Khấy động đám đông nhiệt liệt - Khởi động

Vấn đề là hành động. Lời nói, mối lo và suy ngẫm chẳng nhằm nhò.

— AMY POEHLER

NGƯỜI ĐẦU TIÊN VỖ TAY

Chứng kiến những con người bình thường tạo nên thay đổi phi thường khi làm việc ở Change.org đã truyền cảm hứng để tôi viết về họ - từ những người quản lý tới nhà khởi nghiệp, từ các bậc phụ huynh cho tới lứa tuổi thiếu niên, và cả những người đã về hưu - có thể khởi xướng phong trào của riêng mình. Tôi toàn tâm tin rằng mọi cá nhân riêng biệt đều có khả năng khởi xướng và dẫn dắt một phong trào để thay đổi thế giới; bạn đâu cần phải là Nelson Mandela hay Gloria Steinem để truyền cảm hứng cho sự thay đổi. Ngay cả những phong trào tầm cỡ nhất trong lịch sử cũng được nhen nhóm thông qua những hành động tuy nhỏ nhưng cực kỳ quan trọng, bởi những cá nhân chủ chốt. Phong trào dân quyền sẽ chẳng thể được như vậy nếu không nhờ có Rosa Parks và phong trào biểu tình ngồi khởi xướng bởi Greensboro Four. Nghiên cứu của sử gia David Carter chỉ ra rằng chính các thanh niên vô gia cư chống lại lực lượng cảnh sát trong cuộc bạo loạn Stonewall đã dẫn tới phong trào đòi quyền cho người đồng giới sau này. Và Đạo luật Người Mỹ Khuyết tật (Americans with Disabilities Act) vào năm 1990 thành công cũng nhờ câu chuyện của bao cá nhân như người phụ nữ bại não không được phép vào rạp chiếu phim, hay cựu chiến binh từng tham gia chiến tranh Việt Nam trên chiếc xe lăn không thể lên xuống xe buýt và phải chịu phân biệt đối xử trong công việc.

Tiffany Shlain, nhà làm phim và nhà sáng lập giải thưởng Webby Awards, đã làm ra một bộ phim ngắn tuyệt vời với tên gọi 50/50. Trong đó, cô nói về số lượng phụ nữ được chọn làm nguyên thủ quốc gia, và tại sao con số đó vẫn quá ít ỏi - chỉ 50 người. Shlain đã phỏng vấn Laura Liswood, tổng thư ký của Hội đồng Phụ nữ lãnh đạo thế giới thuộc Liên Hợp Quốc. Đây là cơ quan làm việc với mọi phụ nữ hiện đang giữ chức lãnh đạo các quốc gia trên khắp địa cầu. Liswood tận mắt chứng kiến điều đã mang lại sự thay đổi lớn. Trong trường hợp của cô là việc được lựa chọn trở thành một nữ lãnh đạo. Hơn thế, ngay cả cô cũng nhìn nhận thay đổi như điều gì đó khởi đầu bởi hành động nhỏ, rồi dần phát triển lớn hơn. Cô chia sẻ, “Bản thân sự thay đổi đi từ điều không thể nghĩ đến, tới điều bất khả thi, tới điều không thể tránh khỏi. Nhưng rồi ai đó sẽ phải thúc đẩy nó. Tôi thường ví von nó với một đám đông nhiệt liệt cổ vũ. Một vài người nhảy cẫng lên và nói rằng đây là điều tuyệt nhất họ từng chứng kiến, và rồi một nhóm đông hơn đứng lên và nói đúng vậy, đúng là quá xuất sắc. Và rồi một nhóm lớn hơn cũng đứng lên và nói đúng rồi, đúng rồi, hay quá. Và sau cùng, nhóm cuối cùng cũng phải đứng lên bởi vì họ không thấy được sân khấu”. Tương tự với phong trào, nếu bạn biết mục đích của mình và tập trung vào bước đầu tiên như là bước khởi điểm, thì thứ khởi đầu khiêm tốn cũng có thể trở nên to lớn.

Là người mẹ có hai cô con gái biết khiêu vũ, lúc nào tôi cũng được chứng kiến dạng ”hiệu ứng gợn sóng” này ngay trong những phần biểu diễn của chúng.

Khi vũ công thực hiện một chuỗi các cú xoay điêu luyện hoặc các pha nhào lộn độ khó cao, thông thường một người trong số khán giả sẽ bắt đầu vỗ tay, và nó tựa như gợn sóng tức thời, các cá nhân khác nhanh chóng nhập cuộc vào tràng pháo tay. (Được rồi, tôi công nhận là mấy đứa con tôi thường cực kỳ xấu hổ bởi người đầu tiên vỗ tay luôn là tôi…). Bạn khởi xướng một phong trào khi bạn là người đầu tiên đứng lên và vỗ tay.

MỘT CÁ NHÂN CÓ THỂ KHỞI XƯỚNG MỘT CHUỖI PHẢN ỨNG

Tiếng vỗ tay đầu tiên đó có thể vẫn nhỏ bé. Vào ngày 17 tháng Sáu năm 2013, Erdem Gündüz khi đó 34 tuổi, bước đến giữa Quảng trường Taksim nhộn nhịp của thành phố Istanbul và đứng im như tượng. Anh cứ đứng đó với đôi tay đút trong túi quần trong suốt tám tiếng ròng rã, từ 6 giờ tối đến 2 giờ sáng. Hành động của anh là một phần trong cuộc biểu tình bất động trong ôn hòa nhen nhóm sau khi các nhà hoạt động và nhóm biểu tình bị cảnh sát đàn áp và gỡ bỏ khu cắm trại tại đây.

Dẫu anh cứ đứng đó đơn độc trong vài giờ đầu, nhưng trong vài giờ sau, một số người bắt đầu tham gia cùng, rồi thêm nhiều người nữa cho đến khi có hàng trăm người cùng đứng đó với anh. “Người đàn ông đứng”, cái tên người ta dành cho Gündüz, truyền cảm hứng không chỉ cho những người ở Quảng trường Taksim mà còn ở dọc miền đất nước, rồi khắp nơi trên thế giới. Hành động của anh nổi như cồn trên mạng với hashtag #duranadam (người đàn ông đứng). Mọi người đứng tại nơi mà biết bao người khác từng thiệt mạng bởi cảnh sát. Họ đứng hiên ngang trước các tổ chức truyền thông mà họ nghĩ rằng đang cố xem nhẹ cuộc biểu tình và mối lo của công dân. Họ đứng trong tòa án, nơi luật sư bị đánh đập và bắt giữ vì đại diện cho người biểu tình.

Sự phản kháng bất động, yên lặng của anh sớm truyền cảm hứng cho các nhà hoạt động trên khắp thế giới thực hiện hành động tương tự, đồng thời nhen nhóm tình đoàn kết khắp thế giới khi hình ảnh và đoạn phim về sự kiện đáng nhớ này được lan truyền khắp thế giới qua mạng xã hội. Dường như “chẳng làm gì”, nhưng Gündüz lại trở thành tia lửa lan truyền khắp thế giới, gia tăng nhận thức về vấn đề mà người dân Thổ Nhĩ Kỳ đang gặp phải. Và dẫu thách thức vẫn còn đó, phong trào bất động này đã thu hút sự chú ý vào chính thời điểm trọng yếu, và là một thời khắc quan trọng trong cuộc hành quân trường kỳ.

Erdem Gündüz đứng tại Quảng trường Taksim.

Nếu ví dụ trên nghe vẫn quá xa vời, hãy thử xem xét câu chuyện sau đây. Khi lần đầu bước chân vào đại học, tôi từng là người đội trưởng trẻ trung và linh hoạt của đội chèo thuyền. Đội trưởng sẽ ngồi phía sau thuyền, chịu trách nhiệm lái và tăng tốc, đồng thời cải thiện kĩ thuật của cả đội khi tập luyện. Đội trưởng còn phải lên chiến lược, truyền động lực và hướng dẫn cả đội trong suốt cuộc đua.

