7

Sáng suốt

Kết thúc những bí ẩn chưa có lời giải đáp

Nhà lãnh đạo khôn ngoan chỉ tin một nửa những gì nghe được.

Nhà lãnh đạo sáng suốt biết nên tin vào nửa nào.

JOHN C. MAXWELL

Nguyên tắc đầu tiên của chiếc hố:

Khi đang ở trong hố, thì đừng đào nữa.

MOLLY IVINS, nhà bình luận người Mỹ

LUÔN NẮM CỐT LÕI VẤN ĐỀ

Marya Sklodowska luôn muốn tìm đến cốt lõi của mọi việc. Là một đứa trẻ lớn lên ở Ba Lan, bà rất thích đi học. Khi cha mẹ bà bỏ nghề dạy học và kinh doanh nhà trọ để kiếm sống, bà phải bỏ hàng giờ đồng hồ làm việc nhà. Song, việc đó không ngăn cản bà đỗ đầu lớp học phổ thông.

Bởi không thể tiếp tục học đại học, bà chuyển sang làm gia sư và trợ giảng. Bằng mọi cách bà đã xoay sở để kiếm đủ tiền giúp người chị sang học trường y ở Paris. Sau đó, bà cũng chuyển tới Pháp để học tại trường Sorbonne. Hai năm sau, bà tốt nghiệp thủ khoa lớp vật lý. Một năm học nữa đem lại cho bà bằng thạc sĩ toán học.

Đó là lúc bà chuyển hướng đi, dành toàn bộ thời gian cho việc nghiên cứu, làm thí nghiệm cho Hiệp hội công nghiệp Pháp. Nhưng niềm đam mê đích thực của bà vẫn là tìm kiếm bí mật của tia urani.

Khi đang tìm một phòng thí nghiệm tốt hơn, Marya gặp người đàn ông về sau trở thành chồng và cộng sự nghiên cứu của bà, ông Pierre. Có lẽ bạn chưa từng nghe tên Marya Sklodowska, nhưng hẳn bạn từng nghe cái tên mà bà đã chọn sau khi kết hôn với Pierrre Curie năm 1895: bà tự lấy tên là Marie Curie.

Bà Curie đã tiến hành một thí nghiệm kinh điển – thí nghiệm này đã đặt nền móng cho lĩnh vực nghiên cứu phóng xạ (một thuật ngữ do chính bà đề xuất), và mở ra hướng nghiên cứu mới về vật lý hạt nhân và X quang cho y học hiện đại. Khi Pierre qua đời trong một tai nạn năm 1906, Marie Curie đã tiếp tục công việc, và tạo nhiều đột phá khác.

Marie Curie từng nói: “Cuộc sống không dễ dàng với bất kỳ ai trong chúng ta. Nhưng thế thì sao? Chúng ta phải kiên trì và trên tất cả là tự tin vào bản thân. Chúng ta phải tin rằng chúng ta được sinh ra vì một điều gì đó, và nhất thiết phải đạt được nó”. Những công trình nghiên cứu đã đem lại cho bà nhiều danh hiệu: 15 huân chương vàng, 19 văn bằng, và hai giải Nobel (một giải vật lý và một giải hóa học).

Sự nỗ lực của bà không chỉ thể hiện ở lòng ham học hỏi, mà còn ở việc ứng dụng các nghiên cứu vào thực tiễn. Trong Chiến tranh Thế giới thứ nhất, bà nhận thấy phát minh của mình có thể giúp cứu sống nhiều người. Bà cùng con gái Irene (người sau này cũng đạt giải Nobel) phát triển kỹ thuật chụp X quang, và sau đó dẫn đầu một phong trào nhằm trang bị thiết bị chụp X quang cho xe cứu thương. Bà Curie đã trực tiếp đào tạo 150 kỹ thuật viên sử dụng thiết bị này cũng như hỗ trợ thành lập Viện Radium tại Đại học Paris. Bà không chỉ giám sát việc xây dựng các phòng thí nghiệm, mà còn gây quỹ ủng hộ tại châu Âu và Mỹ để trang bị cho viện.

Bà khẳng định: “Không có gì là đáng sợ. Chỉ có những điều cần phải học hỏi.” Sự thông minh và sáng suốt giúp bà hiểu và khám phá nhiều điều – những điều sau này có ảnh hưởng lớn lao đến cả thế giới. Thật không may, tài trí hơn người nhưng đã không giúp giữ được sức khỏe cho bà. Do phải làm việc trực tiếp với các vật phóng xạ trong quá trình làm nghiên cứu nên bà không tránh khỏi những ảnh hưởng của phóng xạ. Công việc dần dần lấy đi mạng sống của bà. Sức khỏe của bà suy giảm khá nhanh và đột ngột, vào năm 1934, bà mất ở tuổi 66 do bệnh bạch cầu.

