PHẦN 1: MƠ VỀ ĐẢO VÀNG

Chương I

CÂU CHUYỆN KHỞI NGHIỆP.

Thành công không chớp nhoáng

Tôi và vài người bạn khởi nghiệp kinh doanh từ lúc còn rất trẻ. Chúng tôi đã mơ trở thành những người giàu có chỉ sau một đêm. Thậm chí, tôi còn ngửi thấy cả “mùi tiển” khi đang viết bản kế hoạch kinh doanh đầu tiên. Nhưng kết quả là một thất bại đau đớn! Khởi nghiệp từ con số 0, đến khi phá sản, mỗi đứa chia nhau món nợ hơn 3 tỷ đồng vào năm 2008. Tôi hay nói vưi với đám bạn đó là “sự tích tay trắng làm nên nợ nần”. Năm đó tôi mới 24 tuổi và đã trải qua những ngày tháng ở tận đáy của sự căng thẳng và khổ nhục. Cho đến khi bén duyên với ngành bán lẻ bằng việc kinh doanh một shop phụ kiện thời trang nhỏ, sự nghiệp của tôi mới bước sang một trang hoàn toàn khác. Thành công đạt được từ những bước đi chậm rãi nhưng vững chắc. Tôi thật sự muốn chia sẻ câu chuyện của mình để các bạn trẻ đang ấp ủ giấc mơ khởi nghiệp có thêm nhiều chọn lựa tốt hơn tôi ngày xưa.

Giống như nhiều đứa trẻ khác, tôi lớn lên từ một vùng quê nghèo khó. Ba tôi là thương binh còn mẹ tôi đơn giản chỉ là một cô công nhân phải lòng một anh bộ đội giải ngũ. Hai người lấy nhau rồi về quê lập nghiệp chỉ với hai bàn tay trắng. Gia đình tôi không mấy khá giả. Cái nghề đã nuôi sống cả nhà vào thập niên 80 - 90 là nuôi heo (lợn). Hồi đó nhà tôi nuôi nhiều heo và cả gà nữa. Ngoài giờ học tôi vẫn thường phụ giúp ba mẹ công việc ở trang trại. Đến bây giờ, tôi còn nhớ như in cái cảm giác chui xuống gầm chuồng gà rộng gần 200 mét vuông để thu dọn phân. Tôi phải đội một chiếc nón lá và mặc một cái áo khoác cũ. Nếu không, bạn biết rồi đấy, những con gà ục ịch ở phía trên sẽ “trút hết bầu tâm sự” lên người bạn. Mùi phân gà thì rất nồng, đủ để mỗi lần như vậy là tôi không thể ăn hết bữa cơm chiểu hôm đó.

Nhìn thấy những vất vả của ba mẹ mà từ nhỏ tôi có một ước mơ là trở thành người thành công và kiếm được thật nhiều tiền. Ước mơ cứ ám ảnh tôi đến cuối năm nhất đại học. Rồi vào một đêm định mệnh, thằng bạn cùng phòng ném cho tôi quyển sách “Rich Dad, Poor Dad” của Robert Kiyosaki - một quyển sách rất hay về tư duy làm giàu được xuất bản vào năm đó. Nó còn phán cho tôi một câu xanh rờn: “Mày đừng đọc, nếu mày dọc mày sẽ nghỉ học!. Chuyện gì sau đó thì chắc bạn cũng đã đoán được. Tôi quyết định nghỉ học để khởi nghiệp kinh doanh.

Tôi còn nhớ lúc đó trong giới trẻ chưa có khái niệm start-up và người ta cũng chưa nói nhiều về khởi nghiệp kinh doanh như bây giờ. Những năm 2003 - 2006, tôi và những người bạn của mình là thế hệ start-up công nghệ đời đầu ở Việt Nam. Hồi đó không có ai dẫn dắt, cũng không có nhiều thông tin định hướng như ngày nay. Chúng tôi chỉ biết khởi nghiệp bằng một bầu nhiệt huyết của tuổi trẻ và cái kỹ năng mà tôi giỏi nhất lúc bấy giờ là lập trình vi tính.

Ba thằng sinh viên choai choai 20 tuổi, sau khi lót dạ bằng tô hủ tiếu gõ, đã nhốt mình trong phòng trọ cả đêm để cùng nhau lập ra một kế hoạch kinh doanh rực rỡ với một công ty phần mềm sẽ trở thành thương hiệu hàng đầu thế giới. Trên tay bản kế hoạch hơn 140 trang giấy, tôi và các bạn của mình đã đi gõ cửa nhiều quỹ đầu tư lớn như IDG Ventures, VinaCapital, kêu gọi họ rót số vốn lên đến 1,6 triệu đô-la cho dự án khởi nghiệp mới toanh của mình. Đương nhiên là thấy mặt bọn tôi còn “búng ra sữa” và sản phẩm thì chỉ mới nằm trên giấy nên họ đã từ chối khéo. Hồi đó làm gì có Shark Tank như bây giờ!? Bạn bè lúc đó còn trêu: “Mày muốn trở thành Bill Gates của Việt Nam thật à?” Đúng là lúc còn trẻ, người ta nhiều mong ước và cũng ít biết sợ. Nhưng nếu không có cái “màu xanh” của tuổi trẻ đó, tôi đã không bao giờ có được công việc và cuộc sống như hôm nay. Lúc đó, dù không gọi được vốn nhưng bọn tôi vẫn quyết tâm khởi nghiệp, bằng cách: mơ một giấc mơ thật lớn!

