15

Cậu bừng mắt vì có ai đó thúc vào
người. Hóa ra cậu nằm ngủ ngay giữa chợ, giờ lại đang tấp nập. Cậu ngơ ngác
nhìn quanh tìm lũ cừu của mình rồi sực nhớ ra mình đang ở một thế giới khác.
Song thay vì buồn phiền cậu lại thấy sung sướng. Bây giờ cậu không cần tìm cỏ
và nước nữa mà có thể đi tìm kho tàng. Không có tí tiền nào trong túi nhưng cậu
tin vào cuộc sống. Chiều tối hôm trước cậu đã quyết định thành một kẻ phiêu
lưu, giống như những nhân vật anh hùng cậu đọc trong sách. Cậu thong thả đi dạo
trên bãi chợ. Các nhà buôn dựng quầy của họ. Cậu giúp một người bán bánh kẹo
dựng quầy. Khuôn mặt rạng rỡ nụ cười cho thấy ông ta vui vẻ, yêu đời và sẵn
sàng bắt đầu một ngày làm việc mới. Nụ cười này có nét gì đó làm cậu nhớ đến
ông già, vị vua đầy bí ẩn mà cậu đã gặp.

“Ông già buôn này chắc chắn không
phải bán bánh kẹo vì muốn sẽ có một ngày đi du lịch hay vì muốn cưới được con
gái một thương nhân. Ông làm bánh kẹo chỉ vì ông thích”, cậu thầm nghĩ và thấy
rằng mình cũng làm được điều ông vua già hồi đó đã từng làm: nhận ra được một
người đang đi gần hay đang xa rời con đường sống của họ. Chỉ qua quan sát thôi.
“Thật đơn giản, thế mà trước đây mình không hề biết”.

Khi quầy đã dựng xong, nhà buôn nọ
đưa cậu cái kẹo đầu tiên ông làm ra. Cậu ăn, cám ơn rồi đi tiếp. Đi được một
quãng cậu mới chợt nhớ rằng quầy hàng nọ vừa do một người nói tiếng Arập và một
người nói tiếng Tây Ban Nha cùng dựng lên. Và hai người rất là hiểu nhau. “Có
một thứ nằm ngoài câu chữ”, cậu nghĩ. “Trước đây mình đã nghiệm thấy như thế với
lũ cừu, giờ đây với cả con người”. Cậu học nhiều điều mới. Có những điều đã
từng biết nhưng giờ đây thấy như mới vì trước kia cậu không hề quan tâm. Và sở
dĩ cậu không để tâm đến vì quá quen với chúng. “Nếu mình học được cách giải
đoán thứ ngôn ngữ không lời này thì mình sẽ giải đoán được thế giới”.

“Tất cả chỉ là một”, ông già đã
nói. Cậu quyết định đi thong thả, chậm rãi qua các con đường hẹp của Tanger.
Chỉ như thế thì cậu mới nhận ra được dấu hiệu. Phải kiên nhẫn vô cùng, đó chính
là đức tính đầu tiên kẻ chăn cừu phải học. Cậu lại chợt nghiệm ra rằng mình
đang áp dụng vào trong thế giới mới lạ này những bài học mà lũ cừu đã dạy mình.
“Tất cả chỉ là một”, ông già đã nói.

