BỐN CHÌA KHÓA

Khi bạn sáng tạo, bạn sẽ cảm nhận được hương vị của cuộc sống – song điều đó còn phụ thuộc vào sự mãnh liệt và lòng tận hiến của bạn. Cuộc sống không phải là một vấn đề triết học mà là một sự huyền nhiệm. Theo ý nghĩa đó thì mọi việc làm đều có thể trở thành cánh cửa mở ra những điều huyền nhiệm, ngay cả việc cọ sàn. Nếu bạn có thể thực hiện nhiệm vụ một cách sáng tạo, đầy yêu thương và toàn tâm toàn ý, bạn sẽ cảm nhận được hương vị nào đó từ cuộc sống.

1

TRỞ LẠI LÀ MỘT ĐỨA TRẺ

Hãy sống như một đứa trẻ và bạn sẽ trở nên sáng tạo. Mọi đứa trẻ đều sáng tạo. Để sáng tạo, ta cần có sự tự do – tự do thoát khỏi tâm trí, kiến thức và những định kiến. Người sáng tạo là người có thể thử cái mới lạ. Người sáng tạo khác hẳn với con rô-bốt. Rô-bốt chẳng thể nào sáng tạo được, chúng chỉ biết lặp lại mà thôi.

Do vậy, hãy trở lại là một đứa trẻ. Bạn sẽ ngạc nhiên khi thấy mọi trẻ nhỏ đều rất sáng tạo, dù chúng được sinh ra ở đâu. Tuy nhiên người lớn chúng ta lại không tạo điều kiện cho trẻ phát huy tính sáng tạo của mình. Chúng ta đã đè bẹp và giết chết tính sáng tạo của trẻ. Chúng ta “giẫm lên chân” trẻ và dạy trẻ cách “đúng đắn” để làm mọi thứ.

Song, bạn hãy nhớ cho rằng người sáng tạo chẳng bao giờ ngần ngại thử nghiệm, dẫu có sai. Nếu lúc nào bạn cũng làm theo cách đúng, bạn sẽ chẳng bao giờ sáng tạo được bởi “cách đúng” chính là cách đã được người khác khám phá. Và làm theo “cách đúng” có nghĩa là bạn sẽ trở thành người sản xuất, kỹ thuật viên chứ không phải là nhà phát minh, người sáng tạo.

Người sáng tạo chẳng bao giờ ngần ngại thử nghiệm, dẫu có sai. Nếu lúc nào bạn cũng làm theo cách đúng, bạn sẽ chẳng bao giờ sáng tạo được bởi “cách đúng” chính là cách đã được người khác khám phá.

Đâu là sự khác biệt giữa người sản xuất và người sáng tạo? Người sản xuất biết cách đúng đắn, cũng như cách tiết kiệm nhất để làm một việc gì đó, sao cho công sức bỏ ra ít nhưng thu được kết quả tối đa. Còn người sáng tạo thì cứ làm những chuyện ngớ ngẩn. Anh ta không biết đâu là cách đúng nhất để làm, chính vì vậy mà anh không ngừng tìm kiếm, nghiên cứu theo nhiều hướng khác nhau. Và rất nhiều lần anh ta đi sai hướng, nhưng với mỗi bước đi ấy anh lại học được nhiều điều và nhờ vậy trải nghiệm sống, cũng như kinh nghiệm làm việc của anh ngày một dày hơn. Anh ta làm những việc mà trước nay chưa ai từng làm.

Để tôi kể cho bạn nghe câu chuyện nhỏ sau:

Một giáo viên dạy giáo lý yêu cầu học trò của mình vẽ một bức tranh về gia đình Chúa Jesus. Giờ nộp bài, cô thấy đa số các em đều vẽ những bức tranh truyền thống, mô tả gia đình Chúa quây quần quanh máng cỏ, đang cưỡi trên con la hoặc đại loại như thế.

Duy chỉ có một cậu bé vẽ chiếc máy bay với bốn cái đầu ló ra ngoài cửa sổ. Cô giáo bèn tiến lại đề nghị em này giải thích về bức tranh.

− Cô hiểu em vẽ ba cái đầu là để tượng trưng cho Thánh Joseph, Mẹ Maria và Chúa Jesus Hài Đồng. Nhưng còn cái đầu thứ tư kia là của ai vậy?

− Dạ, – chú bé trả lời, – đó là phi công Pontius(*) ạ!

(*) Pontius Pilate (Pilate /’pailət/ đồng âm với từ pilot, nghĩa là phi công trong tiếng Anh) là Tổng trấn của Judae từ năm 26 đến năm 36 sau Công nguyên. Rất nhiều người chỉ trích, lên án Pilate vì ông là người trực tiếp tuyên Jesus án tử hình, đóng đinh trên Thập tự giá. Tuy nhiên, Kinh thánh đã khẳng định hết sức rõ ràng rằng chính Pilate đã bào chữa cho Jesus và tin tưởng Jesus vô tội. Pilate đã nói ông không thấy hành động của Jesus là hành vi phản nghịch. Ông ta đã thuyết phục phần lớn thành phố phóng thích Jesus và đề nghị lựa chọn giữa Jesus và tên tội phạm Barabbas. Tuy nhiên, thật không may là kế hoạch của Pilate lại mang lại kết quả ngược với dự tính. Người dân Do Thái đã kết luận Jesus phạm tội phản nghịch và lúc đó, Pilate hoàn toàn không thể làm gì để thay đổi điều đó.

Cái này mới thật là hay đây! Cái này mới là sáng tạo đây! Chú bé đã khám phá ra một điều gì đó. Nhưng chỉ có trẻ con mới làm được. Còn bạn, bạn sẽ ngần ngại làm như thế vì sợ rằng mình sẽ trông thật ngốc nghếch trong mắt người khác.

Tuy nhiên, người sáng tạo phải dám bất chấp việc trở nên ngốc nghếch trong mắt người khác. Người sáng tạo phải dám liều lĩnh đánh đổi cả lòng tôn kính dành cho anh ta. Chính vì lẽ đó mà bạn luôn thấy nhà thơ, họa sĩ, vũ công và nhạc sĩ đều không phải là những người được nhiều người kính nể. Một khi họ được vị nể, được trao giải Nobel thì họ không còn sáng tạo nữa. Kể từ giây phút đó, tính sáng tạo biến mất.

Điều gì đã xảy ra? Có bao giờ bạn thấy ai đó đoạt giải Nobel lại viết tiếp một tác phẩm khác có giá trị không? Có bao giờ bạn thấy người được tôn sùng, vị nể lại làm một điều gì đó sáng tạo không? Anh ta rất sợ. Vì nếu làm sai thì thanh danh của anh ta sẽ ra sao. Anh ta không chịu đựng nổi điều đó. Chính vì vậy mà khi một nghệ sĩ được quá nhiều người suy tôn, đấy cũng là lúc anh đã chết.

Chỉ những ai sẵn sàng đánh đổi danh tiếng, sự kiêu hãnh và lòng tôn kính của mọi người dành cho họ và dấn bước vào những “lãnh địa” mà chẳng ai nghĩ là đáng giá để bỏ công thì mới có thể sáng tạo. Những người sáng tạo thường bị coi là khùng điên trong mắt mọi người. Thế giới sẽ thừa nhận họ nhưng rất muộn màng. Dư luận vẫn nghĩ có gì đó không đúng ở những con người này và họ thường bị coi là lập dị.

Tôi cũng xin nhắc lại rằng mọi trẻ em khi sinh ra đều có khả năng trở thành người sáng tạo. Tất cả các em đều cố gắng trở thành người sáng tạo, thế nhưng người lớn chúng ta đã không cho phép điều đó xảy ra. Ngay lập tức, chúng ta dạy cho trẻ cách “đúng đắn” để làm cái này cái kia; và một khi đã học được cách làm, chúng sẽ trở thành những con rô-bốt. Cứ thế chúng lặp đi lặp lại cách làm “đúng đắn” đó và càng làm thì càng hiệu quả, càng hiệu quả thì chúng càng được mọi người nể trọng.