Sự thật trớ trêu là ngay tháng đầu tiên công ty phần mềm hoạt động, chúng tôi đã phải đi vay tiển của một người bạn tốt bụng để trả lương thử việc cho nhân viên. Trong gần ba năm kinh doanh trong tình trạng thoi thóp, chúng tôi đã thay đổi định hướng đến ba lần và đi vay nợ rất nhiều để duy trì công ty. Rồi trong một buổi chiểu mưa tháng Bảy năm 2008, sau khi nhấp ngụm cà phê cuối cùng trong con hẻm nhỏ ở Sài Gòn, chúng tôi đã quyết định ngừng lại. Cảm giác lúc đó rất hoang mang và tê tái!

Ba tôi đã phải bán bẩy gia súc để giúp tôi trả một phần nợ. Người bạn cùng phòng với tôi cũng không khá hơn, nó phải cắt bán một phần đất của gia đình. Nhiều người thân không mấy khá giả, trước đó đã cho tôi vay tiển, hay tỉn tôi đóng cửa công ty, họ kéo đến tận nhà, khóc lóc, chì chiết, đòi ba má phải thay tôi trả ngay những khoản nợ. Suốt 2 năm sau, nợ nần không ngừng bủa vây. Tôi đã đi qua một giai đoạn rất khó khăn của cuộc sống

Bạn biết đấy, hiếm khi chúng ta có thể thành công ngay từ lần đầu tiên, dù làm bất cứ việc gì. Chuyện dễ nhất như việc tập lái xe đạp, tôi dám cá là bạn cũng đã phải té ngã vài lần trước khi biết chạy. Bài học xương máu mà tôi tự rút ra khi phá sản công ty đầu tiên của mình là: “Nếu không có kinh nghiệm, hãy bắt đầu từ cái nhỏ thôi vì đằng nào mày cũng sẽ phải làm bài tập!”

Khởi nghiệp nhỏ, thành công lớn

Hơn một năm sau thất bại đầu tiên, tôi dần lấy lại cân bằng nhưng vẫn không chọn con đường đi làm công ăn lương. Vì hơn ai hết, tôi thấm nhuần triết lý làm giàu của “Rích Dad, Poor Dad” Để giàu có và tự do, tôi phải tạo ra thu nhập thụ động. Tôi muốn hệ số chỉ tiêu - thu nhập của mình phải là 1-N chứ không phải là 1-1. Tôi quyết tâm bắt đầu lại công việc kinh doanh lần nữa.

Tôi tìm hiểu đủ thứ ngành, từ sân cỏ nhân tạo, trà sữa, nhà sách cho tới các dịch vụ trực tuyến. Nhưng rồi tôi chỉ chọn mở một shop phụ kiện thời trang với mục tiêu rất đơn giản là tạo ra cho mình một vòng quay tài chính nhỏ. Mong ước đơn sơ của tôi lúc đó là kiếm được 10 triệu đồng một tháng để tự mình trang trải cuộc sống.

Đã có kinh nghiệm vận hành một doanh nghiệp gần 50 nhân viên nên khi bắt đầu với một cửa hàng nhỏ, tôi đã khá tự tin. Thế nhưng như tôi đã chia sẻ, kể cả việc dễ nhất thì khi ta làm lần đầu cũng sẽ có rất nhiều sai sót. Không ít tiền đã được bỏ ra để tôi “học ngu” cho cái shop của mình. Ví như chuyện cái kệ trưng bày đầu tiên mà tôi đặt người ta gia công.

Bạn không thể tưởng tượng là nó xấu xí và vô dụng đến mức nào đâu. Tôi đã phải chở nó vứt ra sau nhà chỉ sau một ngày vì không thể dùng nó vào bất cứ việc gì. Buồn cười nhất là chuyện đánh mã sản phẩm để quản lý. Tôi và cô bạn (sau này là mẹ của hai đứa con tôi) đã phải mất 3 ngày liên tục để ghi tay và nhập mã sản phẩm trên một file Excel. Lúc đó chúng tôi không biết sử dụng bất kỳ phần mềm hay công cụ hỗ trợ nào. Để rồi ngay sau khi hoàn thành “công trình vĩ đại” của mình, tôi chốt lại một câu đau đớn: “Không thể quản lý theo cách này được!” Nhưng ông trời không phụ lòng người. Ngay trong tháng đầu tiên tôi đã có lãi tới 20 triệu đồng từ cái shop nhỏ, với số vốn đầu tư ban đầu chưa tới 80 triệu. Lúc đó tôi thực sự ngỡ ngàng! Trong suốt 3 năm vận hành doanh nghiệp tiển tỷ với dàn nhân viên tốt nghiệp cao đẳng - đại học, tôi chưa bao giờ nhìn thấy mức độ hiệu quả như vậy. Tôi buộc phải xem xét lại toàn bộ nhận thức của mình về công việc kinh doanh. Trước đó, trong đầu của một đứa non choẹt như tôi, kinh doanh là phải mở một công ty, thuê một văn phòng đẹp và lúc nào cũng có một em tiếp tân xinh tươi ngồi ngay phía dưới logo. Khi shop bán lẻ đầu tiên đi vào hoạt động, nhìn thấy lợi nhuận đều đặn mỗi ngày, tôi hoàn toàn bị thuyết phục. Tôi thay đổi quan điểm của mình về những mô hình kinh doanh nhỏ mà trước kia tôi nghĩ là nó tầm thường, chỉ dành cho “anh Năm, chị Bảy”.