Tôi giữ chức đội trưởng đội chèo thuyền nam suốt hai năm trung học trong CLB Pacific Rowing tại San Francisco. Đây quả thực là trải nghiệm tuyệt vời đối với tôi, không chỉ giúp tôi xây dựng khả năng lãnh đạo, mà còn bồi đắp sự tự tin vào bản thân ở độ tuổi thiếu nữ vốn chẳng dễ gì cảm thấy tự tin. Tôi biết mình muốn tiếp tục giữ chức đội trưởng và cho rằng mình cũng sẽ làm đội trưởng đội chèo thuyền nam khi lên đại học. Nhưng khi tôi đỗ vào Cornell và bộc bạch rằng mình muốn làm đội trưởng đội nam, họ nói “không”, rằng một cô gái làm sao có thể làm đội trưởng đội chèo thuyền nam: chỉ nam giới mới có thể tham gia đội nam, còn nữ giới sẽ phải ở bên đội nữ.

Lời hồi đáp của họ chẳng có nghĩa lý gì với tôi.

Bởi vì thực sự thì tại sao lại không?

Khi tôi đặt câu hỏi đó cho họ, đây là câu trả lời: “Ừm, trong đội toàn con trai, em có thể sẽ làm họ sao nhãng.” Rõ ràng, đây không phải câu trả lời hợp lý. Các nhà khoa học nữ từng bị quy chụp khiến các nhà khoa học nam sao nhãng trong phòng thí nghiệm đã ồ ạt tweet#distractinglysexy (tạm dịch: quyến rũ một cách sao nhãng). (Tweet yêu thích của tôi là từ tài khoản @SarahMDurant – “Chẳng gì có thể làm bạn #distractinglysexy như ống thí nghiệm đầy chất thải báo đốm.”)

Mọi câu trả lời của nhóm huấn luyện viên đều là những lời viện cớ, vậy nên tôi đã ngỏ ý với họ rằng, “Sao mọi người không để em thử? Nếu em không làm được, thì đừng nhận em vào đội. Nhưng em có kinh nghiệm và tin rằng bản thân khá giỏi trong việc này, vậy nên chí ít hãy cho em một cơ hội.”

Họ nói, “Xin lỗi. Đây là chính sách.”

Vốn đã phật lòng vì chẳng hiểu nổi cái lí do “chính sách” là thế nào, tôi càng khó chịu bởi yêu cầu cho vị trí này vốn không hề nhắc tới giới tính. Trên thực tế, người ta còn có phần chuộng nữ giới hơn. Đội trưởng giỏi phải có chiến lược tốt, biết giữ bình tĩnh trước áp lực, đa-zi-năng và xuất sắc trong khoản thấu hiểu và truyền động lực cho nhóm. Nghiên cứu đã cho thấy trên thực tế, phụ nữ có phần nhỉnh hơn trong một vài kĩ năng quan trọng mà một đội trưởng chèo thuyền cần có, bao gồm tinh thần đồng cảm, khả năng đa thao tác và biểu hiện tốt dưới áp lực, ít nhất đã được đo lường ở một số bộ môn thể thao. Và đội trưởng phải nhỏ người và nhẹ cân. (Cân nặng lí tưởng cho đội trưởng bậc đại học là 54kg đối với nam và 50kg đối với nữ). Đúng vậy, nữ giới không chỉ thành thạo các kĩ năng cần thiết, mà còn gần với mức cân nặng lý tưởng hơn so với nam giới.

Tôi biết bản thân đủ tiêu chuẩn, và tôi tin rằng mình sẽ là tài sản quý giá cho đội chèo thuyền nam, nên tôi vẫn cố gắng. Tôi tới gặp hai hoặc ba huấn luyện viên khác nhau của đội nam, và họ đều cho cùng một câu trả lời - một chữ “không” nhạt nhẽo. Tôi tới gặp cả trưởng bộ môn thể thao của trường đại học và chia sẻ rằng bản thân cảm thấy chính sách này thật vô lý. Và ngay cả ông ấy cũng vậy, cũng vẫn nói “không”. Giống như các huấn luyện viên khác, ông chẳng thể hiểu nổi sao tôi lại quan tâm đến vị trí này đến thế, tại sao việc này lại quan trọng đến vậy. Tại sao tôi không đơn giản là làm đội trưởng của đội nữ? Tôi không muốn kinh nghiệm trước đó của mình bị phí phạm, và tôi toàn tâm tin rằng mình sẽ hoàn thành xuất sắc dưới cương vị đội trưởng đội nam. Và trong khi tôi vẫn đang đấu tranh cho bản thân mình, tôi không tin bất kỳ người phụ nữ nào đáng phải chịu nhận chữ “không” chỉ bởi giới tính của mình.

Nhưng dẫu tôi vẫn đầy đam mê với mục tiêu này và sẵn sàng vì nó mà đấu tranh thì đến cuối cùng tôi đã bỏ cuộc. Sau khi đến gặp những người đưa ra quyết định ở đủ mọi cấp bậc của trường đại học, tôi cảm thấy bản thân đã tiến xa hết mức có thể. Tôi chẳng biết còn phải làm gì khác nữa. Khi nhìn lại, tôi có chút thất vọng với bản thân khi đã từ bỏ đấu tranh nhanh chóng đến vậy. Tôi tự hỏi, nếu khi đó có Internet (tôi già đến vậy sao?), liệu tôi có nên thử dùng mạng xã hội hoặc khởi động lời kiến nghị trực tuyến hay bất cứ phương thức nào khác để thu hút sự chú ý vào vấn đề mà tôi tin rằng cần được cân nhắc lại hay không. Chuyện xảy ra thì cũng đã xảy ra, nên tôi sẽ chẳng bao giờ biết chắc được. Dẫu vậy, khi đó, tôi đã buông tay và tham gia đội chèo thuyền nữ.

Tuy nhiên, hóa ra chẳng cần mạng xã hội hay lời kiến nghị, những hành động nhỏ của tôi thực sự có ý nghĩa. Khi học kỳ bắt đầu được khoảng ba tháng, tôi nhận được cuộc điện thoại từ trưởng bộ môn thể thao. “Chúng tôi đã thảo luận kể từ sau lần gặp em, và chúng tôi đã đổi ý. Chúng tôi sẽ thay đổi chính sách. Vậy nên nếu em muốn, em có thể làm đội trưởng đội chèo thuyền nam.” Sau khi bàn luận thêm, họ quyết định rằng sẽ hợp lý hơn nếu các vai trò được sắp xếp dựa trên kĩ năng (và kích thước) thay vì trên giới tính.

Tôi thực sự ngạc nhiên khi thấy họ đổi ý, và rằng họ thực sự sẽ thay đổi chính sách có phần phân biệt đối xử của mình. Tôi không chuyển sang đội nam, bởi trong tôi đã hình thành lòng trung thành sâu sắc với đội nữ. Dẫu vậy, tôi vẫn cảm động vô cùng khi biết mình đã khuyến khích nhà trường thay đổi chính sách. Và càng tuyệt vời hơn khi đội Big Red gồm các tay chèo nữ năm nhất do tôi làm đội trưởng đã trở thành nhà vô địch quốc gia năm đó.

Phần thỏa mãn nhất trong sự thay đổi chính sách của khoa thể thao không phải kết quả dành cho tôi. Mấu chốt là tôi biết rằng, nhờ có quyết định này, các bạn học nữ khác sẽ không phải trải qua cuộc đấu tranh tương tự như tôi từng đối mặt. Góp phần thay đổi một chính sách ở trường đại học đã cho tôi biết dư vị đầu tiên khi đứng lên vì điều gì đó mà mình tin tưởng. Sau trải nghiệm này, tôi nhận ra kể cả hành động nhỏ, và tiếng nói của một cá nhân đơn lẻ, cũng có thể tạo ra sự khác biệt lâu dài. Một vài năm trước, khi tôi quay lại Cornell và trò chuyện với thành viên đội chèo thuyền, tôi hỏi một tay chèo xem có bao nhiêu đội trưởng nữ trong đội chèo thuyền nam. “Đa phần đều là nữ”, cô ấy đáp lại. “Như thế hợp lý hơn mà nhỉ?”

