1, Hai anh em

Làng Hoctung gần Sao-Lorenso. Mexico.

Trưa nóng. Mặc dù chỉ mờ nhạt trên bức màn xám trải kín bầu trời, nhưng mặt trời tỏa hơi nóng ngột ngạt. Đất nóng bỏng, nứt nẻ, lá cây rủ xuống. Khó thở. Đã ba ngày rồi không có một cơn gió nhẹ. Dân chúng kinh thành Nivannaa-Tracbolai thuộc vương quốc Olmec, và nông dân các làng lân cận nóng lòng chờ mưa mang đến sự mát mẻ, ẩm hơi và hồi sinh của thiên nhiên.

Những địa phận đáng kể và quan trọng nhất của thành phố nằm trên một khu đất cao nhưng bằng phẳng mênh mông, có hình dạng kỳ lạ và chung quanh thành có vách dựng đứng. Trên đó là các đền thờ thần, những bãi rộng để tổ chức thờ cúng, cung điện và nhà của những lãnh chúa quí tộc – các quan đại thần. Phía dưới, xung quanh là những ngôi làng nhỏ ẩn mình trong những cánh rừng nguyên sinh, rừng già mênh mông. Những nông dân hiền lành trong làng chăm chỉ khai phá đất đai, gieo hạt và thu hoạch mùa màng bằng sức lao động của mình và cung cấp những thứ cần thiết cho cư dân thành phố.

Làng Hoctung nằm cách Nivannaa-Tracbolai không xa. Buổi trưa oi nồng làng hoàn toàn yên tĩnh. Mọi người đều đã ẩn vào nhà và nghỉ ngơi, chờ cho qua cơn nóng. Chỉ trong một hẻm nhỏ lại vang lên tiếng đùa giỡn của trẻ con.

Hai đứa bé đang ngồi chơi dưới bóng cây seiba khổng lồ bên cạnh ngôi nhà một nông dân. Thoáng nhìn chúng không giống nhau, nhưng chúng có những đường nét chung gì đó rất khó giải thích. Đứa lớn khoảng mười tuổi, đứa thứ hai nhỏ hơn khoảng hai, ba tuổi. Thằng anh đang nặn đất sét thành hình cái đầu của đứa em, thỉnh thoảng lại đưa mắt nhìn em.

– Quay qua trái một chút, Shang! – Nhà nặn tượng tí hon ra lệnh.

– Ngồi yên em mệt lắm, Tug-Anseng, cho em nghỉ đi. – đứa em năn nỉ. – Em muốn chạy chơi! Em muốn thấy cái anh đã làm được, xem có giống em không?

– Một chút nữa thôi em à, chỉ chút xíu thôi… Anh xong ngay bây giờ và em sẽ thấy! – Tug-Anseng trả lời nhát gừng. Những ngón tay của nó nhanh nhẹn nắn cục đất mềm. Mải nói chuyện hai đứa trẻ không nhận thấy người đàn ông đang nhẹ nhàng bước trên cỏ mềm, dừng lại cách chúng không xa. Họ chăm chú quan sát chúng. Người lớn tuổi hơn, khoảng 28-30, nói với người cùng đi:

– Đó là Lem-Hoolom tương lai! Ta nói về thằng em. Còn thằng anh sẽ là nhà tạc tượng!

Người thứ hai, mặt như chim quắt nhỏ, kính cẩn trả lời:

– Ông luôn sáng suốt đến ngạc nhiên, thưa Anaib-Ungir.

Những dự đoán của ông nhất định sẽ đúng.

Họ đến gần bọn trẻ. Anaib-Ungir cố lấy giọng dịu dàng nói:

– Các cháu tên gì?

Bọn trẻ đứng dậy như bị gai đâm và quay lại. Thấy những người lạ quần áo sang trọng, chúng cúi đầu lễ phép:

– Thưa ông, cháu tên Tug-Anseng, – đứa lớn trả lời giọng run run, – còn em của cháu tên Shang.

– Những cái tên đẹp quá, – Anaib-Ungir nói giọng dịu dàng nhưng mắt ông vẫn lạnh lùng như cũ. – Cháu sẽ khỏe mạnh như gấu, còn em của cháu sẽ cân đối như cây cọ! Các cháu có những cái tên đẹp! Và tương lai của các cháu cũng sẽ đẹp tuyệt vời!

