8. Macbeth.

Sấm sét vang rền, những
tia chớp lóe trong đêm tối. Đó là thời gian lý tưởng cho các mụ phù thủy hò hẹn
nhau đợi giờ tàn cuộc chiến.

Người ta nghe thấy tiếng ầm ĩ của một
trận đánh lớn: Macbeth, nam tước Glamis và Banquo, người chiến hữu, cùng chiến
đấu bảo vệ mảnh đất Ecosse chống lại vua Na-Uy, được nam tước Cawdor, phản lại
tổ quốc mình, trợ lực. Hạnh phúc thay cho Duncan, vua Ecosse, khi nhận được tin
hai vị tướng can trường đã đè bẹp quân thù. Như “hai khẩu thần công nạp đạn, họ
đánh tan tác bọn Na-Uy”; Macbeth đã sả làm đôi thủ lãnh bọn phiến loạn.

Trên vùng đất hoang um tùm thạch thảo,
giữa cơn giông tố các mụ phù thủy tề tựu lại. Chúng gồm ba đứa quây tròn nhảy
múa: “Ba vòng cho mày, ba vòng cho tao, thêm ba vòng nữa là chín” Đột nhiên,
chúng dừng lại. Macbeth và Banquo vừa đi trờ tới. Chúng giơ những ngón tay
khẳng khiu, trơ xương lên và lần lượt nói:

- Chào Macbeth! Chào
người, nam tước Glasmis!

- Chào Macbeth! Chào
người, nam tước Cawdor!

- Chào Macbeth! một ngày
kia, ngươi sẽ làm vua!

Macbeth run sợ. Banquo liền hỏi chúng.
Anh cũng muốn biết vận mạng mình; với anh, chúng cũng nói - thoạt tiên với vẻ
thần bí, sau đó thật rõ ràng:

- Nhỏ hơn Macbeth, tuy
nhiên lại lớn hơn.

- Kém may mắn hơn Macbeth,
nhưng lại may mắn hơn nhiều.

- Tổ phụ của nhiều vị vua,
ngươi không phải là vua!

Những lời dự ước huyền bí đó thấm sâu
vào tâm hồn Macbeth. Đến lượt mình, chàng định hỏi - nhưng ba nhân vật râu dài,
môi xệ đã tan biến như sương khói. Họ không thể biết gì thêm nữa, và mỗi người
trong bọn họ đều tự động nhắc lại lời tiên tri dành cho người kia: “Tổ phụ của
nhiều vị vua.” Macbeth nhắc lại và sẽ không bao giờ quên. Banquo liền đáp: “Ngày
kia, ngươi sẽ là vua!”

Hầu như điều dự đoán bắt đầu ứng nghiệm
tức khắc. Đức vua khen thưởng chiến công hiển hách của Macbeth bằng cách ban
tặng cho chàng tất cả di vật và chức tước của nam tước Cawdor, kẻ phản phúc đã
bị xét xử và trừng phạt. Macbeth, quá xúc động, chẳng biết mình có phải là trò
đùa của bọn yêu tinh quỷ quái không.

Tương lai có vẻ trải đầy hoa gấm, nhưng
cõi lòng chàng rúng động, tóc chàng dựng ngược vì kinh hãi, một ý nghĩ giết
người thoáng qua óc, chàng bất động và câm nín, cảm thấy cái ý tưởng khủng
khiếp ấy đang lớn dần trong chàng, trong lúc Banquo cứ chế giễu cho rằng bạn
mình đang bỡ ngỡ làm quen với địa vị mới “cũng vướng víu như những chiếc áo mới”.

Và sau đó, trước mặt đức vua cả tin, hân
hoan bày tỏ sự biết ơn đối với chàng và yêu cầu lòng trung thành của chàng đối
với người kế nghiệp. Macbeth nghĩ rằng chính kẻ này, thái tử Malcolm, mới là
chướng ngại sẽ khiến chàng lao đao, hoặc là chàng phải làm bừa để vượt qua.

Ray rứt bởi những ý nghĩ đó, chàng cáo
từ vua Duncan, về viết thư cho vợ, báo cho nàng hay chức vụ mới của mình, đồng
thời với việc đứa vua sẽ hạ cố đến thăm và ngủ đêm tại nhà họ.

