Chương 8

Phương thức biểu đạt sự trân trọng #5: Tiếp xúc cơ thể

SỰ TIẾP XÚC CƠ THỂ GÂY TRANH CÃI

Tiếp xúc cơ thể là cách biểu đạt châm ngòi nhiều phản hồi và phản ứng dữ dội nhất khi chúng tôi thuyết trình về Năm phương thức biểu đạt Sự trân trọng. Những phản hồi bao gồm “Tôi rất nóng lòng muốn nghe cách anh giải quyết tình huống này,” và “Tiếp xúc cơ thể ở nơi làm việc – anh đùa đấy à?” Ngoài ra còn có những phản ứng không lời như nụ cười tò mò hoặc lo lắng hay một tiếng “hừm” tỏ rõ sự khó chịu.

Nếu đã sử dụng hệ thống MBA Inventory, bạn sẽ phát hiện trong đó không bao gồm Phương thức biểu đạt sự trân trọng số 5: Tiếp xúc cơ thể. Có một lý do ẩn sau việc này. Khi bắt đầu nghiên cứu cách áp dụng ngôn ngữ để tốt nhất biểu đạt tình yêu thương trong quan hệ công việc, chúng tôi đưa vào cả năm cách biểu đạt ngay cả khi biết rằng việc truyền tải chính xác phương thức biểu đạt qua tiếp xúc là một thách thức rất lớn.

Nhưng khi bắt đầu sử dụng công cụ đánh giá chương trình đào tạo Sự trân trọng ở Nơi làm việc, chúng tôi khám phá rằng có một số trường hợp liên quan đến sự tiếp xúc phù hợp ở nơi làm việc. Chúng tôi đã suy nghĩ và đưa ra những bản khảo sát nhạy cảm với chuẩn mực văn hóa nhưng có ý nghĩa lớn trong môi trường làm việc. Một số vấn đề trong đó bao gồm:

• “Tôi cảm thấy mình quan trọng khi ai đó bắt tay tôi thật chặt như để truyền đạt rằng ‘Làm tốt lắm’.”

• “Tôi cảm kích khi ai đó ‘đập tay’ chúc mừng khi tôi hoàn thành tốt công việc.”

• “Một cái vỗ nhẹ vào lưng từ một người luôn ủng hộ mình sẽ truyền cảm hứng để tôi kiên trì vượt qua một nhiệm vụ khó khăn.”

• “Khi gặp phải biến cố cá nhân, tôi cảm kích khi nhận được cái ôm từ một đồng nghiệp thân thiết.”

Đó là một số kiểu tiếp xúc cơ thể được chấp nhận như cách biểu đạt sự trân trọng – đặc biệt là khi tập thể đang ăn mừng hay sau khi hoàn thành một dự án khó khăn. Một cú vỗ nhẹ vào lưng sẽ khích lệ thành viên vừa chốt được một đơn hàng lớn. Tuy nhiên, mức độ thích hợp của những hành động này tùy thuộc vào bản tính và đánh giá cá nhân, quan hệ trong công việc và văn hóa công ty. Một số hành động có thể bình thường với một số người nhưng lại khiến người khác cảm thấy không thoải mái. Một số nền văn hóa thoải mái với những tiếp xúc cơ thể hơn nền văn hóa khác. Xét đến những khác biệt này, thách thức là tìm ra cách biểu đạt qua tiếp xúc cơ thể phù hợp với những mối quan hệ ở nơi làm việc.

Tiếp xúc cơ thể là điều bình thường của cuộc sống, trong phần lớn (nhưng không phải tất cả) các mối quan hệ. Ví dụ, tôi (Paul) cùng bàn luận về vấn đề này với bạn trong bữa trưa. Anh ấy nói: “Đây là một điều khó khăn. Anh không thể hoàn toàn không đụng chạm được. Tôi rời khỏi văn phòng và nhận ra sáng nay người trợ lý vừa hoàn thành một dự án dài hạn, tôi giơ tay lên để ‘đập tay’ chúc mừng. Cô ấy đập tay lại, chúng tôi cười đùa rất vui vẻ.” Mặt khác, một học viên trong khóa đào tạo Sự trân trọng ở Nơi làm việc đã chia sẻ rằng: “Tôi không muốn bất cứ ai đụng chạm mình, bất cứ khi nào và bất cứ nơi đâu.”