Trẻ trong độ tuổi từ bảy đến mười bốn thường có sự thay đổi rất lớn. Các nhà tâm lý học đã nghiên cứu hiện tượng này để tìm hiểu xem tại sao nó lại xảy ra và chuyện gì đã xảy ra.

Bộ não của chúng ta có hai bán cầu. Bán cầu trái không có tính sáng tạo nhưng lại rất giỏi về mặt kỹ thuật. Nó giúp ta có thể làm được điều gì đó sau khi được hướng dẫn một lần và làm rất hiệu quả, nghĩa là đúng theo kết quả dự kiến, “y khuôn” như một cái máy. Bán cầu não này mạnh về khả năng lập luận, tư duy lô-gic và toán học. Đây là bán cầu của sự tính toán, kỷ luật và trình tự.

Người sáng tạo phải dám bất chấp việc trở nên ngốc nghếch trong mắt người khác. Người sáng tạo phải dám liều lĩnh đánh đổi cả lòng tôn kính dành cho anh ta. Chính vì lẽ đó mà bạn luôn thấy nhà thơ, họa sĩ, vũ công và nhạc sĩ đều không phải là những người được nhiều người kính nể.

Trong khi đó, bán cầu não phải thì hoàn toàn ngược lại. Nó là thế giới của sự hỗn loạn, phi trật tự; là bán cầu của thơ ca chứ không phải của văn xuôi tụng ca; là bán cầu của tình yêu chứ không phải lô-gic. Bán cầu não phải có khả năng cảm nhận mạnh mẽ về cái đẹp, thấu rõ nét độc đáo, thuần chất, nguyên thủy.

Người sáng tạo không thể mang lại kết quả đúng như dự kiến, bởi anh ta cứ phải liên tục thực nghiệm. Lúc nào anh cũng sẵn sàng đón nhận rủi ro. Mạo hiểm là người tình của anh ta!

Bán cầu não phải hoạt động từ khi đứa trẻ mới được sinh ra, còn bán cầu não trái thì không. Rồi sau đó, chúng ta bắt đầu dạy cho trẻ sự vâng lời và theo đuổi cái có sẵn. Qua nhiều thời đại, chúng ta đã trở nên nhuần nhuyễn hơn trong việc chuyển dịch năng lượng từ bán cầu não phải sang bán cầu não trái. Toàn bộ những gì nhà trường dạy cho đứa trẻ thật ra chỉ là cách làm thế nào để đặt dấu chấm hết cho bán cầu não phải và kích hoạt bán cầu não trái. Từ bậc mẫu giáo cho đến bậc đại học, cái được gọi là giáo dục - đào tạo chỉ là một nỗ lực nhằm hủy diệt bán cầu phải và giúp cho bán cầu trái phát triển. Thế là người lớn chúng ta đã thành công, còn đứa trẻ thì đã chết!

Kể từ đó, đứa trẻ không còn hoang sơ nữa mà đã trở thành người văn minh. Trẻ được học về kỷ luật, ngôn ngữ, lô-gic và văn xuôi tụng ca. Trẻ bắt đầu cạnh tranh ở trường, trở thành con người đầy bản ngã và tập nhiễm theo những thứ khùng điên đang lan tràn khắp xã hội. Trẻ quan tâm hơn đến quyền lực, tiền bạc. Trẻ bắt đầu nghĩ đến việc làm thế nào để trở nên học thức hơn, đồng nghĩa với việc có nhiều quyền lực hơn; hoặc làm thế nào để kiếm tiền nhiều hơn, có nhà to hơn… Khi đó, bán cầu não phải ngày càng hoạt động ít đi hoặc chỉ hoạt động khi bạn ngủ mơ, hoặc thỉnh thoảng khi bạn say ma túy…

Ở các nước phương Tây, ma túy có một sức hấp dẫn lớn là vì phương Tây đã thành công trong việc hủy diệt hoàn toàn bán cầu não phải với cách giáo dục cưỡng bức. Họ đã trở nên vô cùng “học thức”, nghĩa là họ đã lệch hẳn sang một thái cực. Giờ đây gần như không còn khả năng nào nữa… Trừ khi chúng ta có phương cách nào đó có thể giúp tăng cường sử dụng bán cầu não phải trong trường học, bằng không thì tình trạng nghiện ngập ma túy chẳng đời nào được xóa bỏ. Chúng ta không thể cấm sử dụng ma túy chỉ đơn thuần bằng luật pháp.

Cái hấp dẫn của ma túy là ở chỗ bạn có thể ngay lập tức “sang số”, tức là chuyển năng lượng từ bán cầu não trái sang bán cầu não phải. Rượu bia cũng có tác dụng “hỗ trợ” tương tự như vậy từ hàng thế kỷ qua, nhưng ngày nay đã có các loại chất gây nghiện với tác dụng vượt trội như LSD (một loại ma túy gây ảo giác cực mạnh), cần sa và trong tương lai thậm chí sẽ còn nhiều loại ma túy khác công hiệu hơn nữa.

Và tội phạm không chỉ là kẻ nghiện ma túy mà còn có cả các chính trị gia, các nhà giáo dục học. Họ đã buộc tâm trí con người phải tiến về một thái cực đầy cực đoan. Thơ ca đã biến mất hoàn toàn khỏi đời sống con người, cái đẹp cũng mất tăm và tình yêu cũng thế. Giờ thì tiền, quyền lực và sức ảnh hưởng đã trở thành “Thượng đế”.

Làm sao nhân loại có thể sống không tình yêu, không thơ ca, không niềm vui và không lễ hội? Sẽ chẳng được bao lâu đâu. Và trên toàn thế giới, thế hệ công dân mới đang làm một công việc phục vụ lớn lao là phô bày ra sự ngu xuẩn của cái gọi là giáo dục. Chẳng phải ngẫu nhiên mà những kẻ nghiện ma túy hầu như đều bỏ học nửa chừng. Đó là một phần của cuộc nổi dậy.

Và một khi đã cảm nhận được niềm vui từ ma túy, con người rất khó cưỡng lại. Họ chỉ có thể từ bỏ ma túy khi tìm được những cách khác tốt hơn có thể giúp họ giải phóng tinh thần thơ ca. Thiền định là một cách như thế, ít gây tàn phá hơn, ít độc hại hơn bất kỳ loại hóa chất nào. Trong thực tế, thiền định không hề có hại mà chỉ có lợi. Thật ra thì thiền định cũng có tác dụng chuyển dịch sự tập trung từ bán cầu não trái sang bán cầu não phải. Nó giúp giải phóng tiềm lực sáng tạo bên trong bạn.

Hiểm họa do ma túy gây ra trên khắp toàn cầu chỉ có thể tránh khỏi bằng một biện pháp duy nhất, đó là thiền định, ngoài ra không còn cách nào khác. Nếu thiền định ngày càng trở nên phổ biến và đi vào đời sống con người thì ma túy sẽ biến mất.

Giáo dục cũng nên bắt đầu như thế nào để tuyệt đối không bỏ lơ bán cầu não phải cùng các chức năng của nó. Phải chi trẻ con được dạy rằng bộ não bao gồm hai bán cầu, cũng như được dạy cách vận dụng, lẫn thời điểm vận dụng từng cái một... bởi có những tình huống chỉ cần đến bán cầu não trái (chẳng hạn như tính toán khi đi chợ hoặc trong công việc hằng ngày) và có những lúc chỉ cần đến bán cầu não phải.

