Ngôn ngữ của giấc mơ

B

ởi vì ngôn ngữ được “nhà máy giấc mơ” sử dụng khác với ngôn ngữ ta thường dùng để suy nghĩ và tư duy, cho nên khám phá ý nghĩa của giấc mơ mặc nhiên là một thách thức. Tuy nhiên, có những mô-tuýp khá nhất quán mà ta có thể sử dụng để học ngôn ngữ giấc mơ và giải mã ý nghĩa của chúng.

Cách đơn giản nhất để nhận ra ý nghĩa của những giấc mơ là kiểm tra các yếu tố bên trong chúng: các ẩn dụ hành động, các cảm xúc cường điệu, vàcác biểu tượng.

Các ẩn dụ hành động

Đây là những đầu mối tuyệt vời dẫn đến ý nghĩa. Phép ẩn dụ được phản ánh qua những gì bạn đang làm trong giấc mơ, hoặc qua hành động chính đang diễn ra.

Nếu bạn đang bị xui rủi rình rập, ẩn dụ hành động trong tình huống này sẽ là có thứ gì đó đang đuổi theo bạn một cách đầy đe dọa. Trong đời thực, bạn đang bị đeo bám ra sao?

Nếu bạn đang lang thang lạc lối qua một quang cảnh khô cằn trong giấc mơ của mình, có thể là gần đây bạn đã chuyển vào thành phố nơi bạn chẳng biết ai cả, hay có lẽ bạn vừa ly dị và thay đổi lối sống đến mức chính mình cũng không nhận ra. Phép ẩn dụ hành động về việc lang thang và bị lạc chính là đầu mối cho bạn. Khi bạn tách phần ẩn dụ ra khỏi bối cảnh của giấc mơ, hãy dừng lại và nhìn vào nó.

Nếu bạn thấy mình đang chiến đấu sống còn chống lại các sát nhân giấu mặt, hãy lấy yếu tố hành động ra khỏi bối cảnh giấc mơ và quan sát nó. Bạn đang chiến đấu cho cuộc sống của mình. Đây là một nhận định hoàn toàn có lý! Giờ thì bạn biết nó liên quan đến điều gì đó đang đe dọa cuộc sống của mình, hoặc một nơi mà mối nguy ấy to lớn hơn bạn tưởng, hoặc nơi mà một phần căn tính của bạn đang bị đe dọa. Vậy hiện tại ở phần nào trong đời thực mà sự tồn tại của bạn đang bị đe dọa?

Tương tự nếu mơ thấy mình đang đói sắp chết hay lịm dần, bạn hãy nhấc cái ẩn dụ đó ra khỏi giấc mơ và phân tích riêng nó. Bạn đang không nhận đủ dưỡng chất để sống, và bạn đang dần mất đi sự sống của mình. Điều này không nhất thiết biểu thị bạn đang ở trong tình trạng nguy hiểm về mặt thể chất, nhưng một phần quan trọng của chính bạn đang chết dần do sự thiếu dinh dưỡng này.

Đây là một ví dụ về cách mà một ẩn dụ hành động có thể dẫn dắt bạn nhận ra ý nghĩa. Ngay sau khi hoàn thành chương trình cao học, tôi đã làm một công việc mà mình ghét. Nó cực kỳ căng thẳng và góp phần gây nên nhiều vấn đề về sức khỏe. Kết quả là tôi dần kiệt sức và thường không thấy hạnh phúc. Trong suốt một năm công tác tại đó, tôi đã vài lần nằm mơ thấy mình bị giết. Phép ẩn dụ hành động là Tôi đang bị hủy diệt bởi một thứ gì đó. Trong số đó, một giấc mơ đặc biệt đáng ngại:

Tôi đang ở trong một tòa nhà với vài đồng nghiệp. Tôi đang bị giết bởi một tên cứ moi não của những phụ nữ mà hắn sát hại. Trong khi đang giằng co với kẻ thủ ác, chân tôi trượt vào thứ gì đó. Khi nhìn xuống, tôi thấy bộ não của một người phụ nữ đang nằm trên sàn – phần còn lại của một nạn nhân hắn vừa xuống tay.

Phép ẩn dụ hành động ở đây là tôi mất mạng bởi một thế lực ác độc. Cụ thể hơn, tôi bị sát hại bằng cách moi não (vì các nhân vật trong mơ là các đồng nghiệp, nó có ám chỉ rằng giấc mơ là về công việc của tôi.) Tuy nhiên chỉ bằng việc nhận diện phép ẩn dụ hành động, tôi đã có thể xác định nguồn cơn của giấc mơ. Ở đâu trong đời mà tôi thấy như “bị giết”, và như thể não mình đang bị moi ra? Tôi thấy rất rõ ràng, rằng đây là một trong chuỗi giấc mơ cho thấy tôi đang bị hủy diệt bởi công việc của mình. Người chủ công ty đối xử tàn tệ với các nhân viên đến mức chúng tôi đã đặt cho hắn cái biệt danh lấy cảm hứng từ kẻ bạo dâm nổi tiếng trong sử sách: Hầu tước de Sade. Giấc mơ sử dụng các nạn nhân nữ để đặc biệt nhắc đến cách xử sự của công ty với phái nữ (và bộ não của họ.)