Tuy nhiên, chúng tôi biết rằng tiếp xúc cơ thể ở nơi làm việc có thể trở thành một vấn đề. Khi chúng tôi kiểm tra các quản lý, lãnh đạo và nhân viên với hệ thống đánh giá MBA Inventory, họ đều thể hiện mối quan tâm tới vấn đề tiếp xúc cơ thể ở nơi làm việc. Phản hồi từ các lãnh đạo doanh nghiệp là: “Tôi hiểu giá trị truyền đạt của việc ‘đụng chạm’, nhưng có những kiểu tiếp xúc lại khiến tôi lo lắng.” “Tôi có thể ‘đụng chạm’ trong một số trường hợp, nhưng tôi nghĩ chúng sẽ là vấn đề trong nhiều trường hợp khác.”

Trong nghiên cứu đầu tiên của chúng tôi, mọi người hiếm khi mong muốn nhận được sự trân trọng qua Tiếp xúc cơ thể. Vậy nên, khi so sánh với bốn cách còn lại, Tiếp xúc cơ thể không mấy quan trọng với phần lớn các cá nhân trong mối quan hệ ở nơi làm việc. Dữ liệu này, cùng với một số phản ứng cực kỳ tiêu cực từ những người không may là nạn nhân của quấy rối tình dục, khiến hệ thống đánh giá MBA Inventory chỉ tập trung vào bốn cách biểu đạt sự trân trọng còn lại.

Tuy nhiên, điều thú vị là chúng tôi đã gặp một số phản ứng tiêu cực về việc Tiếp xúc cơ thể không xuất hiện trong kho dữ liệu. Ví dụ, CEO của một tổ chức lớn được miêu tả như một “cựu quân nhân khắc nghiệt” và giám đốc nhân sự không chắc ông có ủng hộ việc thể hiện sự trân trọng ở nơi làm việc hay không. Đáng ngạc nhiên, phản hồi đầu tiên của ông là: “Anh biết đấy, tôi không đồng ý với việc Tiếp xúc cơ thể bị loại ra khỏi hệ thống đánh giá.” Sau đó ông giải thích: “Trong suốt thời gian trung học, tôi tham gia luyện tập thể thao và chúng tôi thường đập tay, vỗ lưng hay thậm chí ôm nhau khi cả đội chơi tốt. Tôi rất nhớ kiểu ăn mừng đó mỗi khi chuyện tốt đẹp xảy ra.” Và đó là văn hóa nhóm dành cho những người mà với họ, việc tiếp xúc cơ thể là một phần trong mối quan hệ hằng ngày – cả cá nhân và trong công việc. Rất nhiều người Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha mong muốn Tiếp xúc cơ thể được đưa vào hệ thống đánh giá.

CÓ NÊN TIẾP XÚC CƠ THỂ Ở NƠI LÀM VIỆC KHÔNG?

Nhiều người đã hỏi chúng tôi: “Có nên Tiếp xúc cơ thể ở nơi làm việc không?” Câu hỏi này được đưa ra từ những người coi trọng tiếp xúc cơ thể trong những mối quan hệ của họ.

Chúng tôi tin rằng những tiếp xúc thích hợp rất ý nghĩa trong những mối quan hệ công việc. Ngành học của tôi (Gary) là văn hóa nhân loại. Trong tất cả các nền văn hóa, có những tiếp xúc phù hợp và không phù hợp giữa những người khác giới cũng như cùng giới.