16

Người bán hàng pha lê nhìn mặt trời
lên rồi, như mọi buổi sáng, thấy lòng phiền muộn. Ông đã ở nơi này suốt gần ba
mươi năm nay, mở một cửa hàng nằm tận đỉnh dốc, nơi chỉ có ít người qua lại.
Bây giờ mà đổi thay, làm nghề gì khác thì đã quá muộn màng. Cả đời ông học chỉ
có mỗi một việc là mua và bán pha lê. Có một thời cửa hàng ông đông khách lắm:
khách thương Arập này, các nhà địa chất Anh và Pháp này, lính Đức này, tất cả
đều tiền đầy túi. Hồi đó nghề bán bình pha lê thật tuyệt và ông hả hê hình dung
mình sẽ giàu sụ, rồi khi về già được sống giữa các bà vợ đẹp. Nhưng rồi thành
phố Ceutar phát triển mạnh hơn Tanger và việc buôn bán bị xoay chiều. Xóm giềng
dọn đi gần hết, vẫn còn một ít cửa hàng vẫn còn trụ lại bên sườn núi. Nhưng ai
rỗi hơi leo tuốt lên cao chỉ vì vài ba hàng quán cơ chứ? Nhưng người bán pha lê
không còn con đường nào khác. Ba mươi năm nay ông chỉ buôn và bán hàng pha lê
thì chọn nghề khác bây giờ là quá muộn. Suốt buổi sáng ông nhìn ra con đường
lèo tèo hàng quán. Ông nhìn như thế hàng năm rồi nên biết rõ giờ giấc từng cửa
hàng một. Bỗng đâu trước giờ nghỉ trưa ít phút có một gã ngoại quốc trẻ đứng
trước tủ kính cửa hàng ông. Gã ăn mặc bình thường, nhưng với đôi mắt lão luyện
ông biết gã không có tiền. Tuy thế ông vẫn nấn ná chưa đi ăn, định chờ thêm một
lúc cho gã đi khỏi đã.

17

Tấm biển treo trước cửa cho biết
chủ tiệm này nói được nhiều thứ tiếng. Cậu nhìn người đàn ông sau quầy hàng.

“Cháu có thể chùi sạch những bình
này, nếu ông muốn”, cậu nói. “Như thế này thì chẳng ai thèm mua đâu”.

Người bán hàng pha lê nhìn cậu
không nói gì.

“Cháu chỉ xin ông trả một bữa ăn thôi.”

Ông ta vẫn lặng thinh, còn cậu thấy
phải tự quyết định. Trong bị có cái áo khoác, chắc cậu sẽ không cần đến nó trên
sa mạc. Thế là cậu lôi áo ra, dùng để lau chùi ngay những li với bình hoa. Sau
nữa giờ cậu lau sạch hết mọi thứ bầy trong tủ kính, trong lúc đó có hai người
khách đến mua vài cái li pha lê. Lau chùi xong, cậu xin ông ta cho mình ăn.

“Ta đi ăn chung”, người bán hàng
pha lê nói. Ông ta treo một tấm biển trước cửa rồi hai người đi tới một cái
quán nhỏ xíu trên sườn núi. Khi họ đã ngồi vào cái bàn duy nhất trong quán, ông
ta mới cười.

“Lẽ ra cậu không cần phải lau chùi
gì hết”, ông nói. “Điều răn của kinh Koran buộc chúng tôi cho người đói ăn”

“Thế tại sao ông lại cứ để cháu lau
chùi?”. Cậu hỏi.

“Vì những li, bình ấy bụi bặm bẩn
thỉu. Hai chúng ta, cậu cũng như ta, đều phải gột sạch những tư tưởng xấu trong
đầu.”

Ăn xong, người bán hàng pha lê nói
với cậu: “Ta muốn cậu giúp việc cho ta. Hôm nay, trong lúc cậu lau chùi thì có
hai người đến mua hàng; đó là điềm lành”.

“Người ta nói quá nhiều về điềm
này, điềm nọ”, cậu thầm nghĩ. “Nhưng họ không ý thức điều họ nói. Giống như
mình không ý thức rằng đã từ lâu mình với lũ cừu giao cảm với nhau bằng một thứ
ngôn ngữ nằm ngoài tiếng nói.”

“Cậu ưng làm việc cho ta chứ?”. Ông
ta hỏi tới. “Được, cháu sẽ làm nốt ngày hôm nay”, cậu đáp. “Đến sáng sớm mai
cháu sẽ lau chùi hết mọi món hàng pha lê trong tiệm ông. Đổi lại cháu muốn có
được đủ tiền để đi Ai Cập ngay buổi sáng mai”.