BỒI ĐẮP

Sự sáng suốt có thể được mô tả là khả năng tìm đến ngọn nguồn của vấn đề, và nó phụ thuộc vào trực giác cũng như suy xét. Người lãnh đạo có tài cần có sự sáng suốt dù không phải lúc nào họ cũng thể hiện điều đó. Ví dụ, hãy đọc những lời trích dẫn sau của các nhà lãnh đạo, tôi coi đó là những lời trăn trối nổi tiếng.

“Hãy nghe ta: Wellington là một vị tướng tồi, quân Anh là đám quân tồi; chúng ta sẽ thắng trận trước bữa ăn trưa.”

Napolen Bonaparte trong bữa sáng với các tướng cấp dưới trước trận Waterloo (1815)

“Tôi nghĩ thị trường thế giới chỉ cần năm chiếc máy tính.”

Thomas J. Watson, chủ tịch tập đoàn IBM (1943)

“Tôi không cần vệ sĩ.”

Jimmy Hoffa, một tháng trước khi ông biến mất (1975)

Sáng suốt là phẩm chất thiết yếu đối với bất cứ nhà lãnh đạo nào mong muốn đạt được hiệu quả tối đa trong công việc. Nó giúp ta làm được những việc lớn lao và quan trọng:

1. Khám phá ngọn nguồn vấn đề

Lãnh đạo của những tổ chức lớn hàng ngày phải đối mặt với những đống hỗn độn và phức tạp. Họ không bao giờ có thể thu thập đủ thông tin để có được bức tranh hoàn chỉnh của bất cứ việc gì. Bởi vậy, họ phải dựa vào sự sáng suốt của mình. Nhà nghiên cứu Henry Mintberg của Đại học McGill nói: “Năng lực lãnh đạo không chỉ nằm ở khái niệm nhỏ hẹp là sự hợp lý. Nó nằm ở sự kết hợp giữa lý luận rõ ràng và trực giác mạnh mẽ”. Sáng suốt đem lại cho người lãnh đạo một góc nhìn khách quan, giúp lấp đầy những khoảng trống, và tìm ra cốt lõi của vấn đề.

2. Tăng khả năng giải quyết vấn đề

Nếu thấy được căn nguyên của vấn đề, bạn sẽ giải quyết được nó. Một nhà lãnh đạo càng nắm vững thế mạnh của mình bao nhiêu, thì trực giác và khả năng nhìn rõ ngọn nguồn vấn đề của nhà lãnh đạo ấy càng mạnh mẽ bấy nhiêu. Nếu muốn đạt tới sự sáng suốt, hãy tập trung vào các thế mạnh của bạn.

3. Đánh giá các lựa chọn của bạn để đạt hiệu quả tối đa

Nhà tư vấn quản lý Robert Heller có đưa ra lời khuyên: “Không bao giờ được bỏ qua ý nghĩ cảm tính, nhưng chớ tin rằng điều đó là đủ.” Sự sáng suốt không chỉ dựa vào trực giác và trí tuệ. Sự sáng suốt cho phép sử dụng cả trực giác và trí tuệ để tìm ra giải pháp tối ưu cho nhân viên và công ty của bạn.

4. Nhân những cơ hội lên

Những người thiếu sáng suốt hiếm khi có mặt đúng nơi đúng lúc. Dù với một số người, nhà lãnh đạo tài ba thường có vẻ may mắn, nhưng tôi tin rằng, họ tự tạo ra sự “may mắn” đó nhờ vào sự sáng suốt - họ sẵn sàng sử dụng kinh nghiệm và nghe theo bản năng của mình.

SUY NGẪM

Bạn có phải là một người lãnh đạo sáng suốt? Khi đối mặt với những vấn đề phức tạp, bạn có thể xác định được ngọn nguồn vấn đề không? Bạn có thể thấy được căn nguyên của vấn đề mà không cần phải có mọi thông tin về nó không? Bạn có tin vào trực giác của bạn và dựa vào nó như bạn làm với kiến thức và kinh nghiệm không? Nếu không, bạn cần thay đổi. Hãy đánh giá cao những ý nghĩ mới mẻ. Chào đón sự thay đổi, sự mơ hồ, và không chắc chắn. Mở rộng tầm nhìn của bạn. Và trực giác của bạn sẽ tốt lên trong thực tiễn.

