Một vẻ đẹp bí ẩn

Thỉnh thoảng trên facebook có bạn thể hiện thiện cảm với văn hóa Nhật Bản. Điều này thật dễ hiểu và ta thấy có sự đồng cảm. Đó là một nền văn hóa tinh tế và sâu sắc, đậm đà chất phương Đông. Từ lâu, phương Tây đã tìm hiểu nền văn hóa này và thậm chí còn bị cuốn hút rất mạnh mẽ.

Sức thu hút từ Nhật Bản đôi khi bắt đầu bằng những điều cụ thể. Có khi là từ sự tiện dụng và vẻ đẹp của đồ kim khí điện máy, của xe cộ. Phim ảnh Nhật không phổ biến và hấp dẫn số đông ở ta như phim Hàn, đôi khi bộ môn nghệ thuật này của họ nặng nề trong thể hiện, tính triết lý có khi lại quá sâu, khó hiểu. Phim ma hay hình sự Nhật có khi lại như một bản sao nhợt nhạt và kỳ quặc của phim Mỹ.

Với nghệ thuật tạo hình Nhật Bản, không nhiều người có cơ hội tiếp cận những bức Byobu (bình phong) tinh xảo nhất của họ, gốm Satsuma tuyệt đẹp đầy màu sắc hay đồ phủ sơn Maki-e cực tinh tế của họ. Đó là những sản phẩm thủ công danh tiếng của Nhật Bản.

Có người chỉ vì thích những bộ phim hoạt hình tuyệt vời của Hayao Miyazaki, vẻ xinh xắn của các búp bê Nhật trên Internet mà đã bắt đầu hành trình tìm hiểu văn hóa Nhật.

Văn hóa Nhật hấp dẫn, vì nó bí ẩn. Luôn có một màn sương mờ che trước mắt khi ta ngắm nhìn về nó. Giống như câu chuyện bí ẩn của bác sĩ Naoe trong tiểu thuyết Đèn không hắt bóng của Watanabe Dzunichi. Hay hành tung kỳ bí của con ma Đa diện ở vùng đất đầy những hồn ma và thần thánh trong phim Spirited Away của Hayao Miyazaki. Người xem bị hấp dẫn từ những nhân vật như vậy, rất kỳ lạ nhưng có lý do để tồn tại cho đến khi vong thân. Nó đầy mâu thuẫn như hành tung của một đất nước Nhật dữ dội trong chiến tranh thế giới, nhưng luôn khiêm cung và hòa nhã trên gương mặt khi tiếp xúc cá nhân trên đất nước họ.

Dáng người Nhật đi qua những con phố luôn toát lên một vẻ cô đơn và kín đáo. Một chàng thanh niên tóc dài, gầy gò, thẳng lưng nhưng khép kín, nhìn thẳng phía trước và không hề chạm mắt bất kỳ ai trên phố. Một cô gái xinh tươi không cầu người khác chiêm ngưỡng vẻ đẹp của mình. Người Nhật giữ khoảng cách tuyệt đối với người khác trên tàu điện ngầm chật kín, cho dù có chạm tay vào nhau trên thanh vịn hay sát người đến đỗi nghe mùi brilliantine[1] trên tóc. Nếu thấy họ trên sân ga tàu điện ngầm một đêm mùa thu, thì giữa ánh sáng đèn, đó là bóng dáng của sự thu mình cô độc, với mong muốn hãy để tôi yên và tôi sẽ không phiền ai.

Giữa Tokyo tráng lệ đầy nhà cao tầng, một ngôi nhà gỗ khép nép có kiến trúc đặc trưng, chắc được dựng nên từ thời thủ đô Nhật còn là Edo, và Nhật hoàng còn là Meiji vẫn thản nhiên tồn tại. Nó cô đơn nhưng kiêu hãnh như thách thức. Buổi sáng vẫn có bà cụ bận kimono màu chàm y như thời Mạc phủ tưới nước mấy cái chậu hoa bé xíu trước nhà. Ban đêm, ngôi nhà gỗ bé nhỏ này thấp thoáng ánh đèn sau khung cửa, thành một vùng đen mờ nhạt bên cạnh ánh đèn rực rỡ và chuyển động liên tục của hàng ngàn thương hiệu dày đặc phát sáng nhờ năng lượng điện nguyên tử dồi dào.