Để xử lý được các phép ẩn dụ hành động, hãy nhìn vào những gì bạn đang làm trong mơ. Bạn đang đánh chiến? Đang yêu đương? Đang giằng xé? Đang bước qua một cây cầu? Đang vượt qua một rào chắn? Đang cảnh cáo ai đó? Đang nôn? Bất kể bạn đang làm gì, hãy chọn một ẩn dụ tương đối thẳng thừng từ hành động trong mơ của mình và dùng nó để khám phá mối liên quan giữa nó và cuộc sống khi thức của bạn.

Trong lúc nỗ lực bóc trần các ẩn dụ trong mơ, hãy tự hỏi mình câu hỏi sau: “Tôi đang thực sự làm gì/cảm thấy gì?” Dùng một hoặc hai động từ cho việc phân tích giấc mơ, sau đó hãy cân nhắc những cảm xúc của mình trong mơ.

Các cảm xúc cường điệu

Một trong những điều khiến người ta sợ hãi về các giấc mơ chính là cường độ xúc cảm mà họ cảm nhận được. Một người trải nghiệm cảm giác hơi xấu hổ trong ngày có thể mơ thấy mình bị buộc tham gia vào một màn trình diễn khiêu gợi trên sân khấu, khi đêm xuống. Người nằm mơ sẽ bị sốc và kinh hoảng bởi giấc mơ đến mức họ có thể không liên kết nó với sự việc hơi xấu hổ xảy ra ngày hôm trước. Các giấc mơ với các cảnh tượng sống động về tình dục, hay các giấc mơ cực kỳ bạo lực thường khiến người ta sợ hãi, và làm họ suy tư liệu rằng mình có đột nhiên gặp phải các vấn đề thần kinh không.

Việc hiểu rằng các giấc mơ thường phóng đại các xúc cảm bạn cảm thấy (hay từ chối cảm thấy) sẽ giúp ích cho bạn trong quá trình phân tích giấc mơ. Một trong các chức năng của giấc mơ rất có thể là để giữ cho ta thật tỉnh táo trước các xúc cảm dậy lên trong lòng. Đây là việc rất tự nhiên, thậm chí rất thực tế, để đưa ra các phản ứng hồi đáp đến các sự kiện, đặc biệt là khi các phản ứng này không được dễ chịu là bao. Tuy nhiên giấc mơ luôn “bắt” lấy cảm giác. Ngay cả khi tâm trí có khả năng tránh né nhận thức về các cảm giác này trong lúc thức, thì cảm giác vẫn sẽ xuất hiện trong giấc mơ của bạn, và thường được khuếch đại lên vài đơn vị cảm xúc. Sự phóng đại này xảy ra để thu hút sự chú ý của bạn, và là phản ứng với một cảm xúc đã bị đè nén hoặc ẩn sâu.

Giấc mơ thường cho phép bạn xả ra các xúc cảm được coi là không đúng mực để bày tỏ (hay thậm chí là để lưu tâm đến) trong cuộc sống khi thức. Bạn có thể thấy mình hành động và cảm thấy những điều mà mình không bao giờ làm hay thấy trong đời thường. Điều này không đồng nghĩa với việc triết lý về đạo đức hay quan điểm chính trị của bạn đã bị lệch lạc, hay trở nên lung lay. Thật ra, các giấc mơ cho phép các suy tưởng và các xung năng bị cấm đoán được tiến hóa để rồi sau đó, chúng có thể được giải thoát ra khỏi hệ thống của chính bạn.

Ví dụ, trẻ em thường mơ thấy những con quái vật, vốn có thể là đang khắc họa khía cạnh đáng sợ của cha mẹ các em. Trong nhiều gia đình, việc phê bình cha mẹ đơn giản là không tồn tại. Đối với một đứa trẻ, cảm giác “hôm nay mẹ phạt mình, mình ghét mẹ” sẽ phải bị ém xuống. Nhưng tối đó, em sẽ nằm mơ về đúng trải nghiệm đó, có thể với mẹ đã được ngụy trang đi, để em được phép trải nghiệm những cảm xúc thật của mình. Bằng cách này, giấc mơ đóng vai trò như một hệ thống cân bằng cho tâm lý, hợp thức hóa các trải nghiệm đã bị từ chối bởi các áp lực văn hóa, hay các sức ép bên ngoài khác.

Giấc mơ cũng có thể đóng vai trò như các dấu hiệu cảnh báo về sức khỏe và mức độ vui sống của bạn. Chúng phản ánh các tình huống, khuôn mẫu hành động và các rắc rối mà rõ ràng là ta không có khả năng nhận ra khi thức. Tình huống càng nguy hiểm đến mức độ vui sống của ta bao nhiêu (bao gồm sức khỏe thể lý, tinh thần, xã hội hay tâm linh), thì giấc mơ càng kịch tính và đáng nhớ bấy nhiêu. Ngoài ra, “nhà máy giấc mơ” có vẻ thường khuếch đại các dấu hiệu khi các giấc mơ trước đó chưa được hiểu hay giải quyết hết. Đây là tính chất gây tò mò và vô cùng lý thú của giấc mơ. Tuy nhiên, chẳng vui tí nào khi bạn có những cơn ác mộng kinh hoàng đâu nhỉ?

