân vì như thế không xây dựng được
chủ nghĩa xã hội. Các đồng chí ưu tú của anh mất dần, họ chết gục trong những
xà lim của Bộ Nội vụ, chế độ Stalin đã làm biến dạng chủ nghĩa xã hội đến mức
người ta không còn nhận ra chủ nghĩa xã hội nữa. Stalin đã tiêu diệt đảng viên
cộng sản với số lượng gấp mười, gấp trăm lần Hitler.

Giữa chiếc
búa Hitler và chiếc đe Stalin, con đường của Berzin và Leopold có thể luồn lách
thật là chật hẹp để tiến hành Cách mạng. Mặc dù bối rối kinh hoàng, Leopold vẫn
thấy cần phải bảo vệ Liên Xô. Điều này buộc anh phải lựa chọn, lời đề nghị của
tướng Berzin đã cứu được lương tâm của anh. Anh đáng mười lần để cho Bộ Nội vụ
nghi ngờ: là công dân Balan gốc Do thái, đã sống ở Palestine, không quốc tịch,
viết báo tiếng Do Thái. Số phận anh đã được định đoạt rồi. Anh sẽ chết trong
hầm tối, trong trại giam, hoặc trước cột xử bắn. Ngược lại, anh được chiến đấu
trên tuyến đầu, xa Moscow, anh có thể tiếp tục giữ vững cương vị cách mạng.

Để được đi
tới kết luận đó anh phải đắn đo tính toán mãi. Sau đó anh đã phác họa trong các
chuyến đi Tây Âu một kế hoạch xây dựng cơ sở trên qui mô cả Châu Âu. Anh đã
trình bày kế hoạch đó cho Berzin. Anh tính sẽ cắm cơ sở vào nước Đức và các
nước xung quanh Đức. Những hạt nhân chống phát xít đó chỉ bước vào hoạt động
khi Hitler phát động chiến tranh, và chỉ bó gọn trong chiến đấu chống phát xít
mà thôi. Trước mắt anh phải xây dựng các cơ sở tình báo nhưng muốn vậy phải
tính xây dựng các cơ sở liên lạc, ngụy trang và tài chính.

Trong giai
đoạn quá độ, anh dự định sẽ xây dựng các cơ sở ở Bắc Âu để mau chóng có thể
liên lạc vững chắc với Trung tâm tức là Cục tình báo quân sự Hồng quân. Trong chiến
tranh, các lưới sẽ bao gồm những người chống phát xít - có thể xuất thân từ
những môi trường chính trị và tôn giáo khác nhau - có quan điểm chính trị thật
vững, có liên hệ với những giới có vị trí rất quan trọng về quân sự trong số tư
lệnh Đức, trong cơ quan chính phủ, trong các chính đảng hoặc trong kinh tế.

Không thu
hút điệp viên ăn lương. Mục tiêu chính là cung cấp kịp thời cho lãnh đạo bộ
tổng tham mưu những tin tức tổng hợp xác thực về kế hoạch và hành động của phát
xít Đức. Leopold xin Berzin cho ở mỗi nước ba cán bộ: người thứ nhất có khả
năng làm tổ trưởng, không nhất thiết là phải người Nga; người thứ hai là cán bộ
chuyên môn có khả năng thiết lập hệ thống điện đài thu phát và đào tạo nhân
viên vô tuyến điện; cuối cùng là một nhà quân sự để tuyển chọn tại chỗ những
tin tức thu lượm được.

Vị tướng
tán thành nhưng nói thêm:

- Chúng tôi
đã có sẵn sàng một lưới rất giỏi ở Đức nhưng chỉ thị của đảng không cho chúng
ta hoạt động trên đất Đức vì sợ khiêu khích Hitler. Về ý định của anh dùng vỏ
bọc buôn bán để có tiền chi cho lưới thì phải tính toán lại vì qua kinh nghiệm
hai chục năm tiền đầu tư vào buôn bán chẳng đem lại lợi ích gì.