Nghe thế người bán pha lê bật cười.
“Dù cậu có lau chùi số hàng của ta suốt một năm và ngay cả khi cậu có được tiền
hoa hồng kha khá do bán được hàng thì cậu vẫn còn phải vay thêm tiền thì mới
đến được Ai Cập. Giữa Tanger và Kim Tự Tháp là cả nghìn cây số sa mạc”.

Tất cả như chết lặng đi trong giây
lát, như thể thành phố này chìm sâu trong giấc ngủ. Không còn hàng quán nữa,
không còn những nhà buôn mặc cả nữa, không còn những người ngân nga trên tháp
giáo đường, không còn cây kiếm báu với cán cẩn đá quí. Không còn hi vọng và
phiêu lưu nữa, hết luôn cả những ông vua già và những đường đời tự vạch, hết
luôn những kho tàng và Kim Tự Tháp. Cả thế giới như nín lặng bởi vì tâm hồn cậu
câm nín. Không đau đớn, không khổ, không thất vọng. Chỉ có một cái nhìn trống
không qua cửa quán ăn và một khát khao được chết, muốn rằng tất cả chấm dứt
ngay giây phút ấy. Người bán hàng pha lê lo lắng nhìn cậu. Tất cả sự vui sống
mới đây ông thấy ở cậu như chợt biến đâu mất hết.“Ta có thể cho cậu tiền để về
nước”, ông an ủi. Cậu vẫn lặng thinh, rồi chợt đứng phắt lên, kéo quần ngay
ngắn, cầm lấy bị.

“Cháu sẽ làm việc cho ông”, cậu
đáp. Sau một lát, cậu nói tiếp: “Cháu cần tiền để mua dăm ba con cừu”

18

Đã gần một tháng nay cậu làm việc
cho chủ tiệm pha lê, nhưng công việc không làm cậu thoải mái lắm. Ông ta đứng
suốt ngày sau quầy hàng với vẻ mặt ngán ngẩm, luôn miệng nhắc cậu phải cẩn thận
kẻo vỡ. Tuy thế cậu vẫn tiếp tục làm vì tuy ông già này bẳn tính nhưng sòng
phẳng và tiền hoa hồng cho mỗi món bán được cũng kha khá, thành ra cậu cũng đã
dành dụm được một chút ít. Sáng hôm ấy cậu nhẩm tính: nếu tiếp tục làm như từ
trước đến giờ thì cậu cần một năm mới mua nổi dăm ba con cừu.

“Cháu muốn đóng một cái kệ bày hàng
pha lê”, cậu nói với chủ tiệm. “Ta có thể kê kệ trước cửa tiệm để lôi kéo khách
đến đây”.

“Ta không đóng kệ cũng bởi vì sợ
người đi va phải, bể hết li tách”, chủ tiệm đáp.

“Ngày trước, khi cháu dẫn cừu đi
thì lúc nào cũng có nguy cơ chúng bị rắn cắn, nhưng đã làm thân cừu và người
chăn chúng thì phải chấp nhận thôi”.

Người chủ tiệm tiếp một ông khách,
ông này mua luôn ba bình hoa. Hàng họ bán chạy hơn bao giờ hết, khác nào thế
giới quay lại cái thời mà con đường này là một trong những nơi hấp dẫn du khách
nhất Tanger.

“Hàng họ bán chạy quá”, chủ tiệm
nói với cậu sau khi người khách kia đi khỏi. “Tiền này sẽ cho phép ta được sống
thoải mái hơn và chẳng bao lâu nữa cậu lại có một bầy cừu. Thế thì việc gì phải
làm thêm cho nhọc nhằn chứ?”.

“Vì chúng ta phải làm theo dấu
hiệu”, cậu đáp để rồi hối tiếc đã lỡ lời, vì chủ tiệm pha lê đã từng gặp ông
vua nào đâu. “Cái đó gọi là thánh nhân đãi kẻ khù khờ. Vì cuộc đời muốn rằng
anh phải đi theo con đường của riêng mình”, ông vua già đã nói thế mà.

