Chương 12: BƯỚC TIẾP

Chương này sẽ giúp bạn: - Tự chuẩn bị cho sự nghiệp biên tập viên. - Làm quen với các lựa chọn nghề nghiệp cần đến kỹ năng biên tập. - Hiểu được thực tế của giới hành nghề biên tập. Cuộc hành trình của chúng ta bây giờ dừng lại ở một ngã rẽ. Cuốn sách này đã giới thiệu với bạn một sự nghiệp với kỹ năng biên tập bản thảo cuối. Trên đường đi, chúng ta đã cân nhắc ý nghĩa của nghề báo, xem xét vai trò của các biên tập viên và nhấn mạnh những kỹ năng cần thiết để. Làm việc với ngôn ngữ lẫn các yếu tố thị giác. Chúng ta cũng đã khảo sát khía cạnh nhân văn của nghề biên tập, nghiền ngẫm những lời khuyên của các biên tập viên thành đạt. Bây giờ tùy bạn quyết định xem sẽ áp dụng những kiến thức và kỹ năng mới hình thành như thế nào khi kết thúc khóa học này.

Các phương tiện truyền thông đang biến đổi nhanh chóng, và vai trò của biên tập viên cũng sẽ tiếp tục biến đổi theo. Những gì bất biến chính là: Biên tập viên nào nắm vững những kỹ năng đã giới thiệu trong cuốn sách này sẽ sẵn sàng gia nhập mọi môi trường làm việc khác nhau. Là biên tập viên trẻ, bạn cần có suy nghĩ phóng khoáng để lựa chọn công việc nào ứng dụng được tốt nhất kỹ năng biên tập tinh thông của mình. Các sinh viên chuyên về biên tập có nhiều cơ hội ở các nhật báo, ấn phẩm trực tuyến và các kênh phát thanh truyền hình mà chúng tôi đã thường xuyên nhắc tới trong nội dung. Ngoài ra, biên tập viên cũng có nhiều lựa chọn nghề nghiệp khác.

1. Các lựa chọn nghề nghiệp

Bây giờ là lúc nghĩ đến những nghề nghiệp thích hợp với bạn nhất. Hãy nhớ là bạn sẽ thay đổi công việc nhiều lần suốt sự nghiệp của mình. Một số người thay đổi chút ít qua những thăng tiến chức vụ hoặc chuyển đổi công tác. Một phóng viên có thể trở thành biên tập viên rồi sau đó chuyển sang bộ phận kinh doanh và trở thành giám đốc. Một phóng viên ảnh có thể trở thành một nhà quản lý rồi dần dà chuyển sang vị trí của một giám đốc đài phát thanh truyền hình hoặc chủ nhiệm một ấn phẩm web. Bạn sẽ không bao giờ biết cuộc đời sẽ đưa mình tới đâu. Con đường khôn ngoan là phải biết xây dựng nhiều kỹ năng đa dạng.

Bước thứ hai là phải rèn luyện cho công việc mình yêu thích. Nghề biên tập là một thế giới làm việc 40 giờ mỗi tuần, 52 tuần mỗi năm, trừ đi vài tuần nghỉ phép. Đó sẽ là nỗi đau khổ nếu như bạn đang làm một việc mình không thích thú. Bạn chỉ có thể phát huy hết năng lực nếu làm việc trong lãnh vực phù hợp.

Chúng ta đã bàn luận về việc chuẩn bị cho nghề biên tập viên truyền thống. Bây giờ hãy tiếp xúc với những ngả đường sự nghiệp khác. Một nền tảng về truyền thông sẽ giúp bạn có nhiều lựa chọn, kể cả ngành giáo dục và luật pháp. Những kỹ năng học từ sách này còn quý báu trong nhiều bối cảnh nghề nghiệp hơn là bạn tưởng. Cùng lúc đó, phải bảo đảm là bạn coi trọng những gì cuốn sách hày đã nhấn mạnh về tính chính xác và đạo đức nghề nghiệp bất kể bạn đang làm công tác biên tập trong lãnh vực truyền thông nào.

