Lúc đó đã là cuối mùa hè. Hitler lo ngại nhìn thời gian trôi
và những cây dẻ bắt đầu đã chín hạt. Thời tiết đẹp nấn ná thêm làm lòng
người vui vẻ, trời xanh ngắt và hoàng hôn tựa dát đồng, như một cô gái
điệu đà mặc váy dài lộng lẫy, lần chần ở cửa phòng khách, muốn được người ta
chiêm ngưỡng thêm đôi chút. Mỗi một ngày huy hoàng là một cú dao đâm vào
tim Hitler: chỉ nay mai thôi, cái lạnh và đồng bọn của nó - tuyết giá, đêm
đen - sẽ ngập tràn phố phường thành Viên này để quấy phá, tước đoạt nơi
trú ẩn, cướp giật, làm nghèo, bỏ đói, thậm chí giết chết những kẻ lang thang.
Hitler đã hoài công vô ích khi cố nhắc lại câu thần chú về sự tự do mà
Reinhold Hanisch đã nhồi cho hắn, hắn sợ mình không chịu nổi thực tế nghiệt ngã
sắp đến.

Không báo trước, hắn khăn gói ra ga.

- Cho một vé đi Zwettl.

Hắn thu mình vào một băng ghế gỗ, hạng ba. Toa tàu lúc nhúc
những người ồn ào và mặt đỏ gay. Họ đã uống quá nhiều rượu và những người
phụ nữ, đóng vai trò phụ nữ của mình, kêu lên vì sợ hãi khi tàu chạy nhanh
hay mỗi khi bánh trục rít lên những âm thanh chói tai. Tất cả tạo nên một khung
cảnh ồn ĩ và những người đàn ông, thực hiện vai trò đàn ông của mình, đứng
lên làm cái việc rất có lợi cho họ là che chở cho đám đàn bà. Hitler thấy
rất xa lạ với tất cả những thứ ấy và giả bộ ngủ quên.

Dì Johanna, dì Johanna.

Hắn lẩm bẩm những từ này như một lời cầu nguyện. Dì Johanna,
em của mẹ hắn, có thể cứu giúp hắn. Chính dì là người đã nuông chiều quá
mức con bé Paula em hắn. Tại sao dì lại không thể giúp hắn được nhỉ? Đành
rằng lần trước, hắn đã phẫn nộ sập cửa bỏ đi vì người ta đã không coi tương lai
nghệ thuật của hắn ra gì. Dì đã đề nghị gì với hắn nhỉ? À đúng rồi, một
chân học việc ở cửa hàng bánh mì Leonding... hoặc tìm lấy một công việc
bàn giấy như bố hắn... Không, hắn thà sống bần hàn còn hơn phải chịu nhục
như vậy. Ngược lại, lần này hắn không được nổi nóng nếu dì lại đưa ra những gợi
ý ngu ngốc như lần trước. Cần phải lịch sự. Không được giậm chân phản đối.
Hãy nói là cháu sẽ suy nghĩ đến việc ấy. Không được rời nhà trước khi nhận
được vài tờ bạc.

Trước mặt hắn, một bà nông dân ục ịch, lông lá, với chiếc
cằm chảy xệ đung đưa mỗi lần tàu xóc, đang nhìn hắn, mắt tròn, uể oải. Dù
đang giả vờ ngủ, Hitler vẫn he hé nhìn bà ta.

Bà ta nhìn chằm chằm cái gì thế? Mắt cá chân ta ư?

Hitler giả vờ tỉnh giấc, bà nông dân nhìn ra chỗ khác và hắn
có thể nhìn thấy cái bà ta nhìn nãy giờ. Hắn phát ngượng khi nhìn thấy đôi
giày của mình. Trông chúng không khá hơn một bánh pho mát để lâu, rách
bươm, tơi tả, qua những chỗ thủng lỗ chỗ còn nhìn thấy cả bàn chân không tất;
chỗ da thuộc ban đầu nay chỉ còn sót lại lớp bìa đã được gia công bằng
nước nóng trước kia; tất cả toát lên sự bần hàn.

Theo phản xạ, Hitler co chân giấu dưới ghế ngồi.

Làm thế nào mà hắn có thể làm cho dì hắn tin là hắn đã thành
công khi xỏ một đôi giày như vậy? Do đó, hắn lướt mắt nhìn bộ quần áo mình
đang mặc. Nếu chúng còn sạch sẽ thì vẫn để lộ những vết sờn, vết vá và đó
đây vẫn còn loang lổ những vết bẩn lâu ngày. Làm thế nào để giải thích được
điều đó? Bởi nhất định hắn không được thừa nhận mình đã thất bại. Tim hắn
bắt đầu đập thình thịch.