Những tiếp xúc hợp lý là một khía cạnh cơ bản của hành vi con người. Trong quá trình phát triển của trẻ em, rất nhiều nghiên cứu đều đưa ra một kết luận: Những em bé được bồng bế, ôm ấp và vỗ về có xu hướng phát triển cuộc sống tình cảm lành mạnh hơn những em bé không có tiếp xúc cơ thể trong một thời gian dài. Điều này cũng đúng với những người lớn tuổi. Đến thăm một viện dưỡng lão, bạn sẽ thấy những người có sự giao tiếp cơ thể mạnh mẽ có tinh thần tích cực và thể trạng tốt hơn so với những người không được tiếp xúc. Những hành vi tiếp xúc âu yếm là cách biểu đạt cơ bản của tình yêu và sự trân trọng.

Điều gì đúng với trẻ sơ sinh và người già thì cũng đúng với những người trưởng thành ở nơi làm việc. Những tiếp xúc phi giới tính có thể là cách thể hiện sự trân trọng đầy ý nghĩa tới đồng nghiệp. Một nhân viên trẻ độc thân nói: “Thật hài hước khi không ai phản đối việc chạm vào một đứa trẻ hay vỗ về một chú chó, thi thoảng, tôi chỉ chờ ai đó sẽ chạm vào mình nhưng lại không có ai làm vậy cả. Tôi đoán rằng chúng ta không đủ tin tưởng để mọi người biết sự thật rằng tất cả đều thích đụng chạm, vì sợ mọi người sẽ hiểu sai, vậy nên chúng ta cứ cố gò mình trong sự cô đơn và tách biệt.” Người phụ nữ trẻ này không đòi hỏi những đụng chạm tình dục. Tiếp xúc cơ thể là một ngôn ngữ biểu đạt công nhận giá trị của một người và có thể khích lệ họ mạnh mẽ.

KHÔNG PHẢI ĐỤNG CHẠM NÀO CŨNG CÓ GIÁ TRỊ NHƯ NHAU

Việc tiếp xúc cơ thể khiến bạn cảm thấy được khích lệ, nhưng với người khác thì không. Chúng ta phải tìm hiểu những người mình đang tiếp xúc để xem họ coi hành động nào là hành động khích lệ. Nếu khi đặt tay lên vai một đồng nghiệp mà thấy họ cứng người lại, bạn nên hiểu với họ hành động đó không phải là cách biểu đạt sự trân trọng. Khi một người tránh khỏi sự tiếp xúc của bạn, điều đó cho thấy giữa hai người có khoảng cách cảm xúc. Trong hầu hết các mối tương tác công việc, bắt tay là cách giao tiếp cởi mở và gần gũi. Trong vài trường hợp hiếm gặp, một người có thể từ chối bắt tay với người khác, nó truyền đạt thông điệp rằng bắt tay không phù hợp với mối quan hệ của họ. Mặt khác, khi bạn đặt tay lên vai một đồng nghiệp để tỏ ý công nhận và họ phản hồi: “Cảm ơn nhé, tôi thực sự rất cảm kích,” điều đó chứng tỏ lời khẳng định và tiếp xúc cơ thể đang được đón nhận một cách tích cực.

Tương tự, có những tiếp xúc ngầm và những tiếp xúc công khai. Những tiếp xúc ngầm phải tế nhị, chỉ xuất hiện trong một khoảnh khắc và thường không mất nhiều thời gian suy nghĩ. Một cái vỗ nhẹ sau lưng, một cái bắt tay nhanh hay một cái đập tay là những ví dụ của tiếp xúc ngầm thường gặp ở môi trường làm việc. Tiếp xúc công khai thường yêu cầu nhiều suy nghĩ và thời gian hơn. Một cái bắt tay bền chặt trong khi nói: “Tôi thực sự trân trọng những gì bạn đã làm, tôi sẽ không bao giờ quên nỗ lực của bạn trong nhiệm vụ này” sẽ thể hiện rõ sự trân trọng của bạn tới những cá nhân coi trọng tiếp xúc cơ thể.