1.1. Các lựa chọn ấn phẩm

Những nhà xuất bản tạp chí và sách tuyển dụng rất nhiều biên tập viên bản thảo cuối. Cũng giống như nhật báo các tạp chí luôn tìm kiếm những biên tập viên có thể làm việc chính xác, sáng tạo trong áp lực thời gian. Các nhà xuất bản sách thường thuê biên tập viên tự do cũng như tuyển dụng cả một ban biên tập trong nội bộ. Tuy mức lương khởi điểm trong ngành xuất bản có thể thấp, nhất là khi hầu hết công việc này đều nằm ở các thành phố lớn, những ai có kỹ năng vẫn thăng tiến nhanh. Mỗi năm ở Mỹ có khoảng 55.000 cuốn sách phát hành. Phải có ai đó biên tập lượng chữ nghĩa khổng lồ ấy và làm việc với những người cầm bút. (tài liệu photo bị mất trang 380 và 381) Khi tôi tiên đoán nghề biên tập bản thảo sẽ vượt qua nhiều ranh giới của các nền tảng truyền thông, điều đó không có nghĩa rằng thời đại của biên tập viên chuyên biệt một phương tiện đã két thúc. Khả năng có thể xảy ra là mọi cơ quan tin tức đa nền tảng đều sẽ có các biên tập viên chuyên biệt – cho bản in, cho bản Web, cho nội dung radio và cho nội dung video phát hành qua các kênh kỹ thuật số - nhưng các biên tập viên chuyên biệt này do công việc cần thiết thỉnh thoảng cũng vượt qua các nền tảng truyền thông khác và học ít ra cũng có hiểu biết và tương đối thành thạo khi làm việc ngoài sở trường của mình.

Hãy tưởng tượng một “phóng viên hội tụ” trong bộ phận của bạn sẽ nộp cho bạn một câu chuyện bao gồm cả tường thuật bằng văn bản, những bức ảnh số, một clip âm thanh số của 1 cuộc phỏng vấn then chốt, hay có thể là cả một video clip hình ảnh hoặc cơ sở dữ liệu các nội dung hỗ trợ. Xử lý tất cả những cái đó là một thách thức mà người biên tập bản thảo của tương lai phải đương đầu.

Nếu bạn muốn chuẩn bị trở thành “biên tập viên trực tuyến” tôi đề nghị bạn nên rèn luyện như một biên tập viên tinh thông cả báo mạng, báo in và phát thanh truyền hình – một người am tường và xử lý được bất kỳ thứ gì kỷ nguyên số thảy ra trên đường bạn đi.

2. Làm biên tập trong ngành PR và quảng cáo

Các ngành quan hệ công chúng (PR), quảng cáo và báo chí đều có chung nhiều kỹ năng giống nhau nhưng lại có các mục đích khác nhau. Cả ba ngành nghề này đều phục vụ công chúng thông qua những cách thức truyền thông hữu hiệu và có nguyên tắc. Cả ba đều liên quan đến việc viết và biên tập rất nhiều, đòi hỏi kiến thức về ngôn ngữ và phong cách, và những người làm việc trong từng ngành nghề này đều phải cẩn thận tránh né những vấn đề pháp lý. Một sai sót trong bất kỳ lãnh vực nào của cả ba đều có thể gây bối rối cho công chúng, thiệt hại uy tín và tốn kém khổng lồ.