Nó bí ẩn như vẻ đẹp của hoa anh đào. Màu hoa hồng phớt không định nghĩa cho chính xác được, khi mắt nhìn thấy màu hồng nhưng trong ảnh chụp có khi chỉ là một màu trắng. Tháng tư hoa nở dày đặc nhưng vẫn mang cảm giác nhẹ nhàng cho người ngắm như đang thấy những đám mây thấp màu hồng nhạt trước mặt mình. Loại trà làm từ hoa anh đào, vị nhẹ nhàng quá đến nổi không đủ tinh tế thì khó cảm nhận. Cũng giống như vẻ hấp dẫn của Mạt Trà lừng danh nhưng bị chê là nhạt hoét. Nó không dành cho những cái lưỡi kém thanh tao và nhạy cảm.

Người Nhật thấy được vẻ đẹp của bóng tối nên mới có trước tác Ca ngợi bóng tối của Tanizaki. Họ tinh tế đến độ thấy mình ăn cả khoảng trống trong củ sen khi ăn nó. Họ mê mẩn những cái chén Raku sần sùi và méo mó, gợi lại vẻ đẹp của nham thạch và đá chảy khi núi lửa phun. Đó là những cái nhìn kỳ lạ và thiên tài. Nhưng cái nhìn tinh tế đó không chỉ dành cho những người tài năng cao cả trong số họ. Đó là của chung. Nên họ đan ra những cái giỏ tre, dành cho giới bình dân, đẹp sắc sảo đến độ các bảo tàng mỹ thuật của nhiều quốc gia giàu có trưng bày rất trang trọng. Họ mê thiên nhiên đến độ đưa con ếch, con chuồn chuồn vào logo những thương hiệu hàng đầu thế giới. Và họ bảo vệ và tôn trọng thiên nhiên đến độ chính phủ luôn phải chặt bớt những cây tuyết tùng già cỗi còn dày đặc trên các rặng núi vì sợ tai nạn do cây đổ.

Dân tộc Nhật với ta luôn là một dân tộc kỳ lạ. Ta thích nhìn những gì họ sáng tạo nhưng ngại ngần khi tiếp xúc trực tiếp, dù họ là những người luôn nhẹ nhàng và khiêm cung với khách. Đôi khi ta ngẫm nghĩ về cái nhìn của họ. Trong mùa thu ở cố đô Kyoto, khi ta quan sát hiện tượng lá đỏ momiji chuyển từ vàng nâu, vàng sậm, cam, đỏ cam và đỏ thẫm. Khi nhìn thấy biển xanh ngắt bên vách núi và từ núi chảy ra những dòng suối nước nóng có lá cây sà xuống mặt nước. Khi nhìn Kim Các Tự vàng óng dưới nắng thu trong tiếng nhạc của đàn Koto. Lúc đó, con người như muốn đắm mình vào thiên nhiên hùng vĩ và đẹp một cách hư ảo. Nếu đó là vẻ đẹp của thiên đường, thì ắt có nhiều người muốn dừng bước. Phải vậy chăng nên người Nhật, từ hiện tượng Hara kiri từ xa xưa, thích tự kết thúc cuộc đời mình? Họ làm điều đó khi cảm thấy đời đang độ đẹp nhất, như lần nữa minh chứng cho triết lý hoa anh đào, rụng khi đang độ đẹp nhất trên cành. Đó là cách nghĩ cực đoan đầy bí ẩn, phảng phất một vẻ đẹp kinh hoàng mà thế giới không bao giờ hiểu nổi.

* * *

[1] Sáp bôi tóc

Đường rong ruổi nhớ thơ Haiku

Nhuốm bệnh trên bước lữ hành mộng đang ở trên cánh đồng đang bay nhảy rong chơi.

Chỉ bằng vài câu thơ ngắn, Basho thiền sư đã làm xao động lòng ta. Mấy câu thơ như những viên sỏi ném vào mặt ao đang tĩnh lặng.

Trong ao xưa con nhái nhảy vào tiếng nước khua.

(Basho)

Không chỉ có tiếng nước mà là một vòng sóng, rồi nhiều vòng mỗi lúc càng lan rộng.

Ta sinh ra và trưởng thành ở một nơi cho đến khi mắt đã có đuôi và tâm hồn thì nhiều lúc mệt mỏi. Nhưng ta được may mắn là đi nhiều, đến được vài nơi mà người bình thường khó đi đến vì chẳng có lý do, cũng không phải là nơi có kỳ quan để thăm thú. Nhiều khi, dọc đường gió bụi, ta nằm bệnh một góc không ai chăm sóc. Trong cơn sốt, ta mơ thấy lung tung. Có khi là bóng dáng một người bước vào phòng tắt mở đèn rồi bước ra. Khi khác, thấy bà ngoại ta về trong giấc mơ, nhờ ta đi mua ly cà phê sữa cho bà như hồi còn nhỏ.

