TUẦN CUỐI CÙNG CỦA THÁNG MƯỜI NĂM 2003

Đằng sau mọi gia tài lớn, đều có một tội ác lớn.

Nếu Balzac bằng cách nào nào đó sống lại được để chứng kiến Mark Zuckerberg lao vào phòng ký túc xá ở Kirkland vào buổi tối vĩ đại đó vào tuần cuối cùng của tháng Mười năm 2003, ông đã phải sửa lại câu văn nổi tiếng của mình; bởi vì giây phút lịch sử đó, giây phút chắc chắn đã dẫn tới một trong những gia tài lớn nhất trong lịch sử hiện đại, không bắt đầu bằng một tội áù tính cả một trò chơi khăm ở trường đại học.

Nếu Balzac vừa mới sống lại đã có mặt ở đó, trong căn phòng ký túc thanh đạm, chật hẹp, ông đã có thể thấy Mark đi thẳng tới máy tính; không hề nghi ngờ gì, anh chàng đang tức giận, và mang theo vài lon bia Beck. Như thường lệ, có lẽ cậu đi đôi dép tông Adidas, và cái áo khoác có mũ. Chuyện cậu ghét bất kỳ loại giầy dép nào không phải loại dép tông là khá nổi tiếng, và một ngày cậu nhất quyết sẽ có vị thế để có thể thoải mái đi duy nhất loại dép đó.

Có lẽ Mark đã tợp một ngụm bia lớn, để vị đắng của nó ngấm sâu vào tận cổ họng, khi cậu ta gõ những ngón tay lên bàn phím laptop, nhẹ nhàng gọi cái máy thức dậy.

Từ hồi trung học, có thể nhận thấy rằng suy nghĩ của cậu dường như luôn trở nên rõ ràng hơn khi để nó thoát ra qua đôi tay. Với người đứng ngoài quan sát, mối quan hệ của cậu với máy tính dường như êm ả hơn nhiều bất kỳ mối quan hệ nào khác cậu từng có với bất kỳ ai ở thế giới bên ngoài. Cậu chưa từng hạnh phúc hơn khi nhìn qua hình phản chiếu của chính mình trong cái màn hình trong vắt đó. Có lẽ, sâu thẳm bên trong, điều đó có liên quan gì đó đến khả năng kiểm soát; với máy tính, Mark luôn ở vị thế kiểm soát. Hoặc có lẽ còn hơn thế, một tình trạng gần như cộng sinh đã nảy nở sau rất nhiều năm rèn luyện. Cách những ngón tay Mark chạm vào bàn phím: đây là nơi dành cho cậu. Đôi khi, dường như cậu cảm thấy đây là nơi duy nhất dành cho mình.

Buổi tối hôm đó, muộn hơn tám giờ một chút, cậu bắt đầu nhìn chằm chằm vào màn hình sáng trưng, những ngón tay tìm đến các phím thích hợp, mở ra một trang blog mới tinh – điều gì đó nhiều khả năng đã được lọc qua trí óc cậu trong vài ngày. Tâm trạng thất vọng – có lẽ do kết quả của buổi tối cậu vừa trải qua – dường như là sự thúc đẩy cuối cùng để tiến xa hơn nữa với ý tưởng đó, biến thóc thành gạo. Cậu bắt đầu với cái tít:

Harvard Face Mash/Quy trình.

Có thể cậu đã dừng lại nhìn dòng chữ đó trong vài phút, băn khoăn không biết liệu mình có thực sự làm đến cùng chuyện này. Có thể cậu đã uống thêm một ngụm bia nữa, và cúi người trên bàn phím

8h13 tối: ***** là một con khốn. Mình phải nghĩ đến điều gì đó để không nghĩ đến cô ta nữa. Mình cần phải nghĩ đến để làm đầu óc bận rộn. Thật dễ dàng, bây giờ mình chỉ cần một ý tưởng.