Cảm xúc bị đè nén thường đau đớn và dữ dội. Tuy nhiên, khi được xem xét thấu đáo, nó sẽ lắng xuống.

Nếu mơ thấy mình đang chạy khỏi một thứ đáng sợ và kinh khủng, cảm giác của bạn có thể là thấy nguy hiểm và cố gắng thoát thân. Tình huống giấc mơ có thể kịch tính hơn tình huống khi thức của bạn nhiều, nhưng luôn có sự tương đồng giữa mộng và thực. Nếu đang mơ thấy mình tìm đến vợ/chồng mình và cô/anh ấy bước đi mà không thèm đếm xỉa đến bạn, thì cảm giác của bạn chính là mình bị phớt lờ bởi ai đó mà lẽ ra phải yêu thương bạn. Điều đó gợi bạn nhớ đến gì khi thức?

Đôi khi những gì bạn cảm thấy trong khi đang phân tích một giấc mơ lại hoàn toàn khác những gì bạn trải nghiệm trong giấc mơ. Cảm giác được dùng để phân tích giấc mơ chính là cảm xúc bạn thấy trong khi mơ. Nhiều khi nội dung của một giấc mơ sẽ làm bạn sốc, hoặc bạn sẽ thấy nó thật đáng lo ngại bởi chủ đề cấm kỵ của giấc mơ, hay bởi bạn bị khó chịu bởi các lý giải khả dĩ. Đừng lo lắng về việc kiểm duyệt các giấc mơ của mình. Chúng không thể bị kiểm duyệt đâu. Hầu hết chúng ta đều đã nghe về các lý thuyết “thỏa mãn mong ước”; rằng giấc mơ cung cấp cho ta những thứ ta ham muốn trong đời. Điều này thi thoảng đúng, nhưng thường thì các giấc mơ phản ánh những gì chúng ta đã có trong đời thực.

Ví dụ, mơ thấy có quan hệ tính dục loạn luân không có nghĩa bạn âm thầm khao khát dạng quan hệ thể xác đó. Nhiều khả năng hơn đó là bạn đang trải nghiệm sự thù địch đặc thù trong công việc, hoặc rằng bạn đang hẹn hò với một người rất giống một họ hàng nào đó, vì thế bạn cảm thấy thật tội lỗi khi quen anh/cô ấy. Hoặc có thể bạn đang dính líu tới một vụ nào đấy mà bản thân cảm thấy sai trái, nhưng bạn thấy dễ hơn khi cứ “tát nước theo mưa” thay vì từ chối. Ngôn ngữ cảm xúc của những giấc mơ rất cơ bản, rất mãnh liệt, và gây choáng váng. Những giấc mơ của bạn sẽ nói rất rõ ràng với bạn khi chính bạn cảm thấy bị xâm phạm, bị phơi bày, bị bỏ đói hoặc được khích lệ.

Các biểu tượng

Các biểu tượng – yếu tố thứ ba, thường rất lắt léo vì chúng có quá nhiều định nghĩa. Ví dụ, nếu bạn mơ thấy mình đang bơi trong hồ, vài chuyên gia sẽ nói rằng bạn đang mơ về cảm xúc của mình; những người khác sẽ nói rằng nước luôn biểu trưng cho tri thức; rồi các vị khác nữa sẽ lại nói nước biểu trưng cho cái chưa được biết. Bất kỳ sự lý giải nào, cũng cung cấp cho bạn vài hiểu biết tương đối khác nhau. Vậy, bạn sẽ gán ý nghĩa cho những thứ xuất hiện trong giấc mơ mình như thế nào?

Có thể xuất phát bằng cách suy ngẫm xem các sự vật trong mơ là gì với bạn. Đây thực sự là cách chính xác nhất để phân tích sự hiện diện của một sự vật hoặc một bối cảnh. Thật dễ để coi nhẹ những hiểu biết của mình, mà không nhận ra sự liên tưởng của bạn là rất đặc biệt và cá nhân. Vì tôi không biết bơi, tôi coi nước như một yếu tố ngoại vi với các hiểm nguy tiềm ẩn. Tuy nhiên khi tôi đang học một lĩnh vực mới, và mơ thấy mình đang đi học bơi và học rất tốt, rất có thể giấc mơ đang phản ánh sự vui thích và niềm tự tin vào việc học điều mới. Lúc đang trong giai đoạn bấp bênh của chuyện tình cảm, tôi mơ thấy mình đi chèo thuyền với bạn trai qua một vùng nước đầy cá mập. Tôi tin rằng giấc mơ này đã nhắc cho tôi nhớ rằng có những hiểm nguy đến niềm hạnh phúc của chúng tôi bên dưới bề mặt mọi sự, và điều này cuối cùng là thật.