Hãy luôn nhớ rằng não phải là mục tiêu, còn não trái chỉ là phương tiện. Não trái phải phục vụ cho não phải. Não phải là “ông chủ” bởi bạn kiếm tiền chỉ vì muốn tận hưởng cuộc sống, muốn làm cho cuộc sống của mình trở thành ngày hội. Bạn muốn có một số tiền trong ngân hàng chỉ vì để bạn có thể yêu đương. Bạn làm việc để mình có thể vui chơi, thư giãn. Do vậy mà vui chơi và thư giãn mới là mục tiêu.

Tư tưởng “sống vì công việc” chỉ là một tàn tích của quá khứ và chúng ta phải vứt bỏ nó đi. Nền giáo dục phải trải qua một cuộc cách mạng. Chúng ta không nên ép buộc mọi người, con trẻ cũng không nên bị ép buộc theo những khuôn mẫu sáo mòn. Giáo dục là gì? Có bao giờ bạn suy ngẫm về nó chưa? Đơn giản nó chỉ là một sự rèn luyện trí nhớ. Bạn không thể nào thông minh hơn nhờ nó mà chỉ càng trở nên tối dạ hơn. Bạn trở thành kẻ ngốc! Khi mới bắt đầu đi học, đứa trẻ nào cũng thông minh sáng dạ nhưng hiếm có ai tốt nghiệp đại học mà vẫn còn thông minh. Rất hiếm! Bạn ra trường với tấm bằng trong tay nhưng bạn đã mua nó với một cái giá rất đắt: bạn đã đánh đổi nó bằng sự thông minh, niềm vui và cả cuộc đời của bạn; bạn đã đánh mất chức năng của bán cầu não phải.

Rồi bạn đã học được những gì? Chỉ là thông tin thôi. Tâm trí bạn chứa đầy dữ liệu, ký ức. Bạn lặp lại chúng, thế là bạn tạo ra sản phẩm. Bài thi cũng là một dạng sản phẩm như thế. Người được cho là thông minh chính là người có thể nôn ra những gì đã được tọng vào! Trước tiên, anh ta bị ép phải nuốt vào, phải nuốt tọng, để rồi lại nôn trở ra trên bài thi. Nếu bạn nôn chính xác những gì đã được nhồi vào, bạn sẽ là người thông minh.

Tư tưởng “sống vì công việc” chỉ là một tàn tích của quá khứ và chúng ta phải vứt bỏ nó đi. Nền giáo dục phải trải qua một cuộc cách mạng. Chúng ta không nên ép buộc mọi người, con trẻ cũng không nên bị ép buộc theo những khuôn mẫu sáo mòn.

Bạn cần hiểu rằng bạn chỉ có thể nôn ra những gì mình không tiêu hóa được. Còn nếu đã tiêu hóa được, bạn không thể nào nôn ra mọi thứ y như cũ, mà phải có cái gì đó mới mẻ – chẳng hạn như máu, chứ không thể nào là ổ bánh mì bạn đã ăn. Do vậy, bạn chỉ cần giữ mọi thông tin bên trong mà không cần tiêu hóa gì, sau đó mọi người sẽ bảo rằng bạn rất, rất thông minh. Ôi, những kẻ ngu ngốc nhất lại được cho là thông minh nhất! Thật đáng tiếc!

Bạn có biết Albert Einstein đã từng thi rớt đại học? Thông minh sáng tạo là thế đấy. Ông ấy khó mà hành xử ngu ngốc theo cách mà mọi người vẫn làm.

Khi một người làm theo phương thức mới, anh ta nên được đánh giá cao. Không nên đặt ra những đáp án đúng - sai, bởi chẳng hề có câu trả lời đúng - sai mà chỉ có câu trả lời thông minh hay đần độn mà thôi. Chính việc phân loại đúng - sai đã là sai trái.

Tất cả những người nổi tiếng đạt huân chương vàng trong trường đều biến mất. Họ chẳng thể hiện được họ có thể mang lại những lợi ích nào. Hào quang của họ chấm dứt cùng với những tấm huân chương và rồi chẳng ai tìm thấy họ nữa, cuộc đời chẳng còn nợ họ điều gì. Chuyện gì đã xảy ra với những con người ấy? Để có được tấm chứng chỉ, họ đã phải đánh đổi bằng tất cả mọi thứ.

Kiểu giáo dục này phải được thay đổi một cách triệt để. Trong các lớp học cần có thêm nhiều tiếng cười hơn, náo loạn hơn, nhiều vũ điệu hơn, nhiều bài hát hơn, nhiều thơ ca hơn, nhiều sự sáng tạo hơn và nhiều sự thông minh hơn. Kể cả tình trạng lệ thuộc vào trí nhớ cũng phải chấm dứt.

Mọi người nên được theo dõi sát sao và được giúp đỡ để phát huy trí thông minh hơn nữa. Khi một người làm theo phương thức mới, anh ta nên được đánh giá cao. Không nên đặt ra những đáp án đúng - sai, bởi chẳng hề có câu trả lời đúng - sai mà chỉ có câu trả lời thông minh hay đần độn mà thôi. Chính việc phân loại đúng - sai đã là sai trái.

Không hề có câu trả lời đúng – sai: hoặc là đần độn, rập khuôn; hoặc là sáng tạo, nhanh nhạy, thông minh. Ngay cả câu trả lời rập khuôn có vẻ đúng thì cũng không nên được đánh giá cao quá vì đó chỉ là sự lặp lại. Còn câu trả lời thông minh, cho dù không hoàn toàn đúng hay thích hợp với tư tưởng cũ, thì cũng nên được khen ngợi vì nó mới mẻ và thể hiện được sự thông minh.

Nếu muốn sáng tạo, bạn phải làm gì? Hãy buông bỏ tất cả những gì xã hội đã làm cho bạn. Khi đó bạn sẽ lại trở nên sáng tạo, bạn sẽ có lại cảm giác hồi hộp, sôi nổi và hào hứng thuở ban đầu. Cảm xúc đó vẫn nằm yên chờ bạn và đang bị kìm nén. Và một khi năng lượng sáng tạo trong bạn được giải phóng, bạn sẽ trở thành con người tâm linh. Đối với tôi, người tâm linh luôn có tính sáng tạo. Tất cả chúng ta khi được sinh ra ai cũng sáng tạo, nhưng tiếc rằng rất ít người còn nuôi giữ được khả năng này.

Nếu muốn sáng tạo, bạn phải làm gì? Hãy hủy bỏ tất cả những gì xã hội đã làm cho bạn. Khi đó bạn sẽ lại trở nên sáng tạo, bạn sẽ có lại cảm giác hồi hộp, sôi nổi và hào hứng thuở ban đầu.

Thoát ra khỏi cái bẫy chính là quyền lợi của bạn. Bạn hoàn toàn có thể làm được điều đó. Dĩ nhiên là bạn phải hết sức can đảm bởi khi bạn bắt tay vào việc buông bỏ một điều gì đó mà xã hội đã định đoạt cho bạn, bạn sẽ đánh mất sự kính nể của mọi người. Người ta sẽ không còn thấy bạn đáng trọng nữa và trong mắt mọi người, bạn là một kẻ gàn dở: “Con người đáng thương này bị làm sao ấy!”.

Nếu muốn sáng tạo, nhất định bạn phải mạo hiểm nhưng đó là việc đáng làm.

2

SẴN LÒNG HỌC HỎI

“Discipline” là một từ hay nhưng lại bị dùng lầm như bao từ khác, thường được dùng với nghĩa là “kỷ luật”. Từ này có cùng nguồn gốc với từ “disciple”, hay “học trò”; vì vậy nghĩa gốc của “discipline” là “quá trình học hỏi”.

Người có kiến thức sẽ không bao giờ chịu học hỏi, bởi anh ta nghĩ mình đã biết rồi. Người đó lúc nào cũng coi trọng kiến thức của mình. Song, mớ kiến thức ấy chẳng có ý nghĩa gì ngoài việc nó là nguồn nuôi dưỡng cho cái tôi.