Thế mà ông chủ tiệm cũng hiểu ý cậu
đấy. Ngay sự có mặt của cậu trong cửa tiệm đã là một dấu hiệu rồi. Rồi khi tiền
bắt đầu vào như nước thì ông không hối tiếc đã thuê chàng trai Tây Ban Nha này.
Lúc đầu vì ông nghĩ rằng không thể bán nhiều hơn trước nên đã đề nghị trả cậu
tiền hoa hồng khá cao, thành ra cậu kiếm được nhiều hơn bình thường. Nhưng trực
giác ông cho biết chàng trai này nay mai thế nào cũng trở về với lũ cừu của cậu
thôi.

“Vì lí do gì cậu lại muốn biết Kim
Tự Tháp chứ?”. Ông hỏi để lái khỏi chuyện cái kệ.

“Vì cháu nghe kể hoài về chúng”,
cậu đáp nhưng tránh không đả động đến giấc mơ. Cái kho tàng đã trở thành một kỉ
niệm đau đớn nên cậu cố không nghĩ tới nữa.

“Ta chẳng quen biết một ai ở đây
muốn vượt sa mạc chỉ để xem Kim Tự Tháp cả”, chủ tiệm nói. “Đó chẳng qua chỉ là
những đống đá thôi. Cậu có thể tự xếp lấy một cái ngay trong vườn cũng được cơ
mà”.

“Coi bộ ông không mơ ước được đi
đây đi đó nhỉ”, cậu đáp rồi quay qua tiếp một người khách mới bước vào tiệm.

Hai hôm sau chủ tiệm tìm cậu để nói
về vụ cái kệ. “Ta không ưa thay đổi”, ông nói. “Cậu và ta không giống như nhà
đại phú thương Hassan kia. Lỡ mua nhầm hàng thì ông ta cũng chẳng bận tâm gì.
Nhưng nếu một trong hai chúng ta nhầm lẫn thì khổ thân to”.

“Đúng thế thật”, cậu thầm nghĩ.

“Cậu cần cái kệ để làm gì?”. Chủ
tiệm hỏi.

“Cháu muốn được trở về với lũ cừu
càng sớm càng tốt. Chúng ta phải tận dụng thời gian được may mắn. Người ta gọi
đó là nguyên lí đãi ngộ hay thánh nhân đãi kẻ khù khờ.”

Ông chủ tiệm già im lặng một lúc
rồi nói: “Đấng tiên tri cho chúng ta kinh Koran và để lại có năm điều răn thôi
để chúng ta tuân thủ trong đời sống. Điều răn quan trọng nhất là: chỉ có một
Thượng đế duy nhất. Những điều răn kia là: mỗi ngày cầu nguyện năm lần, ăn chay
trong tháng Ramadan, giúp kẻ bần hàn”.

Ông ngừng nói. Mắt ông rưng rưng
khi nhắc đến Đấng Tiên Tri. Vì ngoan đạo cho nên dù đôi khi bẳn tính ông vẫn cố
sống theo lời răn của đạo Hồi.

“Thế còn điều răn thứ năm?”. Cậu
hỏi.

“Hai hôm trước cậu bảo rằng ta
không có ước mơ đi đây đi đó”, nhà buôn pha lê đáp. “Bổn phận thứ năm của một
người Hồi giáo là ít nhất một lần trong đời hành hương đến thánh địa Mekka.
Mekka còn xa hơn Kim Tự Tháp nhiều. Hồi trẻ, ta muốn dành dụm ít tiền để mua
cửa tiệm này. Lúc ấy ta nghĩ đến một ngày đủ khá giả để đi Mekka. Rồi ta kiếm
được khá tiền nhưng lại không nhờ ai trông hàng được vì pha lê rất dễ vỡ. Mà ta
lại thấy nhiều người đi hành hương Mekka kéo qua trước cửa nhà. Có vài người
giàu kéo theo cả đoàn người làm và lạc đà, nhưng phần lớn họ nghèo hơn ta
nhiều. Ai nấy hớn hở trở về và treo dấu hiệu của chuyến hành hương trên cửa.
Một người trong bọn họ, chỉ là thợ sửa giầy thôi, kể ta nghe rằng ông ta đã mất
suốt gần một năm để vượt sa mạc, thế mà vẫn thấy không cực bằng đi lùng trong
khu phố Tanger tìm cho ra loại da thuộc thích hợp”.

