Chương 5

Những cuộc thanh trừng

Leopold
được những tin tức đáng lo ngại về Đảng cộng sản Liên Xô.

Đại hội mười
bảy của đảng diễn ra vào tháng ba năm 1934. Lần đầu tiên một đại hội đảng không
có nghị quyết. Các đại biểu biểu quyết bằng giơ tay một kiến nghị yêu cầu “Dùng
các luận điểm và các mục tiêu trong bài diễn văn của đồng chí Stalin để làm căn
cứ hoạt động”. Khi bầu ban chấp hành trung ương bằng phiếu kín thì nổ ra sự
kiện bột phát cuối cùng của đảng: Đại hội bầu Stalin và Kirov bằng phiếu nhau, (chỉ có ba phiếu
chống). Nhưng thực tế không như vậy: hai trăm sáu mươi đại biểu, bằng một phần
tư đại hội, đã gạch tên Stalin. Trưởng ban tổ chức đại hội là Kaganovich hốt
hoảng cho đốt các phiếu rồi công bố Stalin được số phiếu ngang với số phiếu
thực tế đã bỏ cho Kirov.
Stalin không lạ gì sự kiện này. Bắt đầu thanh trừng số đại biểu dự Đại hội mười
bảy. Trong số một trăm ba mươi chín ủy viên trung ương khóa đó, mấy năm sau đến
một trăm mười ủy viên bị bắt. Lí do: Vụ ám sát Kirov ngày 1/12/1934.

Từ lâu, Kirov là bí thư vùng Leningrad.
Ngay từ 1925 Stalin đã phái Kirov
lên vùng phía bắc này để đánh tan ảnh hưởng của Zinoviev. Đây là một nhân vật
giản dị, dễ tính và rất được quần chúng mến mộ; phái đối lập với Stalin tập hợp
xung quanh tên tuổi của ông, đó chính là nguyên nhân làm ông phải chết. Stalin
vừa hạ thủ được đối thủ, đồng thời tạo cớ để thanh trừng. Hàng trăm tù nhân bị
xù tử vì bị tố cáo đã tổ chức cho tên sát nhân Nikolaiev ám sát Kirov. Zinoviev và
Kamenev bị kết án mười năm và năm năm tù vì đã có trách nhiệm tinh thần về vụ
ám sát trên. Ngày 18 tháng giêng năm 1935 lãnh đạo Đảng cộng sản chỉ thị cho
lãnh đạo các địa phương “Huy động các lực lượng tiêu diệt các phần tử chống
đối”. Báo chí hô hào đề cao cảnh giác: giám sát, tố cáo, không khí nghi kị bao
trùm khắp đất nước. Mọi tầng lớp nhân dân đều bị đụng chạm đến. Con trai
Leopold tên là Michel là học sinh nội trú trong một trường giành riêng cho con
em cán bộ quốc tế cộng sản kể lại câu chuyện cho Leopold: Có một hôm, người cha
của một học sinh đến thăm con tên là Misha. Khi chia tay con, ông hẹn sẽ gặp
lại con nửa tháng sau. Nhưng hôm sau ông bị bắt.

Quá hẹn,
Misha không thấy bố đến, liền hỏi hiệu trưởng thì được giải thích trước toàn
thể học sinh rằng người đến thăm Misha hôm nọ không phải là bố Misha, mà là tên
gián điệp đội lốt đấy, bố của Misha đã bị bọn tư sản giết chết rồi! Vậy các
cháu hãy theo lời dạy của Stalin, hãy đề cao cảnh giác để vạch mặt kẻ thù của
đất nước.

Được động
viên như vậy, các cháu quyết định săn lùng gián điệp. Một hôm toán thám tử tí
hon thấy một người là lạ, cao lớn, vận chiếc áo choàng gabacđin cổ kéo cao, đầu
đội mũ, kéo che cả trán, mắt đeo kính đen, tay xách cặp đen. Đúng là tên gián
điệp rồi. Các cháu theo dõi tên điệp viên đó thấy nó vào cổng một nhà máy to
lớn. Các cháu chạy vội đến báo người gác cổng: Sao bác để cho gián điệp lọt vào
nhà máy của bác?

Nhân viên
gác cổng nhìn các cháu và giải thích:

- Tên gián
điệp của các cháu đó là ông giám đốc nhà máy đấy.