Socrates từng nói: “Tôi chỉ biết có một điều, đó là tôi không biết gì cả”. Đây chính là bước khởi đầu của quá trình học hỏi, quá trình trui rèn bản thân. Khi bạn không biết điều gì hết, bên trong bạn sẽ trỗi dậy niềm khao khát được tìm hiểu, được khám phá. Lúc bạn bắt đầu học hỏi, một yếu tố nữa chắc chắn đi theo: bất cứ điều gì bạn học được phải được buông bỏ, nếu không nó sẽ trở thành kiến thức, mà kiến thức thì sẽ cản trở việc tiếp nhận, học hỏi sau này.

Người có tinh thần học thật sự sẽ không bao giờ tích lũy kiến thức. Mỗi khoảnh khắc qua đi, anh ta buông bỏ những gì mình đã biết được và lại trở nên ngây thơ, chất phác. Sự ngu ngơ luôn tỏa ánh hào quang, một trong những trải nghiệm đẹp nhất của sự tồn tại. Ở trong trạng thái không biết gì cả, bạn sẽ trở nên cởi mở hơn. Quanh bạn không còn rào cản nào nữa và bạn luôn sẵn sàng để khám phá cái mới.

Tuy nhiên, mọi người đã hiểu sai ý nghĩa của từ “discipline”, theo nghĩa là “kỷ luật”. Nào là phải kỷ luật trong cuộc sống, phải làm việc này, không được làm việc kia. Hàng ngàn cái nên và không nên áp đặt lên con người. Sống giữa hàng ngàn cái nên và không nên đó, chúng ta không tài nào sáng tạo được. Chúng ta giống như tù nhân; muốn đi đâu hay làm gì cũng đều phải vượt qua hàng rào kiểm soát.

Người có tinh thần học thật sự sẽ không bao giờ tích lũy kiến thức. Mỗi khoảnh khắc qua đi, anh ta buông bỏ những gì mình đã biết được và lại trở nên ngây thơ, chất phác. Sự ngu ngơ luôn tỏa ánh hào quang, một trong những trải nghiệm đẹp nhất của sự tồn tại.

Người sáng tạo phải gạt bỏ những cái nên và không nên đó. Anh ta cần sự tự do và không gian rộng lớn. Anh ta cần cả bầu trời và mọi vì sao. Chỉ có như thế thì sự ngẫu hứng sâu thẳm trong anh mới bắt đầu trỗi dậy.

Hãy nhớ rằng, tôi chẳng đưa ra một kỷ luật nào cho bạn, tôi chỉ đơn giản giúp bạn hiểu rõ hơn về việc làm thế nào để luôn học hỏi mà không phải trở thành một con người đầy bồ kiến thức. Kỷ luật, với ý nghĩa là những định hướng cho việc trui rèn bản thân, phải xuất phát từ trái tim. Bởi khi ai đó đề ra kỷ luật cho bạn, chúng sẽ không bao giờ thích hợp với bạn, giống như bạn mặc quần áo mượn vậy. Chúng sẽ quá chật hoặc quá rộng, và lúc nào bạn cũng cảm thấy mình thật ngốc nghếch trong bộ quần áo đó.

Người sáng tạo phải gạt bỏ những cái nên và không nên đó. Anh ta cần sự tự do và không gian rộng lớn. Anh ta cần cả bầu trời và mọi vì sao. Chỉ có như thế thì sự ngẫu hứng sâu thẳm trong anh mới bắt đầu trỗi dậy.

Kỷ luật là một hiện tượng mang tính cá nhân. Khi bạn vay mượn nó, bạn sẽ bắt đầu sống theo các nguyên tắc đã được lập sẵn, hay còn gọi là những nguyên tắc “chết”. Trong khi đó cuộc sống thì không bao giờ chết, nó thay đổi từng giây từng phút. Cuộc sống là một dòng chảy không ngừng.

Heraclitus nói đúng, rằng không ai có thể tắm hai lần trên một dòng sông. Chúng ta phải hết sức tỉnh táo, không ngừng quan sát các tình huống, sắc thái khác nhau và đáp ứng tùy theo từng khoảnh khắc chứ không phải dựa theo những câu trả lời đã sẵn có do người khác đưa cho.

Cả thế giới đang trở nên điên loạn do những nguyên tắc được định đặt sẵn! Chúng đã lỗi thời và lẽ ra phải bị chôn vùi từ rất lâu. Bạn đang mang theo mình những cái xác chết bốc mùi. Và bạn đang sống kiểu gì vậy khi để những cái xác chết đó chất ngổn ngang quanh mình?

Tôi đã chia sẻ với bạn về ý nghĩa, cũng như sự tự do và trách nhiệm của khoảnh khắc hiện tại. Một điều gì đó đúng cho khoảnh khắc này có thể sẽ sai trong khoảnh khắc tiếp theo. Đừng cố đồng nhất, bằng không bạn sẽ chết. Hãy sống và tận hưởng cuộc sống với tất cả những điều bất nhất của nó. Sống trọn mọi khoảnh khắc mà không lấn cấn gì đến quá khứ hay tương lai, khi đó sự đáp ứng của bạn đối với cuộc sống sẽ là trọn vẹn. Trong sự trọn vẹn luôn có sẵn cái đẹp lẫn sự sáng tạo. Mọi điều bạn làm đều sẽ toát lên vẻ đẹp riêng.

3

THẤY NIẾT BÀN GIỮA TRẦN THẾ

Có bao giờ bạn nghe chuyện một người làm vườn đã làm cho cuộc sống thêm tươi đẹp lại được trao giải Nobel chưa? Cũng như có bao giờ bạn nghe người ta trao giải cho một người nông dân quanh năm lo cày ruộng và sản xuất ra lương thực cho chúng ta? Chưa bao giờ, họ sống cả cuộc đời, rồi trở về với đất mà không hề được ai biết đến.

Đó là một sự phân ranh tệ hại. Mọi linh hồn sáng tạo, bất kể anh ta sáng tạo ra cái gì đi nữa, đều nên được kính trọng và tôn vinh để tính sáng tạo cũng được tôn vinh. Nhưng ngay cả các chính trị gia cũng được giải Nobel, trong khi thực chất nhiều người chỉ là những tên tội phạm tinh ranh. Tất cả những cuộc đổ máu từng xảy ra trên thế giới đều do những người này gây ra và họ còn đang chuẩn bị thêm nhiều vũ khí hạt nhân khác cho cuộc tự sát toàn cầu.

Trong xã hội của những con người trung thực, chân thực, tính sáng tạo sẽ được tôn vinh, kính trọng vì người sáng tạo chính là người tham gia vào công việc của Thượng đế.

Nói đến đây, tôi chợt nhớ đến Abraham Lincoln. Ông xuất thân từ gia đình làm nghề đóng giày và đã trở thành tổng thống Hoa Kỳ. Thường thì mọi nhà quý tộc đều cực kỳ khó chịu và dễ cáu tiết, bực bội – chính vì thế mà không phải ngẫu nhiên Abraham Lincoln bị ám sát. Họ không chịu nổi ý nghĩ tổng thống của một đất nước lại là con ông thợ giày.

Ngay trong ngày đọc diễn văn nhậm chức trước Thượng viện, lúc ông vừa đứng dậy thì một nhà quý tộc xấu xa đã nhao lên nói: “Ông Lincoln, mặc dù do tình cờ ông đã trở thành tổng thống của đất nước nhưng ông cũng đừng quên rằng trước kia ông đã từng theo cha mình đến nhà tôi để đóng giày cho gia đình tôi. Và có nhiều nghị sĩ đang đi những đôi giày do cha ông đóng, vì thế đừng bao giờ quên nguồn gốc của ông đấy”.

Mọi linh hồn sáng tạo, bất kể anh ta sáng tạo ra cái gì đi nữa, đều nên được kính trọng và tôn vinh để tính sáng tạo cũng được tôn vinh. Nhưng ngay cả các chính trị gia cũng được giải Nobel, trong khi thực chất nhiều người chỉ là những tên tội phạm tinh ranh.