Ngày trước, cả PR lẫn quảng cáo đều bị các nhà báo nhìn bằng con mắt ngờ vực, nhưng cả ba chuyên môn này hợp lại thành một mô hình kinh doanh hiệu quả. Quảng cáo là nguồn thu nhập cốt yếu để chu cấp cho một rơ quan báo chí vững mạnh, và thông tin PR là một trong những nguồn tin tức quan trọng để tường thuật. Các lãnh vực truyền thông tin tức và truyền thông kinh doanh hợp tác với nhau và tuyển dụng nhiều người có kỹ năng tương tự nhau nhưng bạn không được lẫn lộn. Như chúng tôi đã nói sơ qua ở Chương 1, nghề báo khác biệt với các nghề truyền thông kinh doanh ở mục đích của nó. Mục đích của báo chí là cung cấp thông tin để giúp các cá nhân làm đúng vai trò công dân của mình. Mục đích của những người làm PR hay quảng cáo chuyên nghiệp là thúc đẩy các lợi ích kinh doanh của khách hàng.

Giữa PR và quảng cáo cũng khác nhau. Quảng cáo có mục đích chung là bán hàng hóa và sản phẩm, còn PR lại có mục đích rộng lớn hơn là xây dựng một hình ảnh. Nghề PR cũng tập trung vào vấn đề nội bộ, đặc biệt là quan hệ với các nhân viên. Những tác động của quảng cáo dễ đo lường hơn qua doanh thu ngắn hạn, trong khi các ảnh hưởng của PR có thể mất nhiều thời gian hơn và khó đo lường hơn. Quảng cáo cũng thường tốn kém hơn, nhưng kèm theo chi phí đó là quyền kiểm soát thời điềm, cách sắp đặt và thông điệp. Những nỗ lực PR thường phụ thuộc vào báo chí đưa tin. Việc đưa tin như thế thường có vẻ đáng tin cậy hơn là quảng cáo nhưng những người làm nghề PR lại không có quyền kiểm soát thông điệp cuối cùng hoặc cách sắp đặt thông điệp.

2.1. Vai trò biên tập bản thảo trong ngành PR và quảng cáo

Viết và biên tập nằm trong số những kỹ năng quan trọng nhất của ngành PR và quảng cáo. Mọi nội dung viết ra đều phải được biên tập để sửa các lỗi văn phạm và ngữ cảnh. Mọi thông điệp bằng ngôn từ đều phải rõ ràng và chính xác. Nhãn hiệu của một công ty có thể bị thiệt hại nghiêm trọng vi nhưng sai sót, lớn hoặc nhỏ, trong cách truyền thông. Thư mời, cáo thị, thông báo báo chí, tờ rơi, biển quảng cáo, website và nhiều nội dung khác tất cả đều phải chính xác, và tất cả đều phải được biên tập bán thảo trước khi cho công bố.

Ngành PR và quảng cáo sẽ cho bạn cơ hội rèn luyện các kỹ năng có thể sử dụng trong phát thanh, truyền hình, nhật báo, tạp chí và internet. Phần lớn các hãng quảng cáo và PR là những doanh nghiệp rất nhỏ cho nên người biên tập bản thảo thường kiêm luôn người viết, người phát ngôn và người vạch chiến lược.

2.2. Một điển hình về công việc

Bạn có thể nghĩ đến khía cạnh hấp dẫn của một sự nghiệp trong ngành PR và quảng cáo. Rất dễ tưởng tượng chính mình đang làm việc với một người nổi tiếng trong bộ phận phim quảng cáo hoặc đang tư vấn cho một vị giám đốc điều hành một tập đoàn lớn. Bạn có thể nghĩ đến khía cạnh trầm mặt của ngành này: im yên lặng tập trung biên soạn bản thảo, viết lách hoặc sản xuất chương trình. Còn khía cạnh sáng tạo có thể là bạn đang ngẫm nghĩ một câu khẩu hiệu mà cả một thế hệ sẽ hô theo, hoặc thiết kế một quảng cáo đẹp tuyệt vời hoặc thông minh hết mực.