Điều này thực sự hợp lý, và đâu chỉ bởi vị trí này có yêu cầu về kích thước cơ thể, một tiêu chí nữ giới dễ dàng đáp ứng hơn nam giới. Đội trưởng là nữ cho đội chèo thuyền nam giờ đây đã thành điều hiển nhiên ở hầu hết các trường đại học, bởi họ giỏi việc này.

• • •

Bạn có thể thấy một hành động nhỏ có thể đem lại hệ quả ra sao rồi đấy. Giờ đây, hãy tưởng tượng nhiều hành động nhỏ cộng gộp lại sẽ mang về sự thay đổi đến nhường nào. Sức mạnh cộng gộp của hàng loạt các hành động nhỏ, và nhiều cá nhân cùng chung sức thực hiện, là điều duy nhất thực sự có sức mạnh để tạo ra thay đổi.

ĐIỀU GIỮ CHÂN TA

Tựu trung, bước khởi đầu có thể khó khăn. Chẳng dễ gì để đứng lên trước tất thảy mọi người và vỗ tay. Sara El Amine, gương mặt kỳ cựu trong giới hoạt động xã hội mà tôi vừa giới thiệu ở chương trước, từng nói với tôi rằng có bốn nguyên nhân chính ngăn người ta không thực hiện hành động để cố gắng tạo nên sự thay đổi:

• Họ không tin bản thân có thể thành công.

• Họ thiếu sự ủng hộ.

• Họ không có công cụ.

• Họ không có ngân quỹ.

Trong khi bạn phải vượt qua mọi chướng ngại trên để tạo đà tiến tới động cơ bạn muốn ủng hộ hoặc ý tưởng bạn muốn theo đuổi, chính nguyên nhân đầu tiên - không tin bản thân có thể tạo ra sự thay đổi - kìm chân nhiều người khỏi điểm khởi đầu. Đây là lí do tại sao bạn cần nghe câu chuyện của những người từng hành động và thành công trong việc tạo nên thay đổi, từ đó mường tượng hình ảnh bản thân thực sự làm được điều bạn hằng ao ước. Càng thấy nhiều ví dụ về những con người bình thường làm nên điều phi thường đối với những điều mà họ tin tưởng, bạn sẽ càng thêm tin tưởng rằng bản thân cũng có thể tạo nên sự khác biệt. Rằng bất kể ai cũng có thể làm được.

Bởi bất kỳ ai cũng có thể làm vậy.

Vậy làm thế nào để biến chủ đích tốt thành các bước đi thực sự nhằm tạo sự thay đổi? Làm thế nào để gạt đi giọng nói thôi thúc rằng “Tôi không thể” hoặc “Sao phải bận tâm?” Làm thế nào để thay vào đó, bạn thấy rằng hi vọng và cảm nhận về mục đích là tất cả những gì ta cần để tạo nên thay đổi?

• • •

Đôi khi điều kìm hãm chúng ta không thực hiện hành động chính là cảm giác sai lầm rằng ta chưa có quyền lên tiếng trong một phong trào nào đó, rằng có chăng ta không thuộc về một cuộc đấu tranh nào đó trong cộng đồng hoặc công ty của mình; bởi ta nghĩ mình chỉ là kẻ ngoại đạo so với những người đang phải khổ sở. Tôi biết bản thân từng cảm thấy như vậy nhiều lần. Khi viết về cuộc đời mình, tôi không thể không tự nhận thức những đặc quyền mình được hưởng khi là người Mỹ da trắng, sinh ra trong một gia đình trung lưu. Tôi còn được hưởng thứ mà Ben Rattray, nhà sáng lập của Change.org gọi là “đặc quyền yêu thương”, bởi tôi luôn được gia đình yêu thương và bao bọc. Tất thảy mọi lợi thế trên đều khiến cuộc sống của tôi dễ dàng hơn nhiều, và tôi biết ơn vì điều đó.

Bên cạnh đó là một người phụ nữ và một người Do Thái, tôi phần nào hiểu được cảm giác khi biết thế giới sẽ đối xử với mình khác đi, chỉ bởi con người mình. Tôi còn được chứng kiến một số trải nghiệm của chị gái mình, Bonnie. Bonnie là người da màu và trở thành một phần của gia đình tôi ở độ tuổi niên thiếu, chị đã hé mở cánh cửa nhỏ để tôi thấy những thách thức chị gặp phải. Tôi không chỉ chứng kiến nạn phân biệt chủng tộc mà chị trực tiếp đối mặt, mà khi tâm sự với chị để hiểu thêm về trải nghiệm của chị, tôi còn biết được những hành vi phân biệt chủng tộc gián tiếp. Ví dụ như khi người ta nói với chị rằng, “Ồ, cậu không phải người da màu à”, chỉ bởi chị lớn lên ở khu da trắng và học tại trường công cho người da trắng. Một bình luận có vẻ vốn mang ý tán dương, nhưng bản thân nó lại gây tổn thương sâu sắc và ngó lơ thực tế rằng từng ngày chị đều phải trải qua dưới cái mác người da màu ở Mỹ.

Đây là một vấn đề phức tạp. Mặc dù mọi người không hay nói về chủng tộc và đặc quyền, nhưng chúng ta nên làm như vậy. Chỉ khi mở lòng lắng nghe và thấu hiểu câu chuyện của người khác, thì qua thời gian, chúng ta mới có thể phá bỏ bức tường của sự hiểu lầm và sự ghét bỏ. Chúng ta không nên để nỗi sợ vạ miệng ngăn ta hành động hay thậm chí chỉ là đặt câu hỏi, đặc biệt khi ta vốn có thiện ý. Chúng ta có thể phạm sai lầm khi cố gắng kết đồng minh, nhưng như vậy vẫn tốt hơn là không làm gì. Hơn nữa, khi tham gia đối thoại và góp sức vào phong trào của nhóm người mà bản thân chúng ta chưa phải một thành viên, ta có thể học hỏi để biết được điều gì khiến chúng ta trở nên khác biệt và những mối liên hệ kết nối con người với nhau.

HỎI “TẠI SAO KHÔNG PHẢI TÔI?”

Dẫu một vài người trong chúng ta xuất thân may mắn hơn người khác, tất thảy mọi người đều có khả năng tạo nên sự khác biệt. Người nào từng trải qua gian khó luôn có câu chuyện lớn lao để kể. Và những người có cuộc đời dễ dàng cũng vẫn có câu chuyện để chia sẻ. Họ không cần che giấu sự áy náy đi cùng đặc quyền, thay vào đó, họ tận dụng cơ hội để dùng đặc quyền đó làm những điều có ý nghĩa.

Mẹ tôi đã dạy cho tôi (và cả nhiều người khác nữa) một bài học quý báu. Khi còn đang độ tuổi đôi mươi và mới cưới bố tôi, bà nhận được một thông tin bất ngờ và chẳng mấy dễ dàng. Bà bị ung thư tuyến mang tai nằm bên cổ phải, và để điều trị, bà phải trải qua đại phẫu cũng như nhiều tháng trời xạ trị. Thật khó để mường tượng chuyện đó đáng sợ thế nào đối với một cặp đôi mới cưới. Họ không biết chắc liệu mẹ tôi có vượt qua cuộc phẫu thuật hay không, và nếu bà vượt qua, thì liệu hai người còn có khả năng tạo dựng gia đình hay không. May mắn thay, cuộc phẫu thuật loại bỏ khối u đã thành công và cứu sống mẹ tôi. Nhưng trong quá trình phẫu thuật, bác sĩ vô tình chạm phải một trong những dây thần kinh cơ mặt của bà. Một bên mặt của bà bị liệt mãi mãi.