Sau này, trong quá trình làm việc thực tế, tôi có dịp gặp gỡ nhiều người sở hữu những cửa hàng bán lẻ còn hiệu quả hơn gấp bội. Cửa hàng của họ chỉ có ba bốn mét mặt tiển, không phô trương, nhưng doanh thu và lợi nhuận hàng tỷ đồng mỗi tháng. Tôi khám phá ra một thế giới của những người giàu có thẩm lặng. Họ không có công ty đẹp đế, không có báo cáo tài chính hoành tráng. Họ không khoa trương và rất ít nói về chuyện kinh doanh của mình. Báo chí cũng không rảnh rỗi để đưa tin về những người này nhưng họ vẫn ở xung quanh chúng ta. Thu nhập của họ không dưới 9 con số mỗi năm. Đương nhiên là họ có một cuộc sống sung túc và tự do hơn rất nhiều người. Tôi vấn thích gọi họ là những “Triệu phú bán lẻ”.

Về phần tôi, sau thành công bước đầu, tôi huy động vốn để mở thêm nhiều cửa hàng nữa.

Một người chị quen biết đã hỏi tôi về việc muốn mua lại công thức kinh doanh để mở một cửa hàng tương tự tại địa phương. Tôi đã nhận ra ngay đây là một cách rất hay để phát triển hệ thống mà không cần nhiều vốn đầu tư. Trong 3 năm sau đó, tôi đã nhượng quyền để mở nóng đến 65 cửa hàng mang thương hiệu của mình trên toàn quốc. Có cửa hàng chỉ mất 45 ngày để hoàn vốn đầu tư nhưng cũng có cửa hàng phải đóng cửa chỉ sau 25 ngày hoạt động. Tôi đã dấn thân với chuỗi nhượng quyền suốt 3 năm và rút ra cho mình nhiều bài học sâu sắc về bán lẻ. Khi viết quyển sách này, tôi chỉ còn lại 10 cửa hàng thời trang và đồ chơi trẻ em nhưng may mắn là chúng hoạt động rất hiệu quả.

Tôi sẽ còn tiếp tục mở những cửa hàng mới khi bạn đọc những dòng này. Nhưng hơn hết, tôi đã có được cuộc sống tự do, hạnh phúc mà tôi hằng ao ước khi khởi nghiệp kinh doanh. Giờ đây, tôi có thể làm việc 2-3 giờ đồng hồ mỗi ngày và dành phần lớn thời gian còn lại để đọc sách, viết lách hay chia sẻ. Sáng nào cũng vậy, sau khi đưa hai con đến lớp, tôi xuống hồ và bơi hết cự ly 1000m, sau đó lái xe đến một quán cà phê quen thuộc để ăn sáng và nhâm nhi quyển sách yêu thích. Tôi đọc 3-4 quyển sách khác nhau mỗi tháng. Tôi chỉ bắt đầu làm việc vào lúc 10 giờ. Thường là sẽ họp qua Internet với các cửa hàng trưởng về công việc hằng ngày. Tôi kết thúc “ngày làm việc” của mình lúc 12 giờ rồi đi ngủ trưa 30 phút. Buổi chiều là thời gian để tôi nghiên cứu hoặc viết lách. Buổi tối, tôi có thói quen đi “thăm ruộng” bằng cách dạo quanh các cửa hàng, chào hỏi nhân viên, kiểm tra tình hình hoạt động và lắng nghe ý kiến khách hàng. Tôi thường trở về nhà lúc 8 giờ rưỡi tối, dành thời gian còn lại cho gia đình. Đúng 9 giờ 30 phút, tất cả nhân viên ở các cửa hàng sẽ báo qua tin nhắn cho tôi biết chính xác hôm nay doanh thu được bao nhiêu. Thường thì tôi sẽ kết thúc ngày với một hai lon bia để ăn mừng thành quả của hôm đó. Tôi tự thấy mình là một người tự do và hạnh phúc. Đó là tất cả những gì tôi hằng mơ ước khi khởi nghiệp!

Giờ đây, tôi muốn chia sẻ những “kinh nghiệm cày cuốc” trong hơn 14 năm khởi nghiệp và bí quyết thành công của 10 năm làm bán lẻ cho bạn. Nếu bạn cũng đang muốn tìm kiếm thành công bằng một công việc kinh doanh đơn giản, ít rủi ro, tôi thành thật mong bạn đọc hết quyển sách này rồi tự khởi động cho mình một cửa hàng nhỏ. Nếu chăm chỉ và ham học hỏi, tôi tin là bạn sẽ sớm đạt được các mục tiêu của mình. Ngành bán lẻ là một lựa chọn tuyệt vời để bạn bắt đầu!

