NĂM TRỞ NGẠI

Tạo hóa ban cho tất cả chúng ta một nguồn năng lượng sáng tạo. Nguồn năng lượng đó chỉ trở nên tiêu cực, gây ra sự tàn phá khi nó bị cản trở.

1

Ý THỨC VỀ CÁI TÔI

Ýthức về cái tôi là một căn bệnh, trong khi tự thân ý thức thì lành mạnh. Như thể có một vài chỗ u trồi lên, khiến cho dòng chảy ý thức không còn tuôn trào tự nhiên nữa. Cái gì đó xa lạ đã xâm nhập vào dòng chảy ý thức, cái gì đó lạ lẫm mà dòng chảy ý thức không hấp thụ được, không thể trở thành một phần của dòng chảy… một cái gì đó nhất mực không chịu trở thành một phần của dòng chảy.

Ý thức về cái tôi chẳng khác gì mang một căn bệnh, khiến chúng ta rơi vào trạng thái đờ đẫn, tắc nghẽn. Trạng thái này giống như tình trạng của một hồ nước tù đọng – dơ bẩn, không ngừng bốc hơi, khô cạn, rồi chết. Và dĩ nhiên nó còn bốc mùi hôi thối nữa.

Do vậy, trước hết bạn cần nhận ra sự khác biệt giữa ý thức (đơn thuần) và bản ngã (ý thức về cái tôi).

Bản thân ý thức vốn không chứa đựng ý niệm “Tôi” nào, tức là không mang bản ngã. Trong ý thức không hề có sự phân ranh giữa con người với sự tồn tại. Ý thức là một nguồn sống bất tận, phong phú, không có rào cản, giới hạn; nó với sự tồn tại là một. Không hề có mâu thuẫn giữa cá nhân và toàn thể. Cái cá nhân hòa mình vào cái tổng thể, và cái tổng thể tuôn chảy vào cái cá nhân. Điều này cũng giống như việc hít thở vậy: khi hít vào, cái tổng thể đi vào trong bạn; khi thở ra, bạn đi vào cái tổng thể. Đó là sự lưu chuyển và chia sẻ không ngừng. Cái tổng thể không ngừng luân chuyển vào bạn và bạn cũng không ngừng trao cho cái tổng thể. Sự cân bằng đó không bao giờ mất đi.

Nhưng với một người mang bản ngã thì lại khác. Anh ta nhận vào nhưng lại không bao giờ cho đi, chỉ biết thu vén cho mình và không chịu chia sẻ với ai. Anh ta không ngừng dựng lên lớp lớp “tường rào” quanh mình, trưng lên những tấm biển báo “Không được vượt qua giới hạn” để không ai có thể xâm phạm. Dần dà anh ta trở thành một nấm mồ, một sinh vật sống mà như đã chết vì cuộc sống của anh thiếu sự chia sẻ.

Vì vậy, người mang ý thức về cái tôi được xem như đã chết – đang trong trạng thái u mê. Và chừng nào không còn bản ngã, nghĩa là chừng nào cái tôi nhỏ bé biến mất, bạn sẽ đạt đến cái tôi thật sự, còn gọi là siêu ngã.

“Cái rốn Vũ trụ” nhỏ bé không còn, bạn hướng đến trung tâm của sự tồn tại. Đột nhiên bạn trở nên vô hạn, không còn bị giam giữ trong cái lồng do bản ngã tạo ra và sức mạnh vô biên bắt đầu tuôn đổ qua bạn. Bạn sẽ trở thành cây sáo để thần Krishna thổi lên giai điệu du dương. Bạn sẽ trở thành một kênh dẫn thông suốt, không còn rào cản nào. Tôi gọi đó là sự trao gửi.

Ý thức về cái tôi là một thái độ ngược lại với sự trao gửi – đó là một trạng thái đầy mâu thuẫn, giằng xé từ trong nội tâm. Khi bạn chiến đấu với sự tồn tại, tức là khi bạn mang bản ngã, bạn tất yếu sẽ bị đánh bại hết lần này đến lần khác. Mỗi bước bạn làm sẽ là một bước dấn sâu vào thất bại. Chắc chắn bạn sẽ cảm thấy nản lòng, và ngay từ đầu bạn đã bất hạnh vì cái tôi này vốn không thể tồn tại mà đi ngược lại quy luật Vũ trụ. Đó là điều không thể, cũng như bạn không thể tách mình khỏi sự tồn tại.

Bạn không thể nào sống như một thầy tu ẩn dật. Đó là những người luôn cố gắng để được là chính mình, luôn cố gắng phân định ranh giới cho mình và luôn cố gắng tách mình khỏi sự tồn tại. Song, tất cả những nỗ lực này đều đầy tính chấp ngã và chắc chắn họ sẽ thất bại.

Bạn chỉ có thể thành công khi có Thượng đế ở bên cạnh, đừng bao giờ chống lại Người. Bạn chỉ có thể thành công khi đồng hành cùng Toàn thể. Do vậy nếu bạn nản lòng, đau khổ tột cùng thì hãy nhớ, chính bạn đang tạo ra đau khổ ấy. Và bạn đã tạo ra nó do vướng phải cái bẫy rất tinh vi, đó là: chống lại Toàn thể.

Cái tôi lúc nào cũng tìm cách đi ngược dòng. Mọi người không thích điều dễ dàng, bao giờ họ cũng muốn làm cho mọi chuyện trở nên phức tạp. Họ thích thú đương đầu với khó khăn. Tại sao? Vì khi đối diện với khó khăn, cái tôi sẽ được rèn qua thử thách để trở nên tinh ma hơn.

Bạn chỉ có thể thành công khi có Thượng đế ở bên cạnh, đừng bao giờ chống lại Người. Bạn chỉ có thể thành công khi đồng hành cùng Toàn thể.

Hãy nhìn lại cuộc đời mình mà xem, rất nhiều việc bạn làm chỉ vì cái tôi. Bạn vẫn muốn có một dinh thự to, dù bạn đang sống rất thoải mái trong ngôi nhà hiện tại. Cái dinh thự đó không dành cho bạn ở mà là để phục vụ cho cái tôi. Cuộc sống hiện giờ của bạn đã dư dả, thoải mái lắm rồi nhưng bạn vẫn muốn tích cóp thêm tiền bạc. Số tiền ấy cũng không phải để cho bạn mà chỉ để thỏa mãn cái tôi. Thế thì làm sao bạn có thể yên lòng nghỉ ngơi nếu chưa trở thành người giàu nhất thế giới?

Mọi người không thích điều dễ dàng, bao giờ họ cũng muốn làm cho mọi chuyện trở nên phức tạp. Họ thích thú đương đầu với khó khăn. Tại sao? Vì khi đối diện với khó khăn, cái tôi sẽ được rèn qua thử thách để trở nên tinh ma hơn.

Nhưng khi trở thành người giàu nhất thế gian rồi thì bạn sẽ như thế nào? Bạn sẽ càng thêm đau khổ bởi những mâu thuẫn, những giằng xé trong nội tâm. Vì vậy đừng đổ trách nhiệm của mình lên ai khác.

Mọi người rất giỏi phân tích theo lý trí. Khi đau khổ, họ sẽ bảo: “Tôi có thể làm gì đây? Cái nghiệp của tôi là như vậy rồi!”. Toàn nhảm nhí! Nghiệp của kiếp trước hẳn đã khiến bạn phải đau khổ, nhưng chỉ trong kiếp trước mà thôi! Tại sao phải đợi đến bây giờ chúng mới làm bạn đau khổ? Chính cái nghiệp hiện tại mới đang làm bạn đau khổ. Thật tiện lợi và dễ dàng khi đổ lỗi cho kiếp trước, vì như vậy bạn không cần phải làm gì nữa!

Hoặc bạn lại đổ trách nhiệm cho quỷ sứ! Chẳng phải tại bạn mà là do quỷ sứ đã giăng bẫy khiến bạn sa vào vòng khổ đau và lôi bạn xuống địa ngục. Nhưng sao quỷ sứ phải bận tâm đến bạn?

Rồi nhiều người khác cho rằng chính cấu trúc xã hội, chính hệ thống kinh tế đã làm cho con người đau khổ. Còn những người theo trường phái phân tâm học của Freud thì khẳng định chính tình mẫu tử mới là nguyên nhân. Tựu trung lại, lúc nào cũng là do lỗi của ai đó. Chẳng bao giờ mọi người nghĩ mình đau khổ là do chính bản thân mình gây ra.

Theo tôi, chính chúng ta phải chịu trách nhiệm cho nỗi đau của mình. Chẳng phải quá khứ, mà cũng chẳng phải cấu trúc xã hội hay hệ thống kinh tế nào có thể làm bạn đau khổ. Nếu bạn vẫn còn là bạn, nghĩa là còn mang cái tôi thì dù đang sống trong bất kỳ xã hội nào, bạn vẫn còn đau khổ.

Sự thay đổi cơ bản sẽ diễn ra khi bạn bắt đầu thôi mâu thuẫn với sự tồn tại. “Hãy buông bỏ bản ngã”, đây là tư tưởng chung nhất của các tôn giáo lớn. Ý họ muốn nói là “Hãy buông bỏ mọi mâu thuẫn”.

Sự thay đổi cơ bản sẽ diễn ra khi bạn bắt đầu thôi mâu thuẫn với sự tồn tại. “Hãy buông bỏ bản ngã”, đây là tư tưởng chung nhất của các tôn giáo lớn. Ý họ muốn nói là “Hãy buông bỏ mọi mâu thuẫn”. Bạn hãy nhớ kỹ điều này, bởi “buông bỏ bản ngã” nghe rất trừu tượng. Bản ngã? Cái tôi? Nó ở đâu? Nó là gì? Nghe thì quen quen, nhưng vẫn mơ hồ thế nào ấy, người nghe khó mà nắm bắt cho hết ý của nó. Tôi muốn làm cho nó trở nên thực tế hơn nên tôi mới bảo hãy buông bỏ sự mâu thuẫn bởi cái tôi chính là sản phẩm phụ của thái độ mâu thuẫn.

Mọi người cứ nói đến việc chinh phục tự nhiên, chinh phục cái này cái kia, nhưng làm sao bạn có thể chinh phục tự nhiên được kia chứ? Bạn đã là một phần của nó, thế thì làm sao cái cá thể có thể chinh phục cái tổng thể? Bạn hãy ngẫm thử mà xem điều đó có ngốc nghếch không? Mâu thuẫn, xung đột sẽ khiến bạn đau khổ, giận dữ, căng thẳng và áp lực; còn hài hòa với tự nhiên sẽ mang đến sự tĩnh lặng sâu lắng và niềm vui vô bờ.

Cái tôi thật ra chỉ là mớ căng thẳng mà bạn tự tạo ra và dựng lên quanh mình. Thật ra chẳng cần tạo ra những thứ đó, nhưng tại sao con người vẫn tiếp tục làm vậy? Hẳn là phải có lý do. Tại sao con người cứ tiếp tục tạo ra cái tôi? Đó là vì hiếm ai biết được cái tôi thực sự, bản thể nguyên thủy đang ở đâu. Và thật khó khi sống mà không có bản thể, chính vì thế chúng ta tạo ra cái tôi/bản thể giả, một cái tôi/bản thể thay thế. Còn cái tôi đích thực thì vẫn không được biết đến.

Cái tôi thật ra chỉ là mớ căng thẳng mà bạn tự tạo ra và dựng lên quanh mình. Thật ra chẳng cần tạo ra những thứ đó, nhưng tại sao con người vẫn tiếp tục làm vậy? Hẳn là phải có lý do.

Trên thực tế, chưa ai từng biết đến cái tôi đích thực là gì. Nó luôn huyền bí, không thể diễn tả hay định nghĩa được. Cái tôi đích thực bao la đến mức bạn không thể định nghĩa và huyền bí đến mức bạn không thể xuyên thấu tận cốt lõi của nó. Cái tôi đích thực là cái tôi của Toàn thể, điều mà trí tuệ con người không thể nào chiêm nghiệm hoặc hiểu biết thấu suốt.

Truyện kể rằng Alexander Đại Đế cho gọi một người thông thái đến và bảo: “Ta nghe nói ông đã biết Thượng đế, vậy hãy nói cho ta nghe xem Người trông thế nào”.

Người thông thái bèn đáp: “Hãy cho thần ít nhất hai mươi bốn tiếng đồng hồ để suy ngẫm ạ!”.

Hai mươi bốn giờ trôi qua, Alexander háo hức chờ đợi. Người đàn ông đến và bảo: “Thần cần thêm bảy ngày nữa”.

Thế rồi bảy ngày tiếp tục trôi qua, Alexander mất hết kiên nhẫn. Lần này người đàn ông lại đến và nói: “Thần cần thêm một năm nữa”.

Alexander bèn hỏi: “Ông nói vậy nghĩa là sao? Ông biết hay là không biết, hãy trả lời đi! Nếu ông biết, vậy hãy nói cho ta biết. Tại sao phải phí thời gian như vậy?”.

Con người thông thái kia cười phá lên: “Càng chiêm nghiệm, tôi càng thấy mình chẳng biết gì. Càng tìm hiểu, tôi càng thấy khó mà khẳng định rằng mình đã hiểu biết thấu đáo. Hai mươi bốn giờ đầu tôi đã hết sức cố gắng, nhưng rồi nó cũng trượt khỏi tay tôi. Khó nắm bắt lắm, cứ như thủy ngân vậy. Thế nên tôi cần thêm bảy ngày nữa, nhưng cũng không ích gì. Sau một năm nữa, tôi cũng không chắc mình có thể đưa ra định nghĩa hay không”.

Người đàn ông đó đã làm hết sức mình. Và ông hẳn rất khôn ngoan vì chẳng cách nào định nghĩa được cái tôi thật sự. Nhưng con người không thể sống mà không có bản thể bởi họ sẽ cảm thấy trống rỗng! Họ sẽ cảm thấy mình sống chẳng khác gì cái bánh xe không có trục, hay đường tròn không có tâm.

Để biết được cái tôi đích thực, con người phải thực hiện một cuộc hành trình gian nan và xa xôi để đi ngược về cội nguồn, về ngôi nhà nội tâm. Để đến được cánh cửa cuối cùng, con người phải gõ rất nhiều cánh cửa. Do đó cách dễ nhất là tự tạo cho mình một cái tôi giả. Trồng hoa hồng thật rất khó, chứ mua hoa hồng giả về chưng thì quá dễ dàng! Cái tôi giả có thể đánh lừa người khác, song không tài nào đánh lừa bạn được bởi bạn biết rõ bạn còn không biết chắc mình là ai. Đối với xã hội bên ngoài, ít nhất bạn cũng có một cái nhãn mác để thể hiện bạn là ai.

Nếu có ai hỏi “Anh là ai?”, bạn sẽ trả lời thế nào? Chắc chắn bạn sẽ xưng tên mình ra. Tuy nhiên cái tên đó không phải là của bạn bởi bạn bước vào thế gian này có kèm theo cái tên nào đâu. Bạn sinh ra vốn là một người vô danh và cái tên không phải là thuộc tính của bạn, sau này nó mới được tạo ra. Bố mẹ bạn có thể chọn bất kỳ cái tên A-B-C-D nào để đặt cho bạn. Thật ra, cái tên đâu phải là vấn đề cốt lõi. Nếu bạn tên “Susan” thì cũng tốt, mà nếu tên là “Harry” thì có khác gì đâu. Tên gọi nào cũng có thể dùng được. Đó chỉ là một cái nhãn mác mà thôi. Cái tên chỉ dùng để gọi chứ chẳng dính dáng gì đến bản thân bạn.

Hoặc giả khi được hỏi anh là ai, bạn sẽ đáp “Tôi là bác sĩ”, “Tôi là kỹ sư” hay doanh nhân, họa sĩ gì đó, song tất tần tật đều chẳng nói lên được điều gì về bạn. Bởi khi bạn nói “Tôi là bác sĩ”, bạn chỉ đang đề cập đến nghề nghiệp chứ không phải bản thân bạn. Bạn chẳng nói gì về cuộc đời, mà chỉ đang nói về kế sinh nhai thôi.

Tên cha mẹ, hay gia phả của bạn cũng không có liên quan vì chúng chẳng định nghĩa được bạn là ai. Việc bạn được sinh ra trong một gia đình nào đó chỉ là điều ngẫu nhiên.

Trồng hoa hồng thật rất khó, chứ mua hoa hồng giả về chưng thì quá dễ dàng! Cái tôi giả có thể đánh lừa người khác, song không tài nào đánh lừa bạn được bởi bạn biết rõ bạn còn không biết chắc mình là ai.

Đây đều là những thủ thuật tiện lợi khiến người ta cảm thấy mình đang “có”, đang “tồn tại”. Cái tôi này chỉ là cái tôi giả do con người tạo ra, còn cái tôi đích thực vẫn ẩn sâu trong bí ẩn.

Có lần tôi đọc được câu chuyện sau:

Một người Pháp đi băng qua sa mạc cùng một hướng dẫn viên người Ả Rập. Hàng ngày, anh chàng Ả Rập đều đặn quỳ gối trên cát nóng mà gọi tên Thượng đế của mình. Rồi một tối nọ, anh chàng người Pháp đầy hoài nghi kia bèn hỏi: “Làm sao anh biết có Thượng đế?”.

Anh chàng hướng dẫn viên nhìn chằm chặp vào kẻ nhạo báng một lúc rồi đáp: “Làm sao tôi biết có Thượng đế ư? Làm sao tôi biết đêm qua đã có một con lạc đà chứ không phải con người đi qua đây? Chẳng phải là nhờ dấu chân của nó trên cát sao?”. Và chỉ vào những tia nắng đang le lói nơi chân trời, anh ta nói thêm: “Dấu vết đó không phải của con người”.

