PHẦN II. LÀM SAO ĐỂ TRỞ THÀNH NGƯỜI KHƠI NGUỒN SÁNG TẠO?

1. Giúp mọi người nghĩ tốt hơn về mình

Có ba lý do khiến cho việc giúp đỡ người khác nghĩ tốt hơn về bản thân trở nên cần thiết.

Thứ nhất, hình ảnh một người nghĩ về mình là yếu tố quan trọng duy nhất tạo nên thành công của họ.

Cá tính của họ, hành động của họ, cách họ hòa nhập với người khác, cách họ thể hiện bản thân trong công việc, cảm xúc của họ, niềm tin của họ, sự cống hiến của họ, khát vọng của họ, thậm chí cả tài năng và năng lực của họ, tất thảy đều phụ thuộc vào cách họ hình dung về bản thân.

Con người luôn hành xử theo hình ảnh mà họ tưởng tượng về bản thân.

Nếu họ nghĩ mình là kẻ thất bại, rất có thể họ sẽ thất bại.

Nếu họ nghĩ mình là người thành công, rất có thể họ sẽ thành công.

Hơn nữa, nếu họ nghĩ mình là người sáng tạo, là người đột phá về ý tưởng, rất có thể họ sẽ trở nên sáng tạo, và đột phá về ý tưởng.

Nhà thơ La Mã cổ đại Virgil đã nói: “Người ta có thể làm được mọi thứ, vì họ nghĩ rằng họ có thể làm được.” Và chân lý cơ bản về sức mạnh của hình ảnh bản thân này không chỉ đúng ở đất nước Hy Lạp 2000 năm trước mà vẫn còn giá trị trong kinh doanh ngày nay.

Nhà tâm lý học Walter Dill Scott từng viết: “Thành công hay thất bại trong kinh doanh phụ thuộc nhiều vào thái độ chứ không phải năng lực.”

Nói cách khác, thái độ là yếu tố quan trọng nhất.

Sự khác biệt giữa những người luôn bùng nổ ý tưởng và những người kém sáng tạo thực ra chẳng liên quan gì đến khả năng sáng tạo bẩm sinh. Tất cả chỉ do niềm tin vào bản thân, rằng họ cũng có thể tạo ra các ý tưởng.

Những người tin rằng mình làm được thì sẽ làm được. Những người tin rằng mình không làm được thì sẽ không làm được.

Điều này chỉ đơn giản như vậy và không còn gì phải thắc mắc thêm nữa.

Nếu bạn vẫn nghi ngờ điều đó, hãy thử tự hỏi bản thân xem, tại sao quá nhiều người tưởng như rất tài năng lại thất bại, và tại sao quá nhiều người tưởng như bất tài vô dụng lại thành công.

Vấn đề không phải ở việc họ là ai. Vấn đề ở chỗ họ nghĩ mình là ai.

Nguyên nhân thứ hai, là thứ mà William James đã từng gọi là “phát kiến vĩ đại nhất của thế hệ tôi”. Đó là gì?

“Con người có thể thay đổi cuộc sống của họ chỉ bằng cách thay đổi thái độ.”

Hoặc như cách diễn đạt của triết gia Pháp Jean Paul Sartre: “Mỗi con người chẳng là gì khác ngoài những gì tự bản thân họ tạo nên.”

Việc này cũng không cần phải tranh cãi nữa.

Vậy mà biết bao vị lãnh đạo vẫn không chịu hiểu điều này. Và một khi họ còn cố thủ, họ sẽ chẳng bao giờ trở thành người khơi nguồn sáng tạo được.

Bất chấp những bằng chứng mà các bậc phụ huynh, các vị mục sư, bác sỹ, các nhà hiền triết, nhà tâm lý, các thầy, cô giáo và các chuyên gia trị liệu, cùng hàng trăm cuốn sách viết về thay đổi bản thân đưa ra, họ vẫn cứ chối từ ý niệm rằng hình ảnh bản thân của cùng một người có thể thay đổi.