Phu nhân Macbeth được biết qua lá thư
chồng, lời tiên tri của bọn phù thủy, cả chiến thắng và những danh vọng mới.
Nàng đắn đo, cân nhắc, nàng hiểu rõ chồng mình và tham vọng của chàng, nhưng
anh ta “tràn trề những tình cảm yếu đuối của con người”, chàng khao khát quyền
uy, nhưng muốn chiếm nó một cách “chính trực”, chàng muốn thành đạt nhưng không
chịu chơi trò gian lận. Và nàng nghĩ phải truyền sự can đảm của mình cho chồng
và thúc đẩy chồng đến được với vận hội của chàng. Khi nàng biết rằng đức vua
Duncan sẽ ngủ lại dưới mái nhà họ, nàng rùng mình trước những chết chóc, tiếng
quạ kêu ai oán, báo hiệu đức vua đến, và khi Macbeth gặp vợ, cả hai quyết định
nhúng tay vào tội ác, trước cả khi bàn bạc với nhau. Nàng hỏi:

- Chừng nào ông ta đi?

Chàng đáp:

- Ngày mai, theo như ông
ta yêu cầu!

Và nàng chép miệng:

- Ôi! Chẳng bao giờ mặt
trời thấy được cái ngày mai ấy!

Rồi, sau một lát im lặng: “Em phải lo
chuẩn bị đón khách. Còn anh, anh hãy bày tỏ thái độ cương quyết, mọi cái khác
cứ để mặc em.”

Cả hai kính cẩn tiếp rước đức vua nhân
từ Duncan. Ngài hoan hỉ được trú ngụ trong nhà một chư hầu trung tín, rất thích
thú vì không khí tươi mát và trong lành nơi chỗ ở của họ, những con chim én làm
tổ trên dãy vòm cuốn. Người ta đốt đuốc, người ta tổ chức yến tiệc linh đình và
nhạc kè ô - boa nổi lên rền rĩ. Macbeth không thể nào ngồi yên trong bàn tiệc.
Chàng lẻn ra ngoài để trầm tư. Chàng tự nhủ mình nên tha cho nhà vua, vì chàng
là hoàng thân, là kẻ thần dân của ngài, lại là chủ trọ nữa. Đức vua anh minh
đức độ và nhân ái, bao nhiêu tính tốt biện hộ cho ngài. Nhưng bà vợ xộc tới
nhận thấy chàng dao động yếu đuối, đã dùng lời cay chua xỉa xói chồng:

- Thế là trong hành động
anh run sợ; còn trong ham muốn, anh lại tỏ ra dũng cảm? Anh mơ ước chiếm được
ngai vàng để cho đời anh vinh hiển, mà lại cứ sống hèn nhát với chính mình! Anh
khoe khoang dám làm tất cả những gì một người đàn ông có thể làm, rồi giờ đây,
khi thời cơ đưa đến anh lại thối lui thay vì phải hành động!

- Nhưng nếu chúng ta thất
bại thì sao? - Macbeth thốt lên một cách khiếp nhược.

- Thất bại à? Nếu anh
không mềm yếu, làm sao hỏng việc được? Khi Duncan thiếp ngủ, em sẽ biết cách
khiến hai tên cận thần rũ liệt vì rượu thịt, để chúng ngủ vùi một giấc nặng nề.
Và ai cấm chúng ta đổ tội cho bọn võ quan say sưa đó?

- Tốt nhất, - Macbeth đã
tỉnh táo trở lại, nói thêm, - là chúng ta vấy máu lên người bọn mê ngủ và sử
dụng chính những con dao của chúng!

Phu nhân Macbeth còn tiên liệu cả việc
phải la hoảng và kêu than thế nào trước thi thể người khách trọ bị thảm sát.

Đêm đã tới, khách đều an giấc, tặng vật
của vua và viên kim cương ngài biếu, vị phu nhân đã cất kỹ. Macbeth ngồi đợi vợ
mình trong sân lâu đài, ngay cửa cầu thang dẫn đến phòng vua Duncan. Chàng ngỡ
như thấy con dao găm lượn lờ trước mắt, cán dao quay về phía tay chàng, máu nhỏ
ròng ròng từng giọt, nhưng giờ đây chàng không do dự nữa, và tiếng chuông ngân
lên báo hiệu mọi việc đã sẵn sàng, chàng men lên phòng đức vua.

