5

Năng lực

Cứ làm tốt, họ sẽ hiểu bạn

Năng lực quan trọng hơn cả lời nói. Đó là khả năng nhà lãnh đạo phát biểu, hoạch định và thực hiện một việc để người khác hiểu rõ – và hiểu rằng họ muốn đi theo.

JOHN C. MAXWELL

Một xã hội xem thường nghề sửa ống nước vì coi đó là nghề thấp kém, và chấp nhận những triết lý giả tạo vì coi đó là sự cao quý sẽ không có cả hệ thống ống nước lẫn những triết lý tốt. Bản thân đường ống hay triết lý không thể mang nước.

JOHN GARDNER

SỨC MẠNH CỦA MỘT NGƯỜI THƯỜNG

Benjamin Franklin luôn tâm niệm mình là một công dân bình thường. Franklin là con trai của một người thợ làm nến trong một gia đình 17 anh chị em; không có gì là giàu có. Ông có một tuổi thơ đáng nhớ: ông chỉ được đến trường hai năm, và ở tuổi 12, ông học nghề in ấn ở chỗ anh trai.

Franklin rất cần cù, sống đơn giản, kiểm soát các hành động theo 13 đức tính để tự đánh giá bản thân hàng ngày. Năm 20 tuổi, ông mở xưởng in ấn của riêng mình. Nếu Franklin hài lòng với công việc kinh doanh đó, thì tên tuổi ông có lẽ chỉ dài hơn chú thích cuối trang của lịch sử bang Philadelphia một chút. Nhưng ông đã có một cuộc đời phi thường. Ông là một trong những người đã khai sinh nền độc lập nước Mỹ, và là một nhà lãnh đạo vĩ đại của phong trào thống nhất nước Mỹ. Ông là đồng tác giả của bản Tuyên Ngôn Độc Lập nước Mỹ, và sau đó ông còn góp công viết Hiệp định Paris, và Hiến Pháp Mỹ. (Ông là người duy nhất có chữ ký trong cả ba văn bản này.) Trong thời chiến, ông được lựa chọn thực hiện một nhiệm vụ ngoại giao bí mật đầy khó khăn và nguy hiểm ở Paris, nhằm bảo đảm nguồn hỗ trợ quân sự và tài chính cho Cách Mạng Mỹ.

Vậy điều gì đem lại cho một doanh nhân miền bắc cơ hội có được ảnh hưởng sâu sắc như vậy tới những chủ đất miền nam giàu có, những người sau đó đã lãnh đạo cách mạng giành độc lập cho nước Mỹ? Tôi tin rằng Franklin có được điều đó nhờ thực lực phi thường của ông.

Trong bảy thập kỷ, Benjamin Franklin thể hiện sự xuất sắc của mình trong mọi công việc ông làm. Khi ông khởi nghiệp kinh doanh in ấn vào năm 1726, người ta tin rằng ông không thể thành công ở Philadelphia; song, Franklin đã nhanh chóng gây dựng được danh tiếng là nhà in có kỹ thuật tốt và hoạt động hiệu quả nhất. Nhưng doanh nhân Philadelphia này đã không tự hài lòng với thành quả đó.

Với sự ham hiểu biết và luôn muốn khám phá, Franklin tìm tòi nhiều phương pháp khác nhau để hoàn thiện bản thân và giúp người khác tiến bộ hơn. Ông đã mở rộng việc kinh doanh sang lĩnh vực xuất bản với tác phẩm đáng chú ý là cuốn Poor Richard's Almanack (Niên lịch của chàng Richard nghèo). Ông thực hiện các nghiên cứu và thí nghiệm về điện, cũng như đề xuất nhiều thuật ngữ chuyên môn vẫn được dùng đến ngày nay. Ông phát minh ra một số vật dụng như: lò nung (dùng ở nhà ga), ống thông đường tiểu, kính hai tròng. Khi phải thường xuyên vượt biển Đại Tây Dương, ông đã lập nên hải đồ của dòng hải lưu ấm từ vịnh Mexico đến châu Âu. Quan niệm về cuộc sống của ông có thể thấy rõ trong câu cách ngôn trích từ tác phẩm Niên lịch: “Đừng che giấu tài năng của bạn. Chúng được tạo ra để dành cho bạn. Chiếc đồng hồ mặt trời sẽ là gì nếu ở trong bóng râm?”