Họ thừa nhận rằng “Lòng người phản ánh con người”. Thế nhưng dường như họ vẫn cứ nghĩ rằng, cho dù một người có nghĩ thế nào về bản thân đi nữa, anh ta vẫn là anh ta mà thôi.

Sai hoàn toàn. Anh ta sẽ trở thành con người khác.

Hoặc có lẽ họ nghĩ rằng anh ta không thể hình dung khác về bản thân được, rằng cách anh ta nghĩ ngày hôm nay sẽ mãi mãi không đổi.

Họ đã nhầm. Anh ta hoàn toàn có thể nghĩ khác đi.

Ngày nay, tất cả mọi người đều công nhận rằng trí tuệ có thể thay đổi cách vận hành của cả cơ thể. Bằng chứng thì quá đơn giản và không thể kể hết.

Những kẻ nghiện ma túy có thể hút giả dược mà không thấy những triệu chứng tái nghiện, những người bị dị ứng hắt hơi cả khi nhìn thấy hoa nhựa, những đứa trẻ không có tình thương chậm phát triển về thể chất, các bệnh nhân đã được thôi miên có thể trải qua cuộc phẫu thuật mà không cần tiêm thuốc giảm đau, con người có thể tự hạ huyết áp và nhịp tim bằng quyết tâm, bệnh nhân ung thư có thể tự thuyên giảm bệnh, những người bại liệt hoàn toàn khỏi bệnh sau khi hành hương tới Lourdes … Những ví dụ như thế nhiều vô kể.

Nhưng việc chấp nhận ý niệm rằng tâm trí có thể thay đổi cả một con người là một bước nhảy lớn, một bước nhảy khổng lồ, thậm chí có thể nói là bước nhảy vọt vĩ đại.

Tất cả những gì tôi muốn bạn chấp nhận chỉ là một bước nhảy nhỏ xíu thôi, đó là: tâm trí có thể thay đổi tâm trí.

Thực tế, nếu bạn trở thành một người khơi nguồn sáng tạo, bạn nhất định phải chấp nhận rằng những người làm việc cùng bạn có thể và cần phải thay đổi.

Bằng không, bạn sẽ chịu thảm cảnh khi lãnh đạo một công ty trì trệ, không thể nào phát triển, một công ty mà cuối cùng sẽ trở lại vạch xuất phát ở đáy vực.

Nguyên nhân thứ ba là, ở vị trí người khơi nguồn sáng tạo, bạn có thể giúp những người khác thay đổi thái độ của họ.

Thực ra, đây là nhiệm vụ hàng đầu của bạn –

Giúp mọi người nghĩ tốt hơn về bản thân

Giúp họ nâng cao hình ảnh bản thân.

Bạn nên thực hiện điều đó không phải bằng cách ra lệnh mà là tái tạo, không phải định hướng mà là giải phóng, không phải lãnh đạo mà bằng cách châm ngòi cho sáng tạo.

Tôi sẽ kể cho bạn một câu chuyện khi tôi còn làm việc tại Foote, Cone & Belding, ở Los Angeles, với tư cách nhân viên viết quảng cáo. Tôi có một người đồng nghiệp tên là Glenn. Anh ta lớn tuổi hơn tôi, có một trái tim nồng ấm và khi dồn hết tâm sức làm việc anh ta là một cây bút cừ khôi. Nhưng rất tiếc anh ta đã đánh mất điều đó. Anh ta say xỉn tối ngày và không làm được việc gì. Những ý tưởng quảng cáo của anh ta chẳng có gì mới mẻ, câu từ thì lê thê và rời rạc.

Tôi rời hãng quảng cáo đó cùng khoảng thời gian mà John O’Toole, một huyền thoại trong làng quảng cáo chuyển đến làm Giám đốc Sáng tạo của công ty. Hai năm sau, John được thăng chức làm Giám đốc Sáng tạo của Foote Cone ở Chicago và tôi quay trở lại, thay thế vị trí của ông ở Los Angeles. Tôi thấy rằng Glenn vẫn còn ở đó. Nhưng, thật bất ngờ, đó là một Glenn cực kỳ xuất chúng, không còn là anh chàng bê tha ngày nào. Ngay từ ngày đầu tiên tôi giữ vị trí Giám đốc Sáng tạo, anh ta đã đưa ra những ý tưởng tuyệt vời, viết lách rất tốt, và không uống một giọt rượu nào.