Đứng ngay nơi cửa, phu nhân Macbeth chờ
chồng quay xuống. Nàng lo lắng cho sự chậm trễ của chồng. Chẳng phải là nàng đã
một mình bố trí hết đó sao, chuẩn bị các dao găm, hé mở các cửa và phục rượu
cho bọn cận thần say khướt? “Nếu đức vua không phảng phất giống cha ta, - nàng nói,
- chắc ta sẽ tự làm lấy nốt.” Cuối cùng, Macbeth trở lại, tay đẫm máu, hoảng sợ
vì tiếng cú kêu và dế gáy, khiếp hãi khi nghe bọn người hầu lâm râm cầu nguyện
trong cơn mê ngủ, môi miệng giá lạnh chẳng thế nào thốt lên được tiếng: A - men!
Chàng nghe như ai đó hét lên: “Đừng ngủ nữa! Glasmis đã giết chết giấc ngủ, vì
thế Cawdor không còn ngủ nữa. Macbeth cũng không thể nào ngủ được nữa!” Chàng
còn giữ con dao găm, nhưng không dám quay lên phòng đức vua. Chính phu nhân
Macbeth phải lên vấy máu vào mặt và tay bọn cận thần, rồi đặt mấy con dao găm
bên cạnh họ. Như thế, cả hai vợ chồng đều đã nhúng tay vào máu, khiến Macbeth
cứ nhìn mà kinh hoảng.

- Bàn tay nào thế kia? Nước của cả đại dương chắc gì đã
rửa sạch vết máu trên đó?

Vợ chàng bình thản trả lời:

- Tay em cũng một màu với tay anh thôi, nhưng em sẽ xấu
hổ biết bao nếu có một quả tim yếu hèn đến thế! Lại đây, một tí nước cũng đủ
cho ta xóa sạch hành vi vừa qua.

Rồi họ rút về phòng riêng, để chờ mọi người thức dậy và phát hiện cái
tội ác ghê tởm.

Sáng sớm, Macduff phát giác ra vụ giết người. Anh kéo chuông báo động,
tất cả đổ xô đến, và Macbeth, như một chủ trọ bất bình, vì có án mạng xảy ra
ngay trong nhà mình, liền ra tay tàn sát bọn nội thần cho chúng câm miệng hẳn.
Malcolm và Donalbain hai hoàng tử vội bỏ trốn sang Anh, “lánh xa cái nơi có dao
găm giấu trong nụ cười con người”. Chẳng bao lâu sau, Macbeth vừa cảm thấy
thoải mái trong tội ác, đã vu khống cho họ âm mưu giết cha. Hắn khai thác tình
huống tuyệt vời đến mức, ngay vào ngày thánh thể vua Duncan được chuyển vào
ngôi tiểu giáo đường Saint Colomban, nơi lưu giữ hài cốt tiên tổ của ngài, thì
hắn, Macbeth lên ngôi vua ở Scone. Lời tiên tri của bọn phù thủy thế là ứng
nghiệm.

Vua Macbeth ngự trong cung điện, giữa đám triều thần. Hắn cho mời
Banquo, người bạn cố tri, đến dự đại yến, và trước giờ ăn tối, hắn ân cần dò
hỏi hành trình của bạn mình. Kẻ nham hiểm muốn biết chắc bọn sát nhân mà hắn
cấp tốc phái đi, có giết được Banquo không, kể cả trường hợp có cậu con Fléance
đi theo. Bởi Macbeth nghĩ rằng; vua chẳng là gì cả, nếu làm vua mà không an
toàn. “Banquo đã nghe những lời tiên tri của bọn phù thủy, - hắn tự nhủ, - thì
sao anh ta lại không có quyền mơ ước? Bọn chúng chào anh ta như là tổ phụ của
nhiều vị vua tiếp nối, như thế bọn chúng đã đặt lên đầu ta chiếc vương miện của
ông vua tuyệt tự. Thế ra, vì họn hậu duệ của Banquo, mà ta đánh mất linh hồn a!”

Đã dạn dày trong tội ác, hắn giấu giếm cả với phu nhân Macbeth, khuyên
nàng nên có lời lẽ dịu dàng và đằm thắm với Banquo trong buổi tiệc. Qua câu nói
mập mờ, nàng cảm thấy rõ hắn đang âm mưu một trò xảo quyệt nào đây, dù sao hắn
đã không để nàng liên lụy vào tội ác mới mới này.