Càng không may cho hắn, khi xuống ga Zwettl, hắn nhìn thấy
Kubizek đang đứng trên một ke khác. Xấu hổ, Hitler lập tức xoay người sang
phía khác, khoác túi lên vai để che mặt, bám sát tường lủi ra phía cửa ga.
August Kubizek đã cùng hắn rời Linz đến Viên. August Kubizek mà Hitler thuyết
phục lên Nhạc viện thử vận may và đã thành công ngay từ lần đầu. August
Kubizek, người ở cùng với Hitler trong căn phòng của bà Zakreys cho đến
khi đi làm nghĩa vụ quân sự, giờ đây đang nghỉ phép về thăm bố mẹ. Hitler
không đủ dũng cảm để nói với August Kubizek rằng mình đã thất bại lần thứ hai.
Hắn cũng đã không viết gì cho bạn từ lâu và nói gì đi nữa, làm thế nào mà
họ có thể trao đổi thư từ khi Hitler không còn ở đâu cố định cả...

Trên chuyến xe ngựa thô kệch về Waldviertel, chỗ nhà dì
Johanna, Hitler đang tự chúc mừng mình vì đã thoát được mối nguy hiểm mới
qua. Hắn chỉ còn phải nghĩ ra cách nói thế nào để lừa được mọi người trong
gia đình...

Khi bấm chuông cửa nhà dì Johanna, hắn vẫn đang còn nghĩ.

- Ai đấy? Một giọng nói nhỏ nhưng gay gắt cất lên phía sau
cánh cửa.

- Adolf đây.

- Adolf nào?

- Adolf Hitler.

- Em không tin đâu. Dù gì đi nữa, em cũng không có quyền mở
cửa. Là lá la...

Hắn nghe thấy tiếng con bé vô tư đi vào nhà. Hắn không nghĩ
ra là con bé Paula em hắn đã rời nhà cô Raubal và cũng đến thăm
dì Johanna.

Hắn nhao về phía cửa và đập liên hồi.

- Mở cửa cho anh, Paula. Anh của em đây, mở cửa đi!

Con bé nhấm nhẳng:

- Làm thế nào em biết được anh là anh em?

- Lại gần cửa sổ và nhìn anh đi.

Con bé xuất hiện sau tấm ri đô, vén lên rồi tiến lại gần, áp
cả cái mặt to bè của nó lên cửa kính và có vẻ nghi ngờ. Hitler vẫn luôn
ghét con bé này và giờ đây, tình cảm của hắn với con bé cũng chẳng tốt hơn
chút nào. Cuối cùng thì nó cũng chầm chậm đi về phía cửa.

- Trông anh hơi giống anh ấy.

- Anh là anh của em đây.

- Không. Anh của em lúc nào cũng ăn mặc tử tế. Và nếu là anh
em, thì anh ấy sẽ có chìa khóa vào nhà.

- Paula, anh sẽ nổi giận bây giờ đây này.

Từ phía sau hắn, một giọng nói cất lên:

- Adolf! Cháu đấy à! Ở đây!

Dì Johanna vừa đi chợ về. Khi quay lại, cái đập vào mắt
Hitler đầu tiên là sự giống nhau đến ngạc nhiên giữa mẹ và dì, hắn xúc
động và suýt nữa đã lao vào vòng tay của bà. Nhưng cái nhìn lãnh đạm
và lạnh lùng đang lướt từ trên xuống dưới người hắn đã ngăn hắn làm điều
ấy và khẳng định với hắn rằng người trước mặt đúng là dì Johanna.

Đây là mẹ mà không có cái nhìn của mẹ.

Hắn cảm giác mình trần trụi hơn cả trần trụi. Dì Johanna có
thể đọc hết trên người hắn: thất bại, cuộc sống nay đây mai đó, việc hắn
từ chối làm những điều trong khuôn khổ được định sẵn, sự cứng đầu của hắn.
Dì nhìn thấy hết và trách mắng tất cả.

- Ôi, cháu tội nghiệp của dì...

Trước sự ngạc nhiên tột độ của Adolf, dì Johanna chảy nước
mắt và ôm lấy hắn.

- Nếu mẹ của cháu nhìn thấy cháu như thế này...

Hitler không lặp lại sai lầm - mẹ hắn đánh giá cao những cái
mà dì Johanna lên án - kẹt trong bộ ngực đồ sộ được bó bằng một loại đay
thô ráp mà bà đang kéo đầu hắn vào, hắn cảm thấy rằng mình sẽ ra về với
một số tiền nào đó.