ĐÚC KẾT

Để cải thiện sự sáng suốt, hãy làm những việc sau:

• Phân tích những thành công trong quá khứ. Hãy nhìn lại một vài vấn đề bạn đã xử lý thành công. Đâu là căn nguyên của mỗi vấn đề? Điều gì đem lại cho bạn thành công? Nếu có thể gói gọn nguồn gốc của vấn đề trong một vài câu, bạn sẽ học được cách giải quyết vấn đề khác trong tương lai.

• Học cách suy nghĩ của người khác. Những nhà lãnh đạo vĩ đại nào mà bạn ngưỡng mộ? Hãy chọn một vài người có nghề nghiệp hay thế mạnh tương tự với bạn, và đọc tiểu sử của họ. Bằng việc học cách suy nghĩ của những nhà lãnh đạo sáng suốt, bạn có thể trở nên sáng suốt hơn.

• Lắng nghe trực giác. Hãy thử hồi tưởng những lần trực giác đã “mách bảo” bạn, và trực giác đó đã đúng (dù lần đó bạn đã nghe theo hay không nghe theo trực giác của mình). Những trải nghiệm đó có điểm gì chung? Hãy tìm kiếm trong đó khuôn mẫu, chúng có thể đem lại cho bạn cái nhìn thấu đáo về khả năng trực giác của bản thân.

BÀI HỌC MỖI NGÀY

Trong một thời gian dài, người Thụy Sỹ đứng đầu về sản xuất đồng hồ. Họ làm ra những chiếc đồng hồ tốt nhất thế giới, và đến những năm 1940, họ đã tạo ra 80% số lượng đồng hồ trên thế giới. Cuối thập niên 60, một nhà sáng chế đưa ra ý tưởng về một loại đồng hồ mới với lãnh đạo các công ty đồng hồ Thụy Sỹ, nhưng đều bị từ chối.

Với niềm tin vào mẫu đồng hồ của mình, người đàn ông này đã đề đạt ý tưởng với công ty Seiko của Nhật Bản và mẫu đồng hồ đó là đồng hồ kỹ thuật số; ngày nay, 80% đồng hồ là đồng hồ kỹ thuật số. Một quyết định sáng suốt có thể thay đổi cả số phận của bạn.

8

Tập trung

Càng tập trung cao, bạn càng sắc bén

Bắt cá hai tay, mất cả chì lẫn chài.

Thành ngữ

Điều người ta nói, điều người ta làm và điều người ta nói ra và làm được hoàn toàn khác nhau.

MARGARET MEAD, nhà nhân chủng học

SUY NGHĨ MỘT CHIỀU

Năm 1998, hai đội Atlanta Braves và San Diego Padres thi đấu trong một trận đấu lớn thuộc giải bóng chày quốc gia, và tôi có may mắn được theo dõi trận đấu này. Khi sống ở San Diego, tôi là một cổ động viên cuồng nhiệt của Padres, nhưng khi chuyển tới sống ở Atlanta vào năm 1997, tôi lại ủng hộ cho đội Braves. Tôi cổ vũ cho đội Braves trong suốt cả mùa giải – cho đến khi họ đối mặt San Diego trong trận quyết định. Vì sao tôi lại thay đổi? Bởi tôi không thể buộc mình chống lại Tony Gwynn.

Tony Gwynn là cầu thủ đánh bóng vĩ đại nhất trong 50 năm trở lại đây – cầu thủ xuất sắc nhất sau thời Ted Williams. Anh đã giành được tới tám danh hiệu đánh bóng (chỉ sau Ty Cobb). Trong sự nghiệp, anh đã ghi được một số điểm đáng kinh ngạc 339. Thật sung sướng mỗi khi xem Gwynn chơi bóng và anh đã được lưu danh tại Nhà kỷ niệm người nổi tiếng ở Cooperstown, New York.

Nếu bạn bắt gặp Tony Gwynn trên phố, và không biết anh là ai, bạn khó có thể đoán ra anh là một cầu thủ bóng chày chuyên nghiệp. Với chiều cao 1m83 nặng 99 kg, Gwynn không có vẻ gì của một vận động viên ngôi sao như Mark McGwire. Nhưng đừng nhầm lẫn vì điều đó: Gwynn là một vận động viên tài năng, từng rời trường đại học để theo đuổi sự nghiệp bóng rổ và bóng chày. Nhưng dù có tài năng kiệt xuất, thì chìa khóa thành công thật sự của anh lại nằm ở khả năng tập trung.