Nếu lớn lên trong một gia đình “tình cảm” và đụng chạm là chuyện tự nhiên, bạn gần như sẽ mang suy nghĩ đó ở nơi làm việc. Việc xác định xem những tiếp xúc của bạn được các đồng nghiệp coi trọng hay khiến họ bực tức là điều vô cùng cần thiết.

Cách chắc chắn nhất để tìm ra những tiếp xúc cơ thể thích hợp chính là đặt câu hỏi. Bạn có thể nói: “Tôi lớn lên trong một gia đình ‘tình cảm’. Tôi biết không phải ai cũng thích điều đó. Vậy nên nếu việc đập tay khiến bạn khó chịu, hãy cho tôi biết vì tôi rất trân trọng mối quan hệ của chúng ta.”

Hãy nhớ rằng người nhận là người có thẩm quyền quyết định những tiếp xúc nào được chấp nhận.

Vào thời điểm khủng hoảng, chúng ta gần như theo bản năng sẽ muốn tiếp xúc với ai đó, bởi tiếp xúc cơ thể là cách thức mạnh mẽ truyền đạt tình yêu và sự quan tâm. Chúng ta cần sự quan tâm từ người khác. Dù không thể thay đổi mọi thứ, nhưng chúng ta có thể vượt qua nếu cảm thấy được yêu thương và tôn trọng.

Tuy vậy, ngay cả trong những trường hợp này, tốt nhất vẫn nên hỏi xem người đó có muốn một cái ôm hay không (bằng lời nói hoặc bằng hành động như mở rộng cánh tay mời gọi). Việc chạy tới ôm một người không thích thú hay coi trọng khoảng cách cá nhân có thể không được họ xem là sự ủng hộ, mặc dù bạn muốn thể hiện điều đó. Hãy nhớ rằng người nhận luôn là người có thẩm quyền quyết định những tiếp xúc nào được chấp nhận. Việc nói “Tôi cần phải ôm bạn một cái!” không phải là lý do để xâm phạm ranh giới của ai đó. (Không may là việc này lại thường xuyên diễn ra.)

ĐỤNG CHẠM CƠ THỂ VÀ VẤN ĐỀ GIỚI TÍNH

Mối quan tâm đặc biệt dành cho vấn nạn quấy rối tình dục thời gian gần đây đã nhấn mạnh sự nguy hiểm của việc tiếp xúc với người khác giới theo cách thức không phù hợp. Loại tiếp xúc này không chỉ thất bại trong việc biểu đạt sự trân trọng, mà còn gây ra nhiều vấn đề nghiêm trọng.

Ủy ban Cơ hội Việc làm bình đẳng Hoa Kỳ chỉ ra rằng quấy rối tình dục xảy ra khi đáp ứng một hoặc nhiều điều kiện sau:

1. Người lao động đưa ra một gợi ý tình dục như điều kiện cần để được nhận hay duy trì một công việc, bất kể hàm ý hay công khai.

2. Cấp trên đưa ra quyết định cá nhân dựa trên sự phục tùng hay từ chối hành vi lạm dụng tình dục.

3. Hành vi lạm dụng tình dục sai trái trở nên quá đáng và can thiệp vào hiệu suất làm việc của nhân viên hoặc tạo nên một môi trường làm việc đầy đe dọa, thù hằn hay phản cảm.

Đáng buồn thay, hành vi quấy rối tình dục không phải chuyện hiếm. Hơn một nửa phụ nữ Mỹ có trải nghiệm không mong muốn và nhận được những gợi ý tình dục không phù hợp từ nam giới: 30% đã báo cáo những gợi ý tình dục và 23% đã phải chịu đựng những người đàn ông có tầm ảnh hưởng lớn trong môi trường làm việc.1 Rõ ràng hành vi quấy rối tình dục ở nơi làm việc là một vấn nạn cần loại bỏ ở tất cả các cấp bậc và chúng tôi ủng hộ những nỗ lực thực hiện điều đó.