Bản thể của bạn không phải do bạn tạo ra, nó không phải là sản phẩm của con người. Mỗi người đã là một bản thể khi được sinh ra. Con người là tạo vật, không thể tự tạo ra bản thân mình. Để tạo ra nó, bạn phải có mặt trên thế giới này từ trước! Đấng sáng tạo hiện diện đâu đó giữa những điều không biết. Cội nguồn của chúng ta là một thế giới bí ẩn.

Cái tôi giả tạo chúng ta mang theo trong đời cũng giống như lá cờ lúc nào cũng có nguy cơ bị xé rách. Nó rất mong manh, yếu ớt – chắc chắn phải vậy thôi, vì do con người tạo ra mà! Bản thân anh ta phải trải qua nhiều vòng sinh tử thì làm sao anh ta có thể tạo ra một vật bất tử được chứ? Ta vẫn thường bị ám ảnh bởi nỗi sợ bị lạc lối, bị bức hại. Ta không bao giờ cảm thấy an toàn, chắc chắn với cái tôi này vì ta biết nó chỉ là sản phẩm được góp nhặt, được tạo ra một cách máy móc.

Đã bao giờ bạn để ý đến sự khác nhau giữa sự hợp nhất tự nhiên và sự hợp nhất nhân tạo? Các phụ tùng động cơ xe hơi khi được lắp ráp lại với nhau có thể vận hành như một thể thống nhất. Cũng tương tự như vậy đối với chiếc ra-đi-ô. Không phần nào trong cái máy có thể hoạt động như một cái máy hoàn chỉnh. Để cái máy vận hành, tất cả các bộ phận phải ráp nối với nhau. Tuy vậy, sự hợp nhất đó vẫn mang tính cơ học, nhân tạo và bị ép buộc từ bên ngoài.

Nhưng khi bạn gieo một hạt mầm xuống đất, nó sẽ hòa vào đất mẹ và lớn lên thành cái cây – một sự hợp nhất mang tính hữu cơ, hết sức tự nhiên. Sự hợp nhất ấy không hề bị cưỡng ép bởi các yếu tố bên ngoài mà vốn có sẵn từ trong hạt mầm. Hạt sẽ nẩy mầm, rồi đón lấy hàng ngàn thứ từ đất mẹ, không khí, mặt trời… tuy vậy sự hợp nhất vẫn xuất phát từ bên trong chính nó. Có thể nói, ở đây cái tâm có trước rồi đường tròn mới được tạo ra. Trong khi ở những thực thể nhân tạo, vòng tròn có trước rồi mới đến cái tâm.

Con người là một thực thể hữu cơ, là một sự hợp nhất hữu cơ. Trước kia bạn là một mầm sống, được gieo vào mảnh đất bụng mẹ. Từ đây, bạn bắt đầu tạo vòng tròn cho mình. Cái cốt lõi có trước rồi mới đến vòng tròn xung quanh, nhưng giờ bạn đã quên mất tâm vòng tròn. Bạn sống trên cái vòng tròn mà cứ nghĩ đó là cuộc đời mình. Sống trên vòng tròn sẽ tạo ra cái tôi giả tạo, cho bạn cảm giác bạn là một ai đó. Nhưng cái vòng tròn này rất mong manh, yếu ớt vì nó không được cấu thành một cách tự nhiên.

Đó là lý do bạn sợ chết. Nếu bạn biết về cái tôi đích thực, bản thể thật sự của mình, bạn sẽ không bao giờ sợ chết. Chẳng phải lo lắng gì nữa, bởi thực thể hữu cơ, thể thống nhất tự nhiên là bất tử. Chỉ có những thực thể nhân tạo sẽ chết. Những gì được ráp lại với nhau thì một ngày nào đó sẽ rời bỏ nhau. Thực thể nhân tạo có lúc bắt đầu và có lúc kết thúc, trong khi thực thể hữu cơ, thể thống nhất tự nhiên thì không như vậy, đó là một tiến trình tồn tại mãi mãi.

Ý thức về cái tôi lúc nào cũng khiến bạn lo lắng, run sợ. Bạn luôn cần đến sự hỗ trợ từ người khác, chẳng hạn như cần một ai đó đánh giá cao mình, một ai đó vỗ tay tán dương bạn, khen bạn đẹp hay thông minh.

Bạn biết gì về tâm vòng tròn của mình? Nếu không biết, bạn sẽ không ngừng lo sợ. Ý thức về cái tôi lúc nào cũng khiến bạn lo lắng, run sợ. Bạn luôn cần đến sự hỗ trợ từ người khác, chẳng hạn như cần một ai đó đánh giá cao mình, một ai đó vỗ tay tán dương bạn, khen bạn đẹp hay thông minh. Những lời thôi miên ấy làm bạn tin rằng mình thông minh, xinh đẹp và mạnh mẽ. Nhưng hãy coi chừng, như thế nghĩa là bạn đang sống lệ thuộc vào người khác.

Bạn nghĩ sao nếu một chàng đần khen bạn thông minh? Hãy nhớ rằng trong thực tế, bạn chỉ trông có vẻ thông minh trước một chàng đần vì nếu anh ta thông minh hơn bạn, dĩ nhiên bạn sẽ không thể nào thông minh trong mắt anh ta được. Tuy vậy những lời khen ngợi của một chàng ngốc lại có thể khiến bạn hạnh phúc. Tương tự, bạn chỉ đẹp trong mắt một người xấu xí. Bởi nếu họ đẹp hơn bạn, bạn sẽ trở nên xấu xí trong mắt họ. Tuy vậy bạn vẫn thấy sướng rơn khi có người khen mình đẹp.

Vậy hãy thử hỏi, sự thông minh được nhìn nhận bởi người khờ khạo là kiểu thông minh gì? Cái đẹp mà được nhìn nhận bởi những người xấu xí là đẹp kiểu gì? Tất cả hoàn toàn chỉ là sự giả tạo. Chỉ là ngu ngốc! Ấy vậy mà chúng ta vẫn tiếp tục tìm kiếm nó. Chúng ta không ngừng đi tìm ở thế giới bên ngoài những điều củng cố cho cái tôi của mình, tìm một ai đó để hỗ trợ mình, để làm trụ cột tinh thần cho mình. Và cái tôi như thế có thể sụp đổ bất cứ lúc nào. Càng lệ thuộc vào bên ngoài, nỗi lo lắng càng gia tăng.

Đó là lý do vì sao bạn sẽ trở nên thanh cao, nhã nhặn hơn khi ở một mình, bởi khi đó bạn không phải lo lắng gì cả. Không ai có ở đó để dòm ngó bạn. Bạn sẽ vô tư hơn khi ở một mình, chẳng hạn như khi ở trong phòng tắm, bạn chẳng khác gì một đứa trẻ. Bạn đứng trước gương, thể hiện cảm xúc qua nét mặt và tận hưởng giây phút hồn nhiên ấy. Nhưng nếu biết con mình đang trộm nhìn qua lỗ khóa, lập tức bạn sẽ khác hẳn. Lúc đó cái tôi của bạn bị đe dọa. Chính vì thế mà mọi người vô cùng lo sợ người khác, trong khi ở một mình thì bạn không có gì để lo nghĩ.

Có một câu chuyện thiền nổi tiếng như sau:

Một vị thiền sư nọ đang ngồi viết thư pháp, ngồi cạnh ông là một đệ tử có nhiệm vụ báo cho thầy mình biết khi nào bức thư pháp đã hoàn hảo. Cả thầy lẫn trò đều tỏ ra lo lắng vì cậu ta chưa bao giờ thấy thầy làm cái gì mà không hoàn hảo, nhưng hôm đó mọi thứ không diễn ra như cậu nghĩ. Vị thiền sư càng cố gắng viết thì nét chữ càng trông chẳng đâu vào đâu.

Ở Nhật và Trung Quốc, chữ thư pháp thường được viết trên giấy xuyến chỉ, một loại giấy rất mong manh và nhạy thấm. Chính vì thế, chỉ cần người viết do dự một chút thôi cũng khiến cho mực thấm loang khắp giấy và hàng trăm năm sau người ta vẫn có thể nhìn thấy chỗ hỏng kia. Nét bút của bạn phải liền tay và dứt khoát. Nếu ngược lại, người có con mắt tinh tường sẽ bảo ngay: “Đây chẳng phải là thư pháp”, bởi chữ thư pháp là phải thanh thoát, liền mạch và tuôn trào sức sống.

Vị thiền sư cứ cố mãi… người ông bắt đầu vã cả mồ hôi. Trong khi đó người đệ tử ngồi đấy không ngừng lắc đầu: “Chưa được!”. Và vị thiền sư càng lúc càng phạm sai lầm.

Khi mực đã vơi, vị thiền sư bảo: “Con ra ngoài chuẩn bị mực cho ta”. Và trong lúc đệ tử ra ngoài để soạn mực thì vị thiền sư đã tạo nên kiệt tác. Khi quay trở lại, cậu học trò reo lên: “Thầy ơi, tuyệt tác! Chuyện gì đã xảy ra vậy thầy?”.

Vị thiền sư cười lớn: “Ta đã nhận ra một điều – chính sự hiện diện của con, cùng ý nghĩ có ai đó đang chờ để ca ngợi hay phê bình, để khen hay chê đã làm nhiễu loạn tâm ta. Từ nay ta sẽ không bao giờ để tâm mình bị xáo động nữa. Ta nhận thấy rằng càng cố làm cho bức vẽ trở nên hoàn hảo thì nó càng không hoàn hảo”.

Cho nên khi bạn cố làm cho cái gì đó hoàn hảo, nó sẽ bị khiếm khuyết. Cứ tự nhiên đi, rồi mọi thứ sẽ luôn hoàn hảo. Tự nhiên là hoàn hảo, còn nỗ lực thì không. Chính vì vậy mà bất cứ khi nào bạn gắng sức quá nhiều cho một việc gì đó thì có nghĩa là bạn đang hủy hoại nó.

Mọi người ai nói năng cũng rất hay, huyên thuyên đủ thứ về cuộc đời mình nhưng chỉ cần đẩy họ lên sân khấu và bảo họ nói trước đám đông, lập tức họ sẽ câm như hến, sẽ quên hết mọi thứ. Hoặc nếu họ có mở miệng thì nói năng cũng không được tự nhiên, liền mạch. Tại sao lại như vậy? Rõ ràng anh ta khua môi múa mép rất hay với bạn bè và vợ con anh ta kia mà, vậy tại sao phải lo ngại khi đứng trước đám đông? Đó là vì bạn trở nên ý thức về cái tôi. Bạn cảm thấy cái tôi của mình đang bị đe dọa.

Lúc bạn cố gắng phô diễn điều gì đó thì cũng là lúc bạn đang tìm cách nuôi dưỡng cho cái tôi của mình. Còn khi bạn để cho mọi chuyện diễn ra tự nhiên, mọi thứ sẽ hoàn hảo và không vấp phải vấn đề gì. Khi bạn tự nhiên và để mọi thứ diễn ra tự nhiên, Thượng đế luôn ở sau trợ giúp bạn. Khi bạn lo sợ, run rẩy hay cố gắng làm, bạn sẽ lạc mất Người. Khi sợ hãi, bạn sẽ quên mất Người. Bạn mải nhìn mọi người mà quên mất Nguồn hỗ trợ của mình.

Khi bạn cố làm cho cái gì đó hoàn hảo, nó sẽ bị khiếm khuyết. Cứ tự nhiên đi, rồi mọi thứ sẽ luôn hoàn hảo. Tự nhiên là hoàn hảo, còn nỗ lực thì không. Chính vì vậy mà bất cứ khi nào bạn gắng sức quá nhiều cho một việc gì đó thì có nghĩa là bạn đang hủy hoại nó.

Ý thức về cái tôi khiến bạn trở nên suy yếu. Người nào không mang cái tôi thì mạnh mẽ vô cùng, nhưng sự mạnh mẽ này không liên quan gì đến bản thân anh ta. Sức mạnh ấy xuất phát từ Cội nguồn vô tận.

Ý thức về cái tôi sẽ mang rắc rối đến cho bạn. Bạn không biết mình là ai và nó cản trở bạn quay trở về với Cội nguồn.

Tương truyền rằng:

Lần nọ, có một cô gái đẹp đi ngang qua, Mulla Nasruddin liền ngoái lại nhìn theo. Thấy vậy, vợ ông bĩu môi: “Cứ mỗi khi thấy con gái đẹp là anh lại quên mất mình đã có vợ”.

Mulla bèn đáp: “Em lầm rồi, anh chỉ ngắm cái đẹp chứ chẳng quan tâm đến chuyện gì khác!”.

Bất cứ khi nào ý thức đến cái tôi, lúc đó bạn không hề ý thức đến bản thân mình. Bạn không biết mình là ai. Vì nếu biết thì đã không gặp rắc rối để rồi bạn phải xin ý kiến của mọi người, và bạn cũng không phải lo người khác nói gì về mình. Thực ra chẳng ai nói gì về bạn cả, mà họ chỉ đang nói về chính mình.

Một sáng nọ, khi tôi đang ở Jaipur, có một người đến gặp tôi và nói rằng: “Thầy thật thánh thiện!”.

Tôi bèn đáp: “Anh nói đúng đấy!”.

Rồi sau đó, có một người thật sự không ưa tôi tiến đến bảo: “Ông thật xấu xa!”.

Tôi cũng đáp: “Anh nói đúng đấy!”.

Ý thức về cái tôi sẽ mang rắc rối đến cho bạn. Bạn không biết mình là ai và nó cản trở bạn quay trở về với Cội nguồn

Nghe thế, người đàn ông đầu tiên đâm ra hoang mang: “Ý thầy là sao? Với tôi và với anh ta thầy đều đáp ‘Anh nói đúng đấy!’. Hai chúng tôi không thể nào cùng đúng được”.

Tôi đã giải thích: “Không chỉ hai anh mà hàng triệu người khác cũng có thể nói đúng về tôi, nhưng những gì họ nói về tôi thật ra đều là những điều họ đang nói về chính họ. Làm sao họ biết được tôi, hiểu được tôi? Điều đó là không thể. Thậm chí họ còn chưa hiểu được bản thân họ kia mà. Những gì họ nói chỉ là sự suy diễn của họ”.

Nghe vậy, người đàn ông hỏi: “Vậy thầy là ai? Nếu theo cách hiểu của tôi thì thầy thật là thánh thiện, còn với anh ta, thầy thật là xấu xa”.

Tôi đáp: “Tôi chỉ là chính mình. Và tôi cũng không cần diễn giải mình là ai. Tôi cứ thản nhiên vui sống. Tôi hạnh phúc được là chính mình”.

Chẳng ai có thể nói được điều gì về bạn. Bất luận họ nói gì thì cũng chỉ là về bản thân họ. Thế nhưng bạn lại bị dao động vì bạn vẫn bám víu lấy cái tôi giả tạo. Do cái tôi ấy phụ thuộc vào người khác nên lúc nào bạn cũng lưu tâm đến điều mọi người tranh bàn về mình. Và rồi bạn luôn cố chiều theo ý người khác hòng làm cho họ hài lòng. Càng tỏ ra mẫu mực trong mắt họ, bạn càng trang hoàng thêm cho cái tôi của mình. Làm vậy chẳng khác nào bạn tự giết chết mình!

Thay vì ngả nghiêng theo dư luận, bạn nên nhìn vào nội tâm. Việc hiểu về cái tôi đích thực có một giá trị không nhỏ chút nào, tuy vậy mọi người vẫn thèm khát những điều rẻ tiền.

Tương truyền rằng:

Khi không chịu nổi cái lưng đau nữa, Nasruddin miễn cưỡng đến gặp bác sĩ để xem bệnh.

− Bệnh của ông có thể chữa được bằng cách phẫu thuật, – bác sĩ bảo, – nhưng sẽ mất hai tuần nằm viện và sáu tháng nằm trên giường.

− Nhưng thưa bác sĩ, tôi không có đủ tiền để trang trải hết những chi phí này. – Nasruddin kêu lên.

− Vậy thì ông đưa cho tôi 25 đô-la để tôi chỉnh sửa ảnh X-quang vậy! – Ông bác sĩ đề nghị.

Thế đấy, chi phí chỉnh sửa ảnh X-quang rất rẻ nhưng lại không giúp bạn khỏi bệnh. Song đấy lại là điều chúng ta đang làm, nghĩa là không ngừng sửa ảnh X-quang và nghĩ rằng điều kỳ diệu sẽ xảy ra. Việc đó chẳng có ích lợi gì, cũng như chẳng thể giúp bạn khỏe mạnh lên. Nó rẻ hơn thật vì không phải tiến hành phẫu thuật hay tốn kém thêm chi phí. Nhưng được gì kia chứ? Bạn vẫn phải tiếp tục chịu đau.

Bạn trở nên đáng kính trong mắt mọi người, được xã hội đánh giá cao, được tô điểm với huy chương vàng nhưng nỗi đau khổ vẫn còn đó. Huy chương vàng không thể chấm dứt nỗi đau của bạn, cũng giống như việc chỉnh sửa ảnh X-quang vậy. Mọi hình thức đánh bóng cho cái tôi đều chẳng có ý nghĩa gì mà chỉ phỉnh lừa bạn nhiều hơn. Bạn sẽ càng yếu đuối hơn, cả về thể chất lẫn tâm trí. Nỗi sợ hãi trong bạn sẽ ngày một lớn, bạn như đang ngồi trên đỉnh núi lửa mà không biết chừng nào nó phun trào. Cái tôi không cho phép bạn có lấy một phút giây bình yên, thoải mái.