Cùng một sự vật có thể mang ý nghĩa hoàn toàn khác nhau trong các giấc mơ khác nhau. Bạn cần phải kiểm tra các mô tả của mình về những gì bạn thấy trong mơ, xem xét các lý giải phổ biến và sau đó kiểm tra các liên tưởng xem cái nào thì phù hợp với mình. Cách tiếp cận này có thể làm bạn bực mình nếu bạn đã quen giải quyết vấn đề theo tư duy tuần tự, tuyến tính. Tuy vậy, càng thực hành chuyện này thường xuyên, bạn sẽ càng thấy nó dễ dàng và thú vị. Bên ngoài nhìn vào thì trông nó như là “trực giác”, nhưng thật ra đó là một kiểu tư duy khác. Đây là kỹ năng mà càng thực hành nhiều thì càng nhuần nhuyễn, và giá trị của nó sẽ được chứng minh trong nhiều lĩnh vực khác nhau trong đời sống.

Để xác định ý nghĩa biểu tượng của một sự vật bất kỳ trong mơ, hãy tự hỏi mình những câu hỏi sau:

• Nó phục vụ cho chức năng nào? Nó có giá trị hay tính chất ra sao?

• Ai hoặc loại người nào sẽ sử dụng nó?

• Nó có tương tự với cái gì trong cuộc sống khi thức của bạn?

• Đã có lúc nào trong cuộc sống mà bạn đã từng sử dụng hoặc ở cạnh loại vật thể này? Lúc đó và tình huống hiện tại của bạn có tương đồng gì không?

Các biểu tượng có thể cung cấp nhiều ý nghĩa thú vị và ấn tượng, vì thế tôi khuyên bạn nên làm việc hết sức mình với chúng. Nếu ý nghĩa vẫn còn chưa rõ ràng, bạn có thể tạm gác nó qua một bên. Thường thì bí ẩn thực sự của một giấc mơ được giải quyết bằng cách nhận thức được phép ẩn dụ hành động và đưa cảm xúc của bạn lên bề mặt. Lúc đó các biểu tượng thường sẽ trở nên rõ ràng.

Đừng vội vàng đưa ra kết luận

Cố gắng liên kết các giấc mơ và cuộc sống thực quá vội vã dễ khiến ta nản lòng khi phân tích giấc mơ. Lấy y xì các hành động và nội dung giấc mơ rồi cố áp dụng chúng vào đời thực thường là giải pháp không thực tế. Đơn giản là việc này không hợp lý. Không ai trong đời thực cư xử như trong mơ, cùng một quy tắc trong thực tế không thể mang đi áp dụng cho cả hai trường hợp. Vì vậy, bạn sẽ gặp rắc rối nếu cố đi trực tiếp từ giấc mơ đến đời thực.

Đừng quên rằng giấc mơ của bạn đang nói chuyện bằng ngôn ngữ ẩn dụ, sử dụng các ẩn dụ hành động, các cảm xúc cường điệu cũng như các biểu tượng để tả lại các điều kiện trong đời sống hiện tại của bạn. Khi dành thời gian để nhìn vào các yếu tố này, bạn sẽ bắt đầu nhận ra những khía cạnh của cuộc sống mà chúng đại diện. Hãy xem qua giấc mơ của một cô gái duyên dáng mà tôi biết, tên là Candy (không phải tên thật), người từng gặp rắc rối với những cơn ác mộng lặp đi lặp lại.

Tôi đang bay trên một máy bay phản lực lớn. Thay vì ngồi chung với những hành khách khác, tôi đang ở trong buồng điều khiển cùng với viên cơ trưởng. Có vẻ như chiếc máy bay sẽ rơi xuống. Tôi rất sợ hãi. Tôi sẽ bị tiêu tùng. Chúng tôi rơi xuống và mọi thứ vỡ vụn. Nhiều hành khách đã chết. Nhưng tôi ổn. Tôi hoàn toàn ổn. Tôi ra khỏi máy bay và đi mất.

Chiếc máy bay là một trong những biểu tượng chính của giấc mơ này, và tôi đã hỏi Candy máy bay phản lực có ý nghĩa gì với cô ấy. Candy mô tả rằng máy bay phản lực là hình thức kinh doanh vận chuyển hành khách phổ biến mà dường như mọi người đều thoải mái khi sử dụng, nhưng với Candy thì đi máy bay có chút gì đó không dễ chịu.

Một trong những biểu tượng rõ ràng khác trong giấc mơ là Candy ngồi ở vị trí điều khiển máy bay, chứ không ngồi cùng các hành khách khác như bình thường.

Bất cứ khi nào thiết lập và các hành động trong mơ khác với những gì bạn tưởng trong cuộc sống khi thức, bạn đang được đưa ra một gợi ý tuyệt vời. Trân trọng những khía cạnh vô lý rành rành cũng như các mâu thuẫn bất ngờ trong giấc mơ; đây là những đầu mối để lần ra ý nghĩa.