Tiếp đến là
các vụ án. Nhiều đồng chí lão thành từng theo Lenin nay bỗng trở thành gián
điệp Anh, hoặc Pháp, hoặc Ba Lan… Chứng cứ? Tự tạo ra. Trong các phiên tòa, những
bị cáo bị kết tội âm mưu ám sát một số ủy viên bộ chính trị từng là đối tượng
bị ám sát của một số vụ án trước đây, nay ngồi vào ghế bị cáo. Tại sao những
người cộng sản như Zinoviev, Kamenev hoặc Bukharin lại thú nhận tội. Chỉ đến
năm 1964 bức màn dối trá mới được vén lên qua cuốn Lịch sử Đảng cộng sản Liên
Xô xuất bản lần thứ chín ở đoạn viết như sau:

Sau vụ ám
sát Kirov có
bốn vụ án được đưa ra xét xử vào tháng giêng 1935, tháng tám 1936, tháng giêng
năm 1937 và tháng ba năm 1938. Ba vụ xử công khai. Tất cả bị cáo đều bị tuyên
án là đã phản bội, làm gián điệp, khủng bố chống lại Stalin, Molotov, giết hại
Gorki.v.v… Phân tích những nguồn cho thấy việc điều tra thẩm vấn là trắng trợn
vi phạm tiêu chuẩn pháp luật ngay cả trong các phiên tòa xét xử công khai. Lời
buộc tội đều căn cứ vào những lời thú tội của bị cáo, mâu thuẫn trực tiếp với
nguyên tắc coi như là vô tội của bị cáo. Trong phiên tòa Karl Radek khai rằng
cáo trạng hoàn toàn căn cứ vào hai người khai là Piatakov và chính bản thân
mình. Anh ta đặt câu hỏi một cách châm biếm với Vyshinski: Liệu những lời khai
của những tên lưu manh, gián điệp như hai bị cáo kể trên lại có thể đưộc coi là
những chứng cứ? “Tại sao ông lại căn cứ vào những điều chúng tôi khai để ông
tin rằng đó là sự thật, sự thật thuần túy?”. Ngày nay, rõ ràng phần lớn chứng
cứ do bọn Trotskyite và bọn khuynh hữu đưa ra trong các phiên tòa đều không có
căn cứ, như vậy chúng ta đi đến chỗ phải nghi ngờ tính xác thực của những nhân
chứng đó.

Tổng biện
lý Vyshinski chủ tọa các vụ xét xử này đã hoàn toàn vi phạm các nguyên tắc tố
tụng. Như khi Krestinski không công nhận những lời buộc tội mình, Vyshinski cho
hoãn phiên tòa đến hôm sau. Hôm sau, Krestinski tuyên bố rằng y đã trả lời
“không có tội” chứ không phải “có tội”. Bukharin khẳng định không bao giờ tham gia
chuẩn bị gây án mạng cũng như gây tội ác khác và Tòa án không đưa ra được một
chứng cứ buộc tội được ông ta. “Quý tòa có chứng cứ gì, - ông ta hỏi. - Ngoài
những lời khai của Sharagonvich, mà tôi chưa bao giờ quen biết, ngay cả trước
lúc tôi bị bắt giam?”. Đến đây Vyshinski tuyên bố một cách trắng trợn rằng
không cần phải có chứng cứ trong các tội ác để buộc tội. Dưới ánh sáng của
những tình huống mà ta vừa thấy, ta kết luận được rằng pháp chế đã bị vi phạm
thô bạo trong các vụ xét xử kể trên.

Đó là quan
điểm chính thức của chính quyền vào năm 1964. Chưa hết sự thật. Còn phải kể đến
tra tấn, về thể xác cũng như về tinh thần, khống chế gia đình một cách có hệ
thống của bị cáo. Vụ án Piatnitski cho Leopold thấy rất rõ chính sách trấn áp
tràn lan: Piatnitski vốn là một đảng viên Bolshevik lão thành, là đồng chí thân
cận của Lenin. Sau khi thành lập Quốc tế cộng sản, ông trở thành một trong
những người lãnh đạo Quốc tế Cộng sản. Là người có tài tổ chức, ông được trao
nhiệm vụ phụ trách về công tác cán bộ. Ông tuyển chọn, đào tạo và phái cán bộ
Quốc tế Cộng sản đi khắp các nơi. Đầu năm 1937, ông bị bắt với tội danh làm
gián điệp cho Đức. Sau này, khi bị Gestapo Đức bắt, Leopold mới biết rõ nguồn
gốc vụ án oan này. Năm 1942, Leopold bị tên mật thám đã từng dàn dựng vụ án oan
đó hỏi cung: Toàn bộ tài liệu chứng minh Piatnitski làm gián điệp Đức đều là
tài liệu giả do cơ quan phản gián phát xít tạo ra. Lợi dụng không khí nghi ngờ
lung tung ở Liên Xô, các tay trùm mật thám Đức đã sáng tạo ra một điệp viên Đức
trong giới lãnh đạo đảng. Tại sao chúng chọn Piatnitski? Bỏi vì bọn chúng tính
toán rằng diệt được Piatnitski là diệt được toàn bộ đơn vị nhân sự của Quốc tế
Cộng sản.