Tài năng của Franklin được thể hiện ở nhiều lĩnh vực. Ông giúp sức thành lập thư viện đầu tiên của bang Philadelphia, lập ra cục cứu hỏa đầu tiên ở Mỹ và là người đưa ra khái niệm “quy ước giờ mùa hè”. Ngoài ra, ông cũng đã từng đảm nhiệm nhiều chức vụ trong các cơ quan chính phủ của Mỹ.

Tài năng của Franklin trên các lĩnh vực đều được mọi người thừa nhận. Nhưng đôi lúc ông cũng để cho tài năng của mình tự lên tiếng. Trong thời gian nghiên cứu để cải tiến nông nghiệp, ông phát hiện rằng thạch cao giúp ngũ cốc và cỏ mọc tốt hơn, nhưng ông gặp khó khăn trong việc thuyết phục những người hàng xóm của mình về phát hiện thú vị này. Ông đã làm gì? Khi mùa xuân tới, ông đi đến một thửa ruộng gần lối đi lại, dùng tay đào đất tạo hình một số chữ cái, rắc thạch cao xuống những rãnh đất, và gieo hạt vào khoảng đất vừa rải thạch cao của khu ruộng. Vài tuần sau đó, khi qua lại lối đi đó, mọi người đều thấy cây mọc trên các chữ cái xanh và cao hơn hẳn. Chúng tạo thành câu: “Đó là nhờ được bón thạch cao.” Mọi người đã hiểu được thông điệp của ông.

BỒI ĐẮP

Chúng ta khâm phục những người thể hiện được năng lực, dù họ là người thợ thủ công khéo léo, vận động viên đẳng cấp thế giới, hay những doanh nhân thành đạt. Song, trên thực tế, bạn không cần phải là Fabergé, Michael Jordan, hay Bill Gates để thể hiện một năng lực vượt trội trên một lĩnh vực nào đó. Để trau dồi tài năng của mình, dưới đây là những việc bạn cần làm.

1. Thể hiện hàng ngày

Danh ngôn có câu “Mọi thứ sẽ đến với người biết chờ đợi” Thật không may, đôi khi đó chỉ là những thứ được bỏ lại bởi những người đã tới đích trước. Người có trách nhiệm phải thể hiện được năng lực khi cần. Tuy nhiên, những người có năng lực cao thường thực hiện điều đó ở mức độ lớn hơn. Họ không chỉ trau chuốt vẻ bề ngoài mà còn sẵn sàng thể hiện điều đó hàng ngày – bất kể tâm trạng ra sao, trong bất kỳ hoàn cảnh, hoặc họ sẽ gặp khó khăn gì.

2. Không ngừng hoàn thiện

Giống như Benjamin Franklin, những người có năng lực phi thường đều không ngừng tìm tòi học hỏi và hoàn thiện bản thân. Họ làm việc đó bằng cách đặt câu hỏi “Tại sao?” Có thể nói, người biết được như thế nào sẽ luôn có việc làm, nhưng người biết được tại sao sẽ luôn là ông chủ.

3. Làm đến cùng

Tôi chưa từng thấy một người có năng lực mà lại không làm việc tới nơi tới chốn. Willa A. Forster nhận xét: “Phẩm chất không bao giờ là sự ngẫu nhiên; nó là kết quả của sự tập trung cao độ, nỗ lực thật sự, định hướng khôn ngoan và thực hiện thành thạo; nó là sự lựa chọn khôn ngoan trong rất nhiều lựa chọn.”

Làm việc hết mình luôn là một sự lựa chọn. Là người lãnh đạo, chúng ta hy vọng mọi người làm hết mình khi có nhiệm vụ. Ngược lại, mọi người trông đợi nhiều hơn thế từ chúng ta - những người lãnh đạo, với vai trò là người dẫn lối đưa đường cho họ.