Tôi chưa từng biết đến mẹ với ngoại hình nào khác. Tôi chẳng biết khuôn mặt nào khác của mẹ ngoại trừ gương mặt khiến người khác nhìn chằm chằm, hoặc hỏi mẹ liệu có vấn đề gì không, hoặc thì thầm bàn tán mà không thèm hỏi thăm. Nhưng trải qua ngần ấy thăng trầm, bà vẫn duy trì dáng vẻ duyên dáng và tự tin, chưa từng than vãn, chưa từng ngoảnh mặt với thách thức, và chưa từng để khiếm khuyết hình thể ngáng đường. Bà đối mặt với cuộc đời bằng nụ cười nửa miệng mạnh mẽ, ấm áp. Bà dùng hành động và cách ứng xử để chứng minh cho tôi thấy rằng bất cứ điều gì cũng khả thi, bởi bà tin như vậy. Tôi chứng kiến mẹ thay đổi sự nghiệp ở tuổi 30, từ bỏ công việc chỉnh ngôn để theo học lớp kinh doanh buổi tối. Trái với khó khăn khi cố gắng khởi đầu sự nghiệp mới dưới cương vị một người phụ nữ và kẻ đến sau, cộng thêm áp lực gia tăng từ khác biệt ngoại hình không thể che giấu, mẹ tôi đã không bỏ cuộc. Mẹ không bỏ cuộc khi lớp học buổi tối khiến mẹ khó đáp ứng các ràng buộc khác, và mẹ cũng không bỏ cuộc khi phải tham gia 50 (đúng vậy, là 50) cuộc phỏng vấn mà chẳng nhận được công việc nào. Chính cuộc phỏng vấn thứ 51 đã đưa bà đến với cánh cửa của Towers Perrin, công ty tư vấn giải pháp nhân sự hàng đầu. Tại đây, bà dành ra 20 năm tiếp theo và dần trở thành một trong các đối tác tư vấn thành công nhất.

Đấy mới là lòng kiên trì.

Nhìn vào mẹ, tôi nhìn thấy một con người chưa một lần đặt câu hỏi “Sao lại là tôi?” khi nhắc đến bệnh liệt cơ mặt hoặc bất cứ chướng ngại vật nào mà bà gặp phải. Thay vào đó, tôi thấy một người luôn nói, “Tại sao không phải tôi?” khi nhắc đến những vấn đề trên thế giới mà bà tin rằng cần được đề cập.

Cả bố mẹ tôi đều lớn lên trong môi trường sống khiêm tốn, chỉ vừa đủ để trang trải. Họ luôn trân trọng những cơ hội mà mình có được. Mẹ kể cho chúng tôi nghe về con đường đại học của mình, về cách cân đo đong đếm mọi khoản chi, tiết kiệm từng đồng lẻ, chỉ để đủ tiền trang trải đến cuối tháng. Những trải nghiệm này đã thôi thúc bố mẹ cả đời làm việc chăm chỉ; rồi sau này khi đã thành công, họ lại thôi thúc niềm đam mê được cho lại. Mẹ tôi chưa bao giờ từng nghi ngờ khả năng tự cải thiện cuộc đời mình, đồng thời bà cũng chưa từng lung lay niềm tin rằng bà có thể tạo nên ảnh hưởng tích cực tới cuộc đời người khác. Từ quyên góp tiền cho các hoạt động bà quan tâm, làm tình nguyện viên của hội Chữ thập Đỏ (với đồ tiếp tế luôn sẵn sàng trong cốp xe), tới mở rộng mái ấm đón nhận Bonnie, cô thiếu nữ trẻ tuyệt vời và giờ đây là người chị thứ ba của tôi. Suốt quãng thời gian qua, bố mẹ tôi luôn tiến bước. Họ thấy điều gì đó cần được giải quyết, và họ hành động. Họ thấy có người cần được giúp đỡ, và họ giúp đỡ. Họ luôn nói, “Tại sao không phải tôi?”

Câu hỏi - Tại sao không phải tôi? - là trọng tâm quyết định liệu trong cuộc đời này, chúng ta có dám tham gia góp phần cải thiện thế giới hay không. Liệu chúng ta có đủ can đảm để bước lên và tạo ra thay đổi, hay ta sẽ lùi bước và đợi ai khác hành động?

Quá nhiều người trong chúng ta chứng kiến sự bất công xảy ra quanh mình, rồi cảm thấy choáng ngợp hoặc bất lực. Và quá nhiều người trong chúng ta có ý tưởng mới thú vị mà ta tin rằng có thể giúp giải quyết vấn đề, nhưng lại cảm thấy mình vẫn chưa hiểu biết đủ để biến giấc mơ thành hiện thực. Bản thân tôi đã nhiều lần đứng ở vị trí đó. Tôi nuối tiếc nhìn lại từng khoảng thời gian tôi ước bản thân mình làm nhiều hơn nữa, làm một đồng minh tốt hơn đối với một người đang gặp khó khăn, đấu tranh quyết liệt hơn vì động lực và ý tưởng mà tôi tin tưởng.

“Tại sao không phải tôi?” là tiếng nói của thay đổi và hi vọng. Tiếng nói này cho phép bạn thực hiện bước đầu tiên hướng tới một mục đích và tạo nên phong trào, sửa đổi cái sai và hàn gắn những đổ vỡ trên thế giới, hoặc đưa ra giải pháp nhằm đáp ứng nhu cầu của mọi người. Nó khiến bạn đứng lên vì điều bạn tin tưởng, thậm chí khi đôi chân bạn đang run rẩy.

MỤC ĐÍCH GIÚP CÂN BẰNG

Mặc dù chúng ta thường lo sợ rằng mình không có đủ kinh nghiệm hay chuyên môn để đóng góp vào một động lực, đôi khi các thông điệp mang mục đích giàu ý nghĩa lại có sức nặng nhất khi đến từ tiếng nói ngoài mong đợi. Sarah Kavanagh là một thiếu nữ quan tâm đến hoạt động xã hội tới từ Hattiesburg, Mississippi. Cô bắt đầu ăn chay ở độ tuổi 12 vì tình yêu với động vật. Là một người ăn chay, Sarah luôn để tâm tới thành phần trong đồ ăn và đồ uống của mình. Vậy là vào năm 2012, khi tra cứu thành phần trên nhãn chai đồ uống tăng lực Gatorade, Sarah thấy một thành phần mà mình chưa từng nghe thấy trước đây - dầu thực vật (BVO). Sau một hồi nghiên cứu, cô phát hiện ra BVO vốn được dùng trong các loại đồ uống hoa quả để tránh hiện tượng phân tách. BVO có chứa thành phần giống với một chất chống cháy và đã bị gạch khỏi danh sách an toàn của FDA vào năm

1970. Mặc dù đã bị cấm trên hơn 100 quốc gia, bao gồm Nhật Bản, Ấn Độ và hầu khắp các nước châu Âu; BVO vẫn có mặt trong hầu hết các loại đồ uống tăng lực và nhiều đồ giải khát khác ở Mỹ. Điều này đối với cô thật vô lý. “Tôi thử tra cứu và bài báo đầu tiên xuất hiện là từ trang Scientific American, bài báo nói về đủ mọi tác dụng phụ kinh hãi mà BVO có thể gây ra”, cô chia sẻ với tôi. “Chúng bao gồm giảm khả năng sinh sản, kích thích dậy thì sớm, suy giảm phát triển thần kinh - những thứ quá khủng khiếp gây ra bởi thành phần của sản phẩm dinh dưỡng và dành cho người chơi thể thao. Chúng ta biết rằng đây là hành vi gây hại cho con người. Nếu thông tin này đầy rẫy đến vậy, tại sao không ai bàn tán về nó? Tại sao đây không phải vấn đề được mọi người quan tâm?”

Sarah quyết định bắt tay hành động. Cô đã quen thuộc với Change.org nhờ sự ủng hộ cho quyền động vật, và đã ký nhiều đơn kiến nghị thành công trước đó. Vậy là cô cũng tự mình khởi động một đơn kiến nghị, yêu cầu Pepsi loại bỏ BVO khỏi Gatorade. Cô không dám chắc liệu công ty này có nghe theo hay không. Cô chia sẻ với tôi, “Tôi từng nghĩ nó sẽ thành công, bởi tôi đã chứng kiến người khác làm được. Nhưng mọi thứ rất khác khi bạn tự làm. Trải qua quá trình như vậy, bạn có xu hướng nhìn nhận người khác ở vị thế khác so với khi bạn nhìn chính mình.” Là một thiếu nữ, cô không tin mình có đủ thẩm quyền để lên tiếng đòi hỏi một tập đoàn đa quốc gia phải thay đổi. Sarah cất tiếng nói vì một mối lo mà nhiều người trong chúng ta đều cảm nhận được: “Tôi không mong đợi sự quan tâm của người khác và tôi hoàn toàn không mong đợi một tập đoàn sẽ thực sự lắng nghe chúng ta.”