Tôi gọi điện cho John và hỏi xem chuyện gì đã xảy ra.

Ông nói: “Chà, tôi biết Glenn là một cây bút cừ. Anh ta chỉ mất tự tin thôi. Vậy nên tôi nói với anh ta rằng tôi nghĩ anh ta là cây bút tuyệt vời nhất tôi từng biết, rồi hỏi xem anh ta có thể biên tập lại những gì tôi đã viết không. Tất cả các mẫu quảng cáo, các bản ghi nhớ, các đề nghị hợp tác, thư từ, tôi đều đưa cho Glenn xem trước tiên và nhờ anh ta giúp tôi sửa lại chúng. Anh ta lấy lại phong độ trước kia chỉ sau một tháng.”

John đã phục hồi, giải phóng và khơi nguồn sáng tạo.

Một khi bạn chấp nhận rằng đó là nhiệm vụ của một người khơi nguồn sáng tạo, nó sẽ khiến công việc của bạn tỏa sáng – những người bạn tuyển dụng, môi trường làm việc mà bạn tạo ra, những đường lối mà bạn hoạch định, cách bạn hướng dẫn người khác, cách bạn tạo dựng công ty, những hệ thống, quy trình, cách bạn đối xử với mọi người, chương trình đào tạo của bạn, những khách hàng tiềm năng, mục tiêu sản phẩm và dịch vụ của bạn. Tất cả mọi thứ.

Công ty cũng chỉ là một phương tiện để bạn đạt được mục đích của mình.

Rốt cuộc, bản thân công ty không có những mục tiêu riêng. Nó chỉ là hình ảnh phản chiếu của chính bạn và những người cùng xây dựng và điều hành nó. Mục tiêu của công ty chính là mục tiêu của bạn.

Một khi đã chấp nhận rằng mục tiêu hàng đầu của bạn là giúp mọi người nghĩ tốt hơn về bản thân mình, để truyền cảm hứng, giải phóng và tái tạo – bạn cần phải chấp nhận rằng mục tiêu hàng đầu của công ty không thể là kiếm nhiều tiền hơn, tạo ra sản phẩm tốt hơn, công việc tốt hơn, hay dịch vụ tốt hơn.

Hãy coi mục tiêu hàng đầu của công ty là mục tiêu hàng đầu của bạn, đó là: giúp mọi người nghĩ tốt hơn về bản thân và tạo ra một môi trường kích thích, giải phóng và bùng nổ ý tưởng.

Một khi mục tiêu này được đưa lên hàng đầu, các mục tiêu truyền thống khác như dịch vụ tốt hơn, kiếm tiền nhiều hơn và sản phẩm tốt hơn cũng sẽ tự nhiên mà đến. Bởi khi bạn đạt được mục tiêu, những người làm việc cùng bạn sẽ sáng tạo ra nhiều ý tưởng về sản phẩm và dịch vụ tốt hơn, sẽ làm việc nhanh chóng và hiệu quả hơn.

Thế thì, chắc hẳn bạn đang tự hỏi: phải làm gì để tạo ra được môi trường làm việc như thế?

2. Tạo môi trường làm việc vui vẻ

Nếu bạn muốn mọi người nghĩ tốt hơn về bản thân, môi trường làm việc cần trở nên thân thiện thay vì thù địch, cởi mở thay vì khép kín, khuyến khích thay vì làm nản lòng, thoải mái thay vì cứng nhắc, hòa đồng thay vì chia rẽ – tất cả những thứ mà các cuốn sách về nghệ thuật lãnh đạo và sử dụng quyền lực tán thành.

Nhưng không dừng lại ở đó.

Nếu bạn muốn ý tưởng đơm hoa kết trái, công ty bạn phải vui vẻ.