4. Nỗ lực vượt bậc

Với người có năng lực cao, chỉ tốt thôi không bao giờ là đủ. Trong truyện Men in Mid-life Crisis(Khủng hoảng tuổi trung niên), Jim Conway viết, một số người cảm thấy “không có nhiều nhu cầu trở thành người vĩ đại, và có nhiều suy nghĩ kiểu ‘chỉ cần nỗ lực trong khả năng để xong việc là được.’ Đâu cần bàn thắng. Chơi hết trận đấu mà không mắc sai lầm là tốt rồi.” Người lãnh đạo không thể để mình có ý nghĩ như vậy. Họ cần phải làm việc với một sự nỗ lực vượt bậc.

5. Truyền cảm hứng cho người khác

Nhà lãnh đạo với tài năng vượt trội không chỉ thể hiện năng lực của mình ở mức độ cao mà còn phải làm được nhiều hơn thế. Họ biết cách khích lệ và thôi thúc mọi người làm như họ. Trong khi một số người chỉ dựa trên các kỹ năng quan hệ để tồn tại, người lãnh đạo giỏi biết kết hợp các kỹ năng đó với thực lực của họ để đưa tổ chức lên một tầm phát triển mới.

SUY NGẪM

Bạn tự đánh giá mình ra sao trong việc hoàn thành một nhiệm vụ nào đó? Bạn có làm mọi việc với sự hăng hái và nỗ lực hết mình không? Hay với bạn, chỉ tốt thôi cũng là đủ?

Khi nói về những người có thực lực, có thể rút ra ba kiểu người:

1. Những người có thể thấy cần phải làm gì.

2. Những người có thể làm được điều đó.

3. Những người có thể làm được điều đó khi thời cơ thật sự chín muồi.

Trong nghề nghiệp của mình, bạn nghĩ mình giống ai? Một người biết nghĩ, một người biết việc, hay một chuyên gia phản ứng nhanh? Hãy thay đổi bản thân. Càng làm tốt bao nhiêu thì tầm ảnh hưởng của bạn càng lớn bấy nhiêu.

ĐÚC KẾT

Để cải thiện năng lực, hãy làm những việc sau:

• Bước vào cuộc chơi. Nếu bạn bị cảm xúc phân tán khỏi công việc, thì đây là lúc để trở lại. Trước hết, hãy buộc mình trở lại với công việc. Hãy dành một khoảng thời gian tập trung cao độ cho công việc. Sau đó, hãy tìm hiểu tại sao bạn lại bị phân tán. Bạn cần những thử thách mới chăng? Bạn có đang xích mích với ông chủ hay đồng nghiệp không? Hay bạn đang có một công việc chẳng đâu vào đâu? Hãy xác định nguyên nhân của vấn đề, và lên kế hoạch để giải quyết nó.

• Xác lập lại tiêu chuẩn. Nếu thường xuyên không thể hiện được năng lực thật sự của mình, hãy xem lại những tiêu chuẩn bạn đã đặt ra. Bạn đặt mục tiêu quá thấp hay do bạn làm việc qua loa? Nếu vậy, hãy hít một hơi dài, và đề ra những tiêu chuẩn cao hơn cho bản thân.

• Tìm ba cách để hoàn thiện mình. Chẳng ai tiến bộ được mà lại không để tâm vào việc đó. Hãy làm một nghiên cứu nho nhỏ để tự tìm ra ba việc bạn có thể làm để cải thiện kỹ năng nghề nghiệp của mình. Sau đó, hãy dành thời gian và công sức để thực hiện chúng.

BÀI HỌC MỖI NGÀY

Một bài viết trên tạp chí Texas Bussiness tôi đọc cách đây không lâu có nói: “Chúng ta thật sự là một thế hệ lạc lối, mộng mơ với những điều hư ảo, và mải miết chạy theo đồng đô-la. Đó là tiêu chuẩn duy nhất chúng ta nhận ra. Chúng ta không có niềm tin nội tại, không có ranh giới đạo đức.”

Bạn chỉ thật sự giỏi theo những tiêu chuẩn do cá nhân đặt ra. Lần cuối bạn làm việc gì đó hết sức mình là khi nào?

6

Can đảm

Một người can đảm là một người trưởng thành

Can đảm được coi là phẩm chất đầu tiên của con người…bởi nó bảo đảm cho tất cả những phẩm chất khác.