Có lẽ đâu đó bên trong những suy nghĩ của Mark, cậu biết rằng đổ lỗi hết cho cô gái đã từ chối cậu không phải là công bằng. Hành động của cô gái này đâu có khác gì với cách phần lớn các cô gái khác đã đối xử với Mark trong suốt thời gian học trung học và đại học? Kể cả Eduardo, cũng là một anh chàng đam mê học hành và kém giao tiếp, còn gặp may mắn với các cô gái hơn cả Mark Zuckerberg. Và giờ đây khi Eudardo sắp vào được Phoenix – vậy thì tối nay Mark cũng sẽ làm điều gì đó giúp lấy lại một phần khả năng kiểm soát đó, cho tất cả bọn họ thấy mình có thể làm gì.

Có lẽ cậu đã uống thêm một ngụm bia, sau đó hướng sự chú ý đến chiếc máy tính để bàn cạnh chiếc laptop. Cậu nhấn vài phím, và màn hình chiếc máy bàn kêu vo vo tỉnh giấc. Cậu nhanh chóng mở kết nối Internet, kết nối vào mạng máy tính của trường. Vài lần nhấp phím nữa và cậu đã sẵn sàng.

Cậu trở lại với chiếc laptop, rồi quay lại làm việc trên blog:

9h48 tối: Tôi hơi say, và sẽ không nói dối. Thế thì sao nếu bây giờ thậm chí còn chưa tới 10h tối và là một đêm thứ Ba? Sao chứ? Danh bạ hình ảnh điện tử (facebook) Kirkland đang mở trên màn hình máy tính của tôi và vài người có những bức hình khá kinh khủng.

Có lẽ cậu đã cười lớn khi xem qua những bức hình rải khắp màn hình máy tính để bàn. Rõ ràng, cậu nhận ra vài chàng trai, và thậm chí cả vài cô gái – nhưng phần lớn trong số họ có lẽ là người lạ đối với cậu, mặc dù cậu đã đi ngang qua họ trong phòng ăn hoặc trên đường tới lớp học. Cậu hầu như cũng là người hoàn toàn xa lạ đối với họ; một số cô gái chắc chắn đã nổ lực hơn để lờ cậu đi.

Tôi thực tình muốn đặt một số gương mặt đó cạnh hình của các loài gia súc để mọi người bỏ phiếu xem bức hình nào hấp dẫn hơn.

Tại một điểm nào đó trong quá trình này, Mark bắt đầu trao đổi ý tưởng với những người bạn đã về nhà sau bữa ăn tối, từ các lớp học, sau khi đi uống ở đâu đó – phần lớn các cuộc trao đổi đều thực hiện qua thư điện tử, như thường lệ. Không ai trong số bạn bè của cậu còn dùng nhiều tới điện thoại nữa; đều là email. Ngoài Eduardo, hầu như họ đều mê đắm chiếc máy tính, cũng như Mark. Cậu ta trở lại với blog:

Đó không phải một ý tưởng lớn và có lẽ còn không cả hài hước, nhưng Billy nghĩ ra giải pháp so sánh hai người trên danh bạ hình ảnh điện tử, và chỉ thỉnh thoảng đưa ảnh động vật lên đó. Hay lắm Olson! Mình nghĩ cậu ta đã phát hiện ra điều gì đó.

Đúng thế, với một sinh viên như Mark, điều đó dường như đúng là một ý tưởng lớn. Danh ba hình ảnh điện tử nhà ở của Kirkland – tất cả các danh bạ hình ảnh của trường, như cơ sở dữ liệu ảnh sinh viên được biết đến – đều là thứ trì trệ, được trường biên soạn hoàn toàn theo thứ tự bảng chữ cái.

Những ý tưởng tràn ngập lôi cuốn trí tưởng tượng của Mark trong vài ngày qua giờ đang hình thành thứ gì đó rất thực – ý tưởng về một web site. Đối với Mark, có khả năng điều thú vị nằm ở chỗ có thể áp dụng được toán học vào đó – tính chất tin học của nhiệm vụ, điểm mấu chốt ở trung tâm của ý tưởng về trang web. Đó không chỉ là vấn đề viết chương trình, mà còn là tạo ra thuật toán chính xác. Có một chút phức tạp trong đó mà bạn bè cậu chắc chắn sẽ đánh giá cao – dù phần lớn sinh viên trong trường bao gồm các cô gái ngốc nghếch và những anh chàng quê mùa không bao giờ hiểu nổi.