Một khi đã hiểu ra điều đó, toàn thể năng luợng sẽ được chuyển sang hướng khác. Ta cần hiểu chính mình và không nên lo lắng trước những gì người khác nói.

Một người bạn gửi cho tôi câu chuyện đùa rất hay sau:

Có một anh chàng chẳng được ai để ý đến và cũng chẳng ai thèm kết bạn với anh ta. Anh đến dự một hội nghị bán hàng tại Miami, thấy mọi người ai cũng hạnh phúc, cười đùa vui vẻ và quan tâm đến nhau mà chẳng hề chú ý đến mình.

Một tối nọ, anh bèn bắt chuyện với một người bán hàng khác và kể cho người này nghe về vấn đề của mình. “Ồ, tôi biết cách giải quyết rồi”, người kia nói. “Anh hãy sắm cho mình một con lạc đà rồi cưỡi nó đi khắp phố, ắt hẳn mọi người sẽ chú ý đến anh và anh sẽ có được nhiều bạn mới”.

Cứ như số phận đã xếp đặt trước, ngay lúc ấy có một gánh xiếc sắp sập tiệm và họ muốn bán con lạc đà. Anh chàng nọ bèn mua nó và cưỡi đi khắp phố, dĩ nhiên là mọi người đã chú ý đến anh ta rất nhiều. Anh cảm thấy mình giống như một ông hoàng trong mắt thế gian. Nhưng rồi một tuần sau, con lạc đà biến mất. Anh chàng hết sức đau khổ và lập tức gọi điện đến tờ báo địa phương để rao tìm.

− Là con đực hay con cái ạ? – Nhân viên tòa báo hỏi.

− Đực hay cái ư? Làm sao tôi biết được? – Anh cuống quýt cả lên, nhưng sau đó nghĩ lại. – À phải, là con đực, đúng rồi!

− Làm sao ông biết? – Người nhân viên tiếp tục hỏi.

− Vì mỗi khi tôi cưỡi nó xuống phố, mọi người cứ la lên “Xem cái schmuck trên con lạc đà kìa!”.

Schmuck trong tiếng Yiddish (tiếng Đức cổ của người Do Thái ở Trung và Đông Âu) là một từ rất hay. Nó có hai nghĩa, một nghĩa rất liên quan đến tình huống này đó là thằng ngốc và nghĩa thứ hai là bộ phận sinh dục đực. Nhưng cả hai nghĩa này lại có quan hệ rất chặt chẽ với nhau, vì những kẻ ngốc chẳng khác nào những sinh vật sống chỉ để truyền giống, ngoài ra không còn biết bất cứ điều gì khác về cuộc sống. Chính vì thế mà schmuck là một từ rất hay. Nếu một người sống mà chỉ biết đến tình dục thì anh ta có khác gì một kẻ ngốc!

Bản ngã rất hay phỉnh lừa chúng ta. Nó chỉ nghe những gì nó muốn nghe. Nó chỉ hiểu theo cách nó muốn hiểu mà không chịu nhìn nhận thực tế. Nó không bao giờ để thực tế tự hiển lộ cho bạn thấy. Người sống vì cái tôi thường ẩn mình sau một bức màn vô hình, và bức màn này sẽ thay đổi mọi thứ đi xuyên qua nó.

Cứ thế, con người tiếp tục sống trong cái thế giới tinh thần mà họ tự tạo ra. Cái tôi trở thành trung tâm của thế giới đó, cái thế giới hư ảo hay còn được gọi là maya, tức là ảo tưởng. Thế giới này trở thành thế giới duy nhất của họ, chỉ có mỗi họ sống trong đó.

Khi bạn gạt bỏ cái tôi, bạn sẽ gạt bỏ cả cái thế giới được tạo ra xung quanh cái tôi ấy. Lần đầu tiên trong đời, bạn sẽ nhìn thấy bản chất thật sự của mọi điều chứ không phải theo cách bạn muốn thấy. Và một khi đã biết được thực tế cuộc đời, bạn sẽ biết được đâu là chân lý.

Có một giai thoại Thiền như sau:

O-Nami, tức “Sóng Lớn”, là một vật sĩ rất mạnh và tài nghệ trong làng đô vật. Khi chỉ có một mình, anh ta có thể đánh bại ngay cả thầy của mình, nhưng trước đám đông thì đến một tay vật non trẻ nhất cũng có thể hạ được anh.

Băn khoăn mãi về điều này, anh bèn tìm đến vị thiền sư ở ngôi chùa cạnh biển gần đó để xin lời khuyên.

Vị thiền sư truyền dặn rằng: “Sóng Lớn là tên của con, vậy đêm nay con hãy ở lại chùa để lắng nghe tiếng sóng biển. Hãy tưởng tượng con chính là những ngọn sóng đó. Hãy quên mình là một đô vật và trở thành con sóng vĩ đại cuốn phăng mọi thứ trước mặt”.

Đêm hôm ấy O-Nami đồng ý ở lại chùa. Tuy đã cố gắng chỉ nghĩ đến những ngọn sóng nhưng anh vẫn lan man nghĩ đến nhiều thứ khác. Rồi dần dần anh cũng tập trung được và chỉ nghĩ về những ngọn sóng. Trời càng về khuya, những con sóng càng lớn dần, lớn dần. Chúng cuốn phăng những bông hoa trong bình trước tượng Phật, rồi cả những chiếc bình. Ngay đến tượng Phật bằng đồng cũng bị sóng cuốn đi. Đến bình minh thì toàn bộ ngôi chùa đã bị con sóng san bằng, còn O-Nami vẫn ngồi đó với nụ cười an lạc trên môi.

Hôm đó anh đã tham gia một cuộc thi đô vật và chiến thắng mọi trận đấu. Kể từ ngày ấy, trên khắp nước Nhật, không còn ai đủ sức đánh bại anh nữa.

Câu chuyện trên nói về ý thức bản ngã và cách để gạt bỏ nó, dứt khỏi nó. Tôi sẽ cùng bạn phân tích câu chuyện theo từng bước nhé.

O-Nami, tức “Sóng Lớn”, là một vật sĩ rất mạnh...

Chúng ta ai cũng cực kỳ mạnh – không biết được sức mạnh của mình thì là một vấn đề khác. Ai ai cũng cực kỳ mạnh và phải như thế bởi chúng ta đều bắt nguồn từ Vũ trụ. Cho dù bạn trông có nhỏ bé đấy nhưng thực chất bạn không hề nhỏ chút nào.

Khi bạn gạt bỏ cái tôi, bạn sẽ gạt bỏ cả cái thế giới được tạo ra xung quanh cái tôi ấy. Lần đầu tiên trong đời, bạn sẽ nhìn thấy bản chất thật sự của mọi điều chứ không phải theo cách bạn muốn thấy.

Ngày nay, theo các nhà vật lý, trong một nguyên tử nhỏ bé chứa đựng biết bao nhiêu là năng lượng. Hai thành phố lớn của Nhật là Hiroshima và Nagasaki đã bị phá hủy bởi năng lượng nguyên tử. Thế nhưng nguyên tử lại nhỏ bé đến nỗi chẳng ai có thể nhìn thấy chúng! Tất cả chỉ là sự suy diễn, suy luận bởi chưa từng có ai nhìn thấy nguyên tử, kể cả với những thiết bị khoa học tinh vi ngày nay.

Nếu nguyên tử có thể chứa nhiều năng lượng đến thế thì con người còn mạnh đến nhường nào? Cái ngọn lửa nhỏ bé trong ý thức con người thì sao? Nếu một ngày nào đó cái ngọn lửa bé nhỏ này bùng cháy, nhất định nó sẽ trở thành một nguồn năng lượng và ánh sáng vô tận. Đó chính là điều đã diễn ra ở những bậc thánh nhân như Đức Phật, như Chúa Jesus…

Mọi người ai cũng cực kỳ mạnh bởi chúng ta hết sức siêu phàm.

Mọi người ai cũng cực kỳ mạnh bởi chúng ta đều bắt nguồn từ Thượng đế, từ Cội nguồn của sự tồn tại.

Bạn hãy nhớ điều đó!

Nhưng đầu óc con người thường rất mau quên. Mỗi khi bạn quên, bạn lại trở nên yếu ớt. Và trong trạng thái suy yếu như vậy, bạn bắt đầu tìm đến những cách thức nhân tạo để làm mạnh bản thân. Đó là cách mà hàng triệu triệu người đang làm.

Bạn tìm kiếm điều gì ở thanh danh, quyền thế? Cũng vẫn là sức mạnh, trong khi sức mạnh ấy luôn sẵn có trong bạn.

Bạn tìm kiếm tiền bạc, nhưng thật ra bạn đang tìm kiếm cái gì? Phải chăng bạn đang tìm kiếm sức mạnh?!

Bạn tìm kiếm điều gì ở thanh danh, quyền thế? Cũng vẫn là sức mạnh, trong khi sức mạnh ấy luôn sẵn có trong bạn.

Bạn ơi, bạn tìm sai chỗ rồi!

O-Nami, tức “Sóng Lớn”, là một vật sĩ...

Tất cả chúng ta đều là những con sóng vĩ đại của đại dương. Có thể chúng ta đã quên mất điều đó, nhưng đại dương không bao giờ quên. Có thể chúng ta lãng quên, đến mức không còn khái niệm gì về đại dương nữa nhưng chúng ta vẫn đang sống trong lòng đại dương. Không có sóng, đại dương vẫn tồn tại; nhưng sóng không thể tồn tại mà không có đại dương. Con sóng chẳng là gì cả nếu không thuộc về đại dương, nó là một tiến trình chứ không phải là một thực thể. Con sóng chính là niềm vui lan tỏa của đại dương, cũng như Thượng đế đã tạo ra con người trong niềm vui của Người cho trái đất, cho sự tồn tại. Con sóng là hình tượng đại dương tìm đến Đại dương, chỉ để vui đùa nhưng qua đó có sự truyền giao năng lượng cực kỳ mạnh mẽ.

O-Nami, tức “Sóng Lớn”, là một vật sĩ rất mạnh...

Nhưng sức mạnh này chỉ bùng lên khi con sóng hiểu rằng nó thuộc về đại dương bao la, bất tận. Nếu con sóng quên mất điều đó, lập tức nó trở nên suy yếu. Chứng “quên” ở con người là rất nặng. Trí nhớ của ta rất nhỏ, nhỏ xíu. Chúng ta cứ quên hoài. Cái gì càng hiển nhiên, càng ở sát bên cạnh và lúc nào cũng sẵn có thì lại càng dễ quên.

Chẳng hạn, bạn có nhớ hơi thở của mình không? Bạn chỉ nhớ đến nó khi nào bạn bị cảm hay khó thở, bằng không thì ai mà nhớ đến hơi thở? Tương tự, con người chỉ nhớ đến Thượng đế khi họ gặp rắc rối chứ bình thường mấy ai nhớ tới Người. Song, Thượng đế còn gần hơn hơi thở của bạn, gần hơn cả bạn đối với chính mình nữa.

Con người ta thường có xu hướng hay quên. Có bao giờ bạn để ý thấy hễ bạn không có cái gì thì bạn cứ nhớ đến nó, nhưng khi đã có rồi thì bạn lại coi đó là điều hiển nhiên. Do Thượng đế không thể biến mất nên người ta khó mà nhớ đến Người. Chỉ có một số ít hiếm hoi là luôn tưởng nhớ.

Con cá trong đại dương quên mất đại dương. Nếu nó bị ném lên bờ, phải giãy giụa phơi mình trên cát nóng thì khi đó nó mới nhớ đại dương. Nhưng chẳng có cách nào để ném bạn khỏi Thượng đế, bởi Người là Đại dương bất tận. Và bạn không giống như con cá, bạn là con sóng. Bạn giống hệt Thượng đế, bản chất của Người và của bạn là như nhau.

...là một vật sĩ rất mạnh và tài nghệ trong làng đô vật. Khi chỉ có một mình, anh ta có thể đánh bại ngay cả thầy của mình...

Nhưng “khi chỉ có một mình...”, vì lúc đó anh ta mới có thể quên đi cái tôi của mình.

Khi tập trung vào bản ngã, bạn sẽ quên mất Thượng đế; còn khi bạn bỏ lơ cái bản ngã kia đi, bạn sẽ nhớ đến Người – bạn không thể nhớ cả hai cùng một lúc. Cũng như khi con sóng nghĩ rằng nó là con sóng, nó sẽ quên nó cũng là đại dương. Còn khi biết mình là đại dương, làm sao nó có thể nhớ mình là con sóng?

Khi chỉ có một mình, anh ta có thể đánh bại ngay cả thầy của mình, nhưng trước đám đông thì đến một tay vật non trẻ nhất cũng có thể hạ được anh.

Khi chỉ có một mình, hẳn lúc đó anh ta đã hoàn toàn quên mất bản ngã nên anh ta cực kỳ mạnh. Nhưng trước đám đông, hẳn anh đã nghĩ đến cái tôi quá nhiều, chính vì vậy mà sức mạnh của anh suy giảm.

Băn khoăn mãi về điều này, anh bèn tìm đến vị thiền sư ở ngôi chùa cạnh biển gần đó để xin lời khuyên.

Vị thiền sư truyền dặn rằng: “Sóng Lớn là tên của con, vậy đêm nay con hãy ở lại chùa để lắng nghe tiếng sóng biển”.

Khi biết được tên của anh ta là O-Nami, tức “Sóng Lớn”, vị thiền sư đã đưa ra phương cách dựa trên cái tên ấy: “Sóng Lớn là tên của con, vậy đêm nay con hãy ở lại chùa để lắng nghe tiếng sóng biển”.

Lắng nghe là một trong những bí quyết giúp chúng ta đi vào ngôi đền của Thượng đế. Lắng nghe nghĩa là quên đi toàn bộ cái tôi, chỉ như vậy thì bạn mới có thể lắng nghe. Khi bạn chăm chú lắng nghe ai đó, bạn sẽ quên mất bản thân mình. Nếu vẫn còn quá chú tâm đến bản thân, bạn không thể lắng nghe thật sự mà chỉ giả vờ nghe mà thôi. Có thể bạn gật gù, có thể thỉnh thoảng bạn ừ hữ góp vài tiếng nhưng bạn không thật sự lắng nghe.

Khi bạn lắng nghe, bạn sẽ trở thành một kênh truyền dẫn, một kênh tiếp nhận. Bạn sẽ trở nên âm tính, nghĩa là đằm tính và điềm đạm hơn. Bạn không thể tìm đến Thượng đế với bộ dạng hùng hổ của một kẻ xâm lăng, chinh phục. Bạn chỉ có thể đến với Người… đúng hơn là Người chỉ đến với bạn khi bạn ở trong trạng thái tiếp nhận, điềm đạm.

Lắng nghe là nghệ thuật trở nên thụ động – khách quan, tách rời. Đức Phật chú trọng vào việc lắng nghe rất nhiều, Mahavir(*) cũng nhấn mạnh việc lắng nghe, Krishnamurti(**) cũng thế. Có bao giờ bạn để ý đến hình dáng của lỗ tai chưa? Tai thật ra chỉ là một đường ống, nó âm tính hơn cả đôi mắt. Tai âm tính, còn mắt thì dương tính. Khi nhìn, bạn ở trong trạng thái chủ động, tấn công; nhưng khi lắng nghe, bạn chỉ đón nhận.

(*) Mahavir là người sáng lập đạo Jain (Kỳ Na giáo), một tôn giáo cùng thời với Phật giáo.

(**) Krishnamurti (1895 – 1986): một tác gia người Ấn đồng thời là nhà diễn thuyết nổi tiếng về các vấn đề triết học và tinh thần.

Đó là lý do vì sao khi nhìn người khác quá lâu, bạn sẽ trở nên khiếm nhã, vô lễ, bất lịch sự. Theo các nhà tâm lý học, ta không nên nhìn ai đó quá ba giây. Nhìn trong vòng ba giây thì còn chấp nhận được, nhưng nếu vượt quá ba giây, tức là bạn không còn nhìn họ với thái độ bình thường nữa mà là đang nhìn chòng chọc, nhìn xoi mói họ. Trong khi đó, lắng nghe lại không hề có giới hạn bởi lỗ tai không thể đi xuyên thấu người khác. Nó luôn nằm yên tại chỗ.

Khi bạn chăm chú lắng nghe ai đó, bạn sẽ quên mất bản thân mình. Nếu vẫn còn quá chú tâm đến bản thân, bạn không thể lắng nghe thật sự mà chỉ giả vờ nghe mà thôi.

Mắt cần được nghỉ ngơi, nhất là vào ban đêm, trong khi tai không cần nghỉ ngơi. Nó hoạt động suốt hai mươi bốn tiếng, năm này qua năm khác. Mắt không thể mở mãi suốt hàng phút, cho nên bạn phải liên tục chớp mắt và nhắm mắt nghỉ ngơi.

Hãy dùng đến đôi tai nhiều hơn.

Hãy lắng nghe và chẳng cần phải làm gì khác.

Hãy lắng nghe mà không cần biết tại sao, cũng như đừng tự hỏi điều gì đang xảy ra.

Hãy lắng nghe và đừng diễn giải.

Hãy tưởng tượng con là những ngọn sóng đó.