Nhà quý tộc này nghĩ rằng mình đang sỉ nhục tổng thống. Nhưng không ai có thể hạ nhục một người như Abraham Lincoln. Chỉ những kẻ bé mọn mới cảm thấy mình bị lăng mạ, còn những con người vĩ đại luôn vượt thoát khỏi những lời cay nghiệt.

Abraham Lincoln có nói một lời khiến cho mọi người nhớ mãi: “Tôi chân thành cảm ơn ông đã nhắc nhở tôi về cha mình trước khi tôi đọc bài diễn văn nhậm chức trước Thượng viện. Cha tôi thật tốt bụng, ông là một nghệ sĩ sáng tạo – chắc không ai có thể làm ra những đôi giày tuyệt đẹp như ông.

Tiện đây tôi cũng muốn nhắn gửi đến tất cả quý vị rằng, nếu những đôi giày do cha tôi làm có bó chặt chân các vị thì cũng không sao vì tôi đã học được nghệ thuật của ông ấy. Tôi tuy không phải là một thợ giày xuất sắc nhưng ít ra tôi cũng có thể sửa giày cho các vị. Chỉ cần báo cho tôi biết, tôi sẽ đến nhà các vị ngay”.

Dẫu bạn vẽ tranh, điêu khắc hay làm giày; dẫu bạn là người làm vườn, nông dân, ngư dân hay thợ mộc, điều đó không quan trọng. Điều quan trọng là bạn có đặt cả tâm hồn mình vào cái đang được sáng tạo hay không. Nếu có, đâu đó trong sản phẩm bạn làm ra sẽ toát lên nét thiêng liêng, thần thánh.

Cả Thượng viện im phăng phắc, các thượng nghị sĩ hiểu rằng họ không thể nào làm nhục con người này. Và ông đã chứng tỏ được sự quan tâm, nể phục của mình đối với tinh thần sáng tạo.

Do vậy, dẫu bạn vẽ tranh, điêu khắc hay làm giày; dẫu bạn là người làm vườn, nông dân, ngư dân hay thợ mộc, điều đó không quan trọng. Điều quan trọng là bạn có đặt cả tâm hồn mình vào cái đang được sáng tạo hay không. Nếu có, đâu đó trong sản phẩm bạn làm ra sẽ toát lên nét thiêng liêng, thần thánh.

Hãy nhớ rằng sáng tạo không hề liên quan gì đến bất kỳ công việc đặc biệt nào. Sáng tạo chỉ liên quan đến ý thức của bạn. Mọi điều bạn làm đều có thể trở nên đầy tính sáng tạo nếu bạn hiểu được ý nghĩa thật sự của sự sáng tạo.

Sáng tạo nghĩa là tận hưởng mọi công việc, một trải nghiệm tuyệt vời chẳng khác gì thiền định, nghĩa là làm mọi việc với tình yêu sâu sắc. Nếu bạn làm với tình yêu đích thực, việc dọn dẹp cũng trở thành một công việc sáng tạo. Còn bằng không thì nó chỉ là một công việc vặt vãnh, một thứ “phải” làm, một gánh nặng. Rồi bạn muốn có một thời điểm khác để sáng tạo. Bạn sẽ làm gì vào lúc ấy? Liệu bạn có thể tìm thấy việc gì khác tốt hơn để làm? Có phải bạn đang nghĩ rằng mình sẽ sáng tạo hơn nếu được vẽ tranh?

Tuy vậy, việc vẽ tranh cũng bình thường như dọn sàn thôi. Một đằng, bạn sẽ ném màu lên tấm vải vẽ; còn đằng kia, bạn lau dọn, chùi rửa. Vậy có gì khác nhau? Nói chuyện với ai đó, chẳng hạn như với một người bạn, thì bạn cảm thấy mình đang hoang phí thời gian. Bạn chỉ muốn viết một quyển sách vĩ đại để cảm thấy mình sáng tạo. Nhưng người bạn ấy đã tới rồi kìa! Tán gẫu một chút cũng hay đấy chứ – hãy sáng tạo đi!

Kinh sách thật ra cũng chỉ là tập hợp những câu chuyện tán gẫu của những người sáng tạo. Tôi đang làm gì đây trong quyển sách này? Cũng chỉ là tán gẫu với bạn mà thôi. Biết đâu một ngày nào đó chúng sẽ trở thành sách Phúc âm, nhưng ban đầu chúng chỉ là những chuyện tầm phào. Nhưng tôi thích cái mình đang làm, tôi cứ tiếp tục cho đến mãi mãi. Có thể một ngày nào đó bạn thấy mệt mỏi khi cứ ngồi nghe như thế này nhưng tôi thì không, bởi với tôi đó là niềm vui. Dẫu mọi người có ra về hết, chẳng còn lại ai, tôi vẫn sẽ tiếp tục nói. Nếu bạn thật sự yêu một điều gì đó, thì đấy chính là sáng tạo.

Nhiều người ngay từ lần đầu tiên gặp tôi đã nói ngay: “Việc gì cũng được, thầy Osho ạ. Việc gì cũng được, kể cả dọn dẹp!”. Chính xác hơn thì họ nói là: “Kể cả dọn dẹp cũng được, miễn sao đó là việc của thầy. Chúng tôi sẽ vui vẻ làm”. Thế rồi chỉ sau vài ngày họ lại tìm đến tôi và bảo: “Dọn dẹp ư… nhưng chúng tôi cần một công việc nào đó cực kỳ sáng tạo!”.

Có một giai thoại như sau:

Lo lắng về đời sống tình dục uể oải của hai vợ chồng, cô vợ trẻ bèn thuyết phục anh chồng đi trị liệu bằng phương pháp thôi miên. Sau vài buổi, ham muốn tình dục của anh chồng lại trỗi dậy nhưng trong lúc quan hệ, thỉnh thoảng anh ta cứ chạy ra khỏi phòng ngủ để vào phòng tắm, rồi trở lại.

Quá ngạc nhiên, một hôm cô vợ bèn đi theo anh vào phòng tắm. Rón rén đi đến cửa, cô thấy anh đứng trước gương, nhìn chằm chặp vào mình và lầm bầm: “Cô ấy không phải là vợ mình... Cô ấy không phải là vợ mình”.

Khi bạn phải lòng một người phụ nữ, bạn tiến tới tìm hiểu, quan hệ xác thân, tận hưởng khoái lạc... nhưng rồi mọi việc đi qua, cô ấy đã là vợ bạn. Mọi thứ dần trở nên cũ kỹ. Bạn đã quá thân quen với gương mặt ấy, thân hình ấy, đường nét ấy. Bạn thấy chán! Vậy là nhà thôi miên đã làm tốt công việc của ông ta! Ông đã đưa ra một đề nghị hết sức đơn giản, đó là trong lúc giao hoan, bạn hãy nghĩ: “Cô ấy không phải là vợ mình... Cô ấy không phải là vợ mình”.

Vì vậy, trong lúc dọn dẹp, bạn hãy nghĩ là mình đang vẽ tranh. “Đây không phải là dọn dẹp. Đây là công việc sáng tạo vĩ đại” và mọi thứ sẽ trở nên như thế! Chỉ cần khéo léo một chút với tâm trí, bạn sẽ có thể làm cho mọi hành động của mình thấm đẫm tính sáng tạo.

Người hiểu biết sẽ không ngừng sáng tạo. Anh ta không hề cố tỏ ra sáng tạo mà ngay trong cái cách anh ta ngồi cũng đậm tính sáng tạo. Mỗi cử động của anh chẳng khác vì một vũ điệu, trông thật đường hoàng.

Mới hôm nọ tôi có đọc được câu chuyện về một vị thiền sư chết với tư thế đứng trong huyệt mộ nhưng vẫn toát lên vẻ oai nghiêm. Ngay cả trước lúc qua đời, ông vẫn thực hiện một hành động sáng tạo. Quá hoàn hảo, không thể nào làm tốt hơn được!