Dì Johanna đưa hắn vào nhà, cho hắn ăn uống trước khi hỏi.

- Thế nào, dự định của cháu ra sao? Cháu đã quay trở lại với
những ý nghĩ đúng đắn chưa?

- Rồi ạ. Cháu đã bỏ dự định làm họa sĩ.

Mặt dì Johanna rạng lên.

- Cháu sẽ trở thành một kiến trúc sư.

Dì Johanna lại nhăn trán. Đúng rồi, kiến trúc sư, đó là một
cái nghề thực sự, ngay cả khi nghề đó cũng có vẽ vời đôi chút. Bà muốn
Hitler trở thành thợ hồ hoặc thợ mộc, những cái đó có vẻ chắc chắn hơn, rõ
ràng hơn, nhưng tại sao lại không nhỉ? Kiến trúc sư...

- Làm thế nào để trở thành một kiến trúc sư? Dì Johanna hỏi.
Liệu có phải đi theo người ta học nghề không?

- Không. Phải đi học trong trường lớp ạ.

Dì Johanna thất vọng và không nói gì nữa. Bà nghi tất cả
những nghề đòi hỏi phải được đào tạo trong trường đại học không phải là
một nghề thực sự. Với bà, sinh viên là những tên thanh niên xấc xược, rượu
chè và chỉ chực ngủ với đàn bà, ngoài ra không còn gì nữa...

- À...

- Vâng. Trước đó cần phải qua được vòng thi tuyển. Hiện cháu
đang chuẩn bị cho kỳ thi ấy.

Hắn nghĩ đến những bức tranh vẽ hồi hè vừa rồi, những bản
sao đơn điệu trên giấy can các công trình của thành Viên, do đó hắn thấy
mình có quyền nói thêm:

- Ngày nào cháu cũng làm việc.

- Thế à...

Trong sâu thẳm, dì Johanna tin chắc là người ta vừa thông
báo với mình một tai họa mới sắp đến. Nhưng làm thế nào để chứng minh được
điều ấy?

- Học như vậy có mất nhiều thời gian không?

- Khoảng vài năm. Năm năm dì ạ.

- Cháu không tìm được cái gì nhanh hơn à?

- Có chứ. Cháu vẫn có thể thi vào làm công chức, nát rượu và
đánh vợ... như cha cháu.

Dì Johanna cúi mặt xuống. Hitler đã đánh đúng điểm yếu của
bà. Dì luôn luôn trách chị mình đã lấy một ông chồng hung bạo đến vậy và
do đó không thể làm gương tốt cho đám trẻ.

- Mẹ cháu vẫn mong một ngày nào đó cháu trở thành kiến trúc
sư, Hitler thì thầm.

Ôi bà chị xấu số. Người đàn bà bất hạnh ấy luôn luôn nghĩ về
những điều to tát. Bà lúc nào cũng tha thứ cho đứa con trai mà bà hằng yêu
quý này. Johanna, khi nghĩ đến bà chị dịu dàng đến thế, tình cảm đến thế,
bỗng cảm thấy có lỗi khi đã xét nét đến vậy. Bà nhìn Hitler và tự hỏi việc mình
cảm thấy không thoải mái có phải là do bà đã chưa bao giờ yêu quý đứa cháu
này hay không. Bà thấy mình có lỗi.

Bà chị tội nghiệp đã phó thác chúng cho ta. Hãy cố làm
một cái gì đó đi, Johanna.

- Lần này cháu đến thăm chúng ta rồi vài ngày nữa lại đi
Viên phải không?

- Ngày mai cháu phải có mặt ở đó rồi.

- Ôi, tiếc quá nhỉ!

Dì Johanna và Hitler nhìn nhau. Cả hai đều biết rằng mình
đang nói dối. Hitler không muốn ở lại trong cái gia đình mà ở đó hắn thấy
mình không được chào đón. Johanna không muốn lương tâm cắn rứt liên tục
mấy ngày liền.

- Vâng, còn công việc... và còn thi cử nữa...

- Dì hiểu...

Nếu nhả ra vài curon, bà thậm chí đã có thể khiến hắn ra về
nhanh hơn nữa.

- Nếu dì cho cháu một chút tiền thì chắc sẽ giúp cháu được
ít nhiều phải không?

- Ôi, được thế thì tốt quá ạ...

Johanna không phải là một người hà tiện. Bà thích tỏ ra là
người rộng rãi, nhưng lúc này, bà hiểu đây không phải là chuyện hào phóng
thông thường: bà chẳng cho hắn cái gì cả, bà đang dùng tiền để mua sự
yên ổn.