Piatnitski
hai lần đến nước Đức sau cuộc Cách mạng tháng Mười, cho nên bọn Quốc Xã biết
rất rõ đồng chí này. Gestapo bắt được hai đảng viên Đảng cộng sản Đức do Quốc
tế Cộng sản phái đi; mật thám Đức giữ kín việc bắt này, đã khống chế hai tên đó
rồi cho tiếp tục hoạt động trong Đảng cộng sản Đức. Một trong hai tên nội gián
đó cho Bộ Nội vụ Liên Xô hay rằng hắn có chúng cứ về sự phản bội của một vài
cán bộ lãnh đạo Đảng cộng sản, rồi nó chuyển cho Moscow hồ sơ về Piatnitski để
“chứng minh” ông này đã quan hệ với tình báo Đức sau thế chiến thứ nhất. Trong
không khí trấn áp tràn lan như ở Moscow thời đó, chỉ như vậy đã đủ để kết tội
một đảng viên lão thành… cùng với Piatnitski, hàng trăm nhà lãnh đạo Quốc tế
Cộng sản biến mất. Thật là một trong hàng nghìn việc làm lợi cho Hitler!

Chẳng bao
giờ có việc điều tra đích thực. Cứ bị bắt tức là có tội. Có tội thì phải thú
nhận, nếu chối cãi tức là phản bội hai lần. Từ khi tình nghi bắt đầu tiến trình
dẫn đến kết tội, quyền bào chữa sơ đẳng không hề có. Đất nước trở thành bãi
thực hành của Bộ Nội vụ. Từ năm 1935 trở đi, các nhà tù thành phố và làng xã
đầy những người vô tội…

Các nhà
lãnh đạo các Đảng cộng sản, những nhà lãnh đạo người nước ngoài của Quốc tế
Cộng sản chứng kiến cảnh trấn áp ngày càng mở rộng vì họ mục kích đại diện của
các Đảng cộng sản nước ngoài biến mất. Hàng mấy nghìn người cộng sản nước ngoài
sống tại Moscow làm việc trong Quốc tế Cộng sản, Quốc tế nông dân, Quốc tế
thanh niên, phụ nữ vơi dần đến tỉ lệ chín mươi phần trăm. Hàng nghìn người tị
nạn chính trị vừa thoát khỏi tra tấn, chết chóc tại nước họ, nay lại rơi vào
những thảm họa đó ngay trên đất nước Liên Xô.

Leopold
sống trong trụ sở Quốc tế Cộng sản chỉ được biết qua những tin đồn, than ôi đều
đúng cả - về những vụ trấn áp đó. Ví dụ vụ thủ tiêu Bela Kun, lãnh tụ cách mạng
Hungari năm 1921, thành viên lãnh đạo Quốc tế Cộng sản phụ trách các nước vùng
Bancăng. Một ngày xuân năm 1937, Bela Kun đến dự cuộc họp ban chấp hành Quốc tế
Cộng sản cùng với các chiến hữu lâu năm như Dimitrov, Manuilski, Varga, Pik, Togliatti. Manuilski phát
biểu và thông báo một tin quan trọng: Theo tài liệu của Bộ Nội vụ Liên Xô, hình
như Bela Kun làm gián điệp cho Rumani từ năm 1921. Tất cả những người dự họp
đều thuộc lòng về lai lịch của Bela Kun, lòng tận tụy với chủ nghĩa xã hội và
cách đó một tiếng đồng hồ đã từng nắm tay thân mật với đồng chí đó. Thế mà
chẳng ai phản đối, thậm chí thắc mắc cũng không. Cuộc họp bế mạc. Ở cổng trụ
sở, một chiếc xe của Bộ Nội vụ đã chờ sẵn và đưa Bela Kun đi không bao giờ trở
lại nữa.