Khuôn mặt của bọn trẻ đỏ lên vì bối rối và vui sướng.

Không chỉ được người lớn mà còn là một đức ông không quen biết khen ngợi, quả là vinh dự!

– Ba mẹ của các cháu là ai?

– Chúng cháu từ tộc họ Caab, – Tug-Anseng trả lời, – mẹ của chúng cháu tên Osh-Tro, còn ba của chúng cháu tên Sanic là nông dân ở vùng này.

– Quả là hạnh phúc! – Anaib-Ungir thốt lên, ông quay về phía người cùng đi. – Ngay cả những cái tên cũng tạo nên may mắn!

– Vâng, đây là dấu hiệu vĩ đại! – Ông trả lời, kính cẩn cúi đầu.

– Chúc các cháu khỏe và may mắn, Tug-Anseng và Shang! Chúng ta sẽ còn gặp nhau, giờ thì tạm biệt! – AnaibUngir nói.

– Tạm biệt ông!

– Hãy lập tức báo cho ba mẹ các cháu biết là hôm nay các cháu được trò chuyện với thầy Trưởng tế của thần Tóc xanh vĩ đại, và thầy rất hài lòng vì ba mẹ các cháu có những đứa con ngoan, – người đi cùng với Anaib-Ungir nói thêm.

Tug-Anseng và Shang quì xuống, chúng lo sợ và kính cẩn nhìn những người lớn. Chúng sợ hãi vì vinh dự chưa từng có bỗng nhiên đến với chúng.

– Đi chơi đi các cháu, đi đi! – Thầy Trưởng tế khoát tay.

Vui mừng vì được phép, bọn trẻ đứng lên và biến mất vào cánh rừng bên cạnh, ở đó chúng lại thì thầm trò chuyện với nhau về những gì đã xảy ra. Chiếc đầu bằng đất sét nặn nằm trơ trên thảm cỏ.

Thầy Tư tế lặng lẽ nhìn theo bọn trẻ mất hút vào rừng. Sau đó thầy trợ tế Mishpitiacuc cúi xuống nhặt chiếc đầu đất sét lên.

– Giống lắm, – ông nhận xét, – thằng anh có năng khiếu nặn tượng.

– Còn một điều nữa, – Anaib-Ungir nói, – đôi tay cùng huyết thống sẽ dễ làm hơn!

Thầy Trưởng tế bước tiếp trên con đường làng, Mishpitiacuc quăng chiếc đầu đất sét và bước theo.

Buổi tối, bọn trẻ lo lắng và tranh nhau kể cho cha mẹ của chúng nghe về cuộc gặp gỡ bất ngờ. Những giọt nước mắt vui sướng lăn trên gò má của Osh-Tro.

– Có thể các con sẽ được hạnh phúc hơn mình. – Osh-Tro nói với niềm hy vọng mong manh. – Nếu thầy Trưởng tế của thần Tóc Xanh quan tâm đến chúng.

– Tất cả đều có thể, – Sanic trầm ngâm trả lời, – nhưng hiện nay bọn trẻ cần phải quên những gì đã xảy ra. Đó là điều nguy hiểm! Đừng nhắc lại những gì đã xảy ra hôm nay, chúng sẽ nhanh quên thôi. Còn nếu sẽ xảy ra thì đó là ý trời!

Các thầy Tư tế tiếp tục cuộc dạo chơi. Rời khỏi Hoctung, họ đi khá lâu theo con đường mòn quanh co giữa những cánh đồng đã gieo hạt, sau đó đi qua làng khác. Họ đi ngang qua một ngôi nhà đơn giản nhưng sạch sẽ. Một bé gái khoảng bốn tuổi đang chơi trước nhà, thấy Anaib-Ungir, bé vội vàng lao về phía người mẹ đang bận rộn bên bàn mài củ. Có lẽ bé sợ vẻ mặt và cách phục sức không bình thường của những người lạ.

Áp sát vào chiếc lưng đang cúi xuống của mẹ, bé gái khóc nấc lên.

– Khẽ chứ, khẽ chứ Tiang! – Người mẹ vừa nói vừa âu yếm con. – Sao con khóc? Sao con gái yêu của mẹ lại sợ?