Trước hết hãy lắng nghe và hòa nhịp với những con sóng. Khi bản thân cảm thấy hoàn toàn tĩnh lặng và sẵn sàng đón nhận, hãy tưởng tượng mình là những con sóng đó. Nhưng đó là bước thứ hai. Còn trước tiên đừng quá sốt sắng, nhanh nhảu, chỉ đón nhận mà thôi. Và một khi đã đạt đến trạng thái hoàn toàn đón nhận, hãy hòa cùng con sóng, hình dung mình là những con sóng đó.

Vị thiền sư đã chỉ cho O-Nami một phương cách để quên đi cái tôi. Bước đầu tiên là đón nhận, bởi cái tôi không thể tồn tại khi bạn đang trong trạng thái đón nhận mà nó chỉ tồn tại khi có sự đối kháng, vướng chấp. Trong trạng thái cảm thụ đầy tinh tế này, khả năng tưởng tượng của bạn sẽ trở nên cực kỳ mạnh mẽ.

Bước đầu tiên là đón nhận, bởi cái tôi không thể tồn tại khi bạn đang trong trạng thái đón nhận mà nó chỉ tồn tại khi có sự đối kháng, vướng chấp. Trong trạng thái cảm thụ đầy tinh tế này, khả năng tưởng tượng của bạn sẽ trở nên cực kỳ mạnh mẽ.

Những người tinh nhạy, có khả năng cảm thụ cao là những người rất giàu trí tưởng tượng. Họ nhìn thấy sức sống đang căng tràn trong cỏ cây, uống lấy màu xanh sự sống này và thấm hút nó như một miếng bọt biển. Họ là những nhà thơ, họa sĩ, vũ công, nhạc sĩ... Họ nuốt lấy cả Vũ trụ và để cho những gì thấm nhuần được tuôn trào vào trí tưởng tượng của mình.

Tưởng tượng là một năng lực phi thường, có thể đưa bạn đến gần Thượng đế nhất. Người hẳn phải có một trí tưởng tượng phong phú lắm, bởi bạn cứ nhìn vào thế giới mà Người đã tạo ra mà xem! Nào là hoa, là bướm, là cây cối, là sông ngòi, và có cả con người nữa. Ngoài ra còn có biết bao nhiêu vì sao, bao nhiêu thế giới… Người cực kỳ mơ mộng!

Ở phương Đông, những người theo đạo Hindu bảo rằng thế giới chính là sản phẩm tưởng tượng của Thượng đế. Người mơ về nó. Vì vậy chúng ta là một phần trong giấc mơ của Người.

Họ là những nhà thơ, họa sĩ, vũ công, nhạc sĩ... Họ nuốt lấy cả Vũ trụ và để cho những gì thấm nhuần được tuôn trào vào trí tưởng tượng của mình.

Khi vị thiền sư bảo O-Nami: “Hãy tưởng tượng con là những ngọn sóng đó”, ông có ý nói: “Trước hết con hãy đón nhận, cảm thụ, và rồi con sẽ trở nên sáng tạo”. Một khi cái tôi đã được gạt bỏ, bạn sẽ linh hoạt hơn, những gì bạn tưởng tượng đều sẽ biến thành hiện thực.

“Hãy quên mình là một đô vật và trở thành con sóng vĩ đại cuốn phăng mọi thứ trước mặt.”

Đêm hôm ấy O-Nami đồng ý ở lại chùa... cố gắng chỉ nghĩ đến những ngọn sóng...

Dĩ nhiên là vạn sự khởi đầu nan, ban đầu anh đã nghĩ đến nhiều thứ khác. Điều đó âu cũng tự nhiên thôi, nhưng anh đã tập trung lại. Hẳn anh ta đã rất kiên nhẫn. Rồi dần dần anh chỉ nghĩ về những ngọn sóng. Khoảnh khắc ấy đã đến… Nếu kiên trì theo đuổi, bạn sẽ bắt được cái khoảnh khắc mà mình hằng khao khát.

Rồi dần dần anh cũng tập trung được và chỉ nghĩ về những ngọn sóng. Trời càng về khuya, những con sóng càng lớn dần, lớn dần.

Không phải những con sóng thật ngoài đại dương đang lớn dần. Nhưng giờ đây những con sóng trong trí tưởng tượng của anh và những con sóng thật ngoài kia đã là một. Anh không còn phân biệt được đâu là mơ, đâu là hiện thực. Một lần nữa, anh trở lại là một đứa trẻ, bởi chỉ trẻ con mới có khả năng đặc biệt đó.

Buổi sáng thức dậy, trẻ con có thể khóc ngon lành vì không có trên tay món đồ chơi mà nó đã có trong giấc mơ – “Đồ chơi của con đâu?”. Và khi bạn khăng khăng giải thích đó chỉ là mơ, nó sẽ bảo: “Con không biết, đồ chơi của con đâu?”.

Chỉ những người sáng tạo mới biết cách vứt bỏ sự nhàm chán và không biết chán chút nào. Họ luôn rung động, say mê và thường xuyên sống trong trạng thái phiêu lưu.

Đứa trẻ không phân biệt được giữa mộng và thực. Nó không hề biết đến sự khác biệt đó. Nó xem tất cả đều là thực.

Khi bạn mở lòng mình ra để đón nhận, để cảm thụ, bạn sẽ hồn nhiên và giàu tưởng tượng như một đứa trẻ.

Giờ đây, những con sóng ấy:

… càng lớn dần, lớn dần. Chúng cuốn phăng những bông hoa trong bình trước tượng Phật, rồi cả những chiếc bình. Ngay đến tượng Phật bằng đồng cũng bị sóng cuốn đi.

“Trước hết con hãy đón nhận, cảm thụ, và rồi con sẽ trở nên sáng tạo”.Một khi cái tôi đã được gạt bỏ, bạn sẽ linh hoạt hơn, những gì bạn tưởng tượng đều sẽ biến thành hiện thực.

Cảnh tượng đó quá đẹp! Thật không dễ cho một Phật tử tưởng tượng ra cảnh bức tượng Phật bị cuốn đi. Nếu quá sùng đạo, sẽ có lúc anh ta phải cắt đứt mạch tưởng tượng của mình. Anh ta sẽ thốt lên: “Đủ rồi! Phật mà bị cuốn đi sao? Mình đang làm gì thế này? Không, mình không làm con sóng nữa!”. Có thể anh, con sóng đang cuộn tràn, sẽ dừng lại ngay dưới chân tượng, cùng lắm là chạm vào chân tượng chứ không dám đi xa hơn. Nhưng bạn hãy nhớ rằng, một ngày nào đó, ngay cả bàn chân đã từng giúp bạn rất nhiều trên đường đời cũng phải ra đi. Phật cũng phải bị cuốn đi. Cánh cửa có thể sẽ trở thành vật cản nếu bạn cứ bám lấy nó.

… lớn dần, lớn dần… Chúng cuốn phăng những bông hoa trong bình trước tượng Phật, rồi cả những chiếc bình. Ngay đến tượng Phật bằng đồng cũng bị sóng cuốn đi. Đến bình minh thì toàn bộ ngôi chùa đã bị con sóng san bằng…

Sự việc này không xảy ra trong thực tế nhưng lại diễn ra bên trong O-Nami, trong một chiều hoàn toàn khác – chiều của thơ ca, tưởng tượng và mơ mộng. Nhờ lắng nghe tiếng sóng, nhờ biết đón nhận, anh đã mở được cánh cửa cho khả năng tưởng tượng của mình. Trí tưởng tượng của anh đã bùng nở như một đóa sen với nghìn lẻ một cánh.

Đến bình minh thì toàn bộ ngôi chùa đã bị con sóng san bằng, còn O-Nami vẫn ngồi đó với nụ cười an lạc trên môi.

Anh đã giác ngộ! Ngày trước Đức Phật cũng nở nụ cười như thế dưới gốc cây bồ đề. Đột nhiên O-Nami không còn tồn tại nữa, và nụ cười đó cho thấy anh đã trở về nhà. Đó là nụ cười của một người đã đến nơi, nụ cười của một người không còn phải lang thang tìm kiếm. Đó là nụ cười của một người đã tìm thấy cội nguồn, nụ cười của người đã chết và được tái sinh.

O-Nami vẫn ngồi đó với nụ cười an lạc trên môi.

Hôm đó, anh đã tham gia một cuộc thi đô vật và chiến thắng mọi trận đấu. Kể từ ngày ấy, trên khắp nước Nhật, không còn ai đủ sức đánh bại anh nữa.

Giờ đây, đó không còn là năng lượng của anh. Chàng trai ấy không còn là O-Nami, Sóng Lớn, mà đã trở thành đại dương. Làm sao bạn có thể đánh bại đại dương? Bạn chỉ có thể đánh bại được những con sóng mà thôi.

Chừng nào còn mang cái tôi, bạn vẫn còn nếm mùi thất bại, yếu đuối. Hãy gạt bỏ bản ngã, khi đó nguồn sức mạnh vô hạn sẽ bắt đầu tuôn chảy vào bạn. Nhờ gạt bỏ bản ngã, bạn sẽ trở thành dòng sông cuồn cuộn tuôn trào – bạn thật sự được sống.

Mọi sự sống đều thuộc về Toàn thể. Nếu bạn cố tìm cách sống riêng một mình thì thật là ngu xuẩn. Như vậy chẳng khác nào cái lá trên cây tìm cách sống riêng lẻ; không chỉ có thế, nó còn tìm cách chống lại cái cây, chống lại những chiếc lá khác, chống lại bộ rễ và nghĩ rằng tất cả đều là kẻ thù của mình. Chúng ta chỉ là những chiếc lá nhỏ trên Cây đời vĩ đại có tên là Thượng đế, Toàn thể, hay bất cứ tên gọi nào mà bạn thích. Bạn không cần phải chiến đấu. Cách duy nhất để về nhà, về với Cội nguồn là trao gửi.

2

CHỦ NGHĨA CẦU TOÀN

Ngày xưa có một nhà điêu khắc vĩ đại. Tài năng nghệ thuật của ông hoàn hảo đến mức khi ông tạc một bức tượng, ta khó mà phân biệt được đâu là người thật và đâu là tượng. Cả hai giống nhau như đúc và hết sức sống động.

Một hôm, nhà chiêm tinh nọ báo rằng ông sắp chết đến nơi. Dĩ nhiên là nhà điêu khắc rất lo sợ và như bao người khác, ông cũng muốn né tránh cái chết. Ông ta nghĩ suốt về điều đó, và rồi đã tìm ra được giải pháp. Ông tạc mười một bức tượng giống hệt mình. Khi Thần Chết đến, ông đứng lẫn vào giữa những bức tượng và nín thở.

Thần Chết phân vân, không tin vào mắt mình. Chuyện này quả là chưa bao giờ xảy ra, thật khác thường! Thượng đế có khi nào tạo ra hai con người giống nhau như đúc đâu, bao giờ Người cũng tạo ra cái duy nhất. Người chưa từng đi theo lối mòn, lại càng không chuộng kiểu sản xuất hàng loạt. Người tuyệt đối chống lại sự rập khuôn và chỉ tạo ra nguyên bản. Thế thì điều gì đã xảy ra? Mười hai con người giống nhau như đúc. Phải đem ai đi bây giờ? Vì chỉ được đem một người đi mà thôi…

Thần Chết không sao quyết định được. Phân vân, bối rối và bực bội, cuối cùng ông bèn quay về hỏi: “Người đã làm gì vậy, thưa Thượng đế? Có đến mười hai con người giống hệt nhau trong khi tôi chỉ được chọn một. Tôi biết phải làm thế nào bây giờ?”.

Thượng đế cười lớn. Người gọi Thần Chết đến gần và thì thầm bí quyết tìm ra cái thực giữa những cái không thực vào tai ông, rồi bảo: “Ngươi hãy đi đi, và khi đến nơi mà nhà điêu khắc kia đang ẩn nấp, hãy nói ra điều đó”.

Thần Chết vẫn hoài nghi: “Nhưng nó có tác dụng thế nào?”.

Thượng đế trấn an: “Đừng lo, cứ đi và làm y như vậy”.

Thần Chết rời đi, lòng vẫn bán tín bán nghi nhưng vì là lệnh của Thượng đế nên ông ta phải làm theo. Ông bước vào gian phòng, nhìn quanh và nói bâng quơ: “Thưa ngài điêu khắc gia, mọi thứ ở đây rất hoàn hảo. Ngài đã làm rất tốt nhưng vẫn còn một điểm thiếu sót”.

Quên mất mình đang ẩn nấp, người đàn ông liền nhảy ra hỏi: “Lỗi gì kia chứ?”.

Thần Chết cười lớn: “Ngươi đã bị bắt! Lỗi đó chính là: ngươi không thể quên được bản ngã của mình. Nào, hãy theo ta”.

Nghệ sĩ thường có cái tôi rất lớn. Nếu thế thì anh ta không phải là nghệ sĩ đích thực. Anh ta chỉ dùng nghệ thuật để làm phương tiện thỏa mãn cái tôi của mình. Nghệ sĩ rất coi trọng cái tôi cá nhân, thường xuyên ba hoa về bản thân và không ngừng tranh cãi, đấu đá lẫn nhau. Ai cũng nghĩ mình là người đầu tiên hoặc là người sau cùng. Nhưng đó không phải là nghệ thuật đích thực.

Người nghệ sĩ thực thụ phải hoàn toàn biến mất. Còn kiểu nghệ sĩ “nửa mùa” thì chỉ được xem là… thợ diễn. Phải, tôi không gọi họ là nghệ sĩ mà chỉ xem họ là những thợ diễn. Tôi cũng không gọi họ là những nhà sáng tạo mà chỉ xem họ là những người xếp đặt. Phải! Sắp xếp câu chữ là một chuyện, còn sáng tác thơ lại là điều hoàn toàn khác. Để soạn một bài thơ, người ta cần hiểu biết về ngôn ngữ và luật thơ. Đó là một trò chơi với ngôn từ. Nếu bạn nắm vững toàn bộ trò chơi, bạn có thể soạn ra một bài thơ. Bài thơ đó dẫu không thi vị cho lắm nhưng vẫn mang dáng dấp thơ ca. Về mặt kỹ thuật nó có thể hoàn hảo nhưng chỉ là một cái xác không hồn.

Cái hồn chỉ xuất hiện khi người nghệ sĩ mất hút trong tác phẩm của mình. Khi người họa sĩ vẽ với tâm thế mình không còn hiện diện nữa, anh ta thậm chí sẽ cảm thấy áy náy khi ký tên dưới tác phẩm vì biết rằng mình không phải là tác giả! Một thế lực ẩn danh nào đó đã làm thay và anh ta chỉ biết mình đã “được” chiếm ngự. Đó là cảm giác mà tất cả những nghệ sĩ vĩ đại của mọi thời đều trải qua: được chiếm ngự bởi một điều gì đó. Nghệ sĩ càng vĩ đại thì cảm nhận này càng rõ.

Những tên tuổi lừng lẫy như Mozart, Beethoven, Kalidas(***), Rabindranath Tagore(****) đều đinh ninh rằng mình chẳng là gì cả ngoài ống tre rỗng và Hiện hữu đã qua họ mà cất tiếng hát. Họ như một cây sáo được thổi vang, nhưng tiếng nhạc đó không phải do họ sáng tác. Kiệt tác ấy tuôn chảy qua họ và tới từ một nguồn nào đó không ai biết. Tất cả những gì họ làm là không cản trở mà để nó tuôn chảy qua mình.

(***) Kalidas: nhà thơ, nhà viết kịch vĩ đại nhất của Ấn Độ.

(****) Tagore (1861 – 1941): triết gia, nhà thơ được trao giải Nobel Văn học năm 1913.

Người sáng tạo thực thụ biết rằng mình không tạo ra cái gì cả. Chính Tạo hóa đã mượn đôi tay, thể xác anh ta để làm. Anh ta trở thành công cụ. Trong nghệ thuật đích thực, bản thân người nghệ sĩ sẽ biến mất, do vậy mà không có chỗ cho cái tôi. Theo đó nghệ thuật trở thành một tôn giáo và người nghệ sĩ trở thành nhà huyền môn.

Bóng dáng người nghệ sĩ càng ít xuất hiện trong tác phẩm của mình thì tác phẩm ấy càng hoàn hảo. Khi người nghệ sĩ hoàn toàn quên mất bản thân, sự sáng tạo sẽ là tuyệt đối. Nếu hình bóng của người nghệ sĩ quá lớn trong tác phẩm, tác phẩm đó sẽ trở nên kinh tởm. Nó chỉ là sản phẩm của cái tôi không hơn không kém.

Cái tôi là một chứng bệnh thần kinh. Cái tôi lúc nào cũng muốn được hoàn hảo. Cái tôi lúc nào cũng cầu toàn. Cái tôi lúc nào cũng muốn phải cao hơn, phải tốt hơn người khác. Tuy vậy, sự hoàn hảo chẳng bao giờ có thể đạt được qua cái tôi, nỗ lực kiểu này luôn dẫn đến thất bại. Sự hoàn hảo chỉ đến khi cái tôi không hiện diện, nhưng khi đó thì con người cũng sẽ chẳng nghĩ đến sự hoàn hảo.

Cái hồn chỉ xuất hiện khi người nghệ sĩ mất hút trong tác phẩm của mình. Một thế lực ẩn danh nào đó đã làm thay và anh ta chỉ biết mình đã “được” chiếm ngự. Đó là cảm giác mà tất cả những nghệ sĩ vĩ đại của mọi thời đều trải qua: được chiếm ngự bởi một điều gì đó. Nghệ sĩ càng vĩ đại thì cảm nhận này càng rõ.