Leopold
được biết rõ vụ này do những người sống sót cùng bị giam tại Lubianka sau Thế
chiến II với Leopold kể lại. Cũng do nguồn tin này mà Leopold còn được biết về
vụ trấn áp lãnh đạo Đảng cộng sản Ba Lan: Vài tháng sau vụ án oan Bela Kun xảy
tiếp vụ Ba Lan. Trong cuộc họp lãnh đạo Quốc tế Cộng sản trống mắt hai ghế đại
biểu Đảng cộng sản Ba Lan. Manuilski giải thích một cách rất nghiêm trang rằng
tất cả lãnh đạo Đảng cộng sản Ba Lan đều là gián điệp từ năm 1919 của tên độc
tài Pilsudski… Hòa ước Versalles còn chưa quyết định được đường biên giới phía
đông của Nhà nước Ba Lan mới. Lợi dụng tình thế chưa rõ ràng đó, Pilsudski mở
cuộc tấn công trên năm trăm km và chiếm nhiều địa bàn bao la. Chẳng bao lâu,
Hồng quân phản công và chiếm lại được những khu vực đó, trong đó có Ukraine cũng như thủ đô Kiev
của Ukraine.
Cuối tháng 7, kị binh của Tukhachevski chỉ còn cách Warsaw có hai trăm km… Manuilski “tiết lộ”
rằng khi đó có một trung đoàn Ba Lan bị bắt làm tù binh: Thực tế chính trung
đoàn này tự nguyện đầu hàng kẻ thù, vì nó gồm toàn thể là bọn khiêu khích bị
Pháp, Anh mua chuộc nhằm lật đổ chế độ Xô Viết. Trong hàng ngũ những tên phản
bội đó có các người lãnh đạo cộng sản Ba Lan. Những ủy viên ban chấp hành trung
ương Ba Lan đang công tác tại Pháp hoặc đang chiến đấu tại Tây Ban Nha đều được
triệu tập về Moscow.
Họ đều đang nóng lòng lập mặt trận chống chủ nghĩa phát xít đang dâng trào, nay
được gọi về nên họ đinh ninh là để bàn về việc đó, cho nên họ đều vui vẻ và vô
tư về Liên Xô. Mặt trận chống phát xít của họ là nhà tù, rồi những cán bộ lão
thành biến dần trong đó có Adolf Varski hoặc Lenski, người có tên gọi trìu mến
là “Lenin Ba Lan”.

Năm 1938,
Đảng cộng sản Ba Lan bị Quốc tế Cộng sản giải thể vì lí do là “nơi tập trung
các phần tử dân tộc phục thù”. Leopold cho đó là cái cớ để Stalin che đậy và
thực hiện ý đồ thân thiện với nước Đức phát xít, mà chủ trương này Stalin biết
chắc chắn Đảng cộng sản Ba Lan sẽ phản đối đến cùng, vì nó sẽ bóp chết Ba Lan.
Cũng cùng lúc đó, hai đảng của Ukraine
và Belorussia
cũng bị giải thể.

Leopold nhớ
lại không khí sợ hãi của những đêm trường đại học hầu như thức trắng vì những
tiếng xe cũng như giày đinh của Bộ Nội vụ đi bắt người. Chẳng ai có thể ngủ
được vì không ai biết số phận của đồng môn, đồng chí hoặc ngay bản thân mình sẽ
ra sao… Đại biểu Bulgaria
không chịu nổi không khí lo sợ này đã phải đề xuất với Dimitrov: “Xin đồng chí
ngăn cuộc trấn áp này lại, nếu không chúng tôi sẽ triệt hạ tên phản cách mạng
Ejov đấy” (Ejov là bộ trưởng Nội vụ Liên Xô). Dimitrov, chủ tịch Quốc tế Cộng
sản, trả lời:

- Tôi không
có khả năng làm một việc gì, tất cả việc trấn áp đó là việc của Bộ Nội vụ Liên
Xô.

Các đồng
chí Bulgaria
bất lực, và dần dần bị Ejov tiêu diệt. Các đồng chí Nam Tư, Tiệp, Ba Lan, Litva
nối nhau biến mất.

Năm 1937,
trừ Wilhelm Pjeck và Wilhelm Pjeck, toàn bộ các lãnh tụ Đảng cộng sản Đức không
còn ai sống sót. Các đồng chí Triều Tiên bị đánh tan, các đồng chí Ấn Độ biến
mất, các đại biểu Trung Quốc bị bắt.

Trong đại
hội VIII của Quốc tế Cộng sản, Leopold chứng kiến cảnh đoàn đại biểu Đảng cộng
sản Liên Xô tiến vào hội trường một cách rất long trọng. Đi đầu là Stalin, rồi đến
Molotov, Zhdanov
và cả Ejov. Dimitrov đã giới thiệu Ejov với đoàn chủ tịch đại hội: Đây là đồng
chí Ejov là người được biết tiếng vì đã có thành tích lớn lao đối với phong
trào cộng sản thế giới! Nhưng năm đó mới là năm 1935, phải mất thêm ba năm trấn
áp nữa thì Ejov mới tảo thanh được các đảng viên cộng sản.