Nấu ăn, dọn dẹp… toàn là những chuyện nhỏ nhặt! Nhưng cuộc sống vốn dĩ được tạo nên từ những điều nhỏ bé như thế. Chỉ có cái tôi mới không ngừng bảo chúng là nhỏ nhặt.

Bạn thường muốn làm điều gì đó lớn lao. Bạn muốn trở thành Shakespeare, Kalidas, Milton... Chính cái tôi đã sinh ra biết bao nhiêu phiền toái. Vì vậy hãy vứt bỏ cái tôi đi, rồi mọi thứ sẽ trở nên sáng tạo.

Tôi có nghe được cuộc đối thoại như sau:

Một bà nội trợ nọ thấy cậu bé bán tạp phẩm lanh lẹ thì rất thích, bà bèn hỏi tên cậu bé là gì. “Shakespeare ạ!”, cậu bé đáp.

− Cái tên này nổi tiếng lắm đấy!

− Hẳn là thế rồi. Cháu đã giao hàng ở khu này gần ba năm rồi.

Tôi thích câu trả lời của cậu bé! Tại sao cứ phải bận tâm đến việc là Shakespeare? Ba năm giao hàng trong khu phố, công việc đó cũng hay ho có khác gì viết một quyển sách, một cuốn tiểu thuyết hay một vở kịch đâu!

Cuộc sống luôn chứa đựng những điều nhỏ bé. Và chúng sẽ trở thành vĩ đại nếu bạn làm chúng với tình yêu thương. Khi đó mọi thứ đều trở nên thật lớn lao, đẹp đẽ. Còn bằng không, cái tôi sẽ không ngừng bảo: “Việc này chẳng xứng với anh. Dọn dẹp ư? Chẳng xứng với anh chút nào! Hãy làm việc gì đó lớn lao hơn, hãy trở thành Joan of Arc(**)”. Song, tất cả những thứ đó đều vô nghĩa.

(**) Jeanne d’Arc hay Joan of Arc (1412 – 1431): nữ anh hùng người Pháp trong cuộc chiến giữa Pháp và Anh. Ngày 16 tháng 5 năm 1920, Jeanne d’Arc được chính thức phong Thánh.

Cuộc sống vốn dĩ được tạo nên từ những điều nhỏ bé như thế. Chỉ có cái tôi mới không ngừng bảo chúng là nhỏ nhặt. Bạn thường muốn làm điều gì đó lớn lao. Bạn muốn trở thành Shakespeare, Kalidas, Milton... Chính cái tôi đã sinh ra biết bao nhiêu phiền toái. Vì vậy hãy vứt bỏ cái tôi đi, rồi mọi thứ sẽ trở nên sáng tạo.

Dọn dẹp là một công việc vĩ đại! Đừng chạy theo cái tôi. Bất cứ khi nào nó xuất hiện và thuyết phục bạn theo đuổi những điều vĩ đại, ngay lập tức hãy nhận ra và gạt bỏ nó đi, dần dà bạn sẽ thấy cái tầm thường cũng trở nên thiêng liêng. Không gì là trần tục cả, mọi thứ đều thiêng liêng.

Chừng nào mà mọi thứ còn chưa trở nên thiêng liêng đối với bạn thì cuộc sống của bạn vẫn chưa tâm linh. Con người ta trở nên thánh thiện không phải bởi vì bạn gọi họ là thánh – họ trở thành thánh trong mắt bạn vì bạn nghĩ rằng họ làm những việc lớn lao. Song, thánh nhân cũng là những con người bình thường, nhưng họ thiết tha yêu cuộc sống này. Chẻ củi, gánh nước, nấu ăn… tất cả những gì anh ta chạm vào đều toát lên vẻ đẹp thiêng liêng, thần thánh. Anh ta đâu có làm chuyện gì quá lớn lao, anh ta làm mọi việc bằng cả tấm lòng của mình.

Sự vĩ đại không nằm ở công việc bạn thực hiện mà nằm ở chính ý thức làm việc. Hãy thử đi! Hãy thử chạm vào hòn sỏi bằng tất cả tình yêu của bạn, rồi nó sẽ hóa thành viên kim cương khổng lồ. Hãy mỉm cười, đột nhiên bạn sẽ thấy mình trở thành ông hoàng, bà chúa. Hãy cười lên, hãy vui vẻ…

Thánh nhân cũng là những con người bình thường, nhưng họ thiết tha yêu cuộc sống này. Chẻ củi, gánh nước, nấu ăn… tất cả những gì anh ta chạm vào đều toát lên vẻ đẹp thiêng liêng, thần thánh. Anh ta đâu có làm chuyện gì quá lớn lao, anh ta làm mọi việc bằng cả tấm lòng của mình.

Mỗi khoảnh khắc trong cuộc sống cần được thay đổi bằng chính tình yêu của bạn.

Khi tôi bảo bạn hãy sáng tạo, không có nghĩa là bạn phải trở thành họa sĩ hay thi sĩ vĩ đại. Tôi chỉ muốn nói rằng, hãy làm cho cuộc đời bạn trở thành một bức tranh, một bài thơ; bằng không thì cái tôi sẽ xâm nhập vào mảnh đất của bạn và gây phiền toái.

Hãy tìm đến các phạm nhân và hỏi họ xem vì sao họ lại phạm tội ác. Đó là do họ không thể tìm thấy bất kỳ việc lớn lao nào để làm. Họ không thể trở thành tổng thống của một đất nước, chính vì thế họ đã ám sát tổng thống vì việc đó dễ làm hơn. Rồi họ sẽ trở nên nổi tiếng như tổng thống. Họ sẽ được xuất hiện trên trang bìa tất cả các tờ báo.

Khi tôi bảo bạn hãy sáng tạo, không có nghĩa là bạn phải trở thành họa sĩ hay thi sĩ vĩ đại. Tôi chỉ muốn nói rằng, hãy làm cho cuộc đời bạn trở thành một bức tranh, một bài thơ.

Một người nọ đã sát hại bảy người và khi được hỏi tại sao lại làm vậy, vì bảy người kia đều hoàn toàn không can hệ gì đến anh ta, thì anh ta trả lời rằng anh ta muốn trở nên vĩ đại. Trước đó chẳng tờ báo nào chịu đăng bài viết của anh, chẳng ai chịu đăng hình anh trong khi cuộc sống thì ngắn ngủi, do đó anh ta đã giết chết bảy người kia. Họ chẳng hề dính dáng gì đến anh, anh ta cũng chẳng bực tức hay căm ghét gì họ, chỉ đơn giản là vì anh ta muốn trở nên nổi tiếng mà thôi.

Bà Moskowitz đang tự hào khoe với người hàng xóm:

- Bà có biết chuyện gì về Louie, con trai của tôi không?

- Không, cháu làm sao cơ?

- Cháu đến gặp bác sĩ tâm thần, mỗi tuần hai lần.

- Thế có tốt không?

- Tốt chứ! Mỗi giờ cháu phải trả những bốn mươi đô-la cơ đấy! Và tất cả mọi điều cháu nói với bác sĩ đều là về tôi.

Đừng bao giờ dùng cách đó để trở nên nổi tiếng, trở nên vĩ đại. Đừng bao giờ! Cứ trung thực như cuộc sống vốn có là hoàn hảo nhất. Hãy cứ bình thường, cứ trung thực như vốn có là tốt rồi. Tuy nhiên, hãy sống một cách phi thường với sự bình thường ấy. Đó chính là tâm thức niết bàn.