Như vậy, người nghệ sĩ thực thụ sẽ không bao giờ nghĩ đến sự hoàn hảo. Anh ta không hề có khái niệm nào về sự hoàn hảo mà chỉ đơn giản là trao gửi mình, buông bỏ và bất cứ điều gì xảy ra, cứ để chúng xảy ra. Người nghệ sĩ thực thụ chắc chắn sẽ nghĩ đến sự tận hiến chứ không hề nghĩ đến sự hoàn hảo. Anh ta muốn được hoàn toàn chìm đắm trong tác phẩm – chỉ có như vậy thôi. Khi múa, anh ta muốn hòa tan vào vũ điệu. Anh ta không muốn mình tồn tại nữa bởi sự hiện diện của vũ công sẽ phá hỏng nét duyên dáng, uyển chuyển, liền lạc của vũ điệu. Khi vũ công không còn, mọi vật cản cũng biến mất và dòng chảy sẽ tuôn trôi êm đềm.

Người nghệ sĩ đích thực chắc chắn sẽ nghĩ đến việc tận hiến – làm thế nào để tận hiến trọn vẹn – chứ không bao giờ nghĩ đến sự hoàn hảo. Và cái hay là ở chỗ, những ai cống hiến trọn vẹn đương nhiên sẽ trở nên hoàn hảo. Những ai chỉ nghĩ đến sự hoàn hảo sẽ không bao giờ hoàn hảo, cũng như cống hiến hết mình. Ngược lại, càng nghĩ đến sự hoàn hảo thì họ càng quẫn trí. Lúc nào họ cũng có những hình ảnh lý tưởng trong đầu để so sánh, rồi thấy rằng mình còn thua kém!

Bóng dáng người nghệ sĩ càng ít xuất hiện trong tác phẩm của mình thì tác phẩm ấy càng hoàn hảo. Khi người nghệ sĩ hoàn toàn quên mất bản thân, sự sáng tạo sẽ là tuyệt đối.

Nếu bạn có một ý tưởng nào đó, bạn sẽ luôn cảm thấy mình chưa hoàn hảo trừ khi ý tưởng ấy được thực thi. Chẳng hạn như, nếu bạn nghĩ bạn phải trở thành một vũ công như Nijinsky(*****) thì làm sao bạn có thể cống hiến trọn vẹn cho vũ điệu? Lúc nào bạn cũng tìm kiếm, quan sát bản thân, cố gắng cải thiện và sợ phạm sai lầm. Thế là bạn như bị phân đôi, một nửa thì khiêu vũ, còn nửa kia thì luôn đánh giá, chỉ trích và lên án. Bản thân bạn không còn nguyên vẹn nữa, bạn đã bị phân mảnh.

(*****) Vaslav Nijinsky là một trong những nam vũ công ba lê tài năng nhất lịch sử.

Nijinsky hoàn hảo vì anh đã hoàn toàn tận hiến. Anh thường tung mình thể hiện những động tác rất ngoạn mục khiến mọi người không thể tin vào mắt mình, ngay cả những nhà khoa học cũng không hiểu nổi bởi chúng dường như đi ngược lại luật hấp dẫn của Trái đất – một điều không thể nào xảy ra! Và khi tiếp đất trở lại, anh cũng đáp nhẹ như một sợi lông hồng…

Mọi người đã nhiều lần hỏi anh về điều này. Mọi người càng hỏi thì anh càng ý thức về điều đó, thế là khả năng này dần bị mai một, rồi bỗng dưng mất hẳn. Nguyên do là anh đã đánh mất tính tận hiến khi thực hiện vũ điệu. Bản thân anh cũng hiểu được vì sao mình không còn khả năng thực hiện những cú tung mình ngoạn mục nữa. Phút thăng hoa xuất thần ấy chỉ diễn ra khi Nijinsky hoàn toàn hóa thân vào vũ điệu. Trong trạng thái thư giãn hoàn toàn, trong trạng thái buông bỏ trọn vẹn, con người như được sống trong một thế giới khác hẳn, tuân theo những luật lệ khác hẳn.

Có một định luật mà chẳng sớm thì muộn khoa học cũng sẽ khám phá ra. Tôi gọi đó là luật của sự Đê mê. Cũng như ba trăm năm trước mọi người hãy còn chưa biết đến luật Vạn vật Hấp dẫn thì định luật này vẫn tồn tại, bởi một định luật không cần phải được biết đến mới có thể tồn tại trong cuộc sống. Định luật đó lúc nào cũng tồn tại và không liên quan gì đến Newton hay trái táo rơi. Trước lúc Newton ra đời thì táo vẫn rụng đấy thôi! Chẳng phải nhờ Newton phát hiện ra định luật này mà táo mới bắt đầu rụng. Định luật đã có từ trước và Newton chỉ là người phát hiện ra nó.

Bạn bước trên mặt đất nhưng lại có cảm giác chân không chạm đất mà như đang lơ lửng trên không. Đó là những lúc bạn đang vui sướng, đang cầu nguyện, đang thiền định, đang yêu hay hân hoan chào đón một điều gì đó… khi ấy bạn cảm thấy mình nhẹ bổng, thăng hoa và phi trọng lượng.

Tương tự như thế, một định luật khác cũng đã và đang tồn tại, luật của sự Đê mê. Nếu như lực hấp dẫn kéo mọi vật xuống đất thì lực của sự Đê mê sẽ nâng tất cả lên. Trong thiền yoga, người ta gọi đó là sự bay bổng, xuất thần hay thăng hoa. Trong trạng thái ngất ngây trước những điều thiêng liêng, trong trạng thái vô ngã, trao gửi hoàn toàn, định luật này bắt đầu vận hành.

Cái tôi cũng giống như tảng đá trì kéo bạn vậy. Khi cái tôi không còn, bạn sẽ trở nên… phi trọng lượng. Bạn bước trên mặt đất nhưng lại có cảm giác chân không chạm đất mà như đang lơ lửng trên không. Đó là những lúc bạn đang vui sướng, đang cầu nguyện, đang thiền định, đang yêu hay đang hân hoan chào đón một điều gì đó… khi ấy bạn cảm thấy mình nhẹ bổng, thăng hoa và phi trọng lượng.

3

TRÍ TUỆ

Tâm trí hiện tại là một thuật ngữ mâu thuẫn ngay trong chính bản thân nó. Bởi tâm trí không bao giờ thuộc về hiện tại, mà lúc nào nó cũng già cỗi. Tâm trí thuộc về quá khứ và chỉ mang theo quá khứ. Tâm trí chứa đựng ký ức nên không thể có tâm trí hiện tại.

Nếu bạn hiện hữu ở đây và bây giờ, vậy thì bạn thuộc về hiện tại. Nhưng khi đó tâm trí bạn đã biến mất! Trong đầu bạn không có lấy một chút suy nghĩ, khát khao nào. Bạn mất hẳn mối dây liên hệ với quá khứ lẫn tương lai.

Tâm trí không bao giờ trinh nguyên, không thể được! Không có tâm trí nào còn trinh nguyên, tươi mới và trẻ trung. Tâm trí lúc nào cũng già cỗi, mục ruỗng và cũ rích.

Tâm trí thuộc về quá khứ và chỉ mang theo quá khứ. Tâm trí chứa đựng ký ức nên không thể có tâm trí hiện tại.

Thế nhưng cụm từ trên vẫn được dùng và dùng với một ý nghĩa hoàn toàn khác. Và theo cách dùng đó thì cụm từ này lại có ý nghĩa. Đó là khi nói đến sự khác biệt giữa tâm trí của thế kỷ 19 so với tâm trí đương thời, những câu hỏi xưa kia từng được đặt ra thì ngày nay chúng ta không còn hỏi nữa. Những câu hỏi từng rất quan trọng ở thế kỷ 18 giờ đây lại trở thành những câu hỏi ngớ ngẩn. Ví dụ như thời Trung Cổ, một trong những câu hỏi hóc búa nhất là “Bao nhiêu thiên thần có thể nhảy múa trên đầu kim?”. Ngày nay làm gì còn người ngu nào xem đó là câu hỏi quan trọng kia chứ? Và đề tài này đã được những nhà thần học vĩ đại nhất bàn thảo, cũng như rất nhiều giáo sư vĩ đại viết chuyên luận về nó – mà họ đâu phải là những con người tầm thường. Biết bao cuộc hội đàm đã được tổ chức vì nó. Nhưng ngày nay thì mấy ai thèm quan tâm! Thật là vớ vẩn!

Vào thời Đức Phật, người ta đã từng hỏi: “Ai đã tạo ra thế giới này?”. Câu hỏi đó vẫn được đặt ra suốt nhiều thế kỷ qua nhưng ngày nay rất ít người quan tâm. Phải, tuy vẫn còn những con người “cổ lỗ sĩ” nhưng hiếm có ai hỏi tôi câu hỏi như vậy. Nhưng thời đó, Đức Phật đã phải đương đầu với nó hàng ngày, không ngày nào mà Ngài không nhận được câu hỏi “Ai đã tạo ra thế giới này?”. Đức Phật đã phải lặp đi lặp lại mãi rằng thế giới đã có sẵn từ lâu rồi và chẳng ai tạo ra nó, nhưng không ai thỏa mãn với câu trả lời ấy. Ngày nay thì chẳng còn ai quan tâm đến câu hỏi đó nữa. Rất hiếm người hỏi tôi: “Ai đã tạo ra thế giới này?”. Chính vì vậy mà có thể nói rằng tâm trí luôn thay đổi theo thời gian, giống như thời trang vậy. Và hiểu theo cách đó thì tâm trí hiện tại, hay tâm trí đương thời, là một cụm từ có nghĩa.

Về cơ bản thì mọi tâm trí đều già nua, cũ kỹ. Không thể có tâm trí hiện đại, vì ngay cả tâm trí hiện đại nhất cũng vẫn bị nhuốm màu quá khứ.

Người thực sự sống là người thuộc về hiện tại. Anh ta không sống trong quá khứ mà cũng chẳng sống cho tương lai, anh ta chỉ sống cho giây phút hiện tại. Anh ta sống hết sức tự nhiên, không hề bị gò bó; và sự ngẫu nhiên đó chính là hương thơm của vô trí. Tâm trí thì luôn lặp lại, lúc nào nó cũng chuyển động theo vòng tròn. Tâm trí hoạt động như một cỗ máy… nghĩa là có tính “máy móc”, bạn nuôi dưỡng nó bằng kiến thức và nó cứ nhai đi nhai lại cùng một thứ kiến thức.

Người thực sự sống là người thuộc về hiện tại. Anh ta không sống trong quá khứ mà cũng chẳng sống cho tương lai, anh ta chỉ sống cho giây phút hiện tại.

Vô trí là sáng tỏ, thuần khiết và hồn nhiên. Vô trí là cách đích thực để sống, để thấu hiểu và để tồn tại.

Trí tuệ là cái gì đó giả tạo, cái gì đó không thật. Nó chỉ là phiên bản thay thế cho trí thông minh. Thông minh là một hiện tượng hoàn toàn khác, là cái có thực.

Để nuôi dưỡng trí thông minh, ta cần hết sức dũng cảm và thích phiêu lưu. Thông minh đòi hỏi bạn phải không ngừng dấn bước vào những vùng đất chưa biết, những vùng biển chưa hề có tên trên bản đồ. Con người thường hay sợ và cảm thấy không an toàn trước những điều chưa biết. Họ không muốn vượt xa những gì vốn quá quen thuộc, chính vì vậy họ đã tạo ra một phiên bản giả tạo để thay thế cho sự thông minh, đó chính là trí tuệ.

Trí tuệ chỉ là một trò chơi của trí não và không thể nào sáng tạo được.

Bạn có thể đến các trường đại học và xem những công việc sáng tạo đang diễn ra ở đấy. Hàng ngàn chuyên luận đang được viết, cùng rất nhiều bằng cấp đang được cấp cho mọi người. Chẳng ai biết được “số phận” của những luận án đó – chúng cứ tích ứ thành đống như những đống rác trong thư viện. Chẳng ai thèm đọc và chúng cũng chẳng truyền được cảm hứng cho ai. Phải, vẫn có một vài người đọc – là những người sắp sửa viết những bài luận án khác. Những tiến sĩ tương lai tất nhiên sẽ đọc chúng.

Nhưng các trường đại học không tạo ra những Shakespeare, Milton(******), Dostoevsky(*******), Tolstoy, Rabindranath Tagore hay Kahlil Gibran(********). Các trường đại học chỉ tạo ra những đống rác rưởi vô dụng. Hoạt động trí tuệ vẫn đang tiếp diễn ở những nơi này.

(******) John Milton (1608 – 1674): nhà thơ, soạn giả, nhà bình luận văn học người Anh.

(*******) Fyodor Mikhailovich Dostoevsky (1821 – 1881): nhà văn nổi tiếng người Nga. Cùng với Lev Tolstoy, Dostoevsky được xem là một trong hai nhà văn Nga vĩ đại thế kỷ 19.

(********) Kahlil Gibran: tiểu thuyết gia, họa sĩ, thi sĩ tâm linh người Li-băng.

Con người thường hay sợ và cảm thấy không an toàn trước những điều chưa biết. Họ không muốn vượt xa những gì vốn quá quen thuộc, chính vì vậy họ đã tạo ra một phiên bản giả tạo để thay thế cho sự thông minh, đó chính là trí tuệ.

Trí tuệ chỉ là một trò chơi của trí não và không thể nào sáng tạo được.

Trong khi đó, chính sự thông minh đã sản sinh ra Picasso, Van Gogh, Mozart, Beethoven… bởi thông minh là một chiều hướng hoàn toàn khác, chẳng liên quan gì đến cái đầu mà chỉ liên quan đến trái tim. Trí tuệ thuộc về cái đầu, trong khi thông minh là trạng thái thức giấc của trái tim. Khi trái tim bạn thức tỉnh, khi trái tim bạn nhảy múa với lòng biết ơn sâu sắc, khi trái tim bạn hòa nhịp cùng sự tồn tại thì từ sự hài hòa đó sẽ sản sinh sự sáng tạo.

Trí tuệ chỉ tạo ra rác rưởi, chỉ có thể sản xuất chứ không hề sáng tạo. Thế thì đâu là sự khác biệt giữa sản xuất và sáng tạo? Sản xuất là một hoạt động mang tính máy móc. Máy tính có thể làm được điều đó, thậm chí còn làm hiệu quả hơn cả con người. Sản xuất là một hoạt động lặp đi lặp lại, cứ dựa trên những gì đã làm mà làm tới làm lui. Trong khi đó sáng tạo nghĩa là thổi một luồng gió mới vào cái đang tồn tại, là tìm cách để đưa cái chưa biết hòa vào cái đã biết, là mở lối để đưa bầu trời đến với trái đất.

Khi có Beethoven, Michelangelo hay Kalidas, bầu trời như mở ra và cơn mưa hoa trút xuống. Ở đây tôi không nói đến Đức Phật, Chúa Jesus, Thần Krishna, Mahavir, hay Tiên tri Mohammed vì những gì họ sáng tạo ra đều tinh tế đến mức bạn không thể nắm bắt được. Cái mà Michelangelo và Van Gogh tạo ra đều có thể nhìn thấy, trong khi cái mà Đức Phật tạo ra lại tuyệt đối vô hình và bạn cần có cách cảm thụ hoàn toàn khác mới có thể hiểu được. Để hiểu được lời dạy phi phàm của Đức Phật, bạn cần phải thông minh, chứ trí tuệ sẽ không giúp ích gì trong việc thấu hiểu.

Chỉ có hai loại người là sáng tạo, đó là nghệ sĩ và nhà huyền môn. Nghệ sĩ sáng tạo trong thế giới thô; còn nhà huyền môn thì sáng tạo trong thế giới tinh. Nghệ sĩ sáng tạo trong thế giới bên ngoài, họ làm ra những bức vẽ, bài thơ, bài hát, âm nhạc, vũ điệu; còn nhà huyền môn sáng tạo trong thế giới nội tâm. Sáng tạo của nghệ sĩ mang tính khách quan, dựa trên sự quan sát; còn sáng tạo của nhà huyền môn mang tính chủ quan, hoàn toàn xuất phát từ suy nghiệm nội tâm. Trước hết hãy hiểu thêm về các nghệ sĩ, để rồi một ngày nào đó, hy vọng bạn cũng sẽ hiểu được nhà huyền môn. Nhà huyền môn là loài hoa cao quý nhất trong khu vườn sáng tạo. Nhưng bạn lại không nhận ra được những điều mà nhà huyền môn đang làm.

Sáng tạo nghĩa là thổi một luồng gió mới vào cái đang tồn tại, là tìm cách để đưa cái chưa biết hòa vào cái đã biết, là mở lối để đưa bầu trời đến với trái đất.

Đức Phật chưa bao giờ vẽ tranh, Ngài chưa từng cầm cọ cũng như chưa từng sáng tác thơ hay hát bài hát nào. Cũng chẳng ai trông thấy Ngài nhảy múa, Ngài chỉ ngồi tĩnh tọa. Ấy vậy mà quanh Ngài vẫn toát ra vẻ đẹp phi phàm, vẻ đẹp thanh tao và bạn cần phải hết sức nhạy cảm, tinh tế mới cảm nhận được điều đó. Bạn phải hết sức cởi mở và không tranh cãi. Bạn không thể chỉ ngồi đó chiêm ngắm Đức Phật mà phải hòa cùng. Khi đó bạn sẽ nhìn thấy được cái mà Ngài đang sáng tạo. Ngài sáng tạo ra ý thức – một dạng thức biểu đạt thuần khiết nhất, cao quý nhất.