Cảm giác phóng đại trong giấc mơ là Candy đang phải đối mặt với sự hủy diệt của bản thân. Như mọi khi, cảm giác này là một trong những mối liên kết tốt nhất với tình trạng thực tế khi thức mà giấc mơ đang miêu tả. Sau khi nhận được mô tả về các khía cạnh khác của giấc mơ, bạn có thể sử dụng cảm giác để liên kết trở lại cuộc sống thực của mình. Tuy nhiên đừng vội sa đà vào việc liên tưởng trước khi thu thập đầy đủ mọi thông tin, không thì bạn sẽ chỉ đang nhắm đến đời thực qua tình huống của giấc mơ, trong khi bỏ qua mất thông điệp mà giấc mơ mang đến. Bạn sẽ biết mình đã có được mô tả hoàn thiện về cảm giác của người nằm mộng khi bạn có thể mô tả lại với một bên thứ ba về những gì đã xảy ra, cảm giác của người nằm mộng ra sao và được người đó xác nhận rằng: “Đúng vậy! Chính nó đấy!” Bạn sẽ đạt được điều này qua thời gian, quan trọng nhất là bạn phải thu thập các chi tiết tường thuật từ người nằm mộng, chớ nên hồ hởi nhảy cóc đến các suy đoán đang sủi tăm từ chính những trải nghiệm cá nhân của mình. Người nằm mơ sẽ không biết rằng những người đang lắng nghe [tường thuật về giấc mơ của họ] không hiểu ngay lập tức thế nào là “sợ hãi,” “choáng ngợp,” v.v... Nếu những gì họ nói có nghĩa là A, nhưng bạn không thể hiểu A tường minh nhất có thể, quá trình [thấu hiểu] này có thể bị sa lầy và làm bạn mất nhiều thời gian hơn. Con đường đến với câu trả lời nhanh nhất, là chân thành khuyến khích người nằm mơ mô tả tường minh nhất có thể, về cảm giác của họ với trải nghiệm trong mơ.

Phép ẩn dụ hành động ở đây là Candy đang hướng tới một vụ tai nạn mà cô cho rằng đồng nghĩa với việc mình bị phá hủy. Tuy nhiên, một yếu tố quan trọng của ẩn dụ hành động đó là Candy sống sót sau vụ tai nạn máy bay. Cô ấy hoàn toàn ổn.

Candy đã nhờ tôi giúp đỡ vì đây là một giấc mơ lặp đi lặp lại và nó làm cô ấy sợ hãi. Cô đã đoán đúng rằng thông điệp của nó dành cho cô rất quan trọng. Điều làm cô lo lắng nhất chính là cảnh báo về cái chết sắp xảy ra do tai nạn máy bay. Mặc dù những giấc mơ tiên tri đã xảy ra, tôi không lo lắng gì cho Candy theo chiều hướng đó bởi vì vào cuối giấc mơ, cô luôn đi ra khỏi đống đổ nát mà không có lấy một vết trầy xước. (Trong trường hợp này, Candy nhận thấy cảm xúc phóng đại về sự sợ hãi của cô ấy đến nỗi cô ấy không chú ý tới sự an toàn của mình vào lúc kết thúc giấc mơ. Đó là lý do tại sao có những người khác tham gia quá trình khám phá giấc mơ của bạn là hữu ích. Thường thì người nằm mơ sẽ dính cứng ở một khía cạnh của giấc mơ với một ý nghĩa đặc biệt, và bỏ qua các manh mối và thông điệp quan trọng khác.)

Cốt truyện cơ bản của giấc mơ này là điều Candy sợ nhất đã thành hiện thực và cô đã sống sót mà không hề hấn gì. Dưới đây là một số ghi chú về giấc mơ:

• Cô ấy có quyền kiểm soát nhiều hơn bản thân nhận ra kể từ khi cô ấy ngồi trong buồng điều khiển cùng với phi công.

• Loại máy bay phản lực, một loại phương tiện giao thông vận tải mà Candy không thoải mái, có thể đại diện cho một số khía cạnh trong cuộc đời làm việc mà người khác xem là “bình thường” nhưng có vẻ như nguy hiểm hoặc ngộp thở với cô ấy.

• Vụ tai nạn máy bay là vấn đề sống còn. Một số phần của Candy đã phải đối mặt với, hoặc là vấn đề an toàn tài chính, hoặc những hoang mang về hướng tiến triển mà cuộc sống của cô ấy đang diễn ra, có thể cả hai.

• Candy sống sót qua vụ tai nạn mà không thương tích gì. Ngay cả khi những sợ hãi tồi tệ nhất của cô ấy thành sự thật, và “mất đi tất cả” thì cô ấy cũng sẽ không sao.