Có đêm nào đó trong một chuyến đi, ta đang mơ được ăn uống giữa cơn đói thì có người dựng dậy rủ đi xin cơm ăn. Đường đêm ở Cần Giờ nhão nhoét bùn, gió từ biển thổi lạnh căm căm vào dịp gần tháng Tết. Vậy mà cũng đến được căn nhà lá của một ngư dân cuối con đường nhỏ. Ông chủ nhà bắt cá nấu tô canh nóng thơm rực và ấm áp chưa từng có khi nào ngon hơn.

Ta luôn thèm một chuyến đi khi ở nhà và luôn có ý muốn quay về khi đang trên đường rong ruổi. Tính cân phân giữa đi hay ở nhiều khi mang đến cho ta nhiều niềm vui, vì đi hay ở đều có điều thú vị. Nằm nhà và mơ về những con quạ mùa thu xứ người, cánh đồng trồng bắp và những cô thôn nữ xứ lạ trêu chọc anh trai chốn khác, một khu phố cổ với mùi lạ, món lạ và ngôn ngữ lạ. Đến khi nằm dài trong một khách sạn, lại mơ màng nhớ nụ cười của con trai nhỏ, vẻ ấm áp của người vợ và mái tóc bạc phơ của mẹ già. Để rồi nửa đêm mở valise ra xem lại dăm món đồ mua tặng người thân yêu mà dâng lên cảm xúc đầy sảng khoái.

Vàng phai cùng với ngàn xanh nghe ngày tháng cũ theo quanh nẻo về.

(Miura Chora)

Anh bạn chở ta đi lên vùng núi phía bắc ắt còn nhớ cú té ngã kinh hồn khi xe trượt bùn tháng ba mưa dầm lạnh lẽo dọc đuờng lên núi. Những con đường núi âm u, gờn gợn khiến không thể không hình dung như có những oan hồn từ ngàn xưa chống quân giặc từ đất nước phương Bắc, những trận phục kích đánh thực dân như còn lẩn quất trong hơi sương chiều. Đi ngang pháp trường dọc đường núi, tiếng súng đanh xử tội phạm rồi tiếng đóng đinh vào gỗ nghe rợn cả người. Lúc ấy cuộc sống thật buồn, trời thật âm u, người với người thật lạnh lẽo. Khi gắng lội qua suối, từ chối lời đề nghị của cô gái Thái cao lớn muốn cõng giúp qua con suối chảy xiết, lòng ta đã nhẹ đi nhiều. Tận mắt thấy mưa nguồn suối lũ tận đầu nguồn sông Đà, nghe tiếng mõ trâu chiều chạng vạng trên bản Mường, ta thấy mình lâu nay cứ khư khư ôm lấy tâm thức đô thị, nhìn đời giản đơn, bỏ qua bao điều thú vị và khó chịu với những dị biệt.

- Khi đi qua sông Thương, anh nghĩ gì?

Ta được hỏi như vậy khi đi sâu vào miền Đồng Mỏ, ải Chi Lăng trên chiếc cầu bắc qua sông Thương. Nắng chiều vàng vọt và núi thì xanh thẫm. Cô gái miền núi má hồng không nghe câu trả lời nên không hỏi nữa. Ta nhớ một ca từ trong bài Bên cầu biên giới mà có lẽ cô gái không biết: Em đến bên tôi, một chiều khi nắng phai rồi. Nắng ngừng bên chiếc cầu biên giới. Âm hưởng lời hát dội lại khi ngồi cùng nhóm bạn cũ trong phòng karaoke giữa Sài Gòn dịp gần Tết, nắng rất vàng và ta nghe tin ông Phạm Duy mất. Ta thấy buồn. Nhớ lại tuổi nhỏ ngồi xếp giấy và hát vang cả xóm những ca khúc của ông, những bài hát chỉ có người trộng tuổi mới thích và mới có thể hát được:

Đêm thơm như một giòng sữa.

Lũ chúng em êm đềm rủ nhau ra trước nhà… Những chuyến đi, dù không nhiều nhưng sao luôn làm ta khắc khoải, ở nơi này lại nhớ nơi kia, ta về lại nhớ ta đi (T.C.S). Những bức hình hiếm khi muốn giở ra xem, đọng lại nhiều nhất và lâu nhất là cảm xúc và vài câu nói, hình ảnh bâng quơ như vậy.