Một bản nhạc hay, một vũ điệu đẹp là nhờ có tính thiêng liêng, thánh thiện trong đó. Trong Đức Phật, trong Mahavir… có sự hiện diện của Thượng đế, Đấng Toàn thể.

Hoạt động trí tuệ có thể giúp bạn trở thành chuyên gia về lĩnh vực nào đó. Nhưng trí tuệ chỉ dò dẫm trong bóng tối. Nó không có mắt bởi chưa được khai ngộ nhờ thiền định, hay trầm tư mặc tưởng. Trí tuệ là một hình thức vay mượn vì nó không có sự sáng suốt riêng.

Suốt nhiều tuần lễ, Arthur đã trả lời suôn sẻ tất cả những câu hỏi liên quan đến chủ đề làm tình trong một cuộc thi đố trên truyền hình. Giờ đây anh đã đáp ứng đủ điều kiện để tham gia trả lời câu hỏi lớn với trị giá giải thưởng lên đến một trăm nghìn đô-la. Với câu hỏi này, anh được phép nhờ một chuyên gia trợ giúp. Và dĩ nhiên Arthur đã chọn một chuyên gia người Pháp nổi tiếng thế giới về tình dục học.

Câu hỏi được nêu ra là: “Nếu bạn được làm vua trong năm mươi năm đầu của triều đại Assyria(********), bạn sẽ phải hôn vào ba bộ phận nào của xác ướp cô dâu trong đêm tân hôn?”.

(********) Assyria là vương quốc của người Akkad, bắt đầu tồn tại như một nhà nước từ cuối thế kỷ 25 hoặc đầu thế kỷ 24 cho đến năm 608 (trước Công nguyên) với trung tâm ở thượng nguồn sông Tigris, phía bắc Lưỡng Hà (nay là miền bắc Iraq).

Thật không khó để trả lời hai bộ phận đầu tiên. Arthur đáp nhanh: “Môi và cổ cô ấy”.

Nhưng đến bộ phận thứ ba thì Arthur bị bí. Anh bèn quay sang nhờ vị chuyên gia của mình giúp. Vị này giơ hai tay đầu hàng và nói với giọng thiểu não: “Anh bạn ơi, đừng hỏi tôi. Tôi đã sai hai lần rồi”.

Thế đấy, vị chuyên gia này, một con người đầy kiến thức nhưng lại không có sự hiểu biết thấu suốt. Ông ta chỉ dựa vào kiến thức vay mượn, vào truyền thống và quy ước. Trong đầu ông là cả một cái thư viện di động, một gánh nặng to lớn nhưng lại không có tầm nhìn sâu rộng. Ông ta biết nhiều mà chẳng hiểu bao nhiêu.

Bởi vì cuộc sống thay đổi từng giờ từng phút nên vị chuyên gia kia lúc nào cũng bị bỏ rơi lại phía sau, câu trả lời của ông ta lúc nào cũng không thỏa đáng. Ông ta chỉ phản ứng chứ không thể đáp ứng một cách tương thích. Trong ông lúc nào cũng có sẵn câu kết luận... mẫu. Ông luôn chuẩn bị sẵn câu trả lời, song những câu hỏi mà cuộc sống nêu ra thì bao giờ cũng mới.

Hơn nữa, cuộc sống không phải là một hiện tượng đầy tính lô-gic, vì vậy ông không bao giờ tương thích được với cuộc sống. Và dĩ nhiên cuộc sống không hề lúng túng, chỉ có con người trí tuệ kia lúng túng mà thôi. Lúc nào ông cũng cảm thấy mình như là người ngoài cuộc, đó không phải là vì cuộc sống đã xua đuổi ông mà do ông đã quyết định sống bên lề cuộc đời. Nếu bạn bám víu quá nhiều vào lô-gic, bạn sẽ không thể trở thành một phần của tiến trình cuộc sống.

Cuộc sống không chỉ có lô-gic mà còn hơn thế nữa. Cuộc sống chứa đầy những điều nghịch lý và bí ẩn.

Nếu bạn bám víu quá nhiều vào lô-gíc, bạn sẽ không thể trở thành một phần của tiến trình cuộc sống.

Cuộc sống không chỉ có lô-gíc mà còn hơn thế nữa. Cuộc sống chứa đầy những điều nghịch lý và bí ẩn.

Gannaway và O’Casey dàn xếp một cuộc đọ súng tay đôi. Gannaway khá mập và khi trông thấy đối thủ còm nhom của mình, anh ta đã phản đối:

- Không được! Tôi to gấp đôi anh ta, do đó tôi phải đứng xa gấp đôi khoảng cách.

Nghe thật là lô-gic đúng không? Nhưng làm thế nào bạn làm được điều đó đây?

- Thôi được. – Gannaway liền bảo. – Tôi sẽ chỉnh lại mọi thứ ngay.

Rồi anh lấy từ trong túi ra một mẩu phấn và vẽ hai đường thẳng xuôi theo chiếc áo khoác ngoại cỡ của mình, có chừa một khoảng chính giữa.

- Nào, – anh quay sang nói với O’Casey, – bắn đi, và nhớ là phát nào ra ngoài đường phấn đều không tính nhé.

Thật là hoàn hảo về mặt toán học và lô-gic, nhưng cuộc đời đâu có lô-gic đến thế, cũng như cuộc đời có bao giờ đóng khung theo công thức toán đâu. Ấy vậy mà con người vẫn cứ tiếp tục sống bằng trí tuệ một cách hết sức máy móc. Lô-gic cho họ cảm giác như thể họ đã biết, nhưng đó chỉ là một cái “như thể” to tướng và người ta thường có xu hướng quên mất điều đó. Bất luận bạn có làm điều gì dựa trên trí tuệ thì đó cũng chỉ là sự suy luận, bịa đặt chứ không phải là trải nghiệm thật sự.

Một hôm, sau khi đã uống say bét nhè, Cudahy đứng nhìn mọi người diễu hành nhân ngày lễ thánh Patrick. Vô tình, anh vứt mẩu thuốc lá đang cháy dở xuống chiếc nệm cũ bên lề đường.

Vừa lúc đó, những thành viên đầu đã điểm hoa râm của Đội Nữ Y tá oai vệ bước tới. Và tấm nệm cháy âm ỉ bắt đầu tỏa ra một thứ mùi kinh khủng.

Cudahy khịt khịt mũi đôi lần rồi bảo với người cảnh sát đứng gần đó: “Thưa ông, những nữ y tá kia diễu hành quá nhanh!”.

Trí tuệ có thể đạt đến một mức suy luận nào đó nhưng chỉ là hiện tượng vô thức. Bạn hành xử gần như đang ngủ mê, trong khi thông minh nghĩa là thức tỉnh. Chừng nào bạn còn chưa hoàn toàn thức tỉnh thì những quyết định bạn đưa ra đều sẽ vấp phải sai lầm.

Để đưa sự thông minh vào trong hoạt động, bạn không cần thêm thông tin mà chỉ cần thiền định nhiều hơn. Bạn cần tĩnh lặng nhiều hơn và suy nghĩ ít đi. Bạn cần bớt sử dụng cái đầu và thay vào đó hãy dùng đến trái tim nhiều hơn. Bạn cần nhận ra điều kỳ diệu ở quanh mình – điều kỳ diệu từ cuộc sống, từ Thượng đế; điều kỳ diệu ẩn chứa ở màu xanh của cây cối, màu đỏ của những bông hoa; điều kỳ diệu lấp lánh trong ánh mắt người. Điều kỳ diệu đang diễn ra ở khắp nơi! Vạn vật đều thấm đẫm điều kỳ diệu! Tuy nhiên lý trí đã khiến bạn tự nhốt mình từ bên trong, bám vào những kết luận ngu xuẩn mà bạn đã tạo ra do thiếu hiểu biết về bản thân hoặc do người khác truyền dạy.

Để đưa sự thông minh vào trong hoạt động, bạn không cần thêm thông tin mà chỉ cần thiền định nhiều hơn. Bạn cần tĩnh lặng nhiều hơn và suy nghĩ ít đi. Bạn cần bớt sử dụng cái đầu và thay vào đó hãy dùng đến trái tim nhiều hơn.

Trong thông minh chắc chắn đã hàm chứa sự sáng tạo, bởi thông minh sẽ khiến bạn phải cống hiến trọn vẹn bản thân cho hoạt động – chứ không chỉ với cái đầu thôi. Thông minh lan tỏa khắp toàn thể con người bạn. Từng tế bào, từng thớ thịt trong cơ thể bạn đều nhảy múa và hòa nhịp cùng Toàn thể.

Sáng tạo là hòa nhịp tuyệt đối với Toàn thể. Rồi mọi sự sẽ diễn ra theo cách của riêng nó. Trái tim bạn sẽ cất lên tiếng ca vui, bàn tay bạn sẽ biến đổi vạn vật. Khi bạn chạm vào bùn, bùn sẽ hóa thành hoa sen – bạn chẳng khác gì nhà giả kim! Nhưng điều đó chỉ có thể xảy ra khi sự thông minh trong bạn được đánh thức toàn diện, cũng như trái tim bạn hoàn toàn thức giấc.

4

NIỀM TIN

Trong thực tế, một con người sáng tạo thật sự sẽ không có mấy niềm tin, thậm chí là không có lấy một niềm tin nào. Anh ta chỉ mang theo những trải nghiệm sống mà thôi. Và cái đẹp của trải nghiệm nằm ở chỗ nó luôn luôn mở, lúc nào cũng có thể khám phá. Trong khi đó, niềm tin thì luôn khép chặt và đã hoàn chỉnh. Trải nghiệm không bao giờ là kết thúc, nó vẫn để ngỏ để bạn có thể thêm vào những trải nghiệm mới. Bởi làm sao bạn có thể kết thúc trải nghiệm khi mình vẫn còn đang sống? Trải nghiệm không ngừng dày lên, thay đổi và dịch chuyển. Nó liên tục dịch chuyển từ cái đã biết sang cái chưa biết, và từ cái chưa biết đến cái không thể biết được. Hãy nhớ rằng, cái hay cái đẹp của trải nghiệm là ở chỗ nó vẫn chưa kết thúc. Trong cái dang dở luôn ẩn chứa vẻ đẹp riêng.

Có lần tôi được nghe câu chuyện ngụ ngôn sau:

Một vì vua nọ đến gặp thiền sư để học cách làm vườn. Thiền sư đã chỉ dạy cho nhà vua trong ba năm trời. Kết quả là nhà vua có được một khu vườn rộng lớn, đẹp đẽ với hàng ngàn người làm vườn và ngài đã tự mình trải nghiệm những điều thiền sư dạy trong chính khu vườn này.

Sau ba năm, khu vườn đã trở nên hoàn hảo và nhà vua cho mời vị thiền sư nọ đến ngắm. Bản thân nhà vua cũng hồi hộp không kém, bởi vị thiền sư này rất nghiêm khắc: “Liệu ông ấy có khen nó không? Liệu ông ấy có bảo ‘Ngài đã hiểu ý tôi!’?” – cuộc thăm viếng chẳng khác gì một buổi đánh giá, kiểm tra.

Mọi thứ đều được chăm sóc rất cẩn thận. Khu vườn trông thật đẹp, thật hoàn hảo. Tuy nhiên, ngay từ phút đầu tiên vị thiền sư đã tỏ ra buồn bã. Ông nhìn quanh, đi lại khắp vườn và trông càng lúc càng nghiêm trọng. Nhà vua rất lo lắng. Chưa bao giờ ngài thấy thiền sư có vẻ mặt nghiêm trọng đến thế: “Tại sao trông ông buồn bã vậy? Có gì không phải chăng?”.

Vị thiền sư cứ liên tục lắc đầu và lẩm bẩm: “Không”.

Nhà vua bèn hỏi: “Có chuyện gì thế, thưa thầy? Có gì sai ư? Tại sao thầy không nói cho tôi biết? Trông thầy thật nghiêm trang và buồn bã, lại lắc đầu liên tục. Tại sao thế? Có gì sai chăng? Tôi có thấy gì sai đâu? Thầy đã hướng dẫn tôi cách làm và tôi đã thực hiện đúng như vậy mà”.

Vị thiền sư đáp: “Khu vườn toàn thiện toàn mỹ đến mức trông nó trơ trơ như đã chết. Chính vì thế tôi đã lắc đầu và nói ‘Không’. Những chiếc lá úa đâu rồi? Cả những chiếc lá khô nữa? Tôi không thấy một mẩu lá khô nào!”. Trong vườn không có lấy một chiếc lá khô, mọi lối đi đều sạch trơn và trên cây cũng không có lá khô lẫn lá ngả vàng.

Nhà vua giãi bày: “Tôi đã sai những người làm vườn dọn, nhặt hết mọi thứ để khu vườn trông thật hoàn hảo”.

Vị thiền sư nói: “Chính vì thế mà khu vườn trông thật tẻ nhạt và giả tạo. Những gì Thượng đế tạo ra chẳng bao giờ là hoàn hảo”. Nói rồi vị thiền sư rời đi, tìm đến nơi lá khô được vun thành đống. Ông nhặt lấy vài chiếc lá khô rồi tung chúng theo gió. Gió thổi đám lá chao bay trong không trung và nô đùa cùng chúng. Mấy chiếc lá khô bắt đầu nhảy tung tăng trên những lối mòn trong vườn.

Vị thiền sư hớn hở: “Nhìn xem, trông mới sinh động làm sao!”. Khắp nơi xào xạc tiếng lá khô nghe như một bản hòa âm đặc biệt của gió và lá. Khu vườn giờ đây rộn ràng hơn, thay cho vẻ ảm đạm, lặng ngắt như tờ vào lúc đầu.

Tôi thích câu chuyện trên, nhất là khi vị thiền sư nói: “Nó quá hoàn hảo, và đó chính là điểm sai lầm”.

Một người phụ nữ nọ có nói với tôi rằng cô ấy đang viết một cuốn tiểu thuyết và rất phân vân không biết phải làm gì. Câu chuyện đã tới điểm có thể kết thúc rồi nhưng vẫn còn kéo dài được nữa. Tôi bảo cô ấy hãy kết thúc khi nó còn chưa kết thúc: “Nếu nhân vật chính của cô vẫn còn muốn làm điều gì đó, hãy để anh ta tự quyết cho hành trình tiếp theo của mình. Khi đó mọi việc đã nằm ngoài khả năng của cô, cô còn làm gì được nữa! Và thế là quyển sách kết thúc ở đây trong khi câu chuyện vẫn còn đang tiếp diễn”.

Câu chuyện hay là câu chuyện để lại cái kết mở. Trải nghiệm luôn còn bỏ ngỏ, nghĩa là vẫn chưa chấm dứt. Trong khi đó niềm tin thì đã hoàn chỉnh và kết thúc. Do vậy, để trải nghiệm, phẩm chất đầu tiên bạn cần có là sự cởi mở.

Tâm trí là tập hợp những niềm tin mà bạn có. Cởi mở nghĩa là đặt tâm trí sang một bên và sẵn sàng nhìn cuộc đời với cách nhìn mới mẻ. Tâm trí khiến bạn có cái nhìn cũ kỹ và luôn cho bạn ý nghĩ: “Hãy nhìn sự việc qua lăng kính này”. Nhưng khi đó thì sự việc đã bị tô màu. Bạn không còn nhìn vào chính sự việc nữa mà đã áp đặt ý nghĩ của mình vào đó. Hiện thực trở thành một tấm màn để bạn phóng chiếu những ý nghĩ của mình lên.

Tâm trí là tập hợp những niềm tin mà bạn có. Cởi mở nghĩa là đặt tâm trí sang một bên và sẵn sàng nhìn cuộc đời với cách nhìn mới mẻ.

Hãy nhìn sự vật qua vô trí, nghĩa là chẳng thông qua “lăng kính” nào hết. Khi đó, nhận thức của bạn là đúng đắn nhất vì bạn nhìn mọi điều đúng với bản chất của nó. Chỉ có sự thật mới giải phóng bạn, còn những điều khác thì tạo ra ràng buộc.

Trong khoảnh khắc vô trí, chân lý sẽ bắt đầu tuôn tràn vào bạn chẳng khác gì ánh sáng. Bạn càng tận hưởng thứ ánh sáng chân lý đó thì bạn càng thêm can đảm và có thể gạt bỏ tâm trí của mình. Bạn sẽ sớm nhận ra mình không còn bị trói buộc bởi tâm trí. Bạn không cần phải tìm kiếm điều gì cả mà chỉ cần nhìn thôi. Và rồi cái nhìn của bạn sẽ trở nên thuần khiết. Bạn sẽ trở thành một avalokita, nghĩa là người luôn nhìn với đôi mắt thuần khiết. Đó cũng là một tên gọi khác của Đức Phật, Avalokita. Ngài nhìn mà không hề có một ý tưởng nào, chỉ nhìn mà thôi.

Sáng tạo không phải chỉ có ở một vài lĩnh vực chuyên biệt nào đó, chẳng hạn như hội họa, thơ ca, khiêu vũ hay ca hát. Mọi việc chúng ta làm đều có thể mang tính sáng tạo và bạn chính là người đem phẩm chất đó vào trong hoạt động của mình. Bản thân hoạt động không hề mang tính sáng tạo hay phi sáng tạo. Bạn có thể vẽ một cách phi sáng tạo, hát một cách phi sáng tạo. Hoặc bạn có thể lau sàn nhà một cách sáng tạo, nấu nướng một cách sáng tạo. Sáng tạo là phẩm chất bạn mang vào công việc mình đang thực hiện. Sáng tạo là một kiểu thái độ, là cách tiếp cận từ bên trong, là cách nhìn sự việc.