Nếu mục đích lớn lao mà bạn muốn đạt tới là niết bàn thì khi đó bạn sẽ sống trong ác mộng. Nhưng nếu niết bàn nằm trong những điều nhỏ nhoi, trong cách bạn sống – nghĩa là trong cách bạn chuyển đổi những hoạt động nhỏ bé thành hành động thiêng liêng – thì khi đó ngôi nhà của bạn sẽ trở thành ngôi đền và cơ thể bạn sẽ trở thành nơi an ngự của Thượng đế. Đồng thời bất cứ nơi nào bạn nhìn, hay bất cứ vật gì bạn chạm vào đều trở nên đẹp đẽ, thiêng liêng vô cùng. Thế thì niết bàn chính là sự tự do.

Niết bàn nghĩa là sống một cuộc sống bình thường với tất cả sự tỉnh thức, tràn ngập ánh sáng ý thức. Điều này hoàn toàn có thể đạt được. Tôi nói vậy vì tôi đã và đang sống như thế. Tôi nói với thẩm quyền của mình, vì tôi không trích dẫn lời của Đức Phật hay Đức Chúa. Đấy hoàn toàn là những lời từ bản thân tôi.

Tôi đã làm được thì bạn cũng làm được. Chỉ cần bạn đừng chạy đuổi theo cái tôi. Chỉ cần bạn yêu quý cuộc sống, tin vào cuộc sống, rồi cuộc sống sẽ trao cho bạn tất cả những gì bạn cần. Cuộc sống sẽ trở thành một ơn phước, một phúc lành đối với bạn.

4

SỐNG MỘNG MƠ

Trong một bài phát biểu của mình, Friedrich Nietzsche(***) có nói: “Thảm họa lớn nhất sẽ rơi xuống nhân loại vào cái ngày mà tất cả những con người mơ mộng đều biến mất”. Toàn thể sự tiến hóa của nhân loại là nhờ con người đã mơ mộng về nó. Những gì là mộng mơ của ngày hôm qua sẽ trở thành hiện thực trong hôm nay, và những gì hãy còn là mộng mơ hôm nay sẽ trở thành hiện thực vào ngày mai.

(***) Friedrich Wilhelm Nietzsche (1844 – 1900): triết gia người Đức. Ông bắt đầu sự nghiệp với vai trò là nhà ngữ văn học, từng viết nhiều bài phê bình về tôn giáo, đạo đức, các vấn đề văn hóa đương thời và triết học.

Tất cả thi sĩ, nhạc sĩ và nhà huyền môn đều là những con người mơ mộng. Trong thực tế, tính sáng tạo chính là sản phẩm phụ của sự mơ mộng.

Nhưng những mộng mơ này khác với những mộng mơ mà Sigmund Freud đã phân tích. Do đó, bạn cần phân biệt giữa mộng mơ của thi sĩ, nhà điêu khắc, kiến trúc sư, nhà huyền môn hay vũ công với mộng mơ của một tâm trí bệnh hoạn.

Rất đáng tiếc là Sigmund Freud chưa bao giờ đoái hoài đến những con người mơ mộng vĩ đại đã đặt nền tảng cho sự tiến hóa của nhân loại. Ông ấy chỉ gặp toàn những con người bệnh hoạn về mặt tâm lý, và do bởi cả cuộc đời ông dành cho việc phân tích những giấc mơ của các bệnh nhân tâm thần nên từ “mơ” đã bị kết án. Những kẻ mất trí có mơ đấy, nhưng giấc mơ đó sẽ hủy hoại anh ta. Còn người sáng tạo cũng mơ, nhưng giấc mơ đó sẽ làm cho thế giới thêm giàu đẹp.

Tôi chợt nhớ đến Michelangelo. Một lần ông ấy đi ngang qua một khu chợ bày bán rất nhiều loại đá cẩm thạch. Trông thấy một tảng đá rất đẹp, ông bèn hỏi han về nó. Người chủ bèn đáp: “Nếu muốn, ông có thể lấy miễn phí vì nó nằm đó rất chiếm chỗ. Đã mười hai năm rồi mà chẳng có ai buồn hỏi về nó, tôi cũng không thấy có tiềm năng gì ở tảng đá này”.

Michelangelo bèn lấy tảng đá về và miệt mài làm việc gần một năm trời, cuối cùng tạc nên một bức tượng đẹp chưa từng có. Đó là bức tượng Chúa Jesus sau khi được đưa từ Thập tự giá xuống và đang nằm trong lòng Mẹ Maria. Tôi chỉ được nhìn thấy hình chụp về bức tượng nhưng nó sống động đến đỗi trông như thể Ngài sắp sửa thức dậy bất cứ lúc nào. Michelangelo đã gọt đẽo tảng đá khéo léo, kỳ công đến nỗi bạn có thể cảm nhận được cả sức mạnh của Chúa Jesus lẫn sự mong manh, dễ vỡ của những giọt nước mắt trên gương mặt Đức Mẹ.

Sau khi tạc xong bức tượng, Michelangelo đã mời người chủ tiệm đá đến nhà để chiêm ngưỡng. Không thể tin vào mắt mình, ông thốt lên: “Ông kiếm tảng đá cẩm thạch đẹp tuyệt này ở đâu vậy?”.

Michelangelo bèn đáp: “Ông không nhận ra ư? Đó chính là tảng đá xấu xí đã nằm ở tiệm của ông suốt mười hai năm đấy”. Ông chủ tiệm ngạc nhiên: “Làm sao ông biết tảng đá xấu xí đó lại có thể trở thành bức tượng đẹp như vầy?”.

Michelangelo trả lời: “Tôi không hề nghĩ về chuyện đó. Tôi từng mơ ước sẽ được tạc một bức tượng như vậy. Và khi đi ngang tảng đá, đột nhiên tôi trông thấy Chúa Jesus gọi ‘Ta đang bị mắc kẹt trong tảng đá này. Hãy giải thoát cho Ta, hãy giúp Ta ra khỏi tảng đá này’. Tôi đã trông thấy một bức tượng y hệt như thế này trong tảng đá. Do vậy tôi chỉ làm một phần việc rất nhỏ, đó là loại bỏ những phần không cần thiết của tảng đá. Thế là Chúa Jesus và Mẹ Maria được giải thoát khỏi sự ràng buộc ấy”.

Mới vài năm trước thôi, một kẻ điên đã cố tìm cách phá hủy nó; còn giờ thì nó được đặt ở Vatican. Khi được hỏi vì sao lại làm vậy, hắn ta đáp: “Tôi cũng muốn được nổi tiếng. Michelangelo phải làm việc ròng rã một năm trời để trở nên nổi tiếng; còn tôi, tôi chỉ mất có năm phút là đã phá hủy toàn bộ bức tượng. Và tên tôi sẽ xuất hiện trên tít lớn của các tờ báo trên toàn thế giới”.

Cả hai đều tác động đến tảng đá, nhưng một người thì là nhà sáng tạo, còn người kia là một kẻ điên.

Sẽ là một sự cống hiến vĩ đại nếu có một người cũng giống như Sigmund Freud nhưng thay vì phân tích giấc mơ của những người tâm thần, họ sẽ phân tích giấc mơ của những người không chỉ khỏe mạnh về mặt tâm lý mà còn sáng tạo nữa. Khi đó, kết quả phân tích sẽ cho thấy mọi giấc mơ không phải là sự ức chế mà là sản phẩm của một ý thức sáng tạo. Giấc mơ của họ không hề bệnh hoạn, ngược lại chúng còn thật sự lành mạnh. Toàn bộ sự tiến hóa và ý thức của con người đều phụ thuộc vào những mộng mơ như thế này.

Toàn thể sự tồn tại trên thế gian là một sự hợp nhất hữu cơ. Chúng ta, người với người, không chỉ nắm tay nhau mà còn đang nắm tay với cả cây cối. Chúng ta không chỉ cùng hít thở mà cả Vũ trụ này đang hít thở cùng nhau.