“Hãy khiến cho mọi người ở công ty thật vui vẻ. Khi không vui vẻ, họ chẳng bao giờ tạo ra được quảng cáo nào thú vị cả. Hãy để tiếng cười xóa đi sự khô khan. Hãy khuyến khích sự phấn chấn,” “cha đẻ của ngành quảng cáo” David Ogilvy đã khuyên như vậy.

Lời khuyên này không chỉ dành cho các công ty quảng cáo và các sản phẩm quảng cáo, mà còn dành cho rất nhiều lĩnh vực kinh doanh khác, với bất cứ sản phẩm hay dịch vụ nào. Bạn có thể thấy một sự thật là:

Trong công việc, những người cảm thấy vui vẻ sẽ luôn làm tốt hơn.

Thomas J. Peters - nhà tư tưởng về kinh doanh có ảnh hưởng bậc nhất trong thời đại chúng ta cũng từng nói: “Điều kiện tiên quyết của bất cứ ngành kinh doanh nào là không được tẻ nhạt hay chán ngắt. Nó phải vui vẻ. Nếu không, có nghĩa là bạn đang lãng phí đời mình.”

Phải nói rằng cả Ogilvy lẫn Peters, chẳng ai băn khoăn xem điều gì quan trọng hơn – hoàn thành tốt công việc hay vui vẻ. Họ luôn để vui vẻ đứng hàng đầu.

“Nếu bạn hỏi mục đích hàng đầu của công ty chúng tôi là gì,” Ogilvy nói, “tôi sẽ trả lời rằng : đó không phải là việc tạo ra lợi nhuận tối đa cho các cổ đông mà là điều hành công ty sao cho tất cả nhân viên đều cảm thấy hạnh phúc. Tất cả mọi thứ khác đều theo đó mà sinh ra, từ sản phẩm tốt cho tới dịch vụ chăm sóc khách hàng chu đáo.”

Kinh nghiệm của tôi cũng mách bảo những điều tương tự như Ogilvy nói. Người ta làm việc tốt vì họ cảm thấy vui vẻ và hạnh phúc, chứ không phải điều ngược lại.

Ai cũng phải công nhận rằng dù họ có ý thức được việc hoàn thành nhiệm vụ, cảm thấy hài lòng và mãn nguyện với thành quả đạt được đi nữa; nhưng với những cây bút và Giám đốc Mỹ thuật trong các hãng quảng cáo tôi từng làm việc, những cảm giác đó chẳng đảm bảo sẽ giúp họ gánh vác được nhiệm vụ tiếp theo hoặc tiếp theo nữa.

Nhưng niềm vui lại làm được điều đó.

Cũng giống như sự nhiệt tình, niềm vui rất dễ lan tỏa và tạo ra hiệu ứng bóng tuyết, liên tục tạo ra những sản phẩm ngày càng tốt hơn trong toàn công ty.

Điều này đã được kiểm chứng từ những ngày đầu lập nghiệp của tôi.

Khi tôi mới bước chân vào ngành quảng cáo, những người viết quảng cáo và Giám đốc Mỹ thuật đều ăn mặc theo kiểu của các nhân viên công sở – đàn ông thì đóng bộ com-lê cà vạt, còn phụ nữ thì váy đầm hoặc bộ đồ công sở.

Nhưng vào cuối thập niên 1960, mọi chuyện đã thay đổi. Mọi người chuyển sang mặc áo len dài tay, quần jeans, áo phông và đi giày thể thao. Ngày đó, tôi đang điều hành một Phòng sáng tạo. Có một phóng viên tờ báo Los Angeles đã hỏi tôi nghĩ gì khi mọi người đi làm với trang phục như thế.

Tôi trả lời: “Dù họ có mặc đồ ngủ đi làm thì tôi cũng chẳng bận tâm, miễn là họ làm việc tốt.”

Quả đúng như dự đoán. Một ngày sau khi bài phỏng vấn đó được đưa lên mặt báo, cả phòng tôi đi làm trong bộ đồ ngủ. Chuyện này thật vui nhộn hết sức! Cả văn phòng rộn ràng trong niềm vui và tiếng cười.