Chương II

VÌ SAO NGÀNH BÁN LẺ HẤP DẪN?

Tôi đến với bán lẻ là một sự tình cờ, không ai nói cho tôi biết cái hay của ngành này. Tất cả những lý do được trình bày ở đây là sự đúc kết từ kinh nghiệm cá nhân. Tôi ước gì mình đã được đọc những dòng này từ khi còn là một cậu thanh niên 20 tuổi chập chững khởi nghiệp. Tòi đá không phải lan man với quá nhiều định hướng. Vì thế, khi cầm quyển sách trên tay và đọc hết chương này, bạn đã là người may mắn hơn tôi rất nhiều.

Lý do đầu tiên: Những tỷ phú hàng đầu thế giới thuộc về ngành bán lẻ

Trước tiên phải kể đến Sam Walton - người được mệnh danh là “ông vua bán lẻ ở Mỹ”. Ông là người thành lập tập đoàn bán lẻ Wal-Mart và cũng được lịch sử ghi dấu như một trong những người giàu nhất thế giới trong nhiều năm cuối thế kỷ 20, đầu thế kỷ 21. Sam Walton bắt đầu lập nghiệp với vị trí thật khiêm nhường: công nhân làm thuê cho một tiệm giặt là tại thị trấn Bentonville, tiểu bang Arkansas, Hoa Kỳ. Lúc đó, hai tập đoàn bán lẻ khổng lồ Kmart và Sears sở hữu hầu hết hệ thống cửa hàng bán lẻ tại Arkansas và các bang lân cận. Sau nhiều lần đi giao hàng, trực tiếp gặp đủ các loại khách hàng, Sam Walton đã phát hiện Kmart và Sears không hề xuất hiện ở các thị trấn nhỏ bé và hẻo lánh như Benton quê mình. Thấy vậy, Sam Walton liền dốc toàn bộ số tiền 150 USD thuê 8 công nhân và thành lập một cửa hàng bán lẻ đầu tiên, lấy tên là Wal-Mart ngay tại thị trấn Benton quê ông.

Thời gian đầu tiên khởi nghiệp, do vốn ít, kinh nghiệm thiếu, cửa hàng của Sam chủ yếu buôn sỉ bán lẻ theo phương châm lấy công làm lời, buôn bán những nhu yếu phẩm cần thiết nhất mà thôi. Sam Walton cũng đã thu hút số lượng lớn khách hàng trong thị trấn bằng chất lượng dịch vụ như tác phong phục vụ nhiệt tình chu đáo, chất lượng hàng bảo đảm, giá cả phải chăng... Cho tới năm 1965, XWal-Mart đã trở thành một trong những cửa hàng bán lẻ thu hút nhiều khách hàng nhất tại thị trấn Benton.

Dưới tài lãnh đạo của Sam Walton, Wal-Mart đã phát triển rất nhanh chóng và trở thành đối thủ cạnh tranh ngang ngửa với đối thủ Kmart vào đầu thập niên 1970. Hiện nay, hệ thống cửa hàng siêu thị bán lẻ thuộc quyển sở hữu của tập đoàn Wal-Mart đã lên tới hàng chục nghìn cửa hàng nằm rải rác khắp Bắc Mỹ, châu Âu và tích cực vươn sang châu Á. Ông mất năm 1992 nhưng cho tới năm 2016, nếu tính tổng số tài sản của vợ con và những người thừa kế, thì gia đình Walron vẫn giữ ngôi vị giàu nhất thế giới, trên cả tỷ phú Bill Gates của Microsoft

Tôi đặc biệt nói nhiều về Sam Walton và Wal-mart là bởi vì chúng ra có thể học được rất nhiều từ ông. Một trong những bài học quan trọng đó là: hãy bắt đầu từ xuất phát điểm đơn giản nhất. Việc khởi sự kinh doanh với một cửa hàng bình thường ở một thị trấn nhỏ không có nghĩa là bạn không thể tạo ra được thành tựu lớn sau này. Đôi khi, đó còn là một thuận lợi, vì ở một thị trường bị bỏ quên, bạn sẽ có ít đối thủ hơn. Bạn có đủ thời gian và cơ hội để thử sai nhiều lần trước khi mở rộng hệ thống.

Lưu ý: Hãy bắt đầu từ xuất phát điểm đơn giản nhất! Việc khởi sự kinh doanh với một cửa hàng bình thường ở một thị trấn nhỏ không có nghĩa là bạn không thể tạo ra được thành tựu lớn sau này.

Không chỉ có Walton, thế kỷ 21 đang chứng kiến sự bùng nổ của dân số, công nghệ và mua sắm trực tuyến, theo đó một loạt các tỷ phú bán lẻ đã ra đời. Ở Mỹ thì có Jef Bezos với trang web bán lề Amazon.com. Ở châu Âu thì có Ortega của chuỗi bán lẻ thời trang Zara. Ở Nhật Bản người ta hay nhắc đến Masatoshi Iro của chuỗi cửa hàng tiện lợi 7-Eleven. Ở Trung Quốc thì có Jack Ma - tỷ phú giàu nhất châu Á với trang web Taobao.com hay Lý Gia Thành của chuỗi cửa hàng mỹ phẩm - dược phẩm WWatsons. Ở Việt Nam cũng có Nguyễn Đức Tài với chuỗi bán lẻ TheGioiDiDong.com. Họ khác nhau về tuổi tác, màu da, trình độ học vấn, nhưng họ giống nhau ở hai điểm: họ kinh doanh bán lẻ và họ rất thành công.