Dì Johanna biến vào phòng của mình. Có tiếng mở tủ, mở ngăn
kéo. Bà quay lại, tươi cười, với một nắm tiền trong tay.

Hitler không che giấu nỗi vui mừng của mình. Họ ôm hôn thật
chặt khi chia tay, cả hai đều sung sướng vì được thoát khỏi người kia
nhanh đến vậy.

Khi quay lại Viên, Hitler gặp Reinhold Hanisch chỗ mấy lùm
cây mà hai gã lấy làm nhà ở. Hanisch nhìn Hitler vẻ nghi hoặc. Gã không
thích việc Hitler biến mất như vậy. Gã thực sự lo cho công việc làm ăn của
mình - ai sẽ cung cấp tranh cho gã bán đây? - và gã nghi là Hitler đã về nã
tiền của gia đình dù Hitler nói rằng không có chuyện ấy.

Đêm đến, Hitler bị đánh thức bởi một tiếng động. Hắn nhìn
thấy cách đó hai mươi mét, Hanisch đang lục lọi cái túi của mình. May
thay, hắn đã giữ tiền bên mình. Hitler quay lại ngủ tiếp. Nhưng một
lần nữa hắn lại bị đánh thức. Lần này, Hanisch trắng trợn nằm đè lên hắn
lục khắp người, không cần giấu giếm.

- Tao chắc là mày có đem tiền về.

- Tôi đã nói là không mà.

Không e dè gì cả, Hanisch mò khắp các túi của Hitler.

- Năm mươi - năm mươi, đấy là nguyên tắc. Tao chắc chắn là
mày đã giấu tiền ở đâu đó.

- Anh thấy rõ là không phải như vậy, Hitler nói và đứng dậy
khi Hanisch sắp lần tới cái túi chỗ Hitler đựng tiền.

Hắn bỏ đi.

- Mày đi đâu đấy? Hanisch làu bàu.

- Đi đái.

Hitler giấu mình sau một lùm cây được xén tỉa và chuyển tiền
từ túi xuống giày, chỗ giữa đế giày và chân.

Hắn quay trở lại và nằm dài xuống. Hanisch tiếp tục nhìn hắn
với vẻ nghi ngờ, đoán xem Hitler còn có thể giấu tiền ở đâu nữa. Hitler
thay đổi hoàn toàn kế hoạch của mình và trước khi ngủ thiếp đi, nghĩ rằng
hắn sẽ không giữ được tiền của mình trước sự tra hỏi của Hanisch. Gã này sẽ
rình mò từng hành động nhỏ nhất của hắn và nếu còn chưa tìm được manh mối
nào thì chắc chắn Hanisch sẽ lợi dụng lần đi tắm tới ở phòng tắm công cộng
để tiếp tục khám xét hắn.

Ngày hôm sau, hắn tỉnh dậy với cảm giác thúc bách: giấu ngay
tiền. Thật không dễ khi người ta không có lấy một mái nhà. Giấu trong vỏ
cây, dưới mấy viên đá, hay đào lỗ chôn dưới đất đây? Quá nguy hiểm. Hay là
nhà băng? Không có địa chỉ nhà thì làm sao mở được tài khoản. Dùng tiền thuê
một phòng nghỉ? Số tiền ấy chỉ đủ cho năm tuần, thế rồi sau đó, hắn sẽ bị
đẩy ra đường, hắn sẽ cần đến tất cả những mối quen biết của Hanisch, một
gã bụi đời chuyên nghiệp. Vậy làm sao đây?

Khi Hanisch, tạm thời nhượng bộ, miễn cưỡng đi bán tranh ở
phố Prater, Hitler đi một mạch đến một tiệm quần áo. Hắn sẽ tiêu sạch
tiền. Đầu tiên, hắn mua một chiếc măng tô và một cái quần dài rồi
tiêu phần lớn số tiền để mua một bộ quần áo dạ hội. Áo comlê đen đuôi tôm,
áo choàng, sơ mi không khuy măng sét, cà vạt lụa, dây cột gắn xà cừ, giày
đen bóng. Số tiền tiết kiệm của dì Johanna vậy là đã tiêu tan. Hắn chỉ còn
đúng số tiền đủ mua vé vào xem biểu diễn.

Nhà hát Opera Viên đang diễn vở Rienzi, tác phẩm duy nhất
của Wagner mà Hitler chưa được xem. Số phận mỉm cười với hắn. Đành rằng
hắn thích nghe lại cả nghìn lần các vở Parsifal, Lohengrin hay
Tannhuser vì hắn là người thích nhận ra cái quen thuộc hơn là khám phá
cái mới, tuy nhiên, hắn không thể nhăn mặt từ chối một tác phẩm của nhà
soạn nhạc Wagner yêu quý của mình.