11h09 tối: Tuyệt lắm, chạy được rồi. Tôi không chắc làm thế nào để lũ gia súc ăn nhập với toàn bộ chuyện này (ta đâu thể nào chắc chắn được khi dính đến lũ gia súc chứ…), nhưng tôi thích ý tưởng so sánh hai người với nhau. Nó khiến cho toàn bộ chuyện này có một cảm giác rất toán học, vì xếp hạng đánh giá của mọi người về các bức hình sẽ mang tính tuyệt đối hơn so với, chẳng hạn như, chọn một con số để đại diện cho sự hấp dẫn của mỗi người như người ta làm trên hotornot.com. Một chuyện khác chúng ta cũng cần là rất nhiều bức hình. Không may, Harvard không có sẵn một danh bạ hình ảnh điện tử tập trung, vì thế tôi sẽ phải lấy toàn bộ hình ảnh của từng khu nhà ký túc xá riêng mà mọi người tham gia. Và điều đó nghĩa là không có hình của sinh viên năm thứ nhất… chết tiệt.

Có lẽ tại thời điểm đó, cậu biết mình sắp sửa bước qua một ranh giới – nhưng mặt khác, cậu đã bao giờ chịu đứng yên trong ranh giới đâu. Đó là mục tiêu của Eduardo, mặc áo vét và cà vạt, tham gia vào Câu lạc bộ nam sinh viên, hòa mình với mọi người khác trong khuôn khổ. Từ bé, rõ ràng cậu không thích khuôn cát cho trẻ em chơi (sandbox). Dường như cậu là kiểu người muốn đá bay mọi loại cát.

12h58 sáng: Bắt đầu xâm nhập mạng máy tính nào. Đứng đầu danh sách là Kirkland. Họ để mở mọi thứ và cho phép có chỉ mục tra cứu trong cấu hình máy chủ Apache của họ, vì thế một chút công cụ giúp xâm nhập và tải dữ liệu là đủ để tải về toàn bộ danh bạ hình ảnh điện tử của Kirkland. Trò trẻ con dễ ợt.

Chuyện đó quả thực đơn giản lắm – đối với Mark. Nhiều khả năng, chỉ trong vài phút, cậu đã có toàn bộ các bức ảnh trên danh bạ hình ảnh điện tử của Kirkland tải từ máy chủ của trường vào laptop của cậu. Tất nhiên, theo một cách hiểu thì đó cũng là lấy cắp – cậu không có quyền hợp pháp đối với những bức hình đó, và tất nhiên trường đại học không tải hình lên để bất kỳ ai cũng được phép tải về. Nhưng ngược lại, nếu thông tin có thể dễ dàng lấy được, chẳng lẽ Mark không có quyền lấy? Loại người có thẩm quyền quái quỷ nào có thể quyết định rằng cậu không được phép truy cập vào một thứ có thể dễ dàng truy cập đến vậy?

1h03 sáng: Tiếp theo trong danh sách là nhà Eliot. Họ cũng để mở, nhưng không có chỉ mục trong Apache. Tôi có thể chạy tìm kiếm rỗng và nó sẽ đưa lại toàn bộ hình ảnh trong cơ sở dữ liệu trong một trang đơn lẻ. Sau đó tôi có thể lưu trang đó lại và Mozilla có thể lưu lại toàn bộ hình ảnh cho tôi. Tuyệt. Tiếp tục nào…

Bây giờ cậu đang chìm đắm trong thiên đường của một tin tặc. Xâm nhập vào hệ thống máy tính của Harvard thực sự là một trò trẻ con đối với cậu. Cậu thông minh hơn bất kỳ ai Harvard đã tuyển dụng để xây dựng hệ thống, cậu thông minh hơn ban giám hiệu, và chắc chắn thông minh hơn những hệ thống an ninh mà Harvard đang sử dụng. Thực sự, cậu đang dạy họ một bài học – cho họ thấy những khiếm khuyết trong hệ thống. Cậu đang làm một việc tốt, mặc dù nhiều khả năng họ sẽ không nhìn nhận việc đó như vậy. Nhưng kìa, Mark đang lưu lại mọi điều cậu đang làm ngay trong blog của mình. Và khi xây dựng trang Web, cậu sẽ đưa ngay blog vào đó để mọi người có thể thấy. Có thể hơi điên rồ, nhưng đó sẽ là lớp kem trên chiếc bánh.