Buổi tối, trên bàn tiệc, Macbeth cho an vị mỗi người theo thứ bậc mình.
Ra vẻ một chủ nhân lịch duyệt, hắn lân la bên các thực khách, nốc từng cốc rượu
tràn với mỗi nhóm. Nhờ thế, hắn có thể đến gần tên mật sứ lấm máu Banquo, mà gã
vừa cắt cổ và xô xuống hố sâu. Nhưng Macbeth nghiến răng ken két, khi biết rằng
Fléance đã trốn thoát. Tuy thế hắn buộc phải ra vẻ niềm nở, ba hoa vài câu
khách sáo, ngạc nhiên nhận ra chỗ Banquo bỏ trống, đùa cợt về sự phạm thượng
đó, rồi bất thần, khi người ta thỉnh cầu hắn ngồi vào cái bàn vắng mất vị khách
đó, hắn chợt thấy hồn ma của Banquo ngồi đấy, ngay trước mặt hắn và hắn buộc
miệng thều thào:

- Ngươi không thể nói rằng chính ta đã làm thế. Đừng
đong đưa trước mắt ta mái tóc nhuộm đầy máu của ngươi. Kìa những người chết
đang trỗi dậy, đuổi chúng ta ra khỏi ghế ngồi!

Trước những lời điên loạn đó, mọi người đều hoang mang. Tuy nhiên, phu
nhân Macbeth trấn tĩnh họ, tiết lộ rằng đức vua thường bị ám ảnh bởi những điều
kỳ quặc, rồi hạ giọng, nàng xoa dịu chồng, vừa chế giễu những ảo ảnh cũng như
nỗi sợ hãi của chồng, khéo đến mức hắn không còn thấy hồn ma đâu nữa.

Hắn cáo lỗi, lại ngồi xuống, rót tràn cốc rượu nho với bộ điệu kiêu
căng, rồi nâng cốc uống mừng Banquo… Ngay lúc đó, hồn ma lại ngồi vào chỗ cũ,
và Macbeth mê sảng, mặt mày tái xanh vì khiếp hãi: “Lui ngay! Xa hẳn đời ta!
Cho đất chôn vùi ngươi đi! Xương ngươi không còn tủy, máu ngươi đã khô lạnh!
Chẳng còn ý tưởng nào trong hố mắt lờ đờ của ngươi nữa!”

Lần này, sự biến bùng ra dữ dội. Dù cho Macbeth đã hồi tỉnh, phu nhân
vẫn để bọn thực khách nhốn nháo kéo nhau ra về, lo lắng tìm cách che giấu cơn
điên loạn của chồng.

Nhưng Macbeth lại phát hiện còn nhiều người vướng bận hắn ta, rằng cần
phải chém giết thêm nữa, “lặn sâu vào biển máu” phải trui rèn bằng thói quen
bởi vì như hắn nói một cách vô ý thức: “chúng ta còn quá non trẻ trong tội ác”.

Bọn phù thủy chuẩn bị nồi chảo, bùa mê, ngải độc và các thứ trù yểm để
đón hắn. Trong cái nồi phù phép, sôi sục cái món hỗn tạp mà làn khói bốc lên
biểu hiện các sự kiện của tương lai; một thứ canh âm phủ sủi bọt trong đó: thịt
lưng răn dầm, mắt kỳ nhông, đùi ếch, lông dơi, lưỡi rắn lục, chân cắc kè, cánh
chim cú, vảy rồng, răng sói cái, xác ướp yêu thuật, rễ độc cần nhổ trong đêm,
ngón tay trẻ sơ sinh bị bóp cổ ngay khi ra đời. Đó là những vị thuốc mà các mụ
bạn của cô đơn và bóng tối trộn thành món súp sền sệt tối độc.

Macbeth sợ hồn ma hơn là các mụ phù thủy này. Hắn đến khẩn cầu chúng
tiết lộ việc tương lai. Chúng cười khẩy, nhạo báng, ném thêm nhiều vật ghớm
ghiếc vào nồi nước hỏa ngục và vào đống lửa, thế là những quyền lực kỳ bí từ từ
phát lộ. Không cần Macbeth phải nói - tư tưởng của hắn đã được hiểu thấu. Bên
trên làn khói ô uế, nhiều khuôn mặt lần lượt hiện ra.