Mùi hương ký ức

Đó là một ngày xa xưa. Trong một cơn buồn giận ở tuổi mới lớn, ta tìm cách thoát nó đi bằng cách tìm một nơi thật vắng để lòng tĩnh lại. Nhà đang đông đúc và chật chội, hẻm phố đầy người là người. Ta leo lên cây táo gai trước nhà và chuyền sang nóc nhà bằng tôn phía có bóng râm.

Trời lúc ấy dịu sáng trong một ngày nắng tháng 12, năm đã sắp hầu tàn. Nằm trên mái nhà dốc, ta nhìn lên bầu trời xanh và nghe có tiếng ríu rít dưới chân mình. Đó là thanh âm của hai chú chim sẻ đang giỡn đùa trong đám lá của cành táo sà sát mái nhà. Ta ngắt vội trái táo đã vàng một phía, hơi rám nắng. Vị chua ngọt trong miệng khiến lòng dịu lại. Ngọn gió cuối năm đùa những đám lá qua lại, thả những đốm nắng xuống mặt. Vài con chim bay rất nhanh trên khoảng trời phía trước. Và ta chợt nhận ra rằng chưa bao giờ mình gần thiên nhiên đến vậy, dù nó chỉ là một khoảng trời nhỏ ta thấy hằng ngày, là không gian nhỏ trên mái nhà mình đang ở.

Đôi khi nhớ về kỷ niệm hồi thơ trẻ, chúng ta thử nhớ lại xem có phải đó là khi đang cảm thấy cuộc sống gắn với trời đất cây cỏ quanh ta. Đó là cái cây ta thường leo hái quả ngọt, con đường làng thơm mát sau cơn mưa. Đó là cơn gió làm xao xuyến tuổi vừa lớn, một chiếc lá lạc vào ô cửa sổ. Đó có thể là một con bọ rùa vỏ cứng ta vừa nhặt trên cây lá cách hăng nồng của những buổi trưa hè.

Những chuyến đi du lịch theo tour chưa bao giờ hấp dẫn ta dù là người thích đi đây đó. Khi ngồi trên xe vút qua nhiều nơi, ta tiếc những công viên đông người có vẻ thú vị với cánh diều và những đứa trẻ đá bóng, một con đường rải đá đi vào một khu nhà cổ trồng rất nhiều dây leo đang lướt qua cửa sổ, những nơi chốn không hề có trong lịch trình. Thay vào đó là những khu mua sắm đông nghẹt người và hàng hóa, hay những lâu đài phô vẻ lộng lẫy và vô cảm.

Khi có dịp sang xứ sở của hoa anh đào, riêng đọng lại trong ta không phải là khu kim khí điện máy Ikebokuro nức tiếng hay ánh đèn lộng lẫy của khu Shinjuku mà là những ngôi nhà thấp một tầng trong con hẻm nhỏ giữa đại đô thị Đông Kinh với nhiều chậu cây nhỏ xíu chen chúc, phô những bông hoa màu tím tí xíu. Một ngôi nhà xa lạ ở một đất nước xa lạ mà sao thấy gần gũi, ấm cúng khi thấy thấp thoáng qua ô cửa dáng một ông bố bận pyjama đeo kính đang ngồi chỉ bài cho con học. Con người trên trái đất mới gần gũi với những lo toan bận rộn hằng ngày, ta thấy ấm lòng trong một buổi tối gió lạnh cuối thu đi liêu xiêu đón tàu điện ngầm ở xứ người. Qua một đêm, thức dậy giữa tiếng quạ sương thu lạnh, thấy mình đang có những trải nghiệm tuyệt vời: Tiếng dội lưng mây đồng vọng mãi/Tình hoang mang gợi tứ hoang mangnhư trong bài Đêm thu nghe quạ kêu của Quách Tấn. Ta không hoang mang. Chỉ cảm thấy đúng như Freya Stark nói: Thức dậy hoàn toàn đơn độc giữa thành phố xa lạ là một trong những cảm giác dễ chịu nhất thế gian. Bầy quạ đen thơ thẩn bên lề đường trước khách sạn trong nắng thu vàng, có lúc không ngần ngại tấn công lũ mèo ngủ gà gật góc công viên gần đó.

Cách nay hai mươi năm, ta từng viết: Sao trở lại hoài cái năm mười chín tuổi… Phải chăng từ ngọn gió thổi trên nhánh tường vi...

Đó là khi ta nhớ về mối tình đầu vụng dại của mình. Sau ngần ấy năm, đọc lại, ta thấy chính ngọn gió đêm cuối năm trong tâm trạng buồn kia mới làm cho mình nhớ, chứ không phải từ một con người cụ thể nào. Và đến giờ, khi bao nhiêu gương mặt trở nên nhòa nhạt, còn đọng lại trong ta cảm xúc của một buổi tối cuối năm, ngồi trước bờ rào trồng hoa tường vi của một ngôi nhà ở Phú Nhuận.

