Chương 5 Những mỏ neo trong cuộc sống

Phần mở đầu

Bạn đã bao giờ nghe một đoạn nhạc hay ngửi thấy một mùi hương đặc biệt khiến bạn nhớ ngay đến khoảng thời gian hoặc sự kiện cụ thề nào đó? Kiều trải nghiệm này được gọi là "mỏ neo". Nó có thề đưa ta quay trở về ký ức của nhiều năm trước, như thề sự việc chỉ mới xảy ra ngày hôm qua. Thật là một khả năng tuyệt vời! Song hãy hết sức cẩn thận, bởi vì nếu "điềm neo đậu" có thề giúp bạn sống lại với những kỷ niệm vui vẻ, tích cực, thì nó cũng dậy lên trong lòng bạn những trải nghiệm đau buồn, tiêu cực.

Hãy cùng xem xét một vài ví dụ dưới đây:

Tôi không hút thuốc lá nên chỉ cần nhìn thấy ai đó hút thuốc, nhất là khi họ đứng gần tôi, cảnh tượng ấy sẽ khơi dậy trong tôi phản ứng tiêu cực. Thậm chí trong lúc viết ra những dòng chữ này, mặt mày tôi nhăn nhó lại và cảm thấy khó thở dù hiện không có ai đang hút thuốc trong bán kính 50 thước cách chỗ tôi ngồi. Đó chính là sức mạnh của "điềm neo đậu"!

Mặt khác, nếu muốn được tĩnh tại và bình yên trở lại, tôi chỉ việc tưởng tượng mình đang ngồi trong một khu vườn yên tĩnh và xanh mát. Thế là vẻ mặt nhăn nhó khó chịu kia sẽ biến mất ngay lập tức.

Hè năm ngoái, lần đầu tiên trong đời, tôi tham gia hát trong một đội hợp xướng biều diễn tại nơi công cộng. Thật là một trải nghiệm tuyệt vời! (Vì suốt 50 năm qua, tôi đã tin rằng mình không thề hát được. Tôi sẽ trình bày rõ đầu đuôi cớ sự cho bạn hiều ở chương 13). Tôi cất cao giọng thề hiện ca khúc Oklahoma cùng với 30 người khác. Lúc này, tôi đang mỉm cười khi nghĩ về sự kiện đó.

Còn loại nhạc pop ầm ĩ với chất giọng khàn khàn - Không phải loại nhạc tôi yêu thích! - khiến tôi nhớ lại những quan điềm bất đồng với bọn trẻ nhà tôi về thị hiếu âm nhạc.

Cảm giác cát dính ở chân sẽ đưa bạn trở về với ký ức tuổi thơ đầy hạnh phúc, được nô đùa trên bãi biền. Đây cũng có thề là một "điềm neo đậu" đa giác quan, vì trong đó có cả tiếng chim hải âu, ánh nắng mặt trời, đám trẻ đùa vui trên bãi biền, âm thanh của tiếng sóng vỗ, vị mằn mặn của muối biền và mùi rong biền, v.v. Tôi có một bức ảnh chụp bãi biền treo trong phòng làm việc và chỉ cần nhìn nó thôi tôi đã có cảm giác cát đang xôn xao ngay dưới chân mình - hãy đoán xem, tôi lại đang mỉm cười đây!

Trong khi đó, một số thứ như giun, rắn, nhện,... có thề đưa bạn trở về với những ký ức không vui hoặc đáng sợ. Vừa nghĩ đến tiếng móng tay cào trên tấm bảng đen (một "điềm neo đậu" thuộc âm thanh và cảm giác) thì kỷ niệm không vui trong lớp học năm tôi 13 tuổi lại ùa về.

Trở lại với chuyện hút thuốc. Mùi khói thuốc (nhất là mùi của chiếc gạt tàn thuốc lâu ngày) khiến tôi cảm thấy thật khó chịu, và tôi sẽ tìm cách "tẩu thoát" khỏi nơi đó càng nhanh càng tốt! Tuy nhiên, một "mỏ neo" tích cực như mùi thơm thức ăn lại khiến tôi liên tưởng đến những món ăn mẹ nấu, và tôi liền mon men vào bếp.

Vị giác cũng là một yếu tố kích thích mạnh mẽ đối với các "mỏ neo". Hãy nghĩ về món ăn bạn thật sự yêu thích và nỗi bứt rứt khó chịu khi phải ngưng sù dụng nó. Còn những món bạn không thích thì sao? Liệu thức ăn có thề khiến bạn nhớ về một sự kiện hay

một khoảnh khắc đặc biệt nào đó không? Những bữa ăn trong căn-tin trường thì sao? Nhân tiện, cũng xin thú nhận là tôi không thích món trứng vì một kỷ niệm không vui thời thơ ấu.