- Vấn đề
không phải nhằm tiết kiệm cho đất nước Xô Viết. - Leopold trả lời, - nhưng khi
có chiến tranh, thật là khó nhận tiền từ Moscow. Có thể những người đã nhận
được tiền trước đây không giỏi về kinh doanh. Tôi tin rằng trong thế giới tư
bản, người có tài buôn bán có thể kiếm được tiền. Dự kiến của tôi sẽ mở một cơ
sở xuất nhập khẩu tại Bỉ có nhiều chi nhánh ở nhiều nước.

- Vậy anh
cần có bao nhiêu tiền để lập một doanh nghiệp như thế?

- Chúng tôi
sẽ làm từ nhỏ đến to. Tôi sẽ đóng cổ phần khoảng một vạn đô la.

- Với một
vạn đô la mà anh định có lãi để chi dùng trong chiến tranh hay sao?

- Tôi rất hi vọng là như vậy.

- Dù sao đi nữa, nếu vài tháng sau anh đề nghị cấp
thêm vốn, thì anh sẽ được cấp thêm. Cho đến bây giờ khó nhất không phải là thu
thập tình hình quân sự, mà khó nhất là thiết lập được quan hệ tài chính vững
vàng với những điệp viên của chúng ta.

Đến cuối cuộc gặp, tướng Berzin tỏ vẻ thoải mái, gần
như ông sung sướng:

- Anh còn gần hai năm mới xảy ra chiến tranh. Trước
hết anh hãy tự lực. Nhiệm vụ của anh là đánh đổ Đế chế ba của Đức, và chỉ có
việc đó thôi. Anh hãy thu xếp cẩn thận cho mạng lưới của anh nằm im được cho
đến khi chiến tranh nổ ra. Đừng làm hỏng nó vì những việc khác. Mục tiêu duy
nhất của chúng ta là đánh tan chủ nghĩa phát xít. Anh không phải quan tâm đến
việc khác. Tôi đã có điệp viên ở tất cả các nước đó, nhưng lưới của anh sẽ hoàn
toàn độc lập. Từ nay trở đi, chúng tôi sẽ gửi cho anh nhân viên điện đài và
phương tiện. Nhưng cũng đừng hi vọng quá nhiều, ngay cả chuyện đó cũng vậy. Cố
tuyển mộ và đào tạo tại chỗ nhân viên của anh. Về các trưởng lưới tại mỗi nước:
tôi xin báo trước cho anh hay rằng anh phải tuyển họ tại chỗ.

Giọng nói của Berzin lộ ra sự xúc động mà sau này
Leopold mới hiểu được ý nghĩa: phần lớn cán bộ giỏi của ông đã bị Bộ Nội vụ bắt
giam. Hai người thỏa thuận sẽ để gia đình Leopold đi sang ở cùng với Leopold
khi đủ điều kiện (một người đàn ông ở một mình bao giờ cũng bị nghi vấn).
Leopold thực sự muốn đóng đúng vai một nhà công nghiệp yên bình và hữu hiệu.

- Tôi tin vào anh, - Berzin nói thêm, - và tôi chắc
rằng anh sẽ thành công… Anh đừng bao giờ yêu cầu Cục khen những báo cáo của
anh, cũng đừng bao giờ lo lấy lòng Cục, vì yêu cầu như vậy sẽ làm hỏng việc đấy…

Và ông nói thêm, điều này làm cho Leopold thấy ông
thực sự tin mình:

- Tukhachevski đã nói đúng: chiến tranh không thể
tránh khỏi và chiến tranh sẽ xảy ra trên lãnh thổ chúng ta…

Trong thành Moscow đang ngự trị nạn khùng bố của
Stalin, Leopold chẳng bao giờ được nghe thấy ai ca ngợi một con người đã bị bắn
chết vì tội “phản bội”!

Berzin tiễn Leopold ra cửa buồng làm việc.

- Anh chỉ nghe theo lương tâm của anh thôi nhé, - ông
dặn Leopold, - đối với người cách mạng, đó là vị quan tòa tối cao…

Leopold tin rằng di chúc chính trị của tướng Berzin
nằm trong mấy lời đó vì, cả đời ông, lương tâm ông đã chỉ dẫn ông hành động.