1h06 sáng: Lowell có chút bảo mật. Họ đòi hỏi kết hợp tên người sử dụng và mật khẩu để có thể truy cập danh bạ hình ảnh điện tử. Tôi phải tự suy luận rằng họ không có truy cập vào cơ sở dữ liệu người dùng chính của khoa, vì thế sẽ chẳng có cách nào để họ biết mật khẩu của mọi người, và tòa nhà đó không hỏi mật khẩu của sinh viên, vì thế phải là cái gì đó khá. Có lẽ có một kết hợp tên người sử dụng và mật khẩu của khoa mà mọi sinh viên ở Lowell đều biết. Điều đó dường như hơi khó quản lý bởi vì ban quản trị trang web không thể nói với mọi sinh viên ở Lowell biết cách đoán ra tên người sử dụng và mật khẩu mà lại không để lộ ra hết. Và họ thực sự muốn mọi người biết việc xác nhận nhân thân kiểu nào là cần thiết, vì thế có lẽ cũng không phải cách đó. Vậy thứ gì mà mỗi sinh viên đều có và có thể được sử dụng để xác nhận nhân thân mà ban quản trị của trang web của tòa nhà có thể tiếp cận? Số thẻ sinh viên chăng? Sự nghi ngờ được xác nhận – đã đến lúc kiếm cho mình một kết hợp tên và mã số thẻ sinh viên phù hợp ở Lowell và mình vào được. Nhưng vẫn còn có vấn đề. Những bức hình được chia thành một nhóm có các trang khác nhau, và mình quá lười biếng, đâu có sức đi qua hết những trang đó và lưu từng trang lại. Viết tập lệnh với ngôn ngữ Perl[11] để giải quyết điều đó dường như là câu trả lời hợp lý. Quả vậy.

Đó chính là xâm nhập theo nguyên tắc cơ bản nhất của nó – hệt như một người viết mật mã làm việc trong hang để đánh bại mật mã của bọn quốc xã. Cho đến giờ, máy tính của Mark đang đầy dần toàn những bức ảnh; chẳng mấy cậu sẽ có nửa số lượng cơ sở dữ liệu ảnh của các tòa nhà ký túc xá trong tay. Từng cô gái trong trường – ngoại trừ sinh viên năm thứ nhất – nằm dưới quyền sự kiểm soát của cậu, trong chiếc laptop này, từng byte và bit điện tử đại diện cho những gương mặt xinh xắn và không xinh xắn lắm, tóc vàng, hạt dẻ, và hoe đỏ, những cô ngực lớn và ngực nhỏ, cao và thấp, tất cả, từng cô gái một. Chuyện này sẽ ngoài sức tưởng tượng đây.

1h31 sáng: Adams không có chút bảo mật nào, nhưng giới hạn số kết quả chỉ ở 20 cái một trang. Tất cả những gì mình cần làm là lại lôi ra chính tập lệnh mà mình vừa mới dùng ở nhà Lowell và thế là xong.

Từng nhà một, từng cái tên một theo bảng chữ cái. Cậu đang thu thập hết.

1h42 sáng: Quincy không có danh bạ điện tử. Thật đáng xấu hổ. Mình chẳng thể làm gì được về chuyện này. 1h42 sáng: Dunster thật đáng sợ. Không chỉ không có thư mục công cộng, mà thậm chí chẳng hề có thư mục nào hết. Ta phải tìm kiếm, và nếu tìm kiếm cho ta hơn 20 trường hợp trùng khớp, chẳng trường hợp nào cho kết quả. Và kể cả khi ta có kết quả, nó cũng chẳng hề liên kết trực tiếp với bất cứ hình ảnh nào; nó liên kết với một mã lệnh php[12] có tác dụng đổi hướng hoặc gì đó. Kỳ cục. Trường hợp này có lẽ khó đây. Mình sẽ quay lại sau.