Nhưng tiếng nói của Sarah thật quyền lực, và họ thực sự đã nghe theo cô. Trên thực tế, có chăng vì đó là tiếng nói cất lên từ cá nhân ngoài mong đợi, nên cô mới có thể nhận được nhiều quan tâm đến vậy. Người ta ký vào đơn kiến nghị bởi họ quan tâm đến sức khỏe bản thân, và bởi Sarah đã truyền cảm hứng cho họ. Và khi đặt tay ký, họ san sẻ sự ủng hộ với cả một cộng đồng, khiến cộng đồng này gia tăng một cách đáng kinh ngạc. Khoảng một tháng sau khi cô khởi động chiến dịch đã thu về hơn 17.000 chữ ký. Sarah vô cùng hào hứng, cô tự nhủ với bản thân, “Wow, đây đều là người thật việc thật. Có đến 17.000 người đọc những gì mình viết, chú ý tới điều mà mình quan tâm, và họ đang cùng mình đứng lên. Quá tuyệt vời.” Nhờ thành công ban đầu, Change.org bắt đầu nhận được câu hỏi của truyền thông về đơn kiến nghị của Sarah. Nhân viên tại Change.org liên hệ với Sarah, thông báo cô được mời tới chương trình Today và The Dr.Oz Show, cũng như nhiều địa điểm khác để nói về chiến dịch của cô và mối nguy từ BVO.

Tại The Dr. Oz Show, Sarah ngồi cùng chuyên gia đến từ Trung tâm Khoa học vì Lợi ích Cộng đồng (Center for Science in the Public Interest).

Đây là một nhóm đại diện cho người tiêu dùng có tiếng nói, tập trung vào vấn đề dinh dưỡng cũng như an toàn thực phẩm, và là khởi điểm cho các thay đổi như dán nhãn và giảm thiểu chất béo chuyển hóa trong thực phẩm. Ông kể với Sarah rằng bản thân đã cố kêu gọi cấm BVO trong nhiều năm mà không mấy thành công. “Ông ấy nói”, theo lời thuật lại của Sarah, “Tôi muốn bạn biết tổ chức của chúng tôi đã đấu tranh trong nhiều thập kỷ cho việc mà bạn chỉ cần vài tháng để hoàn thành.” Phi thường làm sao, một cô bé 15 tuổi cùng một bản kiến nghị trực tuyến lại có thể tạo ra được sức lan tỏa khổng lồ và thu hút sự chú ý của cả quốc gia trong vòng sáu tháng ngắn ngủi, trong khi các nhóm biện hộ giàu kinh nghiệm hơn phải làm việc nhiều năm trời để tuyên bố động lực của mình.

Sarah là người yêu thích Gatorade. Cô không làm vậy để làm tổn hại danh tiếng công ty của Pepsi, cô lên tiếng nhằm yêu cầu họ thay đổi, để cô và nhiều người khác có thể yên tâm rằng mình có thể tin cậy và tiếp tục uống Gatorade. Và bởi cô đã tạo nên phong trào gồm những người ủng hộ động lực này, cô không hề cảm thấy đơn độc: “Người ta có thể gửi email, hoặc có thể nhắn tin cho tôi qua Facebook, hoặc gửi tweet cho tôi. Tôi không ngừng nhận được sự ủng hộ từ mọi người, nên tôi chưa bao giờ cảm thấy như mình đang phải đối đầu với một tập đoàn lớn. Tôi cảm thấy như mình và tất thảy mọi người trên khắp nẻo thế giới đang nói với Pepsi rằng, chúng tôi muốn họ thay đổi.”

Ban đầu Pepsi không hồi đáp nhiệt tình lắm, họ không trả lời email và chỉ đồng ý tham gia cuộc đối thoại ngắn. Dẫu vậy, vào tháng Một năm 2013, chưa đầy ba tháng sau khi cô khởi động đơn kiến nghị, Pepsi tuyên bố sẽ loại bỏ BVO ra khỏi thành phần của Gatorade, khiến chiến dịch của Sarah đại thành công. Và cô không dừng lại ở đây. Bước đầu tiên dẫn đến bước tiếp theo, rồi bước tiếp theo nữa. Sau khi chiến dịch đầu tiên kêu gọi loại bỏ BVO khỏi Gatorade thành công, cô khởi động một chiến dịch nữa, yêu cầu Coca-Cola ngưng dùng thành phần này trong Powerade. Sau cùng, cả Pepsi và Coca-Cola quyết định bỏ BVO ra khỏi mọi sản phẩm đồ uống, trên khắp thế giới.

Trái với tất cả thành công trên, bước chuyển to lớn này khiến Sarah không khỏi bất ngờ và kinh ngạc. “Khi lần đầu nghe tin BVO sẽ được loại bỏ, tôi đã òa khóc”, cô kể với tôi. Thậm chí nhiều năm sau đó, cô vẫn không khỏi xúc động khi kể về khoảnh khắc đó, và không chỉ bởi đó là thành công to lớn cho một động lực mà cô dám vượt lên. Khả năng thuyết phục hai tập đoàn lớn chứng minh cô mạnh mẽ đến thế nào dưới tư cách là một người ủng hộ. Sarah giải thích, “Là một người con gái và một người đến từ Mississippi, đến từ phương Nam, tôi luôn cảm thấy mình phải nỗ lực hơn trong mọi việc. Điều đó thật tệ. Nhưng trong khoảnh khắc đó, tôi nhận ra mình đã thực sự làm được điều có giá trị, điều gì đó thực sự có ý nghĩa. Vấn đề không nằm ở những khó khăn tôi phải đối mặt. Tôi cật lực làm việc vì điều này. Tôi dốc trọn tình cảm và năng lượng cố gắng thay đổi điều gì đó. Và nó cuối cùng cũng xảy ra. Đó là khoảnh khắc tràn đầy sức mạnh nhất trong cả cuộc đời tôi.”

Sarah rút ra một điều rằng dù cô không phải cá nhân “hiển nhiên” nhất để khởi động phong trào này, cô vẫn có thể làm nó, và sức thuyết phục trong mục đích đã đưa cô đi qua cả quá trình. “Bạn phải luôn tiến lên”, cô nói. “Bạn không thể đánh giá thấp bản thân, nếu không thay đổi sẽ không bao giờ xảy đến. Bạn không thể chùn bước và mặc định rằng ai đó ở vị thế khác so với bạn sẽ hành động. Cứ im lặng thì làm được việc gì?”

Và điều này hoàn toàn đúng với mọi tiếng nói của bạn. Kể cả khi người khác dường như giàu kinh nghiệm hơn hoặc có nhiều lí do hơn để lên tiếng, điều quan trọng là bạn phải thực sự thực hiện nó. Nếu một thiếu niên tại Mississippi có thể khởi động một phong trào và các loại đồ uống giải khát trở nên an toàn cho sức khỏe hơn, thì bạn cũng có thể khởi động một phong trào phục vụ cho động lực mà bạn quan tâm tới. Điều quan trọng cần được ghi nhớ là Sarah không hề khởi đầu với tuyên bố rằng, “Tôi sẽ khiến các công ty giải khát lớn nhất thế giới loại bỏ thành phần này ra khỏi mọi sản phẩm của họ.”Cô khởi đầu bằng một lời đề nghị duy nhất, thể hiện niềm tin rằng thành phần này là không cần thiết, rồi chờ xem liệu có ai khác đồng lòng với mình hay không. Hành động nhỏ bé ban đầu của cô bé 15 tuổi đã kéo theo một làn sóng ủng hộ, và dần dẫn tới sự đổi thay.

Sarah Kavanaugh cùng Tiến sĩ Oz.