Thoạt tiên, một cái đầu đội mũ sắt hét lên: “Macbeth! Macbeth! Macbeth!
Hãy coi chừng Macduff” Rồi một cậu bé bê bết máu kêu la: “Hãy tàn bạo và cương
quyết, vì chẳng ai do đàn bà sinh ra có thể hại được Macbeth!”

Cuối cùng, lại một cậu bé đội vương miện, tay cầm cành cây xanh nói: “Hãy
kiêu hãnh lên đi, Macbeth; ngươi chẳng bao giờ chiến bại, trừ khi nào khu rừng
Birnam đi về phía đồi Dunsinane để chống lại ngươi.”

Macbeth đắc thắng, nhưng hắn muốn biết đám hậu duệ của Banquo có được
trị vì trên vương quốc không. Mặc những lời khuyên can của bọn phù thủy, hắn
nài nỉ, nguyền rủa, bức bách. Thế rồi, giữa làn khói cuồn cuộn, cái chảo lút
sâu xuống đất, và hắn thấy lần lượt hiện lên tám vị vua đội mão vàng mà hồn ma
Banquo vừa chỉ vừa mỉm cười. Vị vua thứ tám cầm một chiếc gương soi, trong đó
ta thấy nhạt nhòa nhiều gương mặt, mang hai quả cầu và ba vương trượng.

Và khi Macbeth kịp hoàn hồn, thì cái vòng ma quái của các mụ phù thủy đã
tan biến, mang ảo ảnh chìm theo làn uế khí.

Tràn đầy tin tưởng, hắn tiến hành các dự kiến sát nhân bằng sự phản trắc
và mưu lược. Hắn giết hại tất cả những ai làm phiền hắn, mà trước hết là
Macduff. Là chư hầu trung tín, ông này quyết bảo vệ người thừa kế hợp pháp của
vương quốc. Không thể giết ông, vì ông vừa trốn sang Anh quốc, nhưng ông còn bỏ
lại trong lâu đài bà vợ, các con và những người xấu số thuộc dòng họ ông. Chính
thông qua họ, mà Macbeth tấn công ông. Một nhóm đạo tặc đầu trâu mặt ngựa, xông
và Fife chém giết phu nhân Macduff, lũ con cháu và tất cả người nhà. Thật là
một cuộc thảm sát man rợ và cái xứ sở đau thương rỉ máu, quằn quại dưới ách bạo
tàn, khóc than sau mỗi nhát dao, mỗi ngày mang thêm một vết thương mới. Người
ta ngại ngùng không dám hỏi chuông đang gọi hồn ai: “Macbeth như một con yêu
tinh, đầy rẫy tật xấu, tham lam vô độ, hiểm độc và khát máu.”

Xa kia, bên đất Anh, Macduff đã tìm gặp Malcolm, vị vua đích thực kế
nghiệp ngai vàng, và chàng trai trẻ hoài nghi vì bao tai biến dồn dập xảy ra đã
đem sự ngay thẳng và đức hạnh của Macduff ra thử thách. Rồi cả hai, họ nhận
được sự trợ giúp quý báu của vua Anh quốc: một đội quân mười ngàn người. Thế là
họ chuẩn bị giải phóng Ecosse. Chao ôi! Cần phải cho Macduff biết tin “con diều
hâu hiểm độc kia đã xông vào tổ, sát hại cùng một lúc đàn gà con xinh xắn và cả
mẹ chúng nữa!” Đau thương đã biến thành uất hận, bất hạnh đó mài sắc thêm lưỡi
kiếm của ông; Macbeth quả chỉ còn chờ này sụp đổ.