Thủ tướng Anh WINSTON CHURCHILL

Can đảm là nỗi sợ hãi của những kẻ cầu xin nó.

KARL BARTH, nhà thần học Thụy Sĩ

NGƯỜI XUẤT SẮC NHẤT TRONG NHỮNG NGƯỜI XUẤT SẮC

Ba người sau có điểm gì chung: một tay đua ô tô với kỷ lục thế giới tại Daytona năm 1914, một phi công với nhiều trận không chiến thắng lợi nhất chống lại quân Đức trong Chiến tranh Thế giới lần thứ nhất, và một trợ lý của cố vấn quân sự đặc biệt đã sống sót sau vụ nổ máy bay cùng 22 ngày lênh đênh với một chiếc bè trên Thái Bình Dương trong Chiến tranh Thế giới lần thứ hai? Họ đều sống sót qua những gian nguy, đều thể hiện lòng can đảm và tinh thần thép trước mọi khó khăn. Và tất cả những việc đó đều xảy đến với cùng một người – Eddie Rickenbacker.

Đối mặt với thử thách chưa bao giờ là vấn đề lớn với Eddie Rickenbacker, bất kể đó là thử thách về thể chất, tinh thần, hay kinh tế. Năm lên 12 tuổi, cha ông qua đời nên ông phải nghỉ học để trở thành trụ cột chính của gia đình. Ông đi bán báo, bán trứng và sữa dê, làm việc trong nhà máy thủy tinh, nhà máy bia, xưởng giày và xưởng đúc. Tới tuổi thanh niên, ông làm thợ máy xe đua, và năm 21 tuổi, ông bắt đầu tham gia đua xe. Hai năm sau, ông lập nên kỷ lục thế giới.

Khi Mỹ tham chiến trong Chiến tranh Thế giới lần thứ nhất, Rickenbacker ghi tên làm phi công, nhưng không được do quá tuổi và không có bằng cấp. Do vậy, ông nhập ngũ làm lái xe, sau đó ông đề nghị cấp trên chuyển ông đi đào tạo lái máy bay. Dù không hợp lắm với những đồng sự có học vấn, ông vẫn trở thành một phi công xuất sắc. Tới thời điểm kết thúc cuộc chiến, ông đã có được 300 giờ bay (kỷ lục mà bất kỳ phi công Mỹ nào mong muốn), sống sót qua 134 trận không chiến, hạ được 26 chiếc máy bay địch, và được trao tặng Huân chương Danh dự, tám Bội tinh chiến công xuất sắc, và Bắc đẩu bội tinh của Pháp. Ông cũng được thăng cấp lên làm cơ trưởng của một phi đội.

Lòng dũng cảm của Rickenbacker được báo chí ca ngợi là “Người xuất sắc nhất trong những người xuất sắc của nước Mỹ.” Khi được hỏi về sự can đảm trong chiến trận, ông thừa nhận ông có cảm giác sợ: “Can đảm là làm việc bạn sợ phải làm. Không thể có sự can đảm nếu bạn không thấy sợ hãi.”

Sự can đảm đó tiếp tục theo ông sau Chiến tranh Thế giới lần thứ nhất. Năm 1933, ông trở thành Phó Giám đốc công ty Vận tải Hàng không Phương Đông (sau là hãng Hàng không Phương Đông). Vào thời đó, tất cả các hãng hàng không tồn tại nhờ vào sự bảo trợ của chính phủ. Tuy vậy, Rickenbacker nghĩ rằng các hãng hàng không nên tự chủ. Ông quyết định thay đổi hoàn toàn lề lối làm việc của công ty. Trong vòng hai năm, ông đã giúp công ty làm ăn có lãi, đây là trường hợp tư nhân hóa đầu tiên trong lịch sử hàng không của Mỹ.