Tiang chỉ nín khóc và hết hoảng hốt khi hình dáng cao lớn của thầy Trưởng tế đã khuất.

Đêm đó Anaib-Ungir thấy giấc mơ kỳ lạ: một bé gái nhỏ ngồi trên ngực ông, cổ ông bị đôi tay bé nhỏ của em bóp chặt đến mức ông bắt đầu thở khò khè và thấy ngợp.

Anaib-Ungir thức dậy, uống nước, đi lại một lát trong phòng rồi nằm xuống, ông nhanh chóng thiếp đi.

Hôm sau ông hoàn toàn quên cơn ác mộng kỳ lạ.

2, Mười năm sau

Các vùng ngoại vi Sao-Lorenso. Mexico.

Thời gian gần như là điều quan trọng nhất trong những gì mà con người có được.

Thời gian trôi vùn vụt như vô cùng hối hả và không chút xót thương.

Con người bất lực khi muốn dừng bước thời gian dù chỉ trong giây lát. Nhưng con người cũng có quyền lực tối thượng đối với thời gian, đó là lấp đầy nó bằng sức lao động của mình. Vì mọi hình thức lao động sáng tạo chính là chiến thắng sự lãng quên và cũng là chiến thắng đối với vực thẳm thời gian.

Bản thảo, tranh, tượng, âm nhạc, nhà cửa, bản vẽ, máy móc – đó là sự cô đọng của ý nghĩ và cảm xúc, đó là một phần của dấu ấn thời gian, là sự khắc phục dòng thời gian khó hiểu.

Đối với con người, thời gian chuyển động không đều. Có những giây phút mà ta cảm thấy thời gian trôi chậm chạp và đông lại như thỏi nhựa thông đặc. Có những lúc, thời gian trôi nhanh như khói bay theo gió, tan biến như hơi thở trong băng giá. Thời gian trôi nhanh khi ta hạnh phúc nhưng lại lê lết khi ta bất hạnh.

Nhận thức của loài người về khái niệm thời gian là thành quả của trí tuệ vĩ đại. Lúc đầu nhận thức đó rời rạc, dè dặt – ngày rồi đêm, đêm rồi lại ngày, – thông qua những mốc, những hiện tượng có chu kỳ, bắt đầu từ mùa và kết thúc là vũ trụ. Hiện tượng này làm loài người nhận thức được những vấn đề mấu chốt, từ sự phát triển của cá nhân con người đến toàn bộ vũ trụ mênh mông. Học thuyết về sự thay đổi cần thiết của hình thái xã hội và giả thuyết về vũ trụ giãn nở hoàn toàn xa lạ đối với những người ở thời kỳ đồ đá cũ, họ là những người đầu tiên suy nghĩ về khái niệm thời gian. Nhưng con đường tri thức lắm chông gai đó, con người đã mắc không ít sai lầm. Chúng ta sẽ thấy điều này trong câu chuyện sau.

Thời gian vô hình bay qua kinh thành NivannaaTracbolai. Ngày đêm và bốn mùa đều đặn tiếp nối nhau. Cây nở hoa, kết trái, dâng hạt cho mặt đất đầy khát vọng, rồi chìm vào tĩnh lặng và lại nở đầy hoa. Người nông dân lao động trên đồng ruộng, thợ thủ công trong các xưởng, các lãnh chúa quản lý nông dân và dự yến tiệc trong cung điện, các thầy Tư tế cầu khấn thần linh và theo dõi việc thực hiện những nghi lễ cần thiết… Sự việc luôn diễn ra như vậy và mãi mãi sẽ như vậy… Đôi khi những bất hạnh bất ngờ xảy đến cắt đứt sự đều đặn của cuộc sống, nhưng điều này lại càng khẳng định thêm sự vô thường của cuộc sống.

Cùng với thời gian, mỗi ngày, mỗi đêm lại có những biến đổi nhỏ bé, vô hình. Chúng tích tụ và dần dần lộ ra. Người già mất đi, nhưng họ không tin và không hiểu là mình đã già. Trẻ con được sinh ra và lớn lên, trưởng thành.