Quan trọng hơn thế, ngày hôm đó và cả những tuần lễ sau, chúng tôi làm việc hiệu quả hơn lúc nào hết. Mọi người đều hứng khởi và công việc trở nên suôn sẻ hơn rất nhiều.

Thêm một lần nữa, tôi xin nhấn mạnh về mối quan hệ nhân quả này: Niềm vui đến trước, hiệu quả công việc sẽ theo sau. Niềm vui sẽ giải phóng sự sáng tạo. Đó là một hạt giống gieo mầm cho ý tưởng.

Thực tế, điều quan trọng nhất với một người khơi nguồn sáng tạo là tạo ra một môi trường như thế, nơi mọi người cảm thấy phấn chấn mỗi ngày làm việc, nơi ấm áp tình bạn bè, tình đồng nghiệp, nơi mọi người dồn sức cho công việc của mình bằng tất cả sự hăng hái và tự tin, nơi mọi người yêu quý nhau, nơi họ thấy mình là một người cộng sự chứ không phải một nhân viên chịu lép vế. Tóm lại, đó là nơi làm việc thật vui vẻ.

Khi bạn tạo được môi trường đó, công việc sẽ không còn trì trệ nữa mà tiến triển rất dễ dàng, tự nhiên, kết quả thu được cũng rất tuyệt vời, nhờ những giải pháp mới mẻ và thông minh hơn, dễ dàng và nhanh chóng hơn.

Trong cuốn 301 Ways to Have Fun at Work (Tạm dịch: 301 cách để có được niềm vui nơi công sở), Dave Hemsath và Leslie Yerkes cũng đồng tình với quan điểm này của tôi. Họ khẳng định: “Chúng tôi tin rằng niềm vui nơi công sở chính là yếu tố quan trọng bậc nhất để tạo nên một tổ chức hiệu quả và thành công. Chúng tôi nhận ra mối liên hệ trực tiếp giữa niềm vui nơi công sở với sự sáng tạo, năng suất, tinh thần, sự thỏa mãn, sự tâm huyết của nhân viên với chất lượng của dịch vụ khách hàng và rất nhiều yếu tố khác để làm nên sự thành bại của một doanh nghiệp.”

Triết gia Alan Watts cũng cho rằng: “Đừng tạo ra sự khác biệt giữa làm việc và vui chơi. Cũng đừng để một phút phải nghĩ rằng bạn phải hoàn toàn nghiêm túc trong công việc.”

***

Tiếp theo, tôi sẽ đưa ra một số gợi ý giúp những người làm việc cùng bạn tin vào chính mình và bạn tạo ra môi trường làm việc khuyến khích niềm tin đó – giúp họ có nhiều ý tưởng tốt hơn nữa.

Hãy cứ bỏ qua những gợi ý nào có vẻ không có lý hoặc không phù hợp với bạn.

Hãy là một người khơi nguồn sáng tạo theo cách riêng, không bắt chước ai cả. Hãy làm theo trực giác của bạn mách bảo chứ đừng theo ai khác.

Đó là bởi:

Thứ nhất, nếu bạn không thoải mái khi làm việc gì, nếu công việc với bạn không dễ dàng và tự nhiên, bạn sẽ không thể làm tốt việc đó. Và nếu bạn không làm tốt, có lẽ những lời khuyên ấy sẽ không còn tác dụng nữa, dù cho nó hữu ích đến mấy.

Thứ hai, khi bạn làm theo cách của người khác và thành công, bạn sẽ không bao giờ biết liệu mình có thể thành công nếu làm theo cách của mình hay không. Và nếu bạn thất bại cũng thế. Đó là tình cảnh thua trắng mọi bề.

Trái lại, khi bạn làm theo cách của mình thì bất chấp bạn thành công hay thất bại, bạn cũng là người chiến thắng, bởi bạn đã biết rằng chính mình làm nên sự thành bại đó.