Bây giờ mới thấy thấm thía câu nói của ai đó: Niềm vui là những bông hoa sẽ héo tàn, ký ức là mùi hương vĩnh cửu. Thiên nhiên luôn gợi ký ức và cũng mang đến hy vọng cho cuộc sống phía trước. Và chỉ có thiên nhiên mới an ủi ta đủ đầy. Cho đến khi ta nhắm mắt xuôi tay và hòa nhập vào chính nó, thành một hạt bụi hay chiếc lá.

Tình đầu…

Những khoảnh khắc đây sẽ ở vị trí nào

Trong tim ta, trong tim em

Khi kỷ niệm như rừng già chất đầy trong ấy

Mà lúc nào ta, em cầm đèn soi lại

Thấy được chăng một nhánh mai vàng?

Thuở ấy xuân sang, Năm em hai mươi tuổi

Cách nay nhiều năm, ta thường gặp và nói chuyện với một vị giáo sư già độc thân, là dịch giả một cuốn sách viết về Việt Nam. Ông từng dạy Đại học Sorbone của Pháp, nhận mình hồi còn bên Pháp là cái thùng rác để sinh viên Pháp trút tâm sự. Ông trắng trẻo, nhỏ người và sâu thẳm như một cái hũ không đáy.

Ông bảo: Tôi vẫn nhớ về mối tình đầu của tôi, nhất là những đêm về sáng, nằm vắt taylên trán và nghĩ về nó. Đó là khi ông an ủi khi biết ta đang buồn khi vừa mới chia tay với mối tình đầu tiên nên viết những câu thơ trên.

Tuổi trẻ của chúng ta, người mang đến cho ta bao niềm hạnh phúc tưởng chừng như bất tận. Khi bắt đầu yêu, cứ ngỡ niềm vui sướng này sẽ kéo dài mãi cho đến khi nó không còn nữa. Mối tình đầu ra đi, ta tin rằng cuộc đời không còn là viên kẹo ngọt. Ta đã có vết sẹo trong lòng.

Có điều gì trong đời có thể thay thế được không, mối tình đầu tiên của mỗi người?

Cô giáo cũ của ta, kể chuyện đã từng an ủi một người bạn bị chồng hất hủi. Cô bạn kia bảo:Cậu còn có mối tình đầu để khi chồng xử tệ với mình, thì có cái mà nhớ. Còn tớ, ông ấy là mối tình đầu và mối tình duy nhất của tớ. Nên khi có chuyện gì giữa hai người, tớ còn lấy gì để mà nhớ, còn biết bám víu vào đâu?

Hóa ra mối tình đầu có tác dụng quan trọng như vậy. Nó dùng để nhớ tiếc, tức là luôn đẹp và mong manh. Và công dụng để nhớ này được nhiều người nâng niu mãi trên đường đời của mình.

Khi còn trẻ, chưa trải nghiệm nhiều, ta thắc mắc khi nghe lời ca khúc của Vũ Thành An: Mai đời có cho tôi gặp gỡ. Xin cho đôi môi em cười rạng rỡ. Bây giờ mới thấy rằng, ngày gặp lại của một đôi đã từng yêu nhau, một nụ cười rạng rỡ tưởng rất đơn giản hầu như là khó kiếm. Gần như toàn là những nụ cười gượng gạo, nửa cười nửa mếu, những cái nhìn tiếc nuối và ngỡ ngàng. Có khi là sự xa lạ và lạc lõng, dù không có nghĩa là đối tượng của mình đã tàn tạ khác xưa, mà có khi ngược lại.

Đọng lại lúc đó thường là câu hỏi vì sao? Vì sao những cảm xúc ấp ủ rất lâu trong những năm tháng không gặp nhau, chợt sống lại nhanh chóng và sau đó, dần trôi tuột không cách gì giữ lại được.

Lúc đó, dường như đã xong một giấc kê vàng và bừng tỉnh giấc. Lúc đó ta ước chi giá đừng có một cuộc gặp như vậy.

Cho nên không thể tuyệt đối hóa mối tình đầu. Nó rất đẹp. Nhưng chốn hoa mộng đó không thể là nơi tận cùng của thế giới, sau đó là không còn gì. Dù biết rằng, như người ta nói, đó là chữ cái đầu tiên nên nó rất quan trọng vì nằm trong bảng chữ cái của cuộc đời.