Cả Vũ trụ là một bản tổng hòa. Chỉ có con người là đã quên mất ngôn ngữ của sự hòa hợp, và nhiệm vụ của tôi ở đây là nhắc bạn nhớ lại. Chúng ta không tạo ra sự hòa hợp, mà sự hòa hợp ấy chính là thực tế. Chỉ có điều là bạn đã quên. Có thể nó quá hiển nhiên nên bạn quên mất. Hoặc là do bạn sinh ra trong thực tế ấy nên bạn không ý thức về nó.

Một con cá nọ hay suy nghĩ theo kiểu triết học đi hỏi một con cá khác: “Tôi nghe nói rất nhiều về đại dương, anh có biết nó ở đâu không?”. Nó đang sống trong đại dương kia mà! Nó sinh ra ở đại dương, lớn lên trong đại dương và chưa bao giờ rời đại dương. Chưa bao giờ đại dương là một vật thể tách rời khỏi bản thân nó. Một con cá già cũng bảo với nó rằng: “Thì chúng ta đang ở trong đại dương chứ đâu!”.

Thế nhưng con cá triết gia trẻ nọ không thỏa mãn với câu trả lời này: “Bác đùa ấy chứ! Đây là nước mà bác gọi là đại dương. Cháu phải đi hỏi thêm những người thông thái khác quanh đây thôi”.

Và con cá đó chỉ hiểu về đại dương khi nó bị người đánh cá bắt lên bờ. Khi ấy, lần đầu tiên trong đời nó mới hiểu rằng trước nay mình vẫn luôn sống trong đại dương, đại dương chính là cuộc đời của nó. Không có đại dương, nó sẽ không sống nổi.

Nhưng với con người thì khó đấy!

Bạn không thể nào tách rời khỏi sự tồn tại, bởi sự tồn tại là bất tận và cũng chẳng có bến bờ nào để bạn có thể đứng riêng ra mà ngắm sự tồn tại. Cho dù bạn ở đâu, bạn cũng sẽ là một phần của toàn thể sự tồn tại.

Tất cả chúng ta đều cùng thở chung một bầu không khí. Chúng ta là một phần của dàn nhạc giao hưởng. Đây là một trải nghiệm tuyệt vời – đừng gọi đó là mơ, vì từ mơ đã bị Sigmund Freud gán cho một ý nghĩa hết sức sai lệch; nếu không thì nó đã là một trong những từ đẹp nhất, thi vị nhất.

Chỉ cần tĩnh lặng, hân hoan và hiện hữu. Trong trạng thái tĩnh lặng đó, bạn sẽ cảm thấy mình đang hòa nhập cùng mọi người. Còn khi bạn suy nghĩ, bạn sẽ tách rời khỏi mọi người, bởi vì trong lúc bạn đang nghĩ về điều này thì người khác lại nghĩ về điều nọ. Nhưng nếu cả hai đều tĩnh lặng, bức tường giữa bạn và họ sẽ biến mất.

Hai sự tĩnh lặng không thể nào là hai mà phải trở thành một.

Những giá trị cao quý – như yêu thương, tĩnh lặng, an lạc, hạnh phúc, thành kính… – sẽ cho bạn cảm nhận về sự nhất thể. Tất cả chúng ta đều là những hình thức thể hiện khác nhau của một thực tế, những bài hát khác nhau của một ca sĩ, những vũ điệu khác nhau của một vũ công, những bức tranh khác nhau của một họa sĩ.

Nhưng xin bạn đừng gọi đó là mơ, đây chính là thực tại. Thực tại đẹp hơn bất kỳ giấc mơ nào. Thực tại phiêu diêu hơn, rực rỡ hơn, hân hoan hơn và nhiều vũ điệu hơn sức tưởng tượng của bạn. Thế nhưng chúng ta lại quá u mê...

Cái u mê đầu tiên là chúng ta nghĩ rằng mình là những cá nhân riêng rẽ. Nhưng tôi xin nhấn mạnh rằng chẳng ai là một hòn đảo cô độc trên thế gian này, tất cả chúng ta đều là một phần của lục địa bao la. Lục địa có thể mênh mông, song không vì thế mà chúng ta tách rời nhau. Sự mênh mông đó chỉ làm cho cuộc sống thêm phong phú và đa dạng – một phần trong chúng ta ở Himalayas, một phần trong chúng ta ở trên các vì sao, một phần trong chúng ta ở trong những bông hoa hồng, một phần trong chúng ta ở trong con chim đang tung cánh và một phần của chúng ta đang ngự trong màu xanh của cây cối. Chúng ta lan tỏa ra khắp nơi. Việc nhìn nhận đây là một thực tế sẽ giúp bạn biến đổi hoàn toàn cách tiếp cận cuộc sống, cũng như mọi hành động và bản thân bạn.

Khi đó, bạn sẽ tràn ngập yêu thương và lòng kính trọng đối với cuộc sống. Lần đầu tiên, bạn sẽ trở nên thuần thành tôn giáo – không thuộc về một tôn giáo đã được định danh nào, mà là thuần thành tôn giáo.

Khi bạn suy nghĩ, bạn sẽ tách rời khỏi mọi người, bởi vì trong lúc bạn đang nghĩ về điều này thì người khác lại nghĩ về điều nọ. Nhưng nếu cả hai đều tĩnh lặng, bức tường giữa bạn và họ sẽ biến mất. Hai sự tĩnh lặng không thể nào là hai mà phải trở thành một.

Religion, thường được dịch thành tôn giáo, là một từ rất hay, rất đẹp. Nghĩa gốc của nó là gắn kết những người đã tách rời nhau do u mê, là làm họ thức tỉnh để họ không còn thấy mình chia rời, tách biệt với nhau nữa. Khi đó, bạn không thể làm tổn thương dù chỉ là một cái cây. Khi đó, lòng trắc ẩn cũng như tình yêu thương của bạn hoàn toàn là tự nhiên, không phải là sự biểu lộ gắng gượng, không hề do được vun trồng hay rèn luyện mà có. Tình yêu do được vun trồng mới nên thì là thứ tình yêu giả tạo.

Nhân danh tôn giáo, rất nhiều tội ác đã diễn ra trong quá khứ. Số người đã chết dưới tay những kẻ nhân danh tôn giáo là nhiều hơn cả. Rõ ràng tất cả những tôn giáo này đều giả tạo, rởm đời.

Tôn giáo đích thực cần phải được sinh ra.

Có lần, nhân dịp H. G. Wells, văn sĩ nổi tiếng người Anh, xuất bản quyển lịch sử thế giới – vốn là một công trình đồ sộ – ông đã được hỏi rằng: “Ông nghĩ gì về sự văn minh?”.

Ông trả lời như sau: “Đó là một ý tưởng hay, tuy nhiên cần có một người làm điều gì đó để biến nó thành hiện thực”.

Vậy là mãi cho đến nay chúng ta vẫn chưa văn minh, chưa có văn hóa, chưa tôn giáo. Nhân danh văn minh, nhân danh văn hóa và nhân danh tôn giáo, chúng ta đã làm những điều hết sức tàn bạo.

Religion, thường được dịch thành tôn giáo, là một từ rất hay, rất đẹp. Nghĩa gốc của nó là gắn kết những người đã tách rời nhau do u mê, là làm họ thức tỉnh để họ không còn thấy mình chia rời, tách biệt với nhau nữa.

Con người đã xa rời khỏi thực tại. Họ cần được đánh thức trở lại để hiểu ra một chân lý vĩnh hằng, rằng tất cả chúng ta đều là một. Đây không phải là giả thuyết mà là trải nghiệm của mọi thiền nhân và không hề có ngoại lệ qua nhiều thời đại. Toàn thể sự tồn tại là một sự hợp nhất hữu cơ.

Do vậy bạn đừng nhầm lẫn cho rằng trải nghiệm đẹp chỉ là giấc mơ. Vì gọi như thế tức là bạn đã chối bỏ thực tế của nó. Giấc mơ cần được biến thành hiện thực, đừng để cho thực tại trôi xa vào ảo mộng.