Tony Gwynn thích đánh bóng chày, và anh cống hiến hết mình cho niềm đam mê đó. Mỗi mùa giải, anh lại đọc vài lần cuốn sách Science of Hitting (Khoa học đánh bóng) của Ted Williams, cuốn sách anh đã phát hiện và đọc lần đầu tiên khi ở trường đại học. Gwynn dành nhiều giờ ngồi xem những đoạn phim. Tại nhà, anh có cả một thư viện băng hình về đánh bóng chày. Anh còn xem lại băng hình trên đường tới sân đấu. Mỗi lần thi đấu, anh thường mang theo hai chiếc máy ghi hình VCR để có thể ghi lại những pha đánh bóng của mình. Và khi không cầm gậy hay xem băng hình, anh lại không ngừng nói với các đồng đội về việc đánh bóng hay về những tuyển thủ vĩ đại như Ted Williams.

Những điều như vậy vẫn chưa đủ với Gwynn. Chơi bóng là niềm vui của Gwynn. Mọi người từng thấy anh tới các sự kiện xã hội với găng tay đánh bóng lộ ra khỏi túi áo, vì anh mới đánh vài quả ở đâu đó. Và thậm chí khi không luyện tập, xem băng hình, hay nói chuyện với đồng đội, người ta vẫn có thể thấy anh chơi bóng bàn hoặc hoạt động nào đó để cải thiện độ vận động của tay và mắt. Trên thực tế, quyết định gắn toàn bộ sự nghiệp với đội San Diego cũng nâng cao năng lực của anh. “Một trong những điểm mạnh của tôi là biết sức mình đến đâu”, Gwynn cho biết. “Ở San Diego tôi ít bị phân tán bởi các phương tiện thông tin. Điều đó giúp tôi tập trung và kiên định.”

Trong sự nghiệp thi đấu chuyên nghiệp, ngoại trừ mùa giải đầu tiên, Gwynn đã ghi hơn 300 điểm mỗi mùa giải. Nhà báo George Will khẳng định những người xuất sắc như Gwynn đã “đạt được một khả năng tập trung mà đối với hầu hết mọi người vẫn còn là điều bí ẩn”.

BỒI ĐẮP

Cần làm những gì để đạt được sự tập trung của một nhà lãnh đạo tài ba? Yếu tố cốt lõi là kết hợp sự tập trung với sự ưu tiên. Người lãnh đạo biết được những gì cần ưu tiên, nhưng thiếu sự tập trung thì sẽ chẳng bao giờ làm nên chuyện. Nếu có được sự tập trung, mà không có sự sắp xếp ưu tiên, anh ta sẽ thể hiện được sự xuất sắc nhưng không thể hiện được sự tiến bộ. Do đó, khi kiểm soát được cả hai kỹ năng đó, chúng ta sẽ có khả năng vươn tới những đỉnh cao mới.

Tôi thường xuyên tiếp xúc với những nhà lãnh đạo có vẻ có năng khiếu lãnh đạo những thứ vụn vặt. Điều đó thật chẳng mấy ý nghĩa. Nó chẳng khác nào việc Tony Gwynn dành hết thời gian để tập chạy. Anh ấy có thể thành thục kỹ năng đó, nhưng đó không phải thế mạnh của anh. Và việc anh dành thời gian làm việc đó thay cho việc đập bóng sẽ lãng phí thời gian và tài năng của anh.

Câu hỏi quan trọng cần đặt ra là: Bạn nên tập trung tiền bạc và sức lực? Hãy áp dụng phần gợi ý sau:

1. Tập trung 70% vào các điểm mạnh

Người lãnh đạo tài ba biết khai thác tiềm năng bản thân sẽ dành nhiều thời gian hơn cho việc tập trung vào những việc họ có thế mạnh thay vì những việc họ làm không tốt. Chuyên gia về kỹ năng lãnh đạo Peter Drucker lưu ý rằng: “Bí mật lớn nhất là không phải người ta làm mọi việc tệ, mà là họ ít khi làm tốt việc gì đó. Điều duy nhất là những việc chung chung sẽ không có sức thuyết phục. Điểm mạnh luôn cụ thể! Ví dụ, chẳng ai có ý kiến rằng nghệ sĩ violin vĩ đại Jasch Heifet chơi kèn không hay lắm.” Để thành công, hãy tập trung phát triển những điểm mạnh của bạn. Đó là điểm bạn nên đầu tư thời gian, công sức và nguồn lực.