“Nếu thế thì sao ông không đi Mekka
ngay lúc này?” Cậu hỏi.

“Vì Mekka giúp ta có được sức sống,
chịu đựng nổi cái đơn điệu nhàm chán của đời sống ngày này qua ngày khác đối
diện với những món hàng vô tri trên kệ kia và nuốt cho trôi những bữa ăn trong
cái quán kinh khủng nọ. Ta sợ sau khi đã đạt được ước mơ rồi thì không còn thúc
đẩy mình tiếp tục sống nữa. Cậu mơ có cừu và được thấy Kim Tự Tháp. Cậu khác hẳn
ta vì cậu muốn đạt được ước mơ. Còn ta chỉ muốn mơ về Mekka thôi. Ta đã từng
trăm lần hình dung mình vượt sa mạc, đến được quảng trường có đặt tảng đá
thiêng và phải đi quanh bảy vòng trước khi được sờ tảng đá. Ta đã mường tượng
sẽ có những ai ở quanh mình lúc đó, những kinh cầu và cả những lời chúng ta nói
với nhau. Song sợ bị thất vọng não nề, nên ta chọn cách chỉ mơ thôi.”

Hôm ấy chủ tiệm đồng ý cho đóng kệ
trưng bày hàng. Ông và cậu, mỗi người có một quan niệm riêng về mơ ước.

19

Lại thêm hai tháng nữa trôi qua và
cái kệ đã đem lại cho tiệm pha lê thêm nhiều khách. Chàng trai tính rằng sáu
tháng sau cậu sẽ về lại Tây Ban Nha và sẽ mua lại sáu chục con cừu và không
chừng thêm sáu chục con nữa ấy chứ. Chưa đầy một năm sau đàn cừu của cậu sẽ
tăng gấp đôi và cậu sẽ có thể buôn bán được với người Arập vì bây giờ cậu hiểu
được thứ ngôn ngữ lạ lùng này rồi. Từ cái buổi sáng đầu tiên trên bãi chợ không
người đến nay cậu không đụng tới hai viên đá Urim và Thummim nữa, vì đối với
cậu Ai Cập chỉ còn là giấc mộng, xa xôi như thể Mekka đối với chủ tiệm pha lê.
Giờ thì cậu thích việc mình làm và luôn nghĩ đến lúc sẽ đặt chân lên Tarifa như
một kẻ chiến thắng.

“Hãy luôn nhớ đến điều cậu muốn đạt
được”, ông vua già đã từng bảo thế. Bây giờ thì cậu hiểu và cố công thực hiện.
Có thể kho tàng của cậu chính là đến được xứ lạ này, gặp phải một tay bợm và
rồi tậu được bầy cừu nhiều gấp đôi mà chẳng phải trả tí gì hết. Cậu thấy tự
hào. Chả gì cậu cũng đã học được nhiều điều quan trọng, chẳng hạn biết bán hàng
pha lê, dùng ngôn ngữ không lời nói và hiểu dấu hiệu.

Một buổi xế trưa nọ cậu gặp một
người trên triền núi, ông ta phàn nàn rằng sau cái dốc cao vòi vọi này chẳng
tìm ra đâu một chỗ cho đàng hoàng có bán giải khát. Do đã hiểu được ngôn ngữ
của dấu hiệu, cậu bèn tìm chủ tiệm, nói rằng: “Ta nên bán trà cho những người
leo dốc lên đây.”