Khi tổng thống Mỹ chấm dứt tất cả các hợp đồng với các hãng chuyên chở thư tín hàng không thương mại, Rickenbacker nắm bắt được thời cơ và giành thắng lợi. Rickenbacker đã lãnh đạo hãng Hàng không Phương Đông một cách tài tình trong suốt 30 năm, và nghỉ hưu ở tuổi 73. Mười năm sau khi ông mất, William, con trai ông viết “Nếu cha tôi có một khẩu hiệu, thì đó hẳn là câu mà tôi đã được nghe hàng ngàn lần: ‘Tôi sẽ liều mình như một chú mèo hoang.’”

BỒI ĐẮP

Nhìn vào cuộc đời của ai đó như Eddie Rickenbacker, bạn sẽ thấy sự can đảm phi thường. Phẩm chất đó có thể dễ dàng thấy ở những anh hùng thời chiến, và cả ở những nhà lãnh đạo tài ba trong kinh doanh, trong chính phủ hay giáo hội. Khi bạn thấy một công ty có bước tiến vượt bậc, có nghĩa người lãnh đạo đã có những quyết định dũng cảm. Vị trí lãnh đạo không đem lại sự can đảm, nhưng sự can đảm đem lại địa vị lãnh đạo. Điều đó hoàn toàn đúng với Eddie Rickenbacker.

Larry Osborne nhận định: “Điều kỳ lạ nhất về những nhà lãnh đạo tài ba là ở chỗ họ có rất ít điểm giống nhau. Điều mà người này thề thốt thì người kia lại phản đối. Nhưng có một đặc điểm chung nổi bật: họ sẵn sàng đương đầu với những rủi ro.”

Khi cần phải đưa ra các quyết định mang tính thử thách, hãy lưu ý những chân lý sau về lòng can đảm:

1. Lòng can đảm xuất phát từ cuộc chiến bên trong

Mỗi thử thách bạn đối mặt trong vai trò người lãnh đạo đều xuất phát từ chính con người bạn. Bài kiểm tra lòng can đảm cũng vậy. Chuyên gia tâm lý Sheldon Kopp nói: “Tất cả các trận chiến lớn đều xuất phát từ chữ tôi – cá nhân.” Can đảm không có nghĩa là không sợ hãi. Can đảm là dám làm điều mà bạn sợ phải làm. Đó là khả năng để lại sau lưng mình những gì quen thuộc, và tiến vào một vùng đất mới. Điều đó đúng với Rickenbacker và cũng có thể đúng với bạn.

2. Can đảm là làm việc đúng đắn, không phải là che giấu chúng

Martin Luther King Jr., nhà lãnh đạo dân quyền, từng tuyên bố: “Thước đo cơ bản để đánh giá một người không phải ở những lúc họ sống trong sung sướng và tiện nghi, mà là ở những lúc họ chống chọi với những khó khăn thử thách.” Những nhà lãnh đạo giỏi với kỹ năng xã hội tốt có thể tập hợp mọi người để cùng chung sức. Song, họ cũng đứng lên khi cần thiết.

Can đảm mang tính nguyên tắc chứ không thuộc về vấn đề nhận thức. Nếu bạn không biết khi nào nên đứng dậy đương đầu và cũng không có niềm tin vào công việc, thì bạn sẽ không bao giờ là một người lãnh đạo tốt. Mong muốn khai phá tiềm năng của bạn phải mạnh hơn ý nghĩ nhượng bộ kẻ khác.

3. Sự can đảm của người lãnh đạo khích lệ sự tận tâm của cấp dưới

Nhà truyền giáo Billy Graham khẳng định: “Can đảm mang tính lan truyền. Khi một người dũng cảm đứng lên, những người khác cũng trở nên cứng rắn hơn.” Sự can đảm sẽ khích lệ những người khác nhưng sự khích lệ của người lãnh đạo sẽ truyền cảm hứng và khiến mọi người muốn đi theo anh ta. Bạn tôi, Jim Mellado cho biết: “Lãnh đạo là sự biểu hiện của lòng can đảm để thôi thúc người khác làm việc đúng.”