Hãy nhớ rằng sự sáng tạo nằm trong chính con người bạn. Với một người sáng tạo, tất cả những gì anh ta làm, cho dù chỉ là đi bộ, thì cũng trải đầy tính sáng tạo. Ngay cả ngồi im không làm gì cũng là một hành động sáng tạo. Đức Phật đã ngồi tĩnh tọa dưới cội bồ đề, ấy vậy mà Ngài lại là người sáng tạo vĩ đại được cả thế giới biết đến.

Không phải tất cả mọi người đều có thể trở thành họa sĩ, thật ra là chẳng có nhu cầu đó. Nếu ai cũng là họa sĩ thì thế giới này sẽ rất xấu xí và khó mà sống được! Cũng như không phải ai cũng có thể trở thành vũ công, và không cần có nhiều vũ công đến vậy. Nhưng tất cả chúng ta đều có thể sáng tạo.

Sáng tạo là phẩm chất bạn mang vào công việc mình đang thực hiện. Sáng tạo là một kiểu thái độ, là cách tiếp cận từ bên trong, là cách nhìn sự việc.

Bất kể bạn làm gì, chỉ cần bạn thực hiện một cách vui vẻ, đầy yêu thương và không nhằm mục đích kinh tế thì nó sẽ có tính sáng tạo, ngay cả việc nhỏ bé cũng trở nên vĩ đại. Nếu có điều gì đó lớn lên trong bạn, giúp bạn trưởng thành thì nó mang tính tâm linh, mang tính sáng tạo. Càng sáng tạo, bạn sẽ càng tâm linh hơn, thánh thiện hơn. Các tôn giáo bảo rằng Thượng đế là Đấng Sáng tạo. Tôi không biết liệu Người có phải là Đấng Sáng tạo hay không nhưng có một điều mà tôi biết chắc đó là, bạn càng sáng tạo thì ở bạn càng toát ra nét thánh thiện. Và khi sự sáng tạo của bạn lên đến đỉnh điểm, khi cả cuộc đời bạn đều đầy tính sáng tạo, bạn sẽ sống trong Thượng đế. Cho nên chắc chắn Người là Đấng Sáng tạo, vì những con người sáng tạo đều toát ra nét thiêng liêng, thánh thiện.

Hãy yêu những gì bạn làm. Hãy giữ trạng thái thiền, hoặc giữ trải nghiệm nội tâm sâu sắc trong lúc bạn thực hiện công việc, dù đó là việc gì. Rồi bạn sẽ thấy ngay cả việc dọn dẹp cũng có thể trở thành công việc đầy sáng tạo. Làm với tình yêu thương, lòng bạn sẽ cảm thấy thật rộn ràng, hân hoan. Nếu bạn lau sàn với tình yêu như thế, bạn sẽ tạo ra một bức tranh vô hình trên nền nhà. Bạn sẽ tận hưởng khoảnh khắc ấy trong niềm vui sướng, rồi niềm vui này lại giúp bạn trưởng thành từ nội tâm. Bạn trở thành con người khác sau khi thực hiện một hành động sáng tạo.

Sáng tạo nghĩa là yêu những gì bạn làm, là tận hưởng, là đón chào nó! Có thể chẳng ai biết điều đó, bởi ai lại đi ca ngợi người đã lau sàn? Lịch sử chẳng ghi nhận, báo chí cũng chẳng nêu tên hay đăng hình bạn vì những việc làm như thế. Nhưng chẳng sao hết! Giá trị nằm ngay trong chính công việc.

Vì thế nếu bạn đang tìm kiếm danh vọng, đồng thời còn nghĩ rằng mình là người sáng tạo thì bạn đã nhầm rồi. Thực tế là bạn chẳng hề sáng tạo, bạn chỉ là một con người đầy tham vọng. Nếu danh vọng đến thì tốt, còn không có thì cũng tốt, miễn là bạn thích thú với mọi việc mình làm.

Bất kể bạn làm gì, chỉ cần bạn thực hiện một cách vui vẻ, đầy yêu thương và không nhằm mục đích kinh tế thì nó sẽ có tính sáng tạo.

Nhưng nếu bạn tin mình không sáng tạo, bạn sẽ trở nên thiếu sáng tạo vì niềm tin không chỉ là niềm tin, nó có thể mở ra nhiều cánh cửa thì cũng có thể đóng lại nhiều cánh cửa. Niềm tin rằng bạn thiếu sáng tạo sẽ trở thành một trở ngại, liên tục phủ nhận mọi khả năng có thể xảy ra. Nó sẽ không để cho nguồn năng lượng bên trong bạn tuôn chảy.

Chúng ta đã được dạy rằng không phải ai cũng sáng tạo và rất hiếm những con người thật sự sáng tạo, bởi trên thế giới số họa sĩ, nhà thơ chỉ chiếm tỉ lệ một phần triệu. Thật ngu xuẩn! Mọi người khi sinh ra ai cũng sáng tạo cả. Hãy cứ nhìn trẻ con mà xem, tất cả các em đều rất sáng tạo. Nhưng dần dà người lớn chúng ta đã làm hỏng tính sáng tạo của trẻ. Chúng ta đã áp đặt những niềm tin sai lệch lên trẻ. Chúng ta làm cho trẻ càng lúc càng quan tâm hơn đến tiền bạc, địa vị, quyền lực và tham vọng.

Khi tham vọng xuất hiện, sự sáng tạo sẽ biến mất bởi người tham vọng không thể nào sáng tạo được, người tham vọng không thể toàn tâm toàn ý cho bất kỳ hoạt động nào. Trong lúc vẽ tranh hay viết tiểu thuyết, anh ta cứ nghĩ xa xôi: “Liệu mình có đoạt giải Nobel không nhỉ?”. Lúc nào anh ta cũng mơ màng về tương lai trong khi người sáng tạo luôn sống trong hiện tại.

Nếu danh vọng đến thì tốt, còn không có thì cũng tốt, miễn là bạn thích thú với mọi việc mình làm.

Chẳng ai sinh ra mà không sáng tạo, nhưng chúng ta đã biến chín mươi chín phần trăm dân số trở thành những người thiếu sáng tạo. Chỉ quy trách nhiệm cho xã hội thì cũng chẳng giúp ích được gì. Bạn cần chịu trách nhiệm cho chính đời mình. Bạn cần buông bỏ những điều kiện sai lệch. Bạn cần buông bỏ những gợi ý sai lầm đã được nhồi nhét vào đầu từ khi còn bé. Hãy buông bỏ tất cả! Hãy thanh lọc bản thân và loại bỏ mọi điều kiện… khi đó bạn sẽ cảm thấy mình đầy sáng tạo.

Sống và sáng tạo là hai từ đồng nghĩa với nhau, bởi bạn không thể sống mà không sáng tạo. Thế nhưng cái điều không thể đó lại xảy ra, cái hiện tượng xấu xí ấy đã xảy ra vì mọi nguồn sáng tạo của bạn đều bị bưng bít, triệt tiêu và toàn bộ năng lượng đã bị dồn vào những hoạt động mà xã hội cho rằng sẽ có lợi.

Toàn bộ thái độ của chúng ta về cuộc đời đều bị tiền bạc chi phối. Cách tiếp cận cuộc sống của chúng ta luôn ngả về quyền lực – song, quyền lực thì chỉ mang tính hủy hoại chứ không hề sáng tạo. Người mải theo đuổi tiền bạc sẽ bị đồng tiền hủy hoại, bởi tiền sẽ bị cướp bóc, lợi dụng; và để có được tiền, bạn phải lấy nó từ tay người khác. Quyền lực cũng đi theo quy luật như vậy. Quyền lực nằm trong tay người này sẽ đồng nghĩa với việc nhiều người khác bị trù dập. Đây đều là những việc làm mang tính hủy hoại.

Niềm tin không chỉ là niềm tin, nó có thể mở ra nhiều cánh cửa thì cũng có thể đóng lại nhiều cánh cửa. Niềm tin rằng bạn thiếu sáng tạo sẽ trở thành một trở ngại, liên tục phủ nhận mọi khả năng có thể xảy ra. Nó sẽ không để cho nguồn năng lượng bên trong bạn tuôn chảy.

Một hành động sáng tạo sẽ tôn thêm vẻ đẹp cho thế giới, mang đến cho thế giới thêm điều gì đó mà không bao giờ lấy đi của thế giới. Người sáng tạo cũng thế, anh ta sẽ góp phần làm cho thế giới thêm tươi đẹp – nhờ vào những bản nhạc, những bức tranh. Anh ta khiến cho cả thế giới say sưa theo vũ điệu sống động, tận hưởng cuộc sống nhiều hơn, yêu thương nhau hơn và thiền/chiêm nghiệm nội tâm sâu hơn. Và đến khi ra đi, anh ta sẽ để lại sau lưng mình một thế giới tốt đẹp. Có thể chẳng ai biết đến anh, hoặc chỉ một vài người biết nhưng điều đó không quan trọng. Điều quan trọng là anh đã để lại một thế giới tốt đẹp, toàn vẹn hơn. Tự thân cuộc đời anh đã có ý nghĩa rồi.

Tiền bạc, quyền lực, danh tiếng đều là những thứ thiếu sáng tạo, không những thế mà còn là những thứ mang tính hủy diệt. Hãy lưu ý đến chúng! Tôi không thể hứa hẹn với bạn về những khu vườn đầy hoa hồng, bởi nó có thể khiến bạn gặp rắc rối, có thể đẩy bạn vào một cuộc sống khổ sở. Những gì tôi có thể hứa rằng tận sâu trong lòng, bạn sẽ cảm thấy thật sự viên mãn, tràn ngập niềm vui. Bạn sẽ cảm thấy mình là người giàu có nhất và cuộc đời bạn sẽ tràn đầy phúc lành.

Rất hiếm những con người thật sự sáng tạo, bởi trên thế giới số họa sĩ, nhà thơ chỉ chiếm tỉ lệ một phần triệu. Thật ngu xuẩn! Mọi người khi sinh ra ai cũng sáng tạo cả. Hãy cứ nhìn trẻ con mà xem, tất cả các em đều rất sáng tạo.

Có thể nhìn bề ngoài bạn không hề nổi tiếng, giàu có hay thành đạt, nhưng để thành công trong cái thế giới này, bạn cần đi sâu vào thế giới nội tâm. Bạn sẽ làm gì với cả thế giới này dưới chân nếu đã đánh mất chính mình? Và bạn sẽ làm gì nếu bạn sở hữu cả thế giới nhưng lại không làm chủ được bản thân? Người sáng tạo biết cách làm chủ bản thân mình. Anh ta là một bậc thầy.

Người chỉ biết chạy theo đồng tiền, quyền lực và danh vọng thì chẳng khác gì kẻ xin ăn, vì anh ta không ngừng mong cầu và chẳng đóng góp gì cho thế giới.

Hãy cho đi. Hãy chia sẻ những gì có thể và nhớ rằng ở đây không hề có sự khác biệt giữa việc lớn và việc nhỏ. Cười một cách chân thành đã là một hành động sáng tạo, thậm chí còn là hành động sáng tạo vĩ đại. Ngưỡng mộ, gìn giữ hình ảnh đẹp về ai đó trong tim bạn cũng là một hành động sáng tạo khác. Hãy nhìn bằng đôi mắt tràn đầy yêu thương… chỉ một cái nhìn có thể thay đổi cả thế giới của một con người.

Cười một cách chân thành đã là một hành động sáng tạo, thậm chí còn là hành động sáng tạo vĩ đại. Ngưỡng mộ, gìn giữ hình ảnh đẹp về ai đó trong tim bạn cũng là một hành động sáng tạo khác. Hãy nhìn bằng đôi mắt tràn đầy yêu thương… chỉ một cái nhìn có thể thay đổi cả thế giới của một con người.

Hãy thỏa sức sáng tạo trong cuộc sống và đừng lo lắng về nhiệm vụ. Ai mà chẳng có nhiều việc phải làm. Chỉ cần làm hết lòng và thật là sáng tạo. Khi đó, công việc bạn làm chẳng khác gì một nghi lễ, một lời cầu nguyện, hay một món đồ lễ được đặt trang trọng trên bàn lễ thiêng liêng.

Một lần nữa, hãy buông bỏ mọi niềm tin cho rằng bạn không hề sáng tạo. Tôi hiểu tại sao bạn tin như thế, có thể bạn không đạt huy chương vàng ở trường đại học, có thể bạn không đứng đầu lớp, có thể mọi người không đánh giá cao bức tranh bạn vẽ, có thể khi bạn thổi sáo thì hàng xóm cho gọi cảnh sát… nhưng bạn thân mến, đừng vì những điều đó mà có niềm tin sai lệch về khả năng sáng tạo của mình.

Mọi người hiểu rất hạn hẹp về tinh thần sáng tạo. Họ cho rằng sáng tạo là phải chơi đàn ghi-ta, thổi sáo hay làm thơ, do vậy mà họ cứ cho ra đời những tác phẩm rác rưởi. Bạn cần nhận ra xem mình làm được những gì và không làm được những gì. Chúng ta không thể nào làm được tất cả mọi thứ! Bạn cần tìm tòi để phát hiện ra định mệnh của mình – một cuộc dò dẫm trong bóng tối vì định mệnh không phải lúc nào cũng rõ như ban ngày. Tuy nhiên, trong quá trình tìm kiếm, điều gì đó sẽ phát triển, sẽ lớn lên.

Giả như khi bạn bước chân vào cõi đời này với tấm bản đồ cuộc đời trong tay và được bảo: “Đây là cuộc đời của anh, anh sẽ trở thành một người chơi ghi-ta!”, thì cuộc đời bạn sẽ chẳng khác gì một cỗ máy. Người ta chỉ có thể tiên liệu trước về một cỗ máy chứ không thể tiên liệu trước về một con người… bởi có đến ngàn lẻ một điều có thể xảy ra. Rất nhiều cánh cửa mở ra, cũng như nhiều chọn lựa thay thế xuất hiện ở mỗi giai đoạn. Bạn phải chọn lựa, phải cảm nhận. Nhưng nếu bạn yêu cuộc đời mình, bạn sẽ tìm đúng cánh cửa.

Còn nếu bạn không yêu cuộc đời mình mà yêu điều gì đó khác, khi đó bạn sẽ gặp rắc rối. Không thể vừa yêu tiền, vừa sáng tạo. Chính tham vọng tiền bạc sẽ hủy hoại khả năng sáng tạo. Nếu muốn danh tiếng, hãy quên tính sáng tạo đi. Bởi danh tiếng sẽ đến rất dễ dàng nếu bạn là một con người tiêu cực, gieo rắc sự tàn phá.

Nếu bạn trở thành một kẻ sát nhân, danh tiếng sẽ đến với bạn rất dễ dàng. Bạn có thể trở thành tổng thống, thủ tướng nhưng tất cả chỉ là những chiếc mặt nạ giả trá. Đằng sau những nụ cười lịch thiệp ấy là những con người hung bạo. Đấy chỉ là nụ cười ngoại giao. Khi mặt nạ rớt xuống, bạn sẽ thấy ẩn sau đó đều là những Thành Cát Tư Hãn, Tamerlane(********), Nadir Shah(********), Napoleon, Alexander hay Hitler.

(********) Tamerlane (1336 – 1405): vị hoàng đế có xuất thân từ Thổ Nhĩ Kỳ-Mông Cổ, người đã chinh phạt phần lớn Tây và Trung Á. Ước tính có đến 17 triệu người đã thiệt mạng do các cuộc chinh phục của Tamerlane.

(********) Nadir Shah (1698 – 1747): vị vua Ba Tư tàn bạo, được mệnh danh là Napoleon của Ba Tư, hay Alexander thứ hai. Ông xem Thành Cát Tư Hãn và Tamerlane là thần tượng.

Tôi không nói là danh tiếng sẽ chẳng bao giờ đến với một con người sáng tạo, nhưng trong thực tế, điều đó là vô cùng hiếm, đến rất ngẫu nhiên và cần rất nhiều thời gian. Thường thì khi danh tiếng đến thì con người sáng tạo ấy đã qua đời – sự tôn vinh bao giờ cũng diễn ra muộn mằn sau cái chết.

Lúc sinh thời, Chúa Jesus không hề nổi tiếng. Nếu không có Kinh Thánh thì chắc cũng không có ghi chép nào còn sót lại về Ngài. Những ghi chép này thuộc về bốn vị đệ tử chứ chẳng ai khác nhắc đến Ngài. Ấy vậy mà dần dần mọi người đã nhận ra Ngài.

Người nào càng vĩ đại thì mọi người càng mất nhiều thời gian hơn để nhận ra điều đó, bởi khi mới được sinh ra, chẳng có tiêu chí nào để đánh giá hay chẳng có tấm bản đồ nào để tìm ra anh. Anh ta phải tự xây dựng hệ giá trị cho chính mình và khi vừa hoàn thành thì cũng là lúc anh ra đi. Phải mất hàng trăm năm để mọi người nhận ra một con người sáng tạo, ấy vậy mà điều đó cũng không chắc chắn. Có rất nhiều người sáng tạo chẳng bao giờ được nhìn nhận. Có thể nói, sự thành công ở người sáng tạo là rất ngẫu nhiên so với tính hủy diệt ở một người phi sáng tạo.