TIẾP XÚC CƠ THỂ VÀ LẠM DỤNG THÂN THỂ

Lạm dụng thân thể là một hiện thực đáng buồn trong văn hóa châu Âu. Cần chú ý rằng các cá nhân là nạn nhân của lạm dụng thân thể trong các mối quan hệ thường rất nhạy cảm với các loại tiếp xúc cơ thể. Mặc dù tình trạng lạm dụng thân thể hầu hết xảy ra trong các mối quan hệ cá nhân và trong gia đình, nhưng bất kể sự lạm dụng xảy ra ở đâu, mọi người đều có quyền bảo vệ bản thân và yêu cầu không gian cá nhân rõ ràng hơn. Rất nhiều đồng nghiệp hoặc cấp trên không nhận ra rằng đồng nghiệp của mình đang cảm thấy bị lạm dụng thân thể (cả trong các mối quan hệ trước đây hay hiện tại). Do đó, chúng ta cần thận trọng khi lựa chọn tiếp xúc cơ thể sao cho phù hợp trong các mối quan hệ công sở.

BÊN CẠNH NHỮNG MỐI LO LẮNG: NHỮNG LỢI ÍCH CỦA TIẾP XÚC CƠ THỂ Ở NƠI LÀM VIỆC

Bất chấp những thách thức về sự tiếp xúc tại nơi công sở, chúng tôi tin rằng lợi ích tiềm ẩn của những tiếp xúc phù hợp mang lại đủ ý nghĩa để cách biểu đạt sự trân trọng này không bị loại bỏ hoàn toàn. Các nhà nghiên cứu đã chứng minh rằng những hình thức tiếp xúc tích cực ở nơi công sở.2 Những tiếp xúc cơ thể phù hợp ở nơi công sở được chứng minh là có tác động sâu sắc đến các mối quan hệ3 và làm tăng tính chân thành trong lời xin lỗi.4

Những tiếp xúc cơ thể phù hợp trong mối quan hệ công sở có hai mục đích chính: chúc mừng và ủng hộ.

Màn ăn mừng tự phát giữa các đồng nghiệp là lý do thường thấy nhất cho hành động “tương tác” cơ thể ở nơi làm việc. Sự tiếp xúc thể hiện tâm trạng phấn khích và vui vẻ. Một tiếng đập tay khi hoàn thành một dự án lớn, một cú cụng tay khi vấn đề khó nhằn được giải quyết, một cái bắt tay chúc mừng khi hoàn thành đơn hàng lớn hay một cái vỗ nhẹ sau lưng khi đồng nghiệp nhận được giải thưởng – tất cả đều là ví dụ của việc ăn mừng qua tiếp xúc cơ thể. Các nghiên cứu trên nhiều nền văn hóa khác nhau đã cho thấy một cái vỗ nhẹ sau lưng phần lớn được chấp nhận là một hành động biểu đạt sự trân trọng (điều này rất quan trọng trong bối cảnh ngày càng có nhiều tổ chức với các đội ngũ bao gồm các cá nhân đến từ các nền văn hóa khác nhau). Điều thú vị là, nhiều trường kinh doanh đã bắt đầu nghiên cứu về tác động của sự tiếp xúc cơ thể lên hành vi của một cá nhân trong tương tác ở nơi làm việc.5 Khi các thành viên trong đội ngũ cùng chia sẻ những hành động ăn mừng, kết quả mang lại sẽ là cảm giác thân thiết, tôn trọng và đầy tự hào.