Đôi khi đang sống hạnh phúc cùng gia đình, ta cũng gác tay lên trán và nhớ về tình đầu. Ta cảm thấy như có một mùi hương cũ xa vắng thoảng qua đâu đó, dịu dàng nhắc nhở rằng mình đã đi qua những đoạn đời rất đẹp không hoài phí. Và thấy mình cần phải gìn giữ hơn, với mối tình cuối cùng và lớn nhất của mình bây giờ.

Xe buýt mùa mưa

Sống ở Sài Gòn, nhiều người không thích mùa mưa cho dù ở đây có một mùa mưa dễ chịu nhất so với xứ khác, ít rả rích lê thê dù có lúc quá ồn ào. Mưa Sài Gòn vào giữa hay cuối mùa luôn dữ dội, có khi vút xối xả vào mắt, mũi người đi trên đường. Đi ngang mấy con đường có cây cao bóng cả như Ba Tháng Hai hay Trần Quang Khải cứ ngỡ cây sẽ đổ ập lên đầu mình.

Sống với những cơn mưa như vậy, mới thấy thật sung sướng với những ai có nhà cửa chắc chắn, ngồi nghe tiếng mưa ầm ầm ngoài đường mà thấy bình an khi cơm canh nóng sốt sắp dọn ra, cha mẹ con cái đã tề tựu không còn ai lang thang dưới mưa. Nhà ở khu cao ráo như Phú Nhuận, quận 3 thì thật an vui vì đường không bị ngập, về nhà khỏi tát nước.

Hồi còn trai trẻ, ta có cảm tình với mấy cô gái biết đọc sách, biết cảm nhận cái hay cái đẹp của thơ văn. Nhưng ta ngần ngại trước cô nào tuyên bố: Em thích chạy xe dưới mưa! Đó chính là những cô lãng mạn nhất và sau này, cô nào cũng dễ yêu sớm, chia tay sớm và buồn cũng sớm. Tuy nhiên, một cô nàng như vậy luôn là thỏi nam châm thu hút đám trai trẻ. Các nàng đó thường mảnh mai, tóc dài, áo dài thì trắng và nếu chạy dưới mưa thì tuy có tội nghiệp vì thấm lạnh nhưng luôn có một vẻ đẹp kỳ lạ trong tà áo càng mỏng mảnh hơn khi thấm nước.

Hồi lớp Mười Một, ta đi học bằng xe buýt. Trước đó, có chiếc xe đạp nhưng xớn xác thế nào mà bị mất cắp khi tập tành ngồi uống cà phê trong một cái quán cóc. Từ đó, ta ngậm ngùi đi bộ, hôm nào khỏe thì đi xe buýt vì lên xe chật như nêm cối, chẳng thà đi bộ.

Trên những chuyến xe buýt lúc năm giờ chiều thường có một cô gái trạc tuổi ta. Cô đón xe ở cổng trường phía trước nên thường lên trước một trạm. Ta đón ở cổng sau nên không rõ cô học lớp nào. Cô ít khi mặc áo dài đến trường mà thường mặc áo trắng tay ngắn, quần jeans xanh. Lúc đó trường học chưa có quy định về đồng phục.

Đứng trên xe buýt, kiểu gì không biết mà lần nào cũng vậy, loay hoay thế nào ta lại thấy mình đứng rất gần cô gái. Cô không đẹp nhưng cũng xinh, mắt to, người cân đối dù nhỏ nhắn. Từ trường về nhà độ ba cây số, xe chật cứng, người lên xuống liên tục mà ta và cô không hiểu vì sao không bị tách ra. Trong lòng trai mới lớn, ta cảm nhận một cách dễ chịu hơi ấm từ vai nhỏ ấm áp của cô, mái tóc thơm mùi xà bông sả. Có nhiều bữa trời mưa lai rai, ta và cô đều thấm ướt do đứng đợi xe tại trạm. Lúc đó, trông cô hơi tái vì lạnh và ta như muốn đứng sát vào nữa để sưởi ấm cho cô. Suốt năm học đó, đi cùng những chuyện xe buýt, nhiều lần âm thầm di chuyển đến gần nhau và lúc nào ta cũng đứng sau lưng cô gái, không ai nói với ai một lời vì có quen biết gì nhau đâu. Cô luôn xuống xe trước ta, không hề liếc mắt nhìn nhưng hơi cúi đầu khi đi qua ta, rèm mi dài cụp xuống. Cô cảm thấy như thế nào trong những va chạm vô tình nhưng lặp lại nhiều lần như vậy? Ta tự hỏi. Xuống xe, cô ôm cặp đi thẳng vào một cái hẻm sâu hun hút, đang dần lên đèn. Mái tôn chìa ra nhỏ nước xuống khiến bước chân cô luồn lách rồi mất hút trong hẻm tối. Ta dõi theo, mỗi ngày như vậy cho đến khi xe di chuyển tiếp.