Vào lúc đó, tướng Berzin đã biết mình đã hết, nhưng
ông không luyến tiếc điều gì. Bị tòa án của Stalin tuyên án, ông đã thắng trước
tòa án Lịch sử. Đối với người chiến sĩ cộng sản, chỉ điều đó là đủ.

Mùa thu 1937, theo kế hoạch Leopold sẽ ra đi sau khi
chuẩn bị xong. Một tháng rồi hai tháng trôi qua nhưng chẳng có lệnh. Leopold lo
lắng không biết kế hoạch ra sao, anh đành quay lại nghề viết báo. Đến cuối năm,
anh được tin trong Cục Tình báo Hồng quân đã có rất nhiều thay đổi. Leopold
nghĩ rằng kế hoạch của anh do Berzin và Stiga duyệt thế là phá sản, lập các cơ
sở tình báo chống lại nước Đức là trái với quan niệm và ý đồ lãnh đạo của đảng.

Leopold đành quên kế hoạch. Nhưng vào tháng ba năm
1938 có điện thoại của viên đại úy giúp việc Stiga mời Leopold đến Cục.

Cảm tưởng của Leopold khi đến Cục lần này là Cục đã
bị đảo lộn rất lớn.

Anh được mời vào phòng của viên đại úy, chưa ngồi
nóng chỗ thì đại úy đã nói:

- Xin cho làm việc. Chúng ta đã phí mất sáu tháng,
nhung bây giờ không thể bỏ phí chỉ một phút.

- Với tầm quan trọng của cuộc gặp này, tôi đề nghị
gặp chính đại tá Stiga, - Leopold đề nghị.

Thái độ lúng túng của viên đại úy làm cho Leopold
hiểu ngay. Đại úy giải thích:

- Chúng tôi đã phải thay đổi cơ cấu tổ chức của cơ
quan… Một số đồng nghiệp đã chuyển công tác khác… Bây giờ chúng ta phải sửa
soạn hộ chiếu, đường đi và nửa ngày để đồng chí làm quen với mật mã…

- Tôi lúc nào cũng sẵn sàng.

Leopold nghĩ: phải tôi đã sẵn sàng, vì tôi chẳng còn
giải pháp nào khác. Ra về anh ủ rũ, tự hỏi: vì sao tôi lại được thoát chết? Vì
sao họ còn gọi đến tôi? Rõ ràng Berzin đã bị thanh trừng, anh buồn lắm, nhưng
anh vẫn trả lời “có tôi”. Đó là vì tướng quân Berzin đã khuyên anh làm như thế.
Cũng vì nhiệm vụ mà anh đảm nhận là nhiệm vụ do Berzin đích thân duyệt và chuẩn
bị…

Chiến đấu chống quốc xã phải là mục tiêu cao nhất;
duy nhất. Ít ra anh cũng được chiến đấu. Và đây là cuộc chiến đấu rất quan
trọng. Những lưới mà anh sẽ thành lập, cuộc chiến đấu bí mật mà anh sẽ tổ chức
cơ cấu, anh sẽ chịu trách nhiệm, cỗ máy đã phát động, không có cái gì hãm nó
lại được!

Khi Leopold gặp lại viên đại úy, ý nghĩ của anh càng
vững vàng.

Anh chỉ đưa ra có một điều kiện:

- Tôi không biết quy chế của những nhân viên đồng
chí định thế nào, riêng tôi, tôi xin nói thật rõ ràng tôi nhận công việc này
với cương vị là một chiến sĩ cộng sản. Tôi không phải là quân nhân, và tôi
không xin nhập vào biên chế quân đội,.

- Như đồng chí muốn, - anh ta trả lời, - nhưng dù
đồng chí muốn hay không thì với đồng chí, đồng chí có hàm đại tá.

- Đồng chí cho tôi cấp hàm là ý của đồng chí, còn
đối với tôi, tôi không quan tâm.