Lý do thứ bai: Bán lẻ là ngành dế dàng để bắt đầu

Trước tiên, bán lẻ không phải là một ngành mới, vì vậy bạn không phải lo lắng xem liệu mô hình kinh doanh của mình có gì bất ổn không. Bán lẻ không rủi ro như một start- up kiểu UBER, Grab hay AirBnB. Từ hàng ngàn năm trước, người ta đã biết buôn bán và tương lai cũng sẽ như vậy khi sự bùng nổ dân số kéo theo nhu cầu tiêu dùng ngày càng lớn. Việc của bạn chỉ là: khoanh vùng khách hàng mục tiêu, tìm ra đúng nhu cầu của họ và đáp ứng nhu cầu đó bằng một cửa hàng thích hợp.

Tiếp đó, bán lẻ còn cho bạn cơ hội để thử sai nhiều lần. Với ngành sản xuất hay công nghệ, bạn phải đầu tư ban đầu rất lớn trước khi được nhìn thấy khách hàng. Rủi ro là sản phẩm làm ra không đáp ứng thị trường, bạn sẽ khó xoay xở. Một cửa hàng bán lẻ thì dễ hơn. Bạn có thể khởi động với một ít hàng hóa, hàng nào bán chậm, bạn có thể bán giảm giá để thu hồi vốn rồi thử tìm một dòng sản phẩm khác để kinh doanh. Nếu mặt bằng kinh doanh không phù hợp, bạn hoàn toàn có thể di dời cửa hàng sang một địa điểm mới. Chu trình cứ lặp lại như vậy cho tới khi mọi thứ ổn thỏa và bắt đầu sinh lời.

Ngoài ra, bán lẻ cho bạn cơ hội làm từ nhỏ đến lớn. Nhiều ngành, đặc biệt là sản xuất, rất khó để bạn làm như vậy. Có thể bạn phải đầu tư hẳn một dây chuyển sản xuất hoàn chỉnh để làm ra những sản phẩm đầu tiên. Với ngành bán lẻ, bạn có thể bắt đầu từ một cửa hiệu nhỏ, sau đó mở rộng từ từ khi đã có nhiều khách hàng hơn. Khi cửa hàng đã đạt mức ổn định và sinh lời, bạn có thể nhân rộng mô hình bằng các điểm bán mới. Chẳng mấy chốc, công việc kinh doanh của bạn đã trở lên lớn mạnh. Đó là công thức chung của hầu hết các chuối bán lẻ thành công.

Lý do thứ ba: Bán lẻ cho dòng tiển mặt đều đặn mỗi ngày

Có những ngành kinh doanh cho doanh thu lớn nhưng dòng tiển thì rất tệ. Tôi lấy ví dụ là ngành xây dựng hoặc ngành gia công. Bạn vui mừng khi ký được hợp đồng lớn nhưng nếu khách hàng thanh toán trễ vài ngày hoặc vài tuần thì sẽ là cơn ác mộng thật sự. Công nhân của bạn sẽ ngừng làm việc nếu bạn thanh toán lương trễ. Công nhân thì lãnh lương theo tuần hoặc tháng, trong khi khách hàng lại nghiệm thu và thanh toán cho bạn theo từng giai đoạn, sau khi đã đi qua nhiều phòng ban và ký hàng tá giấy tờ.

Với bán lẻ, câu quen thuộc nhất chính là: “tiền trao, cháo múc”. Trừ khi bạn bán hàng online và chấp nhận thanh toán theo hình thức COD (giao hàng mới thu tiền), sẽ không có công nợ cũng như không có hợp đồng với các điểu khoản thanh toán lằng nhằng. Doanh thu mỗi ngày chính là dòng tiển và dòng tiển cũng chính là máu của doanh nghiệp. Khi máu huyết lưu thông đều đặn thì cơ thể sẽ khỏe mạnh.