Câu chuyện chỉ có vậy. Hết mùa mưa, đến gần Noel trời chuyển sang mùa khô, ta có chiếc xe đạp mới và vi vút chở bạn bè đi đá banh, chơi cầu lông hay mua sách trên chiếc xe mới. Tuổi trẻ vô tư, ta quên hẳn cái cảm giác êm ái, dịu dàng mỗi ngày trên chiếc xe buýt mới vừa vài tháng trước.

Có người nói mùa mưa ở Sài Gòn ồn ào và không khiến cho người ta nhớ nhiều. Sinh ra trên đất này, ta thấy mùa mưa ở đây như là một cách biểu thị cảm xúc của trời đất. Trời Sài Gòn trút xuống hàng khối nước khổng lồ rồi mau chóng tạnh, trả lại thật nhanh bầu trời quang, có khi lại có cầu vồng. Những mùa mưa lang thang có tình bạn bè thân thiết. Mưa đến rất nhanh và đi rất nhanh, như cảm xúc tuổi trẻ của ta, mới ngày nào còn bồi hồi mà đã quên lửng một điều gì đó rất đẹp đẽ.

Sài Gòn lại vào mùa mưa. Chiều nay ta đọc được vài câu thơ của Trần Dạ Từ:

tuổi trẻ đi qua một lần, một lần thôi

tôi hèn nhát như một loài dế cỏ hạnh phúc đi qua một lần, cũng chỉ một lần thôi.

Ngồi trong quán trú mưa, có chiếc xe buýt dừng trước cửa. Ký ức thả về một miền xanh thẳm dễ thương nào đó, khi Sài Gòn còn vắng vẻ, nhiều xe đạp, xe buýt thì èo uột và chật cứng. Sao nhớ nao lòng một tấm lưng dìu dịu, êm êm và mái tóc thơm mùi sả của những ngày xa xưa. Cũng chỉ có một lần thôi.

Từng giọt cuộc sống

Mỗi người có một đoạn đời tự mình cảm thấy được sống một cách tự do nhất, bay bổng nhất dù có thể vẫn có những lúc đạt được hạnh phúc viên mãn hơn. Những năm 1990 với ta, sức khỏe đang sung mãn khi chớm vào tuổi ba mươi, da mặt căng, tóc bồng và túi luôn rủng rẻng. Đất nước đã vượt qua thời bao cấp khổ sở, nhiều cơ hội mở ra và niềm lạc quan thì vô biên. Từ hải ngoại, đám bạn bè bặt tin nhau gần hai mươi năm bỗng lũ lượt trở về, thơm phức mùi nước hoa và bóng bẩy tóc râu. Sài Gòn, thành phố đẹp như trang hoàng trở lại (N.N.A) đã xuất hiện lại những ánh chớp tắt của đèn quảng cáo.

Những năm đó, ta hay lui tới bưu điện trung tâm Sài Gòn, ngồi viết thư tại chỗ và quay tem máy. Thư gửi đi tới chân trời xa, mơ hồ trong đó có những cảm xúc lớn dần qua từng dòng chữ mà trước đó không dễ bộc lộ lúc chuyện phiếm với nhau. Gửi xong bức thư, bước đôi chân mỏi ra cửa nhà bưu điện, ta nhìn Sài Gòn từ trên bậc thềm cao mà thấy một niềm hạnh phúc vô cớ tràn đầy. Trên chiếc xe máy phóng về nhà, hít căng lồng ngực hơi lạnh mát của buổi tối Sài Gòn chưa đông xe cộ và không mất an ninh như bây giờ. Sài Gòn như trở lại không khí của những năm đầu thập niên 1970, lúc nghệ thuật đang nở rộ và cuộc sống đang còn sung túc. Rẽ vào con đường nhỏ bên cạnh hồ Con Rùa để ăn vài vắt mì với hoành thánh có miếng bánh tôm chiên, có thoáng dáng mấy nghệ sĩ tranh thủ ăn nhẹ trước buổi diễn. Ngồi đơn lẻ nhưng ta không thấy buồn mà cảm thấy thích thú với cuộc sống độc thân đang được sắp xếp theo ý mình. Ở đó, ta có thể sống trọn vẹn nhất cho riêng mình, trang trí phòng ở theo ý thích riêng, tậu cái ti vi lớn nhất mà thị trường có được để mê mải xem phim Mỹ cho đến khuya rồi ngủ thiếp đến sáng hôm sau, dậy tập thể dục bằng hai cục tạ tay mà cảm thấy thật khỏe khoắn. Ta tận hưởng tuổi trẻ và sự cô độc một cách ích kỷ, không cho ai xen vào đời sống riêng, đóng cửa phòng và mải miết đọc Eric Maria Remarque, Hemingway hay William Saroyan... để thấy trôi nổi trong đời sống là sung sướng, tình bạn lưu niên có thể thay thế tình yêu và một chút rượu mạnh nhấm nháp, đốt cháy những tế bào li ti trong cổ họng như Remarque đã tả mang đến những cảm giác lâng lâng tuyệt vời.