Với những tòa nhà mà cậu không thể qua được ngay lập tức, nhiều khả năng cậu ta sẽ tìm được cách giải quyết sau. Không có bức tường nào mà cậu không thể trèo qua. Harvard là trường đại học hàng đầu trên thế giới, nhưng nó không phải là đối thủ của Mark Zuckerberg, của chiếc máy tính của cậu.

1h52 sáng: Leverett khá hơn một chút. Họ vẫn có thể khiến ta tìm kiếm được, nhưng ta có thể thực hiện tìm kiếm rỗng và kết nối được với những trang có hình ảnh của mọi sinh viên. Hơi khó chịu khi họ chỉ cho phép ta xem từng bức hình một, và chẳng bao giờ có chuyện tôi sẽ vào 500 trang để tải về từng bức hình một, vì thế chắc chắn phải lôi trình soạn thảo emacs ra sửa đổi tập lệnh perl đó. Lần này, nó sẽ nhìn trong thư mục để xem phải tới trang nào bằng cách tìm các liên kết có các biểu thức chính quy (regex). Sau đó nó sẽ tới tất cả các trang mà nó tìm được kết nối và sẽ săn hình ảnh từ đó. Sẽ phải thử vài lần để viết tập lệnh… lại thêm một chai bia nữa.

Lúc đó nhiều khả năng Mark hoàn toàn tỉnh táo và chìm đắm trong quá trình. Cậu không quan tâm lúc đó là mấy giờ, hay đã khuya tới mức nào. Với những anh chàng như Mark, thời gian chỉ làm một vũ khí của giới quyền lực, như trật tự bảng chữ cái. Những kỹ sư, tin tặc có hạng – họ không hoạt động dưới sự ràng buộc của thời gian như mọi người khác.

1h52 sáng: Mather về cơ bản cũng như Leverett, ngoại trừ họ chia nhỏ thư mục thành các lớp. Không hề có sinh viên năm thứ nhất nào trong danh mục hình ảnh của họ… quá kém.

Và cậu cứ tiếp tục khi đêm trôi đi. Tới bốn giờ sáng, dường như cậu đã đi xa hết mức có thể - tải về hàng ngàn bức hình từ cơ sở dữ liệu của các tòa nhà ký túc xá. Có vẻ như có vài tòa nhà không thể truy cập trực tuyến theo kiểu của James Bond bằng cách đóng đô trong tòa nhà Kirkland được – có lẽ cần có địa chỉ IP từ trong những tòa nhà đó mới vào được. Nhưng cũng có thể Mark đã biết cách làm điều đó – chỉ cần mất chút công sức đi tới đi lui. Trong vài ngày nữa, cậu sẽ có mọi thứ mình cần.

Một khi đã có đủ dữ liệu, cậu sẽ chỉ còn phải thuật toán. Những chương trình toán học phức tạp để khiến cho trang web hoạt động. Sau đó đến lượt chương trình. Có lẽ sẽ mất một ngày, hoặc tối đa là hai.

Cậu sẽ đặt tên trang web đó là facemash.com. Chắc nó sẽ rất đẹp.

Có lẽ Harvard sẽ đè bẹp nó vì lý do pháp lý mà không nhận ra giá trị của nó như một dự án mạo hiểm có thể được mở rộng tới những trường đại học khác (có lẽ là những trường có những người đẹp). Nhưng có một điều chắc chắn, đó là mình là thằng ngốc khi làm trang web này. Thế đấy. Nhưng rốt cục cũng phải có ai đó xây dựng nó chứ…

Có lẽ cười toét miệng khi tải về những thứ cần thiết cuối cùng, cậu viết câu giới thiệu chào đón mọi người vào trang web khi cậu khai trương:

Ta có bị lừa bịp vì ngoại hình của ta? Không. Ta có bị đánh giá vì điều đó? Có.

Đúng thế, nó sẽ đẹp kinh khủng.