Hóa ra, Candy đang làm việc cho một người đàn ông có quyền lực nhưng vô đạo đức. Cô đã tham gia vào các hoạt động kinh doanh thú vị nhưng quá sức, mà bản thân cô cũng không tin rằng nó có thể kéo dài thêm. Tuy nhiên, cô ấy hoảng sợ khi nghĩ tới việc không còn sự hỗ trợ về tài chính. Cô không biết phải làm gì cho bản thân mình (cô ấy trong buồng điều khiển nhưng không giành lấy quyền). Tôi chỉ cho cô ấy rằng ngay cả khi cô ấy “cùng lao xuống” với chiếc máy bay, giấc mơ của cô ấy đã chỉ ra rằng nó cũng sẽ không làm cô thiệt hại gì cả. Cô ấy đã reo lên “À ha!” Cô ấy nói với tôi rằng mình đã liên tục lo lắng về tình hình tài chính và mong muốn thoát khỏi công việc hiện tại. Mặc dù giấc mơ giống như một cơn ác mộng, nhưng thông điệp lại có tính khích lệ. Khoảng sáu tháng sau, Candy rời bỏ công việc của mình và tìm thấy một vị trí thích hợp hơn, nơi cô có thể phát triển tài chính và thư giãn về tinh thần.

Nhân vật trong giấc mơ

Khi bạn tìm kiếm các biểu tượng trong giấc mơ của mình, hãy nhớ lưu ý đến các nhân vật khác, cũng như bối cảnh giấc mơ diễn ra. Bạn ở đâu? Và ai ở đó? Những người khác, (hoặc sinh vật) trong giấc mơ của bạn là những định danh mạnh mẽ về ý nghĩa. Thường thì người ta xuất hiện trong giấc mơ là đại diện cho chính mình. Ví dụ, nếu bạn mơ ước được thân mật với vợ/ chồng của bạn, người đang không có nhà và bạn đang rất nhớ nhung, thì rất có thể bạn sẽ bắt được ý nghĩa của giấc mơ đó theo đúng nghĩa đen. Thông thường, những giấc mơ sẽ cung cấp cho bạn các nhân vật sáng tạo và chi tiết đến mức bạn sẽ cần phải viết một mô tả về nhân vật trước khi bạn có thể xác định được nó đại diện cho ai. Một lưu ý liên quan đến nhân vật: Nếu người trong giấc mơ là người bạn chưa bao giờ gặp, hoặc không biết trong cuộc sống thực, người đã qua đời, hoặc người bạn không gặp trong nhiều năm, (hoặc nếu nhân vật là một con chó biết nói chuyện hoặc một loại phép thuật khác), thì nhiều khả năng nhân vật đó có thể đại diện cho người khác trong cuộc sống khi thức của bạn, hoặc phần nào đấy trong bạn.

Đây là một giấc mơ tôi đã gặp vài năm trước, trong đó chỉ có một nhân vật truyền hình và tôi xuất hiện. Trong trường hợp đó, cần phải điểm qua các phẩm chất của nhân vật để xác định ai hoặc điều gì đang được đại diện một cách biểu tượng.

Tôi đang xếp hàng đợi vào rạp chiếu phim với MacGiver (được viết y xì như vậy), nhân vật truyền hình từ loạt phim hành động cùng tên. Tôi rất thích anh ấy, rất bị anh ấy thu hút, và cảm thấy một tình cảm mãnh liệt đối với anh ấy.

Tôi tự hỏi MacGyver đại diện cho ai trong giấc mơ này. Vì anh ấy là một nhân vật hư cấu, tôi biết rằng sự đại diện này mang tính biểu tượng. Và, mặc dù tôi thích diễn xuất của chàng trai trẻ đóng vai đó trong phim truyền hình, tôi không bị thu hút bởi anh ấy theo chiều hướng lãng mạn. Hơn nữa, tôi đang trong một mối quan hệ rất hạnh phúc vào thời điểm xảy ra giấc mơ này, và thường chỉ có những giấc mơ lãng mạn về người bạn đời của mình. Tôi thấy kỳ quặc nên giấc mơ này hẳn là một ngoại lệ. Tôi đã tạo ra một mô tả về MacGyver để thử nhận diện anh ta trong cuộc sống thực của tôi.

Tôi tự hỏi mình câu hỏi sau đây: “Ai là MacGyver đối với tôi, những phẩm chất nào khiến tôi liên tưởng đến nhân vật đó?” Anh ấy thông minh, và là một tay giỏi sinh tồn thực sự, người không quan tâm đến danh vọng vẻ vang mặc cho những điều kỳ diệu mà anh đã làm. Anh có chừng mực và dễ mến.

Bạn có thể đã phát hiện ra đầu mối cực lớn khác trong giấc mơ này. Cái tên MacGyver được đánh vần khác so với cái tên trong phim. Vì sự phân kỳ từ thực tế thường ngày luôn luôn có chủ đích trong những giấc mơ, tôi đã ghi nhận điều này và đặt nó ở một phía để giải mã trong lần giải thích sau. Sau đó tôi tự hỏi: “Điều này gợi cho tôi nhớ về ai?”