Biểu đạt sự quan tâm, chăm sóc và đồng cảm là mục đích thứ hai của những tiếp xúc phù hợp trong các mối quan hệ ở nơi làm việc. Chúng ta phải nhớ đặt các lãnh đạo, quản lý và người lao động lên hàng đầu. Mỗi người đều có cuộc sống riêng: gia đình, bạn bè, người thân cùng nhiều vấn đề khác. Đôi khi những gì xảy ra trong đời sống cá nhân hằng ngày có nhiều ý nghĩa và tác động lớn tới cách chúng ta làm việc. Một thành viên của gia đình bị thương hay phải nhập viện, ai đó gặp tai nạn nghiêm trọng, người bạn thân qua đời, nhà bạn bị đột nhập và mất cắp tài sản – tất cả đều là ví dụ về các trường hợp sẽ tác động tới công việc của chúng ta. Khi gặp phải những tình huống như vậy, nhiều người theo bản năng sẽ thể hiện sự động viên bằng hành động – đặt một tay lên vai hay một cái ôm nhẹ. Khi được sử dụng một cách phù hợp, các hành động tiếp xúc cơ thể sẽ mang lại những ảnh hưởng tích cực trong giáo dục, chữa lành cảm xúc và dễ dàng được chấp nhận. Tiếp xúc cơ thể truyền đạt rất nhiều thông điệp tích cực trong mối quan hệ: sự tin tưởng, kết nối và quan tâm chăm sóc.

Tiếp xúc cơ thể truyền đạt sự tin tưởng, kết nối và quan tâm chăm sóc.

Vậy nên, dù không kết luận việc thể hiện sự khích lệ và trân trọng thông qua tiếp xúc cơ thể là nền tảng trong các mối quan hệ công việc, chúng tôi cũng không cho rằng nơi làm việc nên trở thành một môi trường hoàn toàn “không đụng chạm”.

Làm sao để biết được người đồng nghiệp nào sẽ xem các hành động tiếp xúc cơ thể là một cách biểu đạt sự trân trọng? Hãy quan sát hành vi của họ. Họ thường vỗ nhẹ vào lưng người khác, đập tay hay ôm không? Nếu có, bạn sẽ biết khi nào thì hành động tiếp xúc của mình được nhận định như một cách biểu đạt sự trân trọng. Rõ ràng, những cá nhân thoải mái bày tỏ sự khích lệ bằng hành động sẽ chào đón những hành động tiếp xúc đầy khích lệ từ những người khác. Mặt khác, nếu bạn không bao giờ thấy đồng nghiệp có những hành động tiếp xúc với ai đó và nếu, như đã lưu ý, họ rụt người lại khi có ai đó chạm vào, bạn nên hiểu rằng với họ, tiếp xúc cơ thể sẽ không được xem là cách thể hiện sự trân trọng.

KẾT LUẬN

Bạn nên tự tiến hành một nghiên cứu thực tế nhỏ. Chúng tôi tin rằng việc để ý quan sát sẽ cho thấy những hành động tiếp xúc cơ thể là một cách biểu đạt thường được sử dụng ở nơi làm việc. Hãy xem xét cách mọi người tương tác trong các mối quan hệ đồng nghiệp. Quan sát phản ứng của họ khi những chuyện tốt đẹp xảy đến với ai đó ở nơi làm việc. Dành thời gian chú ý tới số lượng những cái bắt tay, cụng tay, đập tay, vỗ nhẹ sau lưng và những điệu bộ cơ thể khác. Đặc biệt lưu ý tới những hoàn cảnh không quá trang trọng như buổi liên hoan, thời gian sau khi kết thúc công việc hay buổi dã ngoại công ty. Bạn có thể sẽ ngạc nhiên về lượng khích lệ được biểu đạt qua những động chạm đầy ấm áp, thân thiện và tích cực.

Cá nhân hóa:

1. Trong môi trường làm việc, những hành động tiếp xúc cơ thể nào được bạn nhận định là sự khích lệ?

2. Loại tiếp xúc nào khiến bạn cảm thấy không thoải mái?

3. Trong nhóm đồng nghiệp, ai là người “hay động chạm”? Nguyên tắc hay ranh giới để nhận định những hành động tiếp xúc thích hợp theo suy nghĩ của bạn là gì?

4. Trong tuần vừa qua, bạn đã có những hành động tiếp xúc cơ thể nào với những người khác? Họ đã phản ứng như thế nào?

5. Bạn đã bắt gặp ai hạn chế những hành động tiếp xúc? Bạn có nghĩ rằng một cuộc trao đổi để làm rõ những tiếp xúc nào phù hợp có đem lại hiệu quả không?