Cách sử dụng kỹ thuật “mỏ neo”

"Mỏ neo" là một tác nhân kích thích ký ức - có thề tích cực hoặc tiêu cực. Tôi đã từng kèm cặp về kinh doanh cho một khách hàng. Lĩnh vực kinh doanh của anh ta là một môi trường đầy thử thách, đôi khi anh cảm thấy rất mệt mỏi sau cuộc thương thảo dài lê thê. Đề chuyền đổi tâm trạng của vị khách hàng này, tôi chỉ hỏi anh ta có thường đi chèo thuyền vào cuối tuần không. Như được "gãi" đúng chỗ, tâm trạng của anh liền thay đổi ngay lập tức. Anh mỉm cười, trông thật thoải mái, thư giãn và thích thú kề về trải nghiệm gần nhất của mình - giống như anh ta đang sống lại với khoảnh khắc đó và quên đi những mối bận tâm của công việc hiện tại.

Nếu bạn muốn thoát khỏi trạng thái này đề chuyền sang trạng thái khác (như từ buồn bực sang thư giãn), hãy cầu viện một "mỏ neo" tích cực. Tôi không biết "mỏ neo" nào sẽ phù hợp với bạn nên cứ thử nghiệm trước. Hãy chuẩn bị sân cho mình một số "mỏ neo" đề lựa chọn: những bức tranh trên tường, loại âm nhạc mà bạn yêu thích, những vật nào đó bạn có thề cầm nắm, mùi hương nước hoa thoang thoảng...

Một kỹ thuật NLP khác đề thay đổi những điều không mong muốn là sử dụng những hình ảnh trực quan trên "màn hình tâm trí". Giả dụ như bạn đang trong tâm trạng không vui (tiêu cực), hãy hình dung nó như một hình ảnh trên màn hình máy tính. Chỉ cần nhấn vào nút thu nhỏ ( _ ), nó sẽ biến mất khỏi "màn hình" ngay tức thì. Tiếp theo, hãy nhấp chọn nút phóng to (g) một số "mỏ neo" đang ở chế độ thu nhỏ (_). Tâm trí là chiếc "màn hình" diệu kỳ cho phép bạn chiếu lên đó nhiều hình ảnh đa giác quan như thính giác, xúc giác, khứu giác, vị giác cũng như thị giác! Đó là cách thay thế "mỏ neo" tiêu cực bằng "mỏ neo" tích cực. Bạn có thề lặp lại cách làm này nhiều lần đề nó thực sự phát huy tác dụng.

Suy nghĩ cuối cùng

Tôi vừa có một tiếng đồng hồ đề xem ti-vi thư giãn sau một ngày làm việc vất vả và thưởng thức chương trình Mediterranean Escapes của đầu bếp nổi tiếng Rick Stein. Cảnh cuối cùng đã đưa ông trở lại Cornwall(*) và đang chế biến món tagine, một món ăn Ma-rốc. Khi đang chuẩn bị món ăn, ông mỉm cười và nói rằng hình ảnh và mùi thức ăn làm ông lập tức nhớ đến Ma-rốc...

(*) Cornwall là một trong những hạt ở Tây Nam nước Anh.

Chương 6 Các quan điểm khác nhau

Phần mở đầu

Bạn đã bao giờ có những suy nghĩ như thế này chưa?

■ "Sao họ không hiểu tôi?"

■ "Sao họ không chịu lâng nghe?"

■ "Họ bị nặng tai à?"

■ "Đó không phái là điều tôi muốn nói."

Bạn có nhớ điều gì đại loại như thế không? Bạn có tự hỏi họ đang nghĩ gì? Điều gì đang diễn ra trong đầu họ? Nếu bạn có được tầm nhìn khác, quan điềm khác, đây có thề sẽ là một công cụ vô cùng mạnh mẽ trong "bộ công cụ NLP" đề bạn sử dụng khi giao tiếp với mọi người.

■ Chẳng phải sẽ tốt biết bao khi có được một cuộc đối thoại hai chiều mà mỗi bên đều cảm thấy quan điềm của mình đang được lắng nghe?

■ Chẳng phải sẽ rất dễ chịu khi tránh được các "giả định" về những điều bạn cho rằng mình đã nghe thấy hay những điều mà người khác muốn nói?

■ Chẳng phải sẽ tốt biết bao nếu các mối quan hệ có thề được cải thiện và trở nên đáng tin cậy, ngay cả với những "người khó tính"?

Cách thức thực hiện điều này chính là điềm khởi đầu của nhiều quy trình giao tiếp và gây ảnh hưởng.

Phương pháp tư duy theo cả hai quan điểm

Hãy nhớ lại cuộc đối thoại vào lần gần đây nhất đã không diễn ra thuận lợi như bạn mong muốn - có thề là cuộc trao đổi về công việc hay là vấn đề thuộc về đời sống cá nhân.