Rõ ràng nhân vật đã gợi cho tôi nhớ về người bạn trai khi đó, người mà tôi sẽ mô tả chính xác bằng những từ đã nêu. Anh khôn ngoan trong việc tìm ra những cách sáng tạo để giải quyết những tình huống khó khăn. Sau đó, tôi trở lại xem cách phát âm của MacGiver như một đầu mối dẫn tới ý nghĩa. Tôi đã phì cười khi xem xét đầu mối đó. Ngày trước giấc mơ, bạn trai của tôi tặng tôi một chiếc máy tính Macintosh để giúp tôi hoàn thành luận án tiến sĩ. Tôi đã cảm nhận được tình yêu và sự thu hút trong giấc mơ đối với “Mac-Giver!” “Nhà máy giấc mơ” của tôi đã tìm thấy một nhân vật kết hợp loại chủ nghĩa anh hùng quên mình rất phù hợp với bạn đời tôi và cũng đã cho anh ấy một cái tên tượng trưng cho lòng biết ơn của tôi về chiếc máy tính.

Phong cách kết hợp biểu tượng thị giác với các đầu mối chơi chữ là rất phổ biến trong những giấc mơ. Nó có thể là một sự trợ giúp tuyệt vời để giải mã giấc mơ và không bao giờ thôi khiến người nằm mơ hết kinh ngạc và tán thưởng mức độ sáng tạo hài hước của tâm trí họ.

Khi bạn đang làm việc với một giấc mơ, nếu bạn viết ra mô tả về một nhân vật và nó không có ý nghĩa gì với bạn, thì hãy chuyển sang phần tiếp theo của giấc mơ. Vào thời điểm bạn mô tả các hành động, cảm xúc và biểu tượng, tự nhiên trong đầu bạn lóe lên một nhân vật huyền bí, tự động lấp vào vị trí và được hé lộ như một đại diện hoàn hảo của người được miêu tả.

Bối cảnh trong giấc mơ

Khi mơ thấy các đồng nghiệp, dù cho giấc mơ đặt trong một tình huống chẳng có ý nghĩa gì với bạn, thì vẫn nhiều khả năng là bạn đang mơ về các yếu tố có mặt trong đời sống công việc của mình. Đồng nghiệp xuất hiện trong đó bởi vì bối cảnh giấc mơ là về công việc của bạn. Tất nhiên là có trường hợp ngoại lệ, vì những thách thức trong đời sống gia đình và nghề nghiệp có xu hướng chồng chéo lên nhau. Tuy vậy, các sự vật, đồ vật, giấy tờ và người đến từ sở làm thì thiên về manh mối cho thấy giấc mơ liên quan đến công việc.

Tương tự, đôi khi một đồng nghiệp sẽ được “mượn” để đóng một vai trong mơ vì phẩm chất mà họ đại diện cho bạn. Đây là giấc mơ của một chàng thanh niên trẻ tuổi sáng láng và nhạy cảm tên là Nash:

Tôi đang xúc một đống đá với Steve, một người cùng công ty. Steve muốn đào đống đá từ đáy lên, nhưng tôi biết rằng đó không phải là ý hay. Tôi cố gắng bảo anh ta đừng giải quyết vấn đề theo cách đó, nhưng anh ta nói rằng tôi thì biết gì và rằng chính anh ta mới là người có kinh nghiệm. Trước khi kịp nhận ra, đống đá đã hóa thành một cơn lốc nhỏ và Steve bị chôn vùi. Tôi bắt đầu cố bới anh ta ra ngoài. Tôi lo sợ cho anh ta, nhưng đa phần tôi nghĩ rằng anh ta thật ngu xuẩn khi đào đá kiểu đó.

Bản mô tả của Nash về Steve là anh ta có thái độ hiếu chiến và dường như luôn làm theo ý mình. Nash tâm sự rằng anh thường tự bảo mình nên giống Steve; xấc xược và lực điền hơn. Anh có khuynh hướng so sánh bản thân mình với Steve, và tự đánh giá mình là yếu đuối và quá nhạy cảm. Tôi biết sau đó “nhà máy giấc mơ” của Nash đã để anh thấy rằng xấc xược không phải lúc nào cũng là cách tốt nhất để đảm nhận một dự án. Nash nhạy cảm hơn (và do đó hiểu rõ hơn), và có khả năng nhận biết ngay cách tiếp cận nào là hợp lý. Anh ta còn ở vị trí cần phải giải cứu Steve, thầm nghĩ rằng Steve thật “ngớ ngẩn”.

Một trong những điều đẹp đẽ về giấc mơ chính là ta không bị trói buộc bởi các phán đoán có ý thức, và vì thế chúng đưa ta vào một góc nhìn mà ta chẳng thấy được khi bị che mắt bởi các ý kiến theo thói quen của mình. Trong trường hợp của Nash, anh thường coi rằng mình kém hơn Steve, nhưng “nhà máy giấc mơ” của anh đã đưa ra ý kiến khách quan hơn. Ý kiến này có lợi cho Nash, một khi anh nhận thức được. Nash đã rất thích thú khi giải mã được giấc mơ của mình và kiềm chế được xu hướng so sánh mình với người khác cũng như bớt nghiêm khắc với sự nhạy cảm của mình.