Dianne Jones, giám đốc quan hệ công chúng và chính quyền của AAA Auto Club South ở Tampa, mô tả lại thực tế công việc của cô. Dianne bắt đầu 1 ngày làm việc bằng việc đọc các nhật báo và xem hay nghe tin tức để biết chuyện gì đang xảy ra và đón đầu những vấn đề có thể có sức tác động đến AAA. Trong ngày cô có thể viết thông cáo báo chí, trả lời câu hỏi của phóng viên, soạn bài diễn văn cho một giám đốc, và tổ chức hội nghị hay họp báo. Dianne là biên tập viên bản thảo của chính mình. Đây là một chuyện phổ biến trừ phi làm việc cho một công ty PR. Dianne viết những cái tít báo chí khiến cho các phóng viên đều muốn đọc những thông cáo báo chí của cô. Dianne luôn luôn phải chính xác, am hiểu và bình đẳng khi tiếp xúc với bao giới. Những thành quả của cô xuất phát từ việc tổ chức thành công một hội nghị, cung cấp những thông tin mà hữu dụng cho nhiều người hoặc thúc đẩy một biện pháp nào đó khiến những người làm việc trong công ty hài lòng. Và có những thành quả đặc biệt.

“Gần đây chúng tôi tiến hành lễ kỷ niệm 100 năm thành lập AAA”, cô nói “và tôi đã làm việc với một phóng viên tờ The Palm beach Post về chuyện viết bài. Chúng tôi chuẩn bị trước cả tháng và cuối cùng bài được đăng trọn trang chính của phân mục du lịch. Đăng bài ở vị trí đó là rất tuyệt. Tôi được sếp khen ngợi và tôi cắt cả trang báo lộng khung treo ở văn phòng mình.

Lời khuyên của Dianne dành cho các sinh viên:

"Phải biết đối xử tôn trọng với các phóng viên, và họ sẽ tôn trọng bạn. Phải ý thức rằng trong nghề này, chuyện thường xuyên xảy ra là mình làm hết mọi việc nhưng người khác lại được tiếng tăm. Nếu mình coi trọng nghề nghiệp của mình đúng mức thì chúng ta cũng có thể chấp nhận chuyện đó".

3. Phát triển sự nghiệp

Vậy là bạn dự định làm việc cho một kênh truyền thông lớn và có thể kiếm mức lương cả triệu đô-la. Rất tuyệt vời. Bây giờ hãy đi xin việc ở một công ty nhỏ để khởi đầu. Mức lương khởi điểm của bạn có thể có sức đua tranh với ngành nghề thức ăn nhanh. Cha mẹ bạn có thể sẽ phải băn khoăn vì đã tốn tiền cho bạn học hành chu đáo. Bạn có thể băn khoăn không biết bao giờ trả hết những món nợ học bổng đại học với mức lương hiện thời.

Hãy nhẫn nại. Việc làm đầu tiên của bạn sẽ không phải là việc làm cuối cùng. Hãy khởi đầu nhỏ bé, rèn nghề, xây dựng những tác phẩm biên tập, tạo cho mình danh tiếng là người làm nghề giỏi. Việc làm lớn rồi sẽ tiến. Hãy tận hưởng cuộc hành trình.

Hãy làm mọi thứ có thể để bạn phát triển không ngừng suốt cả sự nghiệp. Việc học không chấm dứt khi bạn kết thúc các khóa học và bắt đầu kiếm tiền. Bạn sẽ học trong công việc, và hầu hết các cơ quan đều có hình thức đào tạo nào đó. Nhưng bạn phải nhận trách nhiệm học hỏi liện tục. Phải bảo đảm là bạn phát triển cho dù cơ quan của bạn không hỗ trợ bạn. Lên kế hoạch tham dự các khóa tập huấn, học qua mạng và thỉnh thoảng theo học một lớp nào đó. Như thế là bạn đang đầu tư cho chính mình đấy.

Cuối cùng, phải linh hoạt. Không mấy ai suốt đời làm đúng những công việc mà họ nghĩ là mình sẽ làm. Thế giới thay đổi. Bạn thay đổi. Hãy chuẩn bị cho những đường hướng mới. Có nền tảng tốt, bạn sẽ luôn sẵn sàng.