Nếu đó là cuộc đối thoại tại bàn, hãy ngồi xuống một chiếc bàn trống và hình dung người kia đang ngồi ở ghế đối diện. Giờ thì lần lượt nhớ lại diễn biến của cuộc đối thoại. Bối cảnh lúc đó như thế nào? Bạn đã nói gì? Bạn đã nói như thế nào? Lúc đó bạn cảm thấy thế nào? Người kia đối đáp ra sao? Cách bạn phản ứng với những điều họ nói? Tình hình như thế nào vào cuối buổi đối thoại?

Giờ bạn hãy đứng lên, đi vòng qua và ngồi vào ghế của người kia - người mà bạn tưởng tượng lúc nãy - đề nhìn đối diện với chiếc ghế trống, chỗ bạn vừa mới ngồi. Hãy ngồi đúng với tư thế người kia đã ngồi trong suốt buổi nói chuyện cùng bạn. Đặt mình vào vị trí của họ càng chi tiết càng tốt: cách họ ngồi, vẻ mặt của họ và kề cả cảm nhận của họ. Giờ thì bắt đầu nhớ lại cuộc đối thoại từ quan điềm của họ. Họ nói như thế nào? Họ nghe được điều gì? Họ nhìn thấy điều gì? Nó khiến họ cảm thấy thế nào? Họ ứng đáp ra sao với điều này?

Khi bạn nghĩ rằng mình đã làm tốt vai trò đó, hãy đứng dậy và đi vòng qua một bên. Bước lùi ra xa một chút đề bạn có thề nhìn thấy hai chiếc ghế trống. Giờ tưởng tượng rằng bạn là người quan sát trung lập trong suốt thời gian diễn ra cuộc đối thoại. Bạn đã nhìn thấy, nghe thấy điều gì? Điều gì đang diễn ra giữa hai người này? Bạn nghĩ hai bên sẽ cảm thấy thế nào sau cuộc đối thoại?

Tôi thường hay sử dụng ví dụ này trong các khóa đào tạo về nghệ thuật giao tiếp. Mọi người đều nhận thấy nó có tác động mạnh mẽ, đặc biệt khi họ giữ vai trò là người quan sát.

Hy vọng bạn sẽ nhận ra rằng đôi khi chúng ta có khuynh hướng chỉ nhìn nhận sự việc từ quan điềm chủ quan của cá nhân mình. Dành chút thời gian đề suy nghĩ theo quan điềm của người khác sẽ tạo ra sự khác biệt rõ rệt trong cách tiếp cận tình huống và có thề làm cho cuộc đối thoại diễn tiến êm đẹp hơn rất nhiều, cũng như các bên đối thoại sẽ dễ dàng đi đến thống nhất, chấp nhận một kết quả chung.

Đồng hồ đo mức độ quan tâm bản thân (Stuffometer) Một từ mới! Một ý tưởng mới!

Đây là một công cụ thề hiện mức độ chú tâm của bạn vào những sự việc của riêng cá nhân bạn hoặc của người khác.

CHUYỆN CỦA TÔI + CHUYỆN CỦA HỌ = 100%

Kim đồng hồ chỉ ở vạch 0%, nghĩa là bạn hoàn toàn tập trung vào người kia và bỏ bê bản thân (điều này rất ít khi xảy ra); còn khi kim đồng hồ chỉ ở vạch 100%, nghĩa là bạn chỉ biết quan tâm cho cá nhân mình, không thèm "đếm xỉa" đến người khác (trường hợp này là rất thường xuyên).

Do đó, hãy xem xét chỉ số hiền thị trên đồng hồ đo này trong bất kỳ cuộc đối thoại nào! Và lưu ý kiềm tra: ■ Có phải tôi vừa trình bày thành công quan điềm của mình?

■ Người kia có nắm bắt được ý của tôi hay không?

■ Họ có hiều không?

■ Tôi đã lắng nghe quan điềm của họ?

■ Tôi có ghi nhận quan điềm của họ không?

■ Tôi đã phản hồi như thế nào?

Hãy lấy ví dụ về người bán hàng đề minh họa. Một người bán hàng kém cỏi chỉ chăm chăm vào phần trình bày giới thiệu sản phẩm của mình mà không chịu lắng nghe ý kiến của khách hàng tiềm năng; vì thế kim "Đồng hồ đo mức độ quan tâm bản thân" sẽ dừng lại ở vạch 90%, tức là nghiêng nhiều về phần CHUYỆN CỦA TÔI (người bán hàng), còn CHUYỆN CỦA HỌ (khách hàng) chỉ ở mức 10% - lưu ý rằng hai con số này phải tạo thành tổng là 100%. Ngược lại, đối với một người bán hàng tài giỏi, phần CHUYỆN CỦA TÔI có thề ở mức 25% bởi vì anh ta quan tâm đến nhu cầu và ý kiến phản hồi của khách hàng nhiều hơn.

Tôi biết đây chỉ là ý tưởng, nhưng hãy hình dung ra chiếc đồng hồ như thế trong đầu bạn. Khoảng cách giữa vạch mốc 0% và kim đồng hồ là bao nhiêu? Đó có phải là chỉ số bạn mong muốn không?