Mười năm qua đã có nhiều thay đổi trong cuộc sống của Shang, Tug-Anseng và Tiang. Sanic mất đi mà vẫn chưa được nhìn thấy con mình hạnh phúc. Hai năm sau cái chết bất ngờ của Sanic, lời tiên đoán của thầy Trưởng tế đền thờ thần Tóc xanh bắt đầu thành sự thật. Thầy trưởng quản điêu khắc của kinh thành tự tìm đến nhà Tug-Anseng và nói rằng, theo lệnh bề trên cậu bé sẽ được học nghệ thuật điêu khắc. Từ đó về sau Osh-Tro và Shang ít được gặp TugAnseng: cậu bé sống trong khu vực khác của thành phố rộng lớn và ít khi được về thăm gia đình.

Shang tròn 18 tuổi, chàng đã nhận lãnh những phép thánh cần thiết nhưng đơn giản để trở thành người nông dân, và làm việc trên đồng ruộng như cha chàng.

Cuộc sống của Anaib-Ungir có nhiều biến đổi: ông trở thành Thượng tế của kinh thành Nivannaa-Tracbolai, chức sắc tôn giáo cao nhất vương quốc. Ông béo ra và ánh mắt càng lạnh lùng hơn, tàn nhẫn hơn. Giờ đây ông hầu như không ra khỏi thành Thượng, mặc dù biết rõ mọi việc ở khắp nơi. Nếu phải ra khỏi thành, ông ngồi trên chiếc kiệu lộng lẫy do những nô lệ khiêng. Anaib-Ungir thấy hạnh phúc vì mọi người sợ ông. Mishpitiacuc vẫn là người thân cận nhất của Anaib-Ungir.

Những lãnh chúa mới, Tư tế mới, thay vào chỗ những người đã mất. Tumeh-Sahing được chọn làm trưởng tế của thần Tâm đất – vị thần ghê sợ của âm phủ, động đất và núi lửa. Ông nổi tiếng là người sùng tín, khắc nghiệt và nghiêm túc trong việc thực hiện các lễ nghi.

Kinh thành Nivannaa-Tracbolai phát triển. Những cung điện tráng lệ nguy nga, kiêu hãnh vượt lên trên những nền nhà cũ mà Quốc vương đã khuyến khích xây dựng.

Được mùa liên tục. Thuế nộp cho các lãnh chúa đầy đủ, kho lẫm đầy ắp. Thương mại sầm uất. Những đoàn thồ hàng từ kinh thành tỏa đi các nước xa xôi. Một, hai năm sau họ trở về, mang theo những loại hàng quí hiếm: đá quí, hương liệu và quả tiên cacao, loại quả làm ra thứ nước uống thần diệu tăng lực cho các lãnh chúa.

Tiang gần như là cô gái trưởng thành, nàng 15 tuổi. Giống như cái tên của mình, Tiang lớn lên mảnh mai như cây thông non. Trong thời gian này, do bị bệnh đường ruột cấp tính nên ba mẹ nàng và cả đứa em trai mới chập chững biết đi đều qua đời. Một người bà con xa đưa Tiang về nuôi. Đó là chú Maash, một người đàn ông góa vợ suốt đời cau có và là cha của hai đứa trẻ.

Tiang bận rộn suốt ngày, cuộc sống của nàng không có niềm vui.

Nhưng đã đến lúc chúng ta tạm biệt vương quốc Olmec, hoặc như người Olmec gọi đó là vùng Đất Đỏ. Chúng ta vượt Đại Tây dương và Địa Trung hải, đến đất nước Ai Cập cổ – Kemt, có nghĩa là Đất Đen. Những sợi chỉ ngẫu nhiên kỳ lạ, mà cũng có thể là định mệnh, đã một lần liên kết cuộc sống của cư dân vùng đất Kemt – cư dân của lưu vực sông Nil, với vùng đất Olmec xa xôi.

Khác với đất nước Olmec non trẻ, thời đó Ai Cập là một quốc gia thống nhất đã hơn 2.000 năm. Trong suốt quá trình lịch sử lâu dài, vùng đất Kemt đã trải qua những giai đoạn thăng tiến, những thời kỳ sụp đổ, những cuộc bạo loạn của giới quí tộc, những cuộc khởi nghĩa của nhân dân bị đàn áp dã man. Lúc đó, Ai Cập bị chia thành hai đế quốc độc lập: Ai Cập Thượng có kinh đô ở thành Fiva cổ và Ai Cập Hạ do pharaon Nesubanebjed cai trị ở thành Tanis.