Lý do thứ tư: Bán lẻ dễ dàng tự động hóa và kiểm soát từ xa

Nếu bạn kinh doanh trong ngành dịch vụ như spa, du lịch hoặc đào tạo, rủi ro khi bạn không có mặt để điều hành trực tiếp là rất lớn, nhất là ở khâu chất lượng dịch vụ mà nhân viên của bạn cung cấp cho khách hàng. Với ngành bán lẻ, khách hàng quan tâm đến sản phẩm nhiều hơn. Chất lượng dịch vụ cũng cần thiết nhưng chỉ là thứ yếu. Ngoài ra, dịch vụ trong ngành bán lẻ cũng đơn giản hơn so với các ngành khác. Ta có thể làm một phép so sánh giữa ngành bán lẻ và ngành dịch vụ ăn uống. Nếu trong một cửa hàng bán lẻ tiêu chuẩn, bạn chỉ cần kiểm soát chất lượng phục vụ của ba vị trí nhân viên là bảo vệ, bán hàng và thu ngân thì với một nhà hàng bạn sẽ phải chiến đấu với một “dàn nhạc giao hưởng” Tôi xin kể từ ngoài vào: đầu tiên là nhân viên bảo vệ giữ xe, nhân viên tiếp đón, nhân viên order món, rồi tới phục vụ bàn, nhân viên tiếp thực, mấy em tiếp thị bia. Bên trong thì có đầu bếp, phụ bếp, nhân viên sơ chế, chị rửa chén, cô tạp vụ và còn cả em thu ngân nữa. Kể thôi cũng đã thấy mệt rồi! Trong cửa hàng, sản phẩm được làm từ nhà sản xuất, bạn dễ dàng theo dõi và kiểm soát được chất lượng. Với nhà hàng, bạn không biết được hôm nay dầu bếp của mình vui hay buồn, ra món ngon hay dở. Trong cửa hàng, thất thoát vẫn thường xuyên xảy ra nhưng bạn đo lường được chính xác là bao nhiêu khi kiểm kê tồn kho. Trong khi ở nhà hàng, nhân viên có thể đánh cắp vài con tôm đắt tiền hoặc nửa gói gia vị mỗi ngày trong nhiều năm nhiều tháng mà bạn không hề hay biết.

Chưa bao giờ bạn có thể quản lý một cửa hàng dễ dàng như thời điểm hiện tại. Nhiều thiết bị, phần mềm và ứng dụng rẻ tiền nhưng cực kỳ mạnh mẽ đã có sẵn. Chỉ với một chiếc smartphone, bạn đã có thể xem camera từng cửa hàng ở bất kỳ đâu, nghe nhân viên nói gì với khách hàng vào bất kỳ lúc nào. Bạn ở nhà nhưng vẫn biết được sáng nay cửa hàng đã bán được bao nhiêu đơn hàng, cho những ai, cụ thể là sản phẩm gì. Thậm chí nếu thích, bạn có thể cài đặt để điện thoại của mình sẽ rung lên mỗi khi có một đơn hàng mới. Tất cả những cái đó đã có sẵn và tôi sẽ định hướng cho bạn cách làm điều này ở những chương tiếp theo.

Lý do cuối cùng: Bán lẻ dễ dàng nhân rộng.

Đúng vậy! Do có thể dễ dàng kiểm soát từng cửa hàng mà bán lẻ không khó để nhân rộng. Đó cũng là lý do vì sao có nhiều chuỗi bán lẻ hơn là chuỗi spa hoặc chuỗi làm tóc. Bạn có thể bắt đầu bằng một cửa hàng, cố gắng gọt giữa và đóng gói mọi thứ trong vòng 1-2 năm. Sau đó, bạn sẽ có nhiều lựa chọn để tiếp tục phát triển mô hình thành công của mình. Nếu có thể huy động vốn, bạn sẽ tự mở tiếp các cửa hàng khác và toàn quyền quản lý chúng. Nếu không đủ vốn, bạn cũng có thể chọn nhượng quyền kinh doanh. Có nhiều người muốn mua công thức kinh doanh này để bắt đầu cửa hàng của họ với ít rủi ro nhất. Thu nhập của bạn sẽ tăng dần theo số lượng cửa hàng mà bạn sở hữu hoặc nhượng quyền. Đó là những cỗ máy in tiền thật sự.

Tóm lại, bán lẻ là ngành đế quản lý hơn hầu hết các ngành kinh doanh khác. Vì vậy, bạn có thể tự động hóa, mở rộng và dễ dàng kiểm soát từ xa. Đó cũng là lý do tuyệt vời nhất mà tôi khuyên bạn nên chọn bán lẻ để khởi nghiệp. Bạn sẽ không chỉ giàu mà còn có được sự tự do như bạn hằng mong ước!

Chương III

THỜI CƠ CỦA BẠN ĐANG ĐẾN

Thị trường bán lẻ Việt Nam đang ở giai đoạn bùng nổ

Sở dĩ có nhận định như vậy là bởi vì nước ta đang giai đoạn đầu của cơ cấu dân số vàng và mới chuyển từ nước có thu nhập thấp sang thu nhập trung bình. Việt Nam đang có khoảng 63 triệu trên tổng số 90 triệu dân trong độ tuổi lao động. Dân số trong độ tuổi lao động chiếm đa số sẽ giúp cho thị trường tiêu thụ, đặc biệt là bán lẻ phát triển mạnh. Bởi dân số trong thời kỳ này vừa là lực lượng sản xuất chủ lực vừa là lực lượng tiêu dùng chính. Nhiều nghiên cứu trong những năm gần đây đã chứng minh, chỉ phí tiêu dùng tăng nhanh theo tuổi và đạt mức lớn nhất trong nhóm tuổi từ 25-29. Mức tiêu dùng này duy trì ở mức cao cho đến 45 tuổi.