2. Tập trung 25% cho những điều mới

Sự trưởng thành cũng giống như sự thay đổi. Nếu muốn hoàn thiện hơn, bạn phải không ngừng thay đổi và cải tiến bản thân. Điều đó đồng nghĩa với việc bước chân vào những vùng đất mới. Gwynn đã nhận thức được điều đó vài năm trước khi anh trò chuyện với Ted Williams. Vị cựu tuyển thủ gợi ý anh nên học cách đánh những đường bóng sâu. Gwynn trước đó thường ưa những cú ném xa; sau khi luyện tập kỹ năng mới, trình độ anh đã nâng lên rõ rệt. Nếu bạn dành thời gian cho những thứ mới liên quan tới lĩnh vực thế mạnh của mình, bạn sẽ trưởng thành hơn nhiều. Đừng quên, trong cương vị lãnh đạo, nếu trưởng thành hơn, tức là bạn đang và sẽ thành công.

3. Tập trung 5% vào những điểm yếu

Không ai hoàn toàn tránh khỏi việc phải làm việc trong những lĩnh vực không thuộc thế mạnh của mình. Quan trọng là việc giảm thiểu chúng càng ít càng tốt, và người lãnh đạo có thể làm được điều đó bằng cách ủy thác công việc. Ví dụ, tôi giao công việc cụ thể cho người khác. Một đội ngũ nhân viên tại công ty INJOY được giao trách nhiệm xử lý toàn bộ việc hậu cần cho các buổi hội thảo của tôi. Bằng cách này, tôi có thể dành thời gian cho những hoạt động thế mạnh của tôi, như phát biểu trực tiếp chẳng hạn.

SUY NGẪM

Bạn tự đánh giá bản thân như thế vào về độ tập trung? Có phải bạn chỉ giỏi những việc nhỏ nhặt hay bạn dành quá nhiều thời gian để khắc phục những điểm yếu? Có phải một vài người đang chiếm hết thời gian của bạn? Nếu vậy, có lẽ bạn đang mất tập trung.

Để lấy lại sự tập trung, hãy chú ý những việc sau:

Rèn luyện bản thân. Bản thân bạn là tài sản quý giá nhất.

Làm việc có sự ưu tiên. Bạn phải chiến đấu cho điều đó.

Phát huy điểm mạnh của bạn. Bạn sẽ khai thác hết tiềm lực.

Hợp tác với mọi người. Bạn không thể thành công đơn độc.

ĐÚC KẾT

Để cải thiện sự tập trung, hãy làm những việc sau:

• Phát huy ưu điểm. Lên danh sách ba hay bốn công việc bạn làm tốt nhất. Bạn dành bao nhiêu thời gian cho những việc đó? Bạn dành bao nhiêu tiền bạc và công sức cho những lĩnh vực thế mạnh này? Hãy lập một kế hoạch để làm mới mình, đầu tư 70% thời gian cho những ưu điểm. Nếu bạn không thể sắp xếp được, thì có lẽ đã đến lúc bạn nên xem xét lại công việc hay nghề nghiệp hiện tại.

• Hạn chế các điểm yếu. Hãy xác định ba hay bốn hoạt động cần thiết cho công việc của bạn mà bạn lại không thể làm tốt. Tìm cách giao các công việc đó cho người khác như thuê thêm nhân viên hoặc hợp tác chia sẻ với người khác. Hãy lập ra một bản kế hoạch chi tiết.

• Đầu tư hết mình. Bạn đã nhìn rõ những việc cần ưu tiên, giờ là lúc nghĩ tới sự tập trung. Bạn cần đầu tư những gì để đưa các ưu điểm của mình lên tầm cao mới. Bạn cần những công cụ gì mới? Hãy nghĩ lại cách bạn làm việc, và sẵn sàng cống hiến hết mình cho sự thay đổi. Thời gian và tiền bạc là số vốn đầu tư tốt nhất có thể giúp bạn vượt lên.

BÀI HỌC MỖI NGÀY

Những người huấn luyện thú kinh nghiệm thường mang theo một chiếc ghế đẩu khi bước vào chuồng sư tử. Sao lại là ghế đẩu? Chiếc ghế đẩu giúp thuần hóa sư tử tốt hơn bất cứ thứ gì – có lẽ chỉ kém súng gây mê. Khi người huấn luyện đưa chân ghế hướng vào mặt con sư tử, nó sẽ cố gắng tập trung cùng lúc vào cả bốn chân của chiếc ghế. Điều đó khiến con sư tử bị tê liệt. Như vậy, phân tán sự tập trung luôn gây hại cho bạn.