Đại úy giới thiệu Leopold với một chuyên viên mật
mã. Luật mật mã của Leopold căn cứ vào cuốn tiểu thuyết của Balzac, cuốn “Người
Phụ nữ ba mươi tuổi”. Anh học mã một báo cáo trong mấy tiếng đồng hồ.

Leopold được nhận một hộ chiếu là dân Canada vùng
Quebec, (để anh không phải nói tiếng Anh) và một nhân viên phái đoàn thương mại
Xô Viết tại Bỉ sẽ là liên lạc viên của anh.

Trước khi xuất phát, Leopold được gặp cục trưởng mới
của CTBQSLX. Cũng là tướng như Berzin (Leopold được tin Berzin và ban tham muu
của CTBQSLX đều bị thanh trừng vào tháng 12/1938), trạc bốn lăm tuổi, ông tiếp
Leopold một cách thân ái và tìm cách động viên anh:

- Chúng tôi giữ nguyên kế hoạch trước. Tôi biết lúc
này ta chưa làm gì ở Đức (trước đây Berzin đã cho Leopold biết đích thân Stalin
ra lệnh đó), nhưng chúng ta có thể dự kiến lập một toán tại một thành phố Đức
trên biên giới. Phải, một thành phố của Đức, có thể là Strasbourg.

Trời ơi, Leopold tự nhủ, cục trưởng tình báo mà chỉ
Strasbourg là thành phố của Đức! Stalin đã xáo trộn tổ chức đến mức tồi tệ thế
đó, thật là tiếc cho Berzin, có thể Bộ Nội vụ vừa cài được một cán bộ của mình
vào nắm Cục tình báo quân sự Liên Xô dốt về tình báo như dốt về địa lý thế này
mà chỉ huy tình báo thì chỉ có làm hại mà thôi (Trong tương lai Leopold nghiệm
thấy sự tai hại của trình độ dốt nát của vị cục trưởng này, khi chỉ huy mạng
lưới của anh).

Im lặng một hồi. Sắc mặt viên đại úy từ trắng trở
nên hồng như uống rượu. Viên tướng nhận ra được sai lầm to lớn, nên Leopold vội
chữa thẹn cho ông ta:

- Đồng chí nói hoàn toàn có lí. Strasbourg, có đủ
những đặc điểm của một thành phố Đức mặc dù nó nằm trong biên giới nước Pháp.
Chúng tôi sẽ thử thiết lập một toán mới ở đó…

- Đúng, đúng, ý của tôi định nói như vậy đấy: một
thành phố của Pháp ở ngay sát biên giới Đức.

- Đồng chí ơi, - viên đại úy thì thầm với Leopold
khi hai người bước ra khỏi buồng cục trưởng, - đồng chí đã chữa khéo được lời
nói hớ quá lớn đấy.

- Ồ, vua chúa còn có lúc nhầm nữa là…

Leopold ra về lòng buồn bã khi thấy trình độ của thủ
trưởng mình.

Trước khi rời Liên Xô, Leopold vào ký túc xá từ biệt
Michel. Lòng anh nặng trĩu khi phải để con ở lại cái kí túc xá đang trở thành
nhà trẻ mồ côi này. Anh nói với con:

- Michel, bố sắp đi công tác cho đảng, bố sẽ vắng
mặt một thời gian…

Michel không nói gì. Leopold có cảm tưởng đau đớn
khi từ giã con. Anh hôn con rồi bước ra… đến sân ga cách ký túc xá hai kilômet,
bỗng anh nghe thấy tiếng gọi, anh quay lưng lại thấy một bóng nhỏ ôm chầm lấy
anh. Đó là Michel, nó hét (mà anh không bao giờ quên nổi):

- Đừng bỏ con, đừng bỏ con, con không muốn ở lại một
mình đâu!

Mười sáu năm sau Leopold mới gặp lại đứa con đầu
lòng của anh.

Anh sang Bỉ qua đường Thụy Điển, đến Antwerp, anh
nhận được hộ chiếu khác, mang tên là Adam Miklerr, nhà công nghiệp Canada, định
lập nghiệp tại Bỉ.