Cũng chính vì lý do đó mà gần đây chúng ta nghe nói nhiều về dòng vốn đầu tư nước ngoài đổ vào thị trường bán lẻ Việt Nam. Trong đó nổi bật nhất là vụ mua lại BigC, Metro và Nguyễn Kim của các đại gia Thái Lan. Hay sự vào cuộc rất nghiêm túc của tập đoàn AEON Nhật Bản với nhiều trung tâm thương mại lớn. Ngoài ra, khi tôi viết những dòng đầu tiên của quyển sách này thì thương hiệu cửa hàng tiện lợi lớn nhất thế giới 7-Eleven cũng đã có mặt tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Nhưng hãy lưu ý, thời kỳ cơ cấu dân số vàng chỉ kéo dài khoảng 35 năm, song song đó sẽ là quá trình già hóa dân số. Như vậy, chúng ta có thể dự đoán rằng đỉnh điểm của giai đoạn bùng nổ tiêu dùng sẽ rơi vào khoảng năm 2025 rồi chấm dứt vào năm 2040. Đây là thời điểm lý tưởng để bạn bắt đúng “con sóng thị trường” và cưỡi lên nó bằng một cánh buồm no gió.

Bạn phải biết mình muốn gì

Gần đây truyền thông hay nói nhiều về start-up hay còn gọi là Khởi nghiệp sáng tạo. Đó là khi bạn bắt đầu một doanh nghiệp với ý tưởng chưa bao giờ được thực hiện. Nếu thành công, bạn sẽ bứt phá trở thành doanh nghiệp trị giá hàng tỷ đô la. Đó là những UBER, Grab, AirBnB, WhatsApp hay Instagram... Nhưng tôi thấy truyền thông có vẻ đã “tô hồng” cho start-up. Tỉ lệ thất bại của start-up là hơn 90%, và nếu bạn chưa hể có kinh nghiệm thì rõ ràng bạn biết mình sẽ đi về đâu rồi đấy!?

Tôi không có ý nói rằng bạn không nên chọn start-up. Nhưng rõ ràng bạn có một cách khác để khởi nghiệp kinh doanh với tỷ lệ thành công cao hơn rất nhiều. Đó là khởi nghiệp bằng những mô hình kinh doanh sẵn có hay còn gọi là SME hoặc Small Business. Việc của bạn chỉ là học hỏi công thức đã thành công ở nơi khác, bổ sung các cải tiến mới và nỗ lực để làm tốt hơn tại địa phương của mình. Có nhiều mô hình kinh doanh nhỏ nhưng rất hiệu quả để bạn bắt chước. Cách làm này phù hợp với phần lớn mọi người. Và theo quan điểm của tôi, tạo ra nhiều cái nhỏ hiệu quả thì vẫn tốt như làm một cái lớn.

Ngoài ra, để được tự do và giàu có, bạn cẩn phải có mục tiêu cụ thể, từng bước cho con thuyền tài chính của mình. Đã có quá nhiều sách, khoá học và các diễn giả nói về chủ để này, tôi sẽ không để cập thêm nữa. Nhưng nếu bạn còn mơ hồ trong các mục tiêu thì bạn sẽ không bao giờ đạt được nó. Tôi đã từng cho rằng Tự Do Tài Chính là phải kiếm được thật nhiều tiển, nhiều hơn khả năng tôi có thể tiêu xài. Nhận định đó không sai nhưng nó không tốt để thực hiện. Thật là mơ hồ khi đặt ra mục tiêu: tôi sẽ kiếm thật nhiều tiển! Với mục tiêu đó, bạn không thể vạch ra cho mình một kế hoạch hành động rõ ràng và khả thi.

Nhiều tiền nhưng là bao nhiêu? Để đạt được mục tiêu bạn phải biết chính xác số tiền mà bạn cẩn. Với cá nhân tôi, vào thời điểm viết quyển sách này năm 2017, tôi chỉ cần 50 triệu đồng/cháng là đủ để cả gia đình sống sung túc và không lo lắng nhiều về chuyện tiền bạc. Trước đó tôi đã đặt mục tiêu kiếm 1 tỷ đồng/ tháng vào năm 30 tuổi. Tôi loay hoay không biết phải làm gì để đạt được mục tiêu này. Tôi quyết định tập trung vào nấc thang đầu tiên, tập trung cho cái mình cần chứ không phải cái mình muốn. Tôi đã điều chỉnh mục tiêu còn 100 triệu đồng / tháng và bỗng thấy thật thoải mái, dễ dàng để có được những kế hoạch hành động rất khả thi.

Hãy cụ thể mức thu nhập hằng tháng mà bạn cần đạt được trong vòng 03 năm tới. Nếu như bạn nói rằng tôi cần bắt đầu với 30 triệu, 50 triệu hoặc 100 triệu thu nhập mỗi tháng để sống hạnh phúc và cảm thấy tự tin với mục tiêu đó thì ôi xin chúc mừng bạn. Bạn đã có mục tiêu rất rõ ràng. Giờ là lúc để nghĩ về một kế hoạch hành động cụ thể. Nếu bạn còn lăn tăn chưa biết bắt đầu bằng lĩnh vực nào thì hãy khởi động với một cửa hàng bán lẻ! Nếu thành công, tôi dám cá là bạn sẽ dễ dàng đạt được mục tiêu trên trong vòng 3 năm tới và có một cuộc sống tự do, hạnh phúc trong suốt nhiều năm sau đó.

Làm cái mình yêu thích.