IICDTICA

Nỗi sợ ngăn nhiều người trong chúng ta hành động. Một giọng nói vang lên trong đầu chúng ta, Nếu mình thất bại thì sao? Nếu người ta chỉ trích mình thì sao? Sẽ ra sao nếu ý tưởng của mình chỉ đơn giản là không đủ tốt? Sẽ thế nào nếu thay vì ngả mũ trước nỗi sợ đó, nếu chúng ta cứ tiếp tục tiến bước thì sao? Có một cách để làm được như vậy đó là bắt đầu thực hiện những thứ từng khiến ta kinh sợ.

Khi tôi còn nhỏ, gia đình tôi từng dùng từ viết tắt để giao tiếp nhanh. Đó là ngôn ngữ bí mật của chúng tôi. Tất nhiên, khi đó thì chưa có tin nhắn. Nên chúng tôi phải có danh sách biên dịch dán trên tủ lạnh để giao tiếp trôi chảy. Nào là “SYU” (Since You’re Up - Tiện tay thì) dùng khi đang ngồi trên đệm và quá lười để đứng lên tự lấy đồ vật gì đó. Nào là “FHB” (Family Hold Back - Cả nhà dè xẻn) dùng khi có khách tới nhà và chúng tôi chợt nhận ra không có đủ đồ ăn cho mọi người, nên mỗi thành viên gia đình ăn uống dè xẻn một chút so với bình thường. Khi tôi vào đại học, truyền thống này vẫn tiếp tục với nhiều từ viết tắt khác như “IMS”, viết tắt của In My Sweats (Đang mặc đồ ngủ), một dòng vắn tắt để từ chối lời mời đi chơi tối bởi bạn đã yên vị trên giường rồi. Và cả “GU”, Geographically Undesirable (Xa xôi bất tiện) để chỉ những người sống quá xa đến nỗi họ không còn đủ hấp dẫn hoặc thực tế để bắt đầu mối quan hệ.

Bạn có thể nghĩ ra rất nhiều cụm viết tắt thực dụng, hay hơn cụm IICDTICDA dài dằng dặc của tôi. Nhưng kể cả khi cách phát âm gượng gạo của cụm viết tắt này (icked-tickda) có phần hơi bất tiện, nó vẫn đưa đẩy nhiều quyết định của tôi và giúp tôi trở thành con người tôi muốn trở thành:

If I can do this, I can do anything - Nếu tôi làm được việc này, tôi có thể làm được bất kỳ việc gì.

Tôi không phải - và chưa bao giờ - là con người không biết sợ hãi. Nhưng từ lâu, tôi đã phát hiện ra cách để khiến bản thân bớt lo sợ khi làm những việc lớn lao hoặc lạ lẫm, đó là làm những việc khác cũng khiến tôi lo sợ như vậy, sớm hơn và thường xuyên hơn. Nó giúp tôi làm quen với khái niệm nỗi sợ, và cả thất bại. Và nó khiến những việc khác có phần dễ dàng hơn khi đem ra so sánh.

Lần đầu tiên tôi áp dụng IICDTICDA là vào năm 15 tuổi, khi bố mẹ đưa tôi đến trại hè cho thiếu niên gặp khó khăn ở Mexico. Nơi này được thiết kế nhằm xây dựng sức mạnh nội tại và lòng kiên trì. Bố mẹ đã đưa em gái tôi là Deb đến đây vào mùa hè trước đó. Và dẫu khi đi con bé chỉ là đứa trẻ bất an và lo sợ, nó trở về với sự tự tin và tính bền bỉ làm thay đổi cả cuộc đời. Vậy là mùa hè sau đó bố mẹ đưa cả hai chị em tôi đến đây.

Trong tất cả mọi hoạt động, tôi nhớ nhất hành trình đu dây mạo hiểm kéo dài cả ngày trời. Trên đỉnh vách đá, đoạn dây đu gần như dựng đứng trực chờ chúng tôi. Tôi vẫn thấy được hình ảnh mình đứng đó, chôn chân trong nỗi sợ, để mặc mọi người thử sức trước, và việc đó chỉ càng kéo dài sự thảm hại của tôi. Tôi quan sát từng bạn một nhảy khỏi vách đá và rơi tự do vào khoảng không tưởng như vô tận, cho đến khi đến lượt mình. Bạn bè tôi cổ vũ, “Nhanh lên Jen, vác xác xuống đây nào!” Tất nhiên lời cổ vũ này chẳng được mấy phần khuyến khích. Tôi đã có thể quay lại và nói, “Tôi không làm được.” Suy cho cùng, tôi chỉ là một đứa bé và đây chỉ là một trại hè. Nhưng kể cả thế, bỏ cuộc dường như không phải một lựa chọn. Thay vào đó, tôi nghĩ: Liệu tôi có thể tự thuyết phục bản thân rằng nếu mình làm được việc này, mình sẽ có thể làm được nhiều việc khác mà mình vẫn sợ? (Đúng vậy, thậm chí khi là một thiếu niên đứng trên vách đá, tôi vẫn có thể phần nào tư duy lí trí).

Vậy là tôi thực hiện cú nhảy, cả theo nghĩa đen và nghĩa bóng. Và dẫu tôi căm ghét từng giây một của cú rơi kinh hoàng trên đoạn hành trình đó, tôi nhận ra điều cho tôi dũng khí để thực hiện nó: cũng như việc sợ phải nhảy khỏi vách đá, tôi càng sợ trở thành kiểu người quay mặt bỏ đi một cơ hội, chỉ bởi tôi lo sợ.

IICDTICDA dẫn dắt tôi làm nhiều việc khác từng khiến tôi lo sợ, ví như tình nguyện tham gia bộ phận cứu hỏa hay dành cả học kỳ ở đại học tại Amazon để nghiên cứu hệ sinh thái rừng mưa nhiệt đới. Mặc dù tôi vốn lên kế hoạch học tại Ý, tôi muốn tận dụng triệt để cơ hội học tập tại nước ngoài và đẩy bản thân đi xa hết mức có thể, ra ngoài vùng an toàn của bản thân. Khi đó tôi đã tìm thấy cuốn catalog từ Trường đào tạo quốc tế và quyết định dành một học kỳ trong rừng mưa nhiệt đới. Chẳng dám chắc điều gì đang đợi phía trước, tôi gói ghém đồ đạc và lên chuyến bay tới Amazon (thực tế là hai chuyến bay, một chuyến xe buýt và một chuyến tàu biển).

Tôi biết việc đến Brazil sẽ rất khó khăn bởi nhiều lí do hiển nhiên - vùng quê nơi tôi phải dành phần nửa thời gian rất hẻo lánh, không có điện hoặc nước máy, và còn đầy động vật hoang dã. Tuy nhiên, hóa ra những điều trên vẫn chưa phải thách thức lớn nhất. Tất nhiên, có những lúc tôi phát hoảng bởi rắn, nhện rừng và muỗi độc khổng lồ. Nhưng nào ngờ được, phần gian nan nhất là rào cản ngôn ngữ và không thể thực sự giao tiếp với mọi người xung quanh. Mặc dù tôi từng học các bộ tiếng La Mã khác, tôi chưa từng học tiếng Bồ Đào Nha trước đó. Tôi biết sẽ gặp khó khăn, nhưng tôi không thực sự hiểu được cảm giác phải trằn trọc suy nghĩ là như thế nào. Từ khi thức dậy đến lúc lên giường đi ngủ, ngày nào tôi cũng bị đau đầu và cảm thấy thật vô vọng. Trong trường hợp này, có công mài sắt ắt có ngày nên kim. Khi gần kết thúc chuyến đi ở Brazil, tôi đã có thể giao tiếp hiệu quả (mặc dù vẫn chưa đảm bảo đúng ngữ pháp). Nhưng khi trải nghiệm cảm giác bức bối vì không thể giao tiếp dễ dàng như bản thân từng có thể, tôi thấy đồng cảm sâu sắc với những người phải đối mặt với rào cản ngôn ngữ và văn hóa; và niềm đồng cảm này vẫn gắn chặt với tôi cho đến hôm nay. Nhìn chung, trải nghiệm đó đã cho tôi niềm tự tin vào khả năng phát triển của bản thân trong nhiều tình huống mới. Bạn sẽ dễ dàng giải quyết các thách thức khó khăn trong sự nghiệp và cuộc đời hơn, nếu bạn sớm thúc đẩy bản thân thử những điều mình chưa từng thử trước đây. Càng đáng sợ càng tốt - và tất nhiên, phải có lí do.