Khi cơn gió chướng xuất hiện là mùa hội hè đến, bạn bè bảo nhau. Tụ lại, ôn luyện những điệu foxtrot, swing, tango Argentine hay valse Anh nhẹ nhàng như lướt đi trên mũi giày. Căn biệt thự ở đường Điện Biên Phủ của gia đình anh bạn mang đến một cơ hội vui chơi nhẹ nhàng không có lần thứ hai trong đời. Ở đó, có thể tự do tụ tập để cùng nhau tán gẫu mỗi sáng chủ nhật. Các bộ salon bày rải rác để ai thích thì ngồi riêng với nhau, cùng tâm sự hay ngồi đọc sách một mình. Đến trưa, kéo nhau đi ăn rồi quay lại ngủ ngồi trên ghế salon chờ đến chiều sẽ tập khiêu vũ, chuẩn bị cho buổi tối réveillion đêm Giáng sinh hay Tết tây. Buổi tiệc Giáng sinh đến, cô gái nào cũng trở thành giai nhân, chàng trai nào cũng hào hoa thanh lịch. Trong ánh đèn chớp tắt của quả cầu anh bạn mới mang ở nước ngoài về, bạn bè khiêu vũ, thì thầm trò chuyện bên tai, tán tỉnh nhau và đưa nhau về. Ta bắt gặp mình nhiều lúc chỉ muốn ngồi trên ghế sofa, tay cầm ly bia, thích quan sát hơn là dìu bạn gái theo điệu nhạc. Đó mới chính là thú vui riêng tư, nhìn tha nhân và theo dõi những tâm tình nảy sinh trên khuôn mặt còn e lệ ngây thơ của các cô mới lớn, niềm hy vọng của dăm chị lỡ thì và nét ma mãnh của vài chú Don Juan đang tập tành. Ta sống trọn cho mình vào những buổi tối vui như vậy, giữ khoảng cách với những cám dỗ và tự hào vì mình làm được điều đó. Trong ta muốn nếm trải không khí hội hè của những năm tuổi trẻ mà Hemingway say đắm khi sống ở Paris thập niên 1920. Để rồi ban ngày, dưới ánh nắng mặt trời, ta làm việc như điên, chỉn chu như một công chức lâu năm, giam mình đọc sách cả ngày thứ bảy và chủ nhật. Ta sống thỏa sức, ăn những món ngon nhất có thể, tìm đọc và giữ trong nhà những cuốn sách hay nhất và đôi khi mua một bức tranh, dứt khoát phải là tranh sáng tác dù mắc kinh hoàng, không chấp nhận có bức tranh chép nào trong nhà.

Nhiều khi nhìn lại, ta cảm thấy ngạc nhiên khi mình đã thay đổi khác hẳn hoàn toàn con người cũ năm xưa đó. Mười năm nay, có thể cả tháng trời không ra khỏi nhà vào ban đêm, có thể ăn cơm nhà suốt tuần và đã lâu không mua thêm bức tranh nào. Bây giờ, ta tận hưởng những buổi tối êm đềm, ngồi vẽ cho con những bức tranh nhỏ trên giấy, xếp giấy origami với chúng và đưa cả nhà cùng đi ăn mỗi cuối tuần. Những ngày đang sống thật đẹp, cũng đẹp không kém ngày xưa ta từng sống, những năm yêu dấu của thời tuổi trẻ. Sống không bao giờ tiếc, phóng túng như những năm 1990, hay lặng lẽ như bây giờ dù giai điệu và tiết tấu của chúng khác hẳn. Nhưng dù thế nào, ta biết mình đang nhấp từng ngụm cuộc sống, với một cái ly pha lê đẹp và thưởng thức đến cùng từng giọt, thơm ngon và quyến rũ, có lúc đắng, cay, nhưng hậu vị ngọt đằm.