Nếu tôi bảo bạn phải mở một công ty để kinh doanh thì chắc mọi thứ sẽ trở nên rắc rối và khó thực hiện. Nhưng ở đây rất đơn giản: chuyện của bạn chỉ là mở một cửa hàng bán lẻ và làm cho nó đông khách. Một cửa hàng như bao cửa hàng mà bạn đã từng ghé qua mua sắm. Bạn có thể bắt đầu bằng bất cứ sản phẩm nào mà bạn thích. Nếu thích mặc đẹp, bạn có thể mở shop thời trang. Nếu yêu mấy món xinh xinh, bạn có thể mở cửa hàng trang sức, phụ kiện hoặc mỹ phẩm. Nếu đang ở độ tuổi có con nhỏ, tôi khuyến khích bạn mở một cửa hàng thời trang cho trẻ hoặc một shop đồ chơi chuyên nghiệp. Trường hợp đã học qua một chuyên ngành nào đó thì bạn có thể mở cửa hàng bán sản phẩm phù hợp với chuyên ngành của mình như: cửa hàng nội thất, cửa hàng điện máy, cửa hàng phụ tùng ô-tô... Tùy theo sở thích và năng lực mà bạn hoàn toàn có thể chọn để bắt đầu nhỏ hay lớn, sản phẩm rẻ tiển hay đắt tiền. Mỗi lựa chọn đều cho bạn những cơ hội khác nhau và thành quả cũng rất khác nhau. Nhưng điều quan trọng là bạn hãy chọn đi, làm ngay một cái gì đó mà bạn cảm thấy tự tin nhất, yêu thích nhất!

Giờ là lúc phải hành động

Nhiều bạn hỏi tôi: “Em cũng muốn kinh doanh nhưng em sợ thất bại quá. Em phải bắt đầu từ đâu?”. Tòi đã trả lời ngay là: “Học thôi em ạ!”. Kinh doanh cũng giống như lái xe trên đường, bạn cần kiến thức và kỹ năng. Không ai sinh ra đã biết làm mọi thứ. Tất cả đều phải bắt đầu bằng việc đi học. Nhiều người nghĩ tới kinh doanh là “sợ” đủ thứ. Sợ kinh doanh cũng giống như sợ lái xe lần đầu thôi. Cái gì người ta không biết, không rõ thì người ta sợ. Vậy cách đơn giản để không sợ nữa là hãy học. Học thì nhiều cách lắm: đọc sách, tham dự các khóa đào tạo, gặp gỡ những người thành công hơn mình vxv... Đó chắn chắn phải là bước đi đầu tiên để vượt qua nỗi sợ và tránh phải trả giá quá đắt!

Nỗi sợ luôn là cái đầu tiên xuất hiện khi bạn định làm điều gì đó hoàn toàn mới. Tôi biết là bạn không sợ thất bại. Chính xác là bạn sợ mình sẽ mất tiền và nợ nần. Bạn sợ người thân sẽ trách móc, bạn bè chê cười. Bạn sợ mình nghỉ việc để kinh doanh, lỡ như thất bại, bạn sẽ không còn biết phải làm gì để có thu nhập. Nhưng bạn ơi, tất cả những nỗi sợ đó chỉ là sự thêu dệt của trí năng mà thôi. Bạn càng nghĩ nhiều về những nối sợ thì trí năng của bạn sẽ càng vẽ nên nhiều câu chuyện ly kì. Rồi tự nó dựng lên nhiều luận cứ rất chắc chắn để bạn tin và khóa chặt mọi hành động. Kiểu như: “Bây giờ chưa phải là lúc thích hợp, mình cần thêm kinh nghiệm sống!” hoặc “Nhà mình không có ai làm kinh doanh nên chắc mình cũng không có duyên mua bán”...

Lúc tôi khởi nghiệp năm 21 tuổi, một người bạn thân sau khi nghe qua kế hoạch đã chia sẻ với một thái độ rất chín chắn: “Tôi sẽ không như anh, bắt đầu lúc này là quá sớm. Tôi sẽ đi làm vài năm, tích lay đây đủ kinh nghiệm, vốn liếng rồi mới khởi nghiệp”. Yeah! Bạn biết chuyện gì đã xây ra không? Cho tới hôm nay, khi tôi 35 tuổi, thong thả lái xe đi bơi lội, ăn sáng và cà phê đọc sách đến tận trưa thì người bạn kia vẫn còn là một anh nhân viên văn phòng rất nghiêm túc và đúng giờ.

Không có gì là không thể đối với bạn và cũng không có phút giây nào thích hợp hơn PHÚT GIẦY NÀY! Chỉ có hành động ngay bây giờ mới có được kết quả. Hành trình vạn dặm bắt đầu bằng một bước chân. Tôi có mặt ở đây là để chia sẽ cho bạn những kinh nghiệm mà tôi đúc kết được trên chặng đường đã qua. Hy vọng những kinh nghiệm ít ỏi này sẽ có trong hành trang khởi nghiệp của bạn.

Hãy kết bạn với tôi theo thông tin hướng dẫn ở bìa sau của quyển sách. Chúng ta sẽ có dịp chia sẻ những khó khăn, thử thách trên hành trình khởi nghiệp sắp tới.

Hẹn gặp bạn trên đỉnh thành công!