Xin lưu ý rằng việc đặt bản thân vào các tình huống đáng sợ để luyện tập vượt qua nỗi sợ không đồng nghĩa với việc bạn sẽ không còn cảm thấy ngần ngại. Giống như lần tôi tới Ấn Độ để gặp mặt đội ngũ Change.org (có cả gia đình đi cùng) và đồng ý tham gia hoạt động tập thể: tour xe đạp vòng quanh Old Delhi.

Giờ đây, tôi nhận ra hàng nghìn người dân sống tại Delhi đạp xe qua khu này mỗi ngày, nên bản thân hoạt động này vốn không mang mấy phần thách thức. Nhưng bất cứ ai quen tôi đều biết tôi là kẻ chẳng bao giờ muốn đạp xe qua một trong những thành phố ách tắc nhất trên thế giới. Tôi lớn lên tại San Francisco. Những con dốc dựng đứng nơi đây khiến đạp xe có cảm giác như một môn thể thao mạo hiểm. Vì vậy, phải đến tuổi 20 tôi mới chịu học đạp xe (thật xấu hổ bởi từng ấy tuổi nhưng tôi vẫn ngã lên ngã xuống khi học đạp xe, và người ta thường không nghĩ một người lớn sẽ ngã khỏi chiếc xe đạp).

Nhìn chung, thử thách này đủ khiến tôi bồn chồn. Nhưng một khi thực sự ngồi lên chiếc xe đạp, đội mũ bảo hiểm và có chồng cùng hai cô con gái phía trước, rồi còn xe máy, xe tuk tuk, những người đi xe đạp khác, người đi bộ và vài chú bò luẩn quẩn xung quanh, cảm giác bồn chồn tăng vọt thành trạng thái hoảng loạn thực sự. Tôi lo sợ cho bản thân và cho cả gia đình mình - nhất là con gái bé của tôi. Tôi chắc chắn cả nhóm sẽ hiểu cho mình và sẽ cho phép tôi đứng ngoài cuộc. Ngoài kia còn rất nhiều cơ hội cho các hoạt động xây dựng tinh thần nhóm dù cũ nhưng hiệu quả vô cùng và chúng tôi sẽ không phải đặt cược mạng sống lên hai bánh xe. Nhưng như thường lệ, tôi không thể ngó lơ tiếng nói “giả sử” trong đầu mình. Hơn nữa, tôi không muốn khiến các con gái của tôi hoang mang.

Ngoài việc đâm phải hai người (may sao họ không bị thương bởi tốc độ đạp xe ì ạch của tôi) và bị đuôi một con bò quất vào mặt, chuyến phiêu lưu khám phá Old Delhi của chúng tôi hóa ra lại là một trải nghiệm tuyệt vời. Không chỉ mình tôi, mà cả hai con gái đạp xe phía trước, Rachel và Emma, cũng hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Chúng cừ hơn mẹ rất nhiều trong khoản định vị giao thông và mọi chướng ngại vật chúng tôi gặp phải. Chúng cừ đến độ vào một vài thời điểm trong chuyến đạp xe đầy áp lực đó tôi đã có khoảnh khắc giác ngộ của cuộc đời: Các con đã có thể vượt lên nỗi sợ của bản thân và tiếp tục tiến lên. Chúng rồi sẽ ổn cả thôi.

Tôi thường nghe các nhà khởi nghiệp nói rằng lòng can đảm dẫn họ đến thành công. Thành công của tôi thì không đến từ việc bản thân không có nỗi sợ nào. Thay vào đó, chúng là kết quả của lòng quyết tâm tiến bước mặc cho nỗi sợ vẫn luôn hiện hình. Tôi nhìn thấy sự can trường thực sự khi một người có nỗi sợ và dám tiến lên phía trước bất kể có chuyện gì xảy ra. Phản ứng “chiến hay chạy” đã ăn quá sâu vào ADN của chúng ta, nên ác cảm với rủi ro hoàn toàn là bản năng tự nhiên. Việc lo sợ trước những điều hiểm nguy là hoàn toàn bình thường. Nỗi sợ giữ chân chúng ta, ngăn ta không dấn thân vào những tình huống nguy hiểm tới mạng sống và bảo vệ chúng ta khỏi mọi tổn hại. Dẫu vậy, trong cuộc sống hiện đại, chúng ta chủ yếu chỉ sợ thất bại. Nhiều người trong chúng ta dành vô vàn thời gian và năng lượng trốn tránh điều khiến ta sợ, dù đó là chuyến phiêu lưu ngoài trời, phát biểu trước đám đông, tỏ tình với người ta thích hay nhận công việc mới đầy rủi ro. Thay vì bó buộc bản thân khi luôn trốn tránh rủi ro, băn khoăn về điều khiến ta lo sợ, sẽ ra sao nếu chúng ta cứ nhận lấy những cơ hội đó?

Có một bí mật nhỏ chẳng lấy gì làm hay ho mà ít người buồn bàn tới. Lần đầu làm chuyện gì đó, bạn đều chưa từng làm nó trước đây. Điều này đúng với tất thảy mọi người. Nó chính xác tuyệt đối với từng cột mốc trong cuộc đời tôi: bước đi đầu tiên, ngày đầu tiên tới trường, nụ hôn đầu, đứa con đầu lòng, công việc đầu tiên, ngày đầu ở cương vị quản lý, ngày đầu ngồi ghế CEO... Và nó cũng đúng với bất kỳ ai khác quanh ta, bất kể vẻ ngoài của họ ấn tượng đến đâu, họ cũng có những “ngày đầu tiên”. Bằng cách nào đó, chúng ta không chỉ xoay xở vượt qua ngày đầu tiên đó, mà còn trở nên thành thạo hơn theo thời gian. Thế nhưng một khi đã đạt tới sự thành thạo, chúng ta lại quên mất cảm giác trong ngày đầu tiên, và lần nữa lo sợ thất bại. Thay vì vậy, nếu chúng ta có thể khắc ghi cảm giác thử sức điều mới mẻ và phát hiện rằng bản thân có thể làm tốt, thì khi phải đối mặt với khoảnh khắc muốn theo đuổi một ý tưởng hay muốn thực hiện một sự thay đổi, chúng ta có thể nhắc nhở bản thân rằng ta làm được, kể cả khi - đặc biệt khi - việc đó đầy gian nan.

KHỞI ĐẦU Ở BẤT CỨ ĐÂU - CỨ KHỞI ĐẦU THÔI

Với ngần nấy ý niệm trong đầu, xin hãy nhớ: khởi đầu là điều quan trọng nhất bạn có thể làm. Ngay những hành động ban đầu tưởng chừng chẳng đi đến đâu cũng có thể dẫn tới một phong trào lớn. Đó là những gì đã xảy ra với Alli Webb, nhà thiết kế thời trang chuyên nghiệp, cùng em trai cô, người bạn lâu năm Michael Landau của tôi, khi họ đồng sáng lập Drybar, chuỗi salon quy mô quốc gia chuyên về sấy tóc.

Alli dành gần hết thời thơ ấu, cũng như cuộc sống cá nhân và chuyên môn, cố gắng xử lý mái tóc rối bời của mình, cho đến khi cô nắm vững nghệ thuật sấy tóc. Và cô đã tìm ra sức mạnh đáng kinh ngạc trong niềm hân hoan giản đơn khi có mái tóc được sấy gọn gàng. Cô chia sẻ với tôi, “Tôi vốn có tóc xoăn tự nhiên, và khi còn là một bé gái, tôi luôn nài nỉ mẹ sấy tóc mình cho thẳng. Tất nhiên, hồi đó tôi đâu lí luận rành mạch được, nhưng khi mẹ sấy tóc cho tôi, tôi thực sự hạnh phúc, và tôi thấy rất tuyệt.”