Nếu bạn thật sự muốn sáng tạo, đừng thắc mắc chuyện tiền bạc, thành đạt, danh tiếng, cũng như sự nể trọng. Rồi bạn mới có thể tận hưởng hoạt động của mình và mọi hành động bạn làm đều mang giá trị thực chất. Khi đó, bạn khiêu vũ vì bạn thích khiêu vũ, bạn khiêu vũ vì bạn được chìm đắm trong niềm vui.

Do đó nếu bạn đang tìm kiếm điều gì đó nhân danh sự sáng tạo thì đừng nghĩ đến chuyện sáng tạo. Hãy làm mọi việc một cách có ý thức và cân nhắc. Đừng ẩn náu sau tấm mặt nạ nữa. Nếu bạn thật sự muốn sáng tạo, đừng thắc mắc chuyện tiền bạc, thành đạt, danh tiếng, cũng như sự nể trọng. Rồi bạn mới có thể tận hưởng hoạt động của mình và mọi hành động bạn làm đều mang giá trị thực chất. Khi đó, bạn khiêu vũ vì bạn thích khiêu vũ, bạn khiêu vũ vì bạn được chìm đắm trong niềm vui. Nếu có người khen tặng thì tốt, bạn sẽ biết ơn họ. Còn nếu không ai ngưỡng mộ thì cũng chẳng sao cả. Bạn nhảy múa và thoải mái tận hưởng – tự thân bạn đã cảm thấy đủ đầy, trọn vẹn rồi.

Mọi niềm tin cho rằng bạn không sáng tạo đều nguy hiểm, hãy buông bỏ chúng! Chẳng ai là không sáng tạo, ngay cả một cái cây, một tảng đá. Những ai yêu cây cối và hiểu về cây cối hẳn đã biết mỗi cái cây đều tạo ra một không gian riêng cho mình. Chúng sáng tạo theo cách riêng, không cây nào giống cây nào vì mỗi cây là một cá thể độc nhất. Mỗi tảng đá cũng thế. Cây không chỉ là cây mà chúng còn là con người. Cũng như đá không chỉ là đá mà còn là con người. Hãy ngồi bên cạnh một tảng đá, trìu mến ngắm nó, chạm vào nó bằng tất cả yêu thương và cảm nhận nó một cách yêu thương.

Chuyện kể rằng có vị thiền sư nọ có thể dịch chuyển mọi tảng đá rất to cho dù thân hình ông ta rất mảnh khảnh. Cứ nhìn thân hình ông thì đó là điều gần như không thể bởi ngay cả những người mạnh khỏe hơn ông rất nhiều còn chưa dịch được những tảng đá này, ấy vậy mà ông lại làm được một cách dễ dàng.

Thế là mọi người bèn hỏi bí quyết của ông. “Chẳng có bí quyết hay trò thuật gì cả”, ông đáp. “Tôi yêu tảng đá, do đó nó giúp đỡ tôi. Trước tiên tôi bảo với nó ‘Giờ đây danh tiếng của ta nằm trong tay ngươi và mọi người đến đây để xem điều này. Hãy giúp ta, hãy hợp tác với ta’. Rồi sau đó tôi chỉ việc ôm lấy nó một cách trìu mến… và chờ đợi dấu chỉ. Khi hòn đá cho tôi một dấu chỉ, đó là khi tôi bất chợt rùng mình và toàn bộ xương sống của tôi rung động, nghĩa là tảng đá đã sẵn sàng, tôi bèn dịch chuyển nó. Bạn dịch chuyển trái ý muốn của tảng đá, chính vì thế bạn mất rất nhiều năng lượng. Còn tôi thì di chuyển cùng với tảng đá. Tôi tuôn chảy cùng với tảng đá. Trong thực tế, nói tôi dời tảng đá là sai vì tôi chỉ có mặt ở đó, còn tảng đá tự thân nó di chuyển”.

Rồi lại có một câu chuyện khác như sau:

Một thiền sư vĩ đại nọ vốn là thợ mộc. Mỗi khi ông làm ra một cái bàn hay cái ghế nào thì y như rằng tự thân chúng đều đẹp và có chất lượng tốt không thể tả được.

Nếu như cái cây được đánh giá dựa vào quả của nó thì người ta đánh giá vị thiền sư này dựa vào sự sáng tạo của ông. Một vài cái ghế do ông làm ra đến nay vẫn còn được lưu giữ ở Trung Quốc. Cho dù đã một ngàn năm trôi qua nhưng ở chúng vẫn toát ra một sức hút đặc biệt.

Có người hỏi: “Nhờ đâu ông làm được như vậy?”.

Ông đáp: “Tôi không làm ra chúng. Tôi chỉ đi vào rừng… và hỏi rừng, hỏi cây cối xem cây nào đã sẵn sàng để làm ghế”.

Điều này nghe có vẻ ngớ ngẩn vì chúng ta làm sao biết được ngôn ngữ của cỏ cây. Ấy vậy mà ông ở lại trong rừng suốt ba ngày liền. Ông cứ ngồi dưới gốc cây, hết cây này rồi đến cây khác để trò chuyện với chúng, cứ như là kẻ mất trí vậy!

Ông nói: “Tôi cứ đi vào rừng và bảo rằng mình đang tìm một cái cây muốn trở thành ghế. Tôi hỏi xem những cái cây có sẵn lòng không, không chỉ sẵn lòng mà còn hợp tác với tôi nữa, nghĩa là sẵn sàng đi với tôi. Thỉnh thoảng cũng không có cây nào chịu làm ghế và thế là tôi ra về tay không”.

Lần nọ, vị hoàng đế Trung Hoa bảo ông làm một cái giá sách. Ông bèn đi vào rừng và sau ba ngày thì trả lời: “Đợi đã thưa bệ hạ, chẳng có cái cây nào sẵn sàng để về hoàng cung”.

Ba tháng sau, hoàng đế lại hỏi. Người thợ mộc đáp: “Thần vẫn vào rừng và thuyết phục cây cối đấy chứ. Bệ hạ hãy đợi đã, có cái cây nọ hình như hơi xiêu lòng rồi”.

Cuối cùng, ông cũng thuyết phục được một cái cây. Ông nói: “Cái đẹp đã có sẵn! Một khi đã tự nguyện, cái cây sẽ cần đến sự giúp đỡ của người thợ mộc”.

Nếu bạn đang yêu, bạn sẽ thấy mỗi sự tồn tại đều có “cá tính” riêng. Đừng lôi kéo hay thúc hối gì cả. Cứ lặng lẽ nhìn, trao đổi và nhận sự giúp đỡ của “chúng”. Khi đó chúng ta sẽ bảo toàn được rất nhiều năng lượng.

Ngay cả cây cối cũng sáng tạo, những tảng đá cũng thế. Bạn là con người, là đỉnh cao của sự tồn tại. Bạn đứng trên đỉnh, bạn có ý thức. Đừng bao giờ suy nghĩ với những niềm tin lệch lạc và cũng đừng bao giờ bám lấy quan niệm sai lầm rằng bạn không hề sáng tạo. Có thể bố mẹ, đồng nghiệp… của bạn bảo rằng bạn không sáng tạo, có thể bạn đã tìm kiếm sai đường nhưng ắt hẳn phải có một hướng mà nơi đó sức sáng tạo trong bạn sẽ bừng nở. Hãy tìm kiếm và luôn sẵn sàng, cứ dò dẫm cho đến khi bạn tìm thấy.

Mỗi người chúng ta có mặt trên thế gian này với một định mệnh riêng – có một việc gì đó phải hoàn thành hoặc có thông điệp nào đó phải gửi đi. Bạn không hiện hữu ở đây một cách ngẫu nhiên. Tạo hóa đã có ý định thực hiện điều gì đó thông qua bạn.

Mỗi người chúng ta có mặt trên thế gian này với một định mệnh riêng – có một việc gì đó phải hoàn thành hoặc có thông điệp nào đó phải gửi đi. Bạn không hiện hữu ở đây một cách ngẫu nhiên. Tạo hóa đã có ý định thực hiện điều gì đó thông qua bạn.

5

TRÒ CHƠI DANH VỌNG

Cả đời chúng ta đã sống với lời dạy rằng chừng nào còn chưa được công nhận thì chúng ta chẳng là gì cả, hoàn toàn không có giá trị; rằng công việc không quan trọng, cái quan trọng là lời khen tặng từ người khác – điều này đã làm đảo lộn mọi thứ. Trong khi đó, chính công việc, niềm vui trong công việc, mới là điều quan trọng. Bạn nên làm việc không vì sự công nhận của người khác mà vì niềm vui được sáng tạo.

Đừng nên nhìn sự việc theo cách cũ, bạn nên làm việc vì bạn yêu thích công việc đó, đừng đòi hỏi mọi người phải thừa nhận những gì mình làm. Nếu được đánh giá cao, hãy từ tốn đón nhận; còn bằng không thì cũng đừng nên băn khoăn, nghĩ ngợi nhiều. Bạn cần cảm thấy thỏa nguyện với chính công việc. Nếu mọi người đều biết được nghệ thuật yêu quý công việc, dẫu đó là việc gì, cũng như tận hưởng niềm vui do công việc mang lại mà không cần bất cứ ai công nhận, chúng ta sẽ có một thế giới tươi đẹp hơn, hân hoan hơn.

Nhưng trong thực tế, bạn đang bị mắc vào cái bẫy đau khổ do thế giới này đặt ra. Những việc bạn đang làm với cả tình yêu thương, hay thực hiện một cách hoàn hảo hóa ra lại không tốt bằng những việc mà thế giới này công nhận, tưởng thưởng và trao cho bạn những huân chương vàng hay giải Nobel. Họ đã tước mất toàn bộ giá trị bản chất của sự sáng tạo và hủy hoại hàng triệu con người, bởi bạn không thể trao giải Nobel cho hàng triệu người được. Chúng ta đã tạo ra ham muốn được công nhận ở mọi người, cho nên không ai có thể làm việc trong thanh thản và tận hưởng những gì mình đang làm. Song, cuộc sống luôn chứa đựng những điều nhỏ bé không hề được tưởng thưởng, được phong tặng danh hiệu hay được cấp bằng danh dự.

Một trong những nhà thơ vĩ đại của thế kỷ 20 là Rabindranath Tagore ở Bengal, Ấn Độ. Ông đã xuất bản nhiều tập thơ và tiểu thuyết bằng tiếng Bengali, ấy vậy mà chẳng ai nhận ra tài năng của ông. Sau đó, ông dịch quyển sách nhỏ Gitanjali, “Thơ dâng”, sang tiếng Anh. Ông nhận thấy rằng ở sách gốc có một vẻ đẹp mà việc chuyển ngữ không thể nào làm được vì tiếng Bengali và tiếng Anh có cấu trúc lẫn cách diễn đạt khác nhau. Tiếng Bengali rất du dương, ngay cả khi hai người đang cãi nhau thì cuộc đối thoại giữa họ nghe vẫn giống như một cuộc trò chuyện dễ thương. Tiếng Bengali đầy âm điệu, mỗi từ chẳng khác gì một nốt nhạc. Cái hay đó không hề có ở tiếng Anh và cũng không thể mang vào trong tiếng Anh được bởi tiếng Anh có những đặc tính riêng. Tuy vậy ông vẫn cố gắng dịch và bản chuyển ngữ, vốn rất tệ so với bản gốc, đã giúp ông nhận được giải Nobel Văn học. Thế là đột nhiên cả nước Ấn Độ bắt đầu chú ý đến tập sách… trong khi trước đó nó đã tồn tại bằng tiếng Bengali và những ngôn ngữ khác của Ấn Độ suốt nhiều năm trời.

Mọi trường đại học đều muốn phong tặng tiến sĩ văn chương cho ông. Calcutta, nơi ông sinh sống, là trường đại học đầu tiên trao tặng ông bằng danh dự. Nhưng ông đã từ chối: “Các ông đâu có cấp bằng cho tôi, các ông cũng đâu thừa nhận công trình của tôi mà là đang công nhận giải Nobel đấy chứ, bởi quyển sách đó đã tồn tại ở đây bằng thứ ngôn ngữ đẹp hơn rất nhiều nhưng đâu ai thèm để mắt đến”. Ông đã từ chối mọi văn bằng danh dự và nói rằng: “Đó là sự sỉ nhục đối với tôi”.

Jean-Paul Sartre, một trong những tiểu thuyết gia vĩ đại và là người có những đóng góp to lớn đối với ngành tâm lý học đã từ chối giải thưởng Nobel. Ông nói: “Tôi đã nhận đủ phần thưởng trong quá trình làm việc rồi. Giải Nobel không giúp thêm được gì mà trái lại nó còn kéo tôi xuống. Giải thưởng đó tốt cho những người nghiệp dư đang tìm kiếm sự công nhận; còn tôi, tôi đã quá già, cũng như đã tận hưởng đủ rồi. Tôi yêu mọi điều mình làm, tự thân nó đã là phần thưởng rồi. Tôi không còn muốn nhận bất kỳ phần thưởng nào khác nữa, bởi không gì có thể tốt hơn những cái tôi đã nhận được”. Ông ấy nói đúng. Nhưng thế gian này rất hiếm những con người chân chính như thế, trong khi lại đầy rẫy những người giả trá đang sống trong những cái bẫy.

Tại sao bạn phải bận tâm đến lời công nhận của người khác? Nó chỉ có ý nghĩa khi bạn không yêu công việc của mình. Bạn căm ghét công việc, bạn không thích nhưng vẫn phải làm vì mọi người sẽ công nhận nó, bạn sẽ được đánh giá cao, được chấp nhận. Thay vì nghĩ đến sự công nhận, hãy chỉ tập trung vào công việc. Bạn có yêu thích việc bạn đang làm không? Nếu không, hãy tìm một công việc khác!

Cha mẹ và thầy cô lúc nào cũng nhắc đi nhắc lại rằng bạn cần phải được công nhận, thừa nhận. Đó là một chiến lược rất tinh ma hòng kiểm soát người khác.

Hãy nhớ lấy điều cơ bản này: làm bất kỳ điều gì bạn thích. Và đừng bao giờ đòi hỏi sự công nhận từ người khác, vì như vậy chẳng khác nào bạn đi nài xin người khác. Tại sao phải đòi hỏi sự công nhận đó? Tại sao phải khát khao sự chấp nhận đó? Hãy nhìn vào tận sâu trong con người bạn. Có thể bạn không thích những gì mình đang làm, có thể bạn sợ đi sai đường, do vậy mà sự nhìn nhận từ người khác sẽ giúp bạn cảm thấy mình đang đi đúng hướng.

Lời công nhận từ người khác chỉ có ý nghĩa khi bạn không yêu công việc của mình. Bạn căm ghét công việc, bạn không thích nhưng vẫn phải làm vì mọi người sẽ công nhận nó, bạn sẽ được đánh giá cao, được chấp nhận.

Cảm xúc bên trong mới là điều quan trọng, chứ không liên quan gì đến thế giới bên ngoài. Tại sao bạn phải phụ thuộc vào người khác? Tôi sẽ không chấp nhận bất kỳ giải thưởng Nobel nào. Những lời chỉ trích, phê bình tôi nhận được từ khắp nơi trên thế giới, từ mọi tôn giáo còn giá trị hơn gấp nhiều lần! Chấp nhận giải thưởng Nobel đồng nghĩa với việc tôi đã bị lệ thuộc, bởi khi đó tôi không còn tự hào về bản thân mình nữa mà lại tự hào về giải thưởng. Ngay bây giờ, tôi chỉ cảm thấy tự hào về bản thân và không điều gì khác có thể khiến tôi tự hào.

Chính cách nghĩ đó mới giúp bạn trở thành một con người hoàn toàn tự do, tự đứng trên đôi chân mình, uống lấy từ suối nguồn của chính mình. Đó là điều giúp bạn cảm thấy thăng bằng, vững vàng trong cuộc sống. Đó là điểm khởi đầu của quá trình thăng hoa bất tận.

Có những người tuy được tôn vinh, được thừa nhận nhưng thực chất chỉ là rác rưởi không hơn không kém. Đó là những thứ rác rưởi mà xã hội muốn có, do đó xã hội bù đắp cho họ bằng cách trao phần thưởng.

Bất kỳ ai ý thức được về cá nhân mình đều sẽ sống bằng chính tình yêu, bằng chính công việc của mình mà không cần quan tâm đến những gì người khác nghĩ. Công việc bạn làm càng có ý nghĩa lớn lao, bạn càng có ít cơ hội nhận được sự tôn kính từ mọi người. Và nếu đó là công việc của một thiên tài, bạn sẽ không nhận được sự tôn trọng nào cho đến khi nằm xuống. Suốt cuộc đời, bạn sẽ bị chỉ trích, kết tội… để rồi hai hay ba thế kỷ sau, hình tượng của bạn mới được dựng lên và những quyển sách bạn viết mới được đánh giá cao, bởi nhân loại phải mất đến ngần ấy thời gian mới có thể đạt đến sự thông minh của một thiên tài trong quá khứ. Khoảng cách đó là quá lớn.

Bất kỳ ai ý thức được về cá nhân mình đều sẽ sống bằng chính tình yêu, bằng chính công việc của mình mà không cần quan tâm đến những gì người khác nghĩ.

Nếu được những kẻ ngốc xưng tụng, bạn sẽ phải hành xử theo ý muốn và mong đợi của họ. Nếu được những con người bệnh hoạn tung hô, bạn phải trở nên tiều tụy hơn cả chính họ. Nhưng bạn sẽ được gì? Bạn sẽ đánh mất linh hồn mình và không được gì cả.