4. Cuộc sống của bạn phát triển tỉ lệ thuận với lòng can đảm

Sợ hãi kiềm tỏa người lãnh đạo. Sử gia La Mã Tacitus viết: “Mong muốn được yên ổn ngăn đường mọi sự nghiệp cao cả.” Nhưng lòng can đảm đem lại hiệu quả trái ngược. Nó mở cánh cửa tới thành công. Có thể, đó là lý do nhà thần học người Anh John Henry Newman nói, “Đừng lo sợ cuộc sống của bạn sẽ kết thúc, mà hãy lo rằng nó sẽ chẳng bao giờ bắt đầu.” Sự can đảm không những chỉ cho bạn một khởi đầu tốt mà còn đem lại một tương lai tươi sáng hơn.

Thật nực cười khi biết, những người không có can đảm để đương đầu với rủi ro và những người có can đảm chấp nhận thử thách cùng nếm trải những lo sợ giống nhau trong cuộc đời. Chỉ có một điểm khác biệt là những người không nắm lấy cơ hội thì luôn lo sợ về những điều vụn vặt. Nếu muốn vượt qua nỗi lo sợ và ngờ vực, hãy suy nghĩ về điều này.

SUY NGẪM

Eleanor Roosevelt khẳng định: “Bạn đạt được sức mạnh, lòng can đảm và sự tự tin nhờ những trải nghiệm mà bạn phải dừng lại để nhìn lại nỗi lo sợ trên khuôn mặt mình. Bạn có thể tự nhủ ‘Một khi vượt qua nỗi sợ này, tôi có thể vươn tới điều đang ẩn sau nó.’ Bạn phải làm được những việc bạn nghĩ rằng bạn không thể làm nổi.”

Bạn sẽ xử lý nỗi lo sợ thế nào? Bạn có đón chào nó không? Mong muốn trải nghiệm nhiều hơn nữa có phải là một phần không thể thiếu trong cuộc sống thường nhật của bạn không? Hay bạn sẽ tìm tới nơi mình cảm thấy thoải mái và không còn cảm thấy sợ hãi nữa? Bạn cần thay đổi như thế nào để can đảm hơn trong cuộc sống?

ĐÚC KẾT

Để can đảm hơn, hãy làm những việc sau:

• Làm quen với thử thách. Hãy ra ngoài và làm việc với mục tiêu đơn giản là tăng lòng can đảm. Nhảy dù, phát biểu trước đám đông (nỗi sợ lớn nhất của hầu hết mọi người), đóng một vai kịch, chèo thuyền, leo núi. Không cần biết bạn làm gì, chỉ cần việc đó buộc bạn đối mặt với nỗi sợ thật sự.

• Đối mặt. Hầu hết mọi người thường né tránh việc đối mặt với ai đó trong cuộc sống – nhân viên, người thân, hoặc đồng nghiệp. Nếu gặp tình huống này, bạn hãy nói chuyện với người đó. Đừng chỉ trích hay nói xấu người khác. Hãy nói lên sự thật một cách bình tĩnh. (Bạn sẽ không còn sợ hãi nếu bạn đã chơi nhảy dù, hay leo núi…)

• Tiến một bước dài. Có lẽ bạn sợ phải thay đổi công việc. Nếu buộc phải đổi chỗ làm hay bắt đầu một công việc mới, thì giờ là lúc để đối mặt với nó. Hãy dành thời gian suy nghĩ về điều đó. Hãy nói chuyện với người thân của bạn. Nếu đó là việc đúng, hãy làm nó.

BÀI HỌC MỖI NGÀY

Một nhà thuyết giáo thế kỷ XIX, Peter Cartwright, đang chuẩn bị một bài nói vào Chủ nhật, thì được thông báo rằng tổng thống Andrew Jackson sẽ đến và người ta yêu cầu ông không đưa ra những lời phát biểu khiếm nhã. Trong buổi họp đó, ông nói: “Tôi được thông báo rằng ngài Andrew Jackson sẽ có mặt trong buổi lễ hôm nay và cũng được yêu cầu cân nhắc lời nói của mình. Điều tôi phải nói là ngài Andrew Jackson sẽ xuống địa ngục nếu không ăn năn về những tội lỗi của mình.”

Sau bài giảng đó, Tổng thống Jackson đã bước về phía Cartwright và nói: “Thưa ngài, nếu tôi có được một trung đoàn những người như ngài, tôi có thể chinh phục cả thế giới.”

Một hành động dũng cảm thường đem lại kết quả tốt đẹp không ngờ.