Ở Dunsinane, vua Macbeth bận hành quân; trong cung điện, thế nữ phải mời
một y sĩ đến khám căn bệnh quái lạ của hoàng hậu. Đêm nào cũng thế, lừ đừ nhợt
nhạt và thẫn thờ, bó đuốc trên tay, bà đi thất thểu khắp các phòng và dãy hành
lang. Bà tìm gì thế? Đôi mắt mở to của bà ta nhìn thấy những gì mà tâm hồn
lương thiện không nhìn thấy. Bà xoa tay, kỳ cọ hàng giờ đôi bàn tay nhỏ nhắn.
Bà lẩm bẩm:

- Biến đi chứ, cái vết bẩn khốn kiếp, biến đi, ta bảo!
Có ai ngờ lão già ấy lại chứa bao nhiêu là máu trong người? Sao, đôi tay này
chẳng bao giờ sạch được ư? Tất cả dầu thơm xứ Arabie cũng không thể làm sạch
bàn tay nhỏ này sao? Nào, rửa tay đi, đưa áo ngủ đây! Đừng có mà tái xanh thế!
Ta nhắc lại cho ngươi rõ, Banquo đã bị chôn kín rồi, hắn không thể ra khỏi mồ
đâu. Hô! Hô! Hô!

Căn bệnh quái gỡ vượt quá tài nghệ chữa trị của viên ngự y.

- Hoàng hậu, - ông nói, - có lẽ cần tu sĩ hơn. Chúa ơi!
Cầu Chúa tha tội cho tất cả chúng ta!

Thế rồi bà chết, bởi vì ai chẳng biết liều thuốc giải độc êm dịu của
lãng quên và bà thì không thể nào rứt bỏ khỏi ký ức mình những giày vò và hối
hận đã bám chặt trong đó.

Macbeth chẳng còn thì giờ đâu mà khóc than cho vợ, cuộc sống hắn vốn đã
đầy rẫy những chuyện khủng khiếp, và nỗi kinh hoàng hầu như quen thuộc với
những tư tưởng sát nhân, không còn khiến hắn xúc động nữa. Vả lại, hắn còn bao
nhiêu điều lo nghĩ khác, lực lượng quân sự Anh tiến gần, dưới sự chỉ huy của
Malcolm và Macduff.

Họ đến từ hướng rừng Birnam. Macbeth tăng cường phòng ngự Dunsinane, và
để ru ngủ sự hoang mang của mình, hắn luôn tự nhủ: “Cánh rừng Birnam chưa đi về
phía ta, và Malcolm là do một người đàn bà sinh ra. Thế thì ta sợ gì chứ?”

Cờ hiệu của hắn phấp phới một cách ngạo mạn trên thành lũy, hắn cười
nhạo đoàn quân vây thành, những tiếng la ó, những nỗi sợ sệt. Nhưng một mật báo
viên đến cho hắn hay rằng cánh rừng Birnam đang bắt đầu tiến lên trên bề rộng
khoảng ba dặm, như một lùm cây di động.

Lần này, hắn thực sự nao núng, hắn bắt đầu ngờ vực những câu đoán mập mờ
của bọn quỷ sứ. Hắn nghĩ đến việc bỏ trốn, nhưng không, hắn muốn được chết da
ngựa bọc thây và chống cự một cách quả cảm trận tiến công đã khởi sự trong
tiếng kèn rầm rộ inh tai. Malcolm khôn ngoan và thận trọng, đã ra lệnh cho mỗi
người lính đều chặt một cành cây mang trước người, để ngụy trang và che giấu
quân số để địch không đánh giá nổi lực lượng của mình.

Trận chiến nổ ra, Macbeth còn bấu víu vào niềm tin rằng chẳng ai do đàn
bà sinh ra có thể đánh ngã hắn. Rồi hắn mải mê chém giết không chút sợ hãi và
cứ tưởng mình vô địch. Cuối cùng, đến lúc Macduff tìm gặp hắn giữa trận tiền,
Macbeth say máu hét lên:

- Ngươi phí công vô ích. Ta mang trong mình một đời
sống kỳ diệu, chẳng có ai do đàn bà sinh ra có thể đụng đến ta!

Tức thì, Macduff cười khẩy: “Mi tuyệt vọng rồi! Macduff không do một
người đàn bà đang sống sinh ra, vì mẹ ta đã chết ngay khi ta ra đời!”

Phen này, thế là hết, chẳng còn đâu đại đởm của Macbeth. Những lời tiên
tri đã quay lại chống hắn, và định mệnh đã đánh gục hắn. Nhưng hắn không muốn
chết trước mặt chàng trai trẻ Malcolm, nên cố tự vệ để tìm đường tẩu thoát.

Ngay sau đó, xứ Ecosse được tự do và Macduff lại hiện ra, vác cây cọc
cắm cái đầu khốn kiếp và cả đoàn quân reo hò chào đón vị vua trẻ.