“Quanh đây đã có đủ nơi bán trà
rồi”, chủ tiệm đáp.

“Ta có thể mời trà đựng trong ly
pha lê. Trà sẽ ngon hơn và người ta sẽ mua luôn cả li, vì cái đẹp thường quyến
rũ con người nhiều nhất”.

Chủ tiệm lặng im nhìn cậu một lúc.
Ông không nói gì cả. Nhưng chiều tối hôm ấy, sau khi cầu nguyện xong và đóng
cửa tiệm, ông ngồi xuống lề đường rồi bảo cậu cùng hút Nargileh - một loại ống
điếu thuốc lào nước độc đáo người Arập thường hút - với ông.

“Cậu chủ tâm muốn gì chứ?” Chủ tiệm
hỏi.

“Như đã nói, cháu muốn tậu lại bầy
cừu, nên cháu cần tiền”. Chủ tiệm bỏ thêm than vào điếu rồi rít một hơi dài.

“Từ ba mươi năm nay ta làm chủ cửa
tiệm này. Ta phân biệt giữa pha lê xấu và tốt; ta cũng biết rõ phải buôn bán cách
nào. Nay nếu cậu bán trà trong li pha lê hàng họ sẽ phất đấy nhưng mà ta sẽ
phải thay đổi nếp sống.”

“Như thế có gì là không hay?”

“Ta đã quen sống thế này rồi. Trước
khi cậu đến ta vẫn còn nghĩ rằng mình đã bỏ phí quá nhiều ngày giờ ở đây, trong
khi các bạn ta dọn đi nơi khác rồi hoặc họ làm ăn khấm khá, hoặc thất bát. Ta
lấy thế làm buồn. Nhưng rồi nhận ra rằng mình nghĩ sai: tầm cỡ cửa tiệm này
đúng như ta mong muốn. Ta không muốn sửa đổi gì nữa cả chỉ vì không biết sửa
đổi thế nào. Ta đã quá quen sống thế này rồi.”

Vì chàng trai không biết trả lời
sao nên ông nói tiếp: “Cậu đúng là phước lành Thượng đế ban cho ta. Ngay nay ta
mới hiểu nếu cự tuyệt thì phước lành sẽ thành mối họa. Ta thật không còn mong
ước gì cho đời mình nữa. Nhưng cậu lại ép ta nhìn thấy sự giàu sang phú quý và
vô vàn chân trời mới lạ ta chưa hề biết. Bây giờ thấy những thứ ấy rồi và thấy
cả khả năng vô hạn của ta nữa thì ta lại cảm thấy mình khốn khổ hơn vì biết
rằng muốn thì sẽ được, thế mà ta lại không muốn”.

“May mà hồi đó mình không nói gì
với anh chàng bán kem”, cậu thầm nghĩ.

Mặt trời bắt đầu lặn mà họ vẫn ngồi
hút Nargileh thêm một chặp nữa. Họ trò chuyện tiếp và chàng trai hài lòng vì
nói được tiếng Arập. Có một thời cậu đã nghĩ rằng lũ cừu có thể dạy được cho
cậu biết mọi thứ trên đời, nhưng tiếng Arập thì chúng không dạy cậu được.

“Chắc chắn trên đời này còn nhiều
thứ lũ cừu không dạy mình nổi”, cậu lặng thinh ngẫm nghĩ và quan sát người chủ
tiệm. “Nói cho cùng thì chúng chỉ lo tìm cái ăn và nước uống. Có thể nói không
phải chúng dạy mình mà chính là do mình học được”.

“MAKTUB”, chủ tiệm lên tiếng

“Nghĩa là gì?”

“Phải là người Arập mới hiểu được”,
ông đáp. “Nhưng tạm dịch ra thế này: Trong kinh thánh Koran có viết…”

Rồi trong khi dập tắt than trong
Nargileh ông bảo rằng từ nay cậu có thể bán trà trong li cà phê được đấy. Đôi
khi không có cách gì ngăn được dòng đời.