Ngay từ hồi một, sự hào hứng đã dâng tràn trong Hitler. Sao
có thể thế được! Người ta chưa bao giờ diễn vở Rienzi trong
khi đó là vở opera hay nhất của nhà soạn nhạc vĩ đại! Câu chuyện mới tuyệt làm
sao. Hắn thấy mình mới giống nhân vật chính Rienzi, giọng ténor, làm sao. Một
con người đứng lên lật đổ trật tự hiện hành. Rienzi, đi lên từ dân chúng,
được dân chúng tung hô, yêu mến, ngợi ca, trở thành lãnh tụ, đạp đổ chế độ
thứ bậc thối nát quý tộc và hám lợi con buôn. Rienzi là người thuần khiết, lý
tưởng, xuất chúng. Chàng có chiến hữu và đồng chí, nhưng không thê thiếp,
không bằng hữu. Người phụ nữ duy nhất xuất hiện bên cạnh chàng là người em
gái; chàng không để mình vướng bận bởi bất kỳ thú vui tầm thường nào mà
những người bình thường đang đắm chìm trong đó. Dàn hợp xướng thật tuyệt vời,
họ diễn đạt tiếng nói đồng tâm của cả dân tộc; cuối cùng đám đông, cái
đống kim dùi nhọn hoắt và hỗn độn ấy cũng tìm thấy một sự hợp nhất, một sự
hài hòa, một ý nghĩa. Hitler vốn ghét đám đông quần chúng rốt cuộc cũng đã
tìm ra một giải pháp: biến quần chúng thành nhân dân quây quanh một cá nhân có
khả năng mê hoặc, thống nhất nhân tâm xung quanh một vị lãnh tụ, khắc in
vào đầu họ một lý tưởng, làm họ hòa đồng với nhau bằng cách yêu cầu họ thề
trung thành với lãnh tụ, ngợi ca lãnh tụ, tán dương lãnh tụ. Hitler không
nghe vở opera nữa, hắn đắm chìm trong một cảm giác thần thánh. Nếu như ba hồi
đầu kể lại thời Rienzi lập nghiệp thì hai hồi sau lại nói về thời khắc
chàng sa cơ. Điều đó chẳng làm cảm xúc nhiệt thành của Hitler suy giảm
chút nào. Ngược lại, việc Rienzi bị phản bội, vu khống còn khẳng định ý
nghĩ trong đầu của Hitler là vĩ nhân bao giờ cũng bị người đời đối xử tàn tệ,
rằng thiên tài đồng nghĩa với việc sống trong đau khổ. Cuối cùng, khi
Rienzi - thất bại nhưng vẫn hiên ngang, chiến bại nhưng vẫn oai hùng -
chết, bị cô lập, lui về quảng trường Capitole đang bị ngọn lửa hung bạo
thiêu rụi, Hitler rung động cả tâm hồn và thể xác, một rung cảm sâu sắc,
ôm trọn lý tưởng sống của hắn: Đấy, phải chết như thế đấy, một
mình, trên hết thảy, một mình xem thường tất cả, luôn ngẩng cao
đầu hiên ngang.

Cuối buổi diễn, Hitler vỗ tay cuồng nhiệt. Hắn cảm ơn các
nghệ sĩ vì đã hát, hắn cảm ơn họ vì đã soạn nên tác phẩm này, hắn cảm ơn
họ vì đã giúp hắn hiểu được chính mình. Chính trị mới đẹp làm sao khi nó
cũng trở thành một nghệ thuật...

Hắn rời ghế mà chân như không chạm đất, lâng lâng hạnh phúc.
Kể ra thì hắn còn hai sự lựa chọn: kiến trúc hoặc chính trị. Đúng không?
Tại sao lại không nhỉ? Kiến trúc hoặc chính trị... Hiện thời, hắn chưa mất
cái gì cả, hắn mới chỉ nhầm đường thôi. Hắn mới chỉ chọn con đường hội họa, một
con đường chắc chắn không dành cho hắn. Giờ đây, hắn nhìn mọi việc rõ ràng
hơn. Làm lại mọi chuyện từ đầu. Kiến trúc hay chính trị đây? Có thể cả hai
cùng lúc thì sao nhỉ?

Bên ngoài, trước cửa nhà hát, dưới bậc thềm, Reinhold
Hanisch đang đợi Hitler để đấm vỡ mõm hắn.