Alli biết việc sở hữu mái tóc “khó nhằn” chẳng phải điều gì thực sự độc đáo. Là người có mái tóc xoăn tự nhiên, tôi có thể đồng cảm. Vậy nên cô có linh cảm rằng những người phụ nữ khác cũng sẽ thích được sấy tóc như vậy. (Ban đầu Michael không hiểu được. Cậu ấy nói với tôi rằng, “Tôi thực lòng không hiểu nổi sao phụ nữ lại cần có người sấy tóc hộ mình. Tôi bị hói, và tôi không sấy tóc.”)

Chồng cô, Cam, người chịu trách nhiệm quảng cáo, thiết kế và xây dựng thương hiệu, đã giúp cô lập một website. “Chúng tôi đặt tên nó là Straight at Home (Tóc thẳng tại gia)”, cô kể với tôi. “Cam nói nếu có website tốt, người ta sẽ gọi điện cho tôi. Và họ thực sự đã gọi. Tôi đăng trang của mình lên nhiều blog dành cho các bà mẹ, và bắt tay vào làm việc.” Alli nhấn mạnh rằng ban đầu Drybar ra đời chỉ bởi cô muốn ra khỏi nhà và kiếm thêm chút thu nhập tay trái từ công việc cô yêu thích. Cô tính 40 đô cho một lần sấy tóc, đeo bên mình chiếc túi thô đựng đầy lược và sản phẩm cho tóc, và bắt đầu đến từng nhà của các “mẹ bỉm sữa” để làm tóc cho họ. Cô hết sức thỏa mãn với những gì mình đang làm và rằng cô có thể tự sắp xếp thời gian để làm việc này.

Và rồi việc kinh doanh bắt đầu phát triển.

Mọi người yêu mến dịch vụ này - cô có trong tay điểm khởi đầu của một phong trào bởi cô đang xây dựng điều gì đó tuyệt vời. Cô tiếp tục chia sẻ, “Và rồi công việc nhỏ này bắt đầu nở rộ. Khi tôi trở nên quá bận rộn và cầu thì vượt quá cung, tôi như đứng trước ngã rẽ: Tôi nên mở rộng và thuê thợ tạo mẫu để đáp ứng nhu cầu hay không? Michael và tôi bắt đầu thảo luận về việc mở cửa hàng thực sự, để khách hàng có thể đến tìm tôi thay vì tôi đến với họ. Đó là cách tất cả mọi thứ trở thành hiện thực. Nhưng đó cũng mới chỉ là một cửa hàng thôi. Tôi chưa bao giờ có cả một kế hoạch hoành tráng cho tất cả chuyện này.”

Vậy là cô khởi đầu khiêm tốn, và cô cũng không thực sự chắc chắn khởi điểm này sẽ dẫn tới đâu. Trên con đường phát triển, cô còn có một góc nhìn chủ chốt khác, đó là cô không cần phải tự mình làm mọi thứ. Trên thực tế, cả Alli và Michael ghi nhận thành công của Drybar nhờ thực tế rằng họ có bốn cộng sự, mỗi người sở hữu một kĩ năng độc đáo, tất cả cùng nhau tạo nên sự pha trộn hài hòa trong khả năng lãnh đạo mà họ cần để thành công. Doanh nghiệp khởi đầu với Alli, Cam, Michael và người bạn Josh Heitler của họ, một kiến trúc sư tài ba, người nhận lời thiết kế cửa hàng đầu tiên để đổi lấy quyền cổ đông trong công ty. Michael nói với tôi, “Chúng tôi có đội ngũ hoàn hảo gồm nhà thiết kế có một không hai và kiến trúc sư sẵn lòng dồn cả máu, mồ hôi và nước mắt vào doanh nghiệp này. Chúng tôi có Cam, tay tiếp thị và quảng cáo giỏi giang điêu luyện, người chúng tôi vốn sẽ chẳng đủ kinh phí để chi trả, nhưng anh ấy lại là chồng Alli. Và rồi chúng tôi có Alli, người sở hữu ý tưởng và hiểu biết về tóc, về cách xây dựng tất cả mọi thứ. Và cả tôi, người lo phần kinh doanh. Vậy là mọi thứ cứ thế hòa vào với nhau.”

Alli có cộng sự giúp cô biến ý tưởng đầu tiên thành một cửa hàng duy nhất tại Brentwood, California, và rồi gây dựng nên Drybar của ngày hôm nay - một thương hiệu phổ biến, tăng trưởng nhanh với hơn 40 địa điểm trên khắp Hoa Kỳ, Canada và một dòng sản phẩm bán chạy tại Sephora, Nordstrom và các hãng bán lẻ khác.

Phong trào Drybar xuất hiện với một góc nhìn chủ đạo phía sau: khi bề ngoài đẹp, con người sẽ thấy vui. Và góc nhìn này cho họ tự tin để đạt được các mục tiêu khác. Vậy là ý tưởng với khởi điểm nhỏ nhoi này cuối cùng lại tăng trưởng nhanh chóng, với mục đích trọng yếu là giúp phụ nữ cảm thấy tự tin hơn về bản thân. Sau một thời gian, Michael cuối cùng cũng hiểu được điều này. Và anh nói với tôi: “Tôi cần nhiều thời gian hơn để hiểu điều Cam và Alli vốn đã biết, nhưng tôi có khoảnh khắc cá nhân này, đó là khi tôi nhận ra rằng mình bị rụng tóc trong những năm đầu đại học, và nó đã thay đổi tôi. Từ trước tới nay, tôi vẫn luôn là người hướng ngoại. Nhưng khi bị rụng tóc, tôi không còn cảm thấy tự tin. Một trong những khách hàng của chúng tôi chỉ ra điểm tương đồng, rằng cô không cảm thấy tự tin nếu không đến Drybar, vậy là tôi nghĩ, ‘Trời ơi, nếu một phụ nữ cảm thấy dù chỉ một phần những gì tôi cảm thấy khi bị rụng tóc, thì tôi hiểu được cơ hội này to lớn đến thế nào’.”

Và nó thực sự là cả một cơ hội lớn, vừa để mang lại tự tin cho mọi người khi họ tự cảm thấy mình trông thật xinh đẹp, vừa để gây dựng một doanh nghiệp tầm cỡ. Khách hàng của họ chủ động nói về trải nghiệm giúp tăng sự tự tin tại Drybar, như bạn có thể thấy được trong các dòng tweet như: “Cảm ơn @theDrybar! Các bạn luôn khiến tôi tự tin với các nhà tạo mẫu hàng đầu!” từ @BelindaK04 và “Yêu việc bắt đầu ngày mới với @theDrybar. Tôi luôn thấy tự tin hơn so với khi bước đi cùng mái tóc xoăn tít. Cảm ơn các bạn #drybarhouston#curlyhairprob” từ @claudiahualde. Phong trào Drybar lớn lên từng ngày, và các khách hàng tiềm năng còn muốn thương hiệu này lớn mạnh hơn nữa. Trên trang Facebook của Drybar, bạn có thể bắt gặp nhiều người ngỏ ý mời Drybar đến thành phố của họ trên khắp nước Mỹ:

“Xin hãy mang Drybar đến Evanston!” “Xin hãy đến Chapel Hill, NC!”

“Liệu có cửa hàng Drybar nào khai trương tại Buffalo, NY trong tương lai không? (Xin hãy nói có)”.

“Xin hãy đến Madison, Wisconsin!!! Chúng tôi cần các bạn!”

”Khi nào các bạn sẽ có chi nhánh ở phía Tây Westlake, CA!!?? Các bạn hãy đến Carpinteria!! Santa Barbara!”

Bước đầu tiên của Alli dẫn đến phong trào mang tầm quốc gia ngày hôm nay, thậm chí khi đó vốn chẳng phải kỳ vọng của cô lúc ban đầu.

Chúng ta đều có sức mạnh để tạo nên thay đổi, và sức mạnh để dẫn ta tới phong trào của chính mình, bất kể quy mô nhỏ hay lớn, ở mức độ địa phương hay tầm cỡ quốc gia, bất kể đó là bộ luật mới hay doanh nghiệp mới. Tất cả đều khởi đầu như nhau, với một cá nhân sẵn lòng chấp nhận rủi ro - để làm người đầu tiên đứng lên và vỗ tay.