Bối cảnh là nơi hành động trong mơ diễn ra. Bối cảnh thường xuyên của giấc mơ bao gồm nhà, văn phòng hoặc nơi làm việc, các cuộc tụ tập xã hội, khi đang lái xe hoặc đi du lịch trên đường, đang ở trong một tòa nhà nào đó hoặc ngôi nhà mà bạn lớn lên. Bối cảnh là một đầu mối xác định ý nghĩa của giấc mơ, và đôi khi có thể là một manh mối lộ liễu.

Nếu bạn mơ thấy quay về ngôi nhà thơ ấu, khá chắc là bạn đang mơ thấy một điều gì đó trong cuộc sống hiện tại nhưng mang dư âm của thời thơ ấu. Nhiều người trưởng thành tiếp tục có cùng một cơn ác mộng như khi còn nhỏ. Điều này đơn giản là tiềm thức bạn vẫn đang trải qua cùng một nỗi sợ hoặc cùng một vấn đề thách thức bạn từ tấm bé. Con quái vật giờ đây có thể mang một khuôn mặt khác trong cuộc sống thực, nhưng tác động tâm lý thì đại khái giống nhau. (Rắc rối với nhân vật nắm quyền, xử lý những lời chỉ trích, cố gắng giành được sự công nhận thông qua thành tích, cảm giác mất giá trị, là những chủ đề điển hình mà nhiều người gặp phải.)

Khi nhìn vào bối cảnh của giấc mơ, hãy cố gắng nhìn nó theo cách biểu trưng hơn là theo nghĩa đen. Mơ thấy quay lại trường đại học có thể liên quan đến việc học hỏi một điều gì đó, hoặc đối với nhiều người, đó là cảm giác quay trở lại thời điểm khi mình có ít quyền lực hơn và chịu sự quản lý của người khác. Mơ thấy đi đến trung tâm mua sắm hoặc cửa hàng thường có liên quan đến việc lựa chọn hoặc tìm kiếm cái gì đó trong cuộc sống phù hợp với nhu cầu của bạn. Giấc mơ với bối cảnh trong phòng ngủ, hoặc thậm chí trong một phòng ngủ lạ, có thể đề cập một số khía cạnh của cuộc sống tình dục của người nằm mơ, ngay cả khi hành động liên quan không có vẻ gì là tình dục.

Chúng ta hãy nhìn vào giấc mơ của một người đàn ông có tên là Norman, người đã bị hình ảnh trong mơ làm cho bối rối.

Tôi lên giường và vợ tôi – Nita đang nằm trên giường phân loại giấy tờ. Tôi mang theo giấy tờ thuế của mình và cũng bày chúng ra giường. Chúng tôi không nói gì với nhau – chỉ làm công việc giấy tờ. Dù vậy, tôi cảm thấy rất lo lắng.

Bối cảnh phòng ngủ là đầu mối đầu tiên của chúng tôi. Ẩn dụ hành động Norman và vợ nằm trên giường là một đầu mối khá lớn rằng bối cảnh của giấc mơ là khía cạnh thân mật trong cuộc hôn nhân của họ. Sự lo lắng của Norman bị phóng đại và không cân xứng với cốt truyện của giấc mơ, và dĩ nhiên những cảm xúc liên quan cho chúng ta một dấu hiệu của tương quan hoạt động đang được đề cập ở đây. Trong bối cảnh này, sẽ là hợp lý nếu Norman cảm thấy chán nản, nhưng sao anh lại lo lắng? Tuy nhiên, chúng ta thấy rằng vợ anh đang xếp loại giấy tờ, biểu tượng của việc đánh giá và phán xét thành tích. Norman phản ứng bằng cách đưa giấy tờ thuế của mình vào, và bày hết lên giường.

Hãy nhìn vào ngôn ngữ của giấc mơ. Khung cảnh, được tiết lộ bởi bối cảnh và biểu tượng (phòng ngủ và giường) dường như là về mối quan hệ hôn nhân của Norman và Nita. Cảm xúc của Norman cho chúng ta một gợi ý về vấn đề hoặc tương quan giữa hai người đã và đang được biểu đạt: lo lắng. Norman đang ngồi trên giường với vợ mình, cảm thấy lo lắng về điều gì đó. Nita đang xếp loại giấy tờ, đánh giá và phán xét cái gì đó trên giường. Phản ứng của Norman đối với việc đánh giá của Nita là bày giấy tờ thuế của mình lên giường và làm việc với chúng. Các loại thuế có thể tượng trưng cho sự mệt mỏi, “cảm giác bị đánh thuế”, hoặc đuối sức vì lo lắng chuyện kinh doanh và tài chính liên quan đến việc mất mát tài sản. Bằng cách đối chiếu với Norman những biểu tượng này và mối quan hệ của anh với chúng, chúng tôi đã có thể hiểu rõ tầm quan trọng của chúng.

Norman và Nita đã hình thành một thói quen tránh né các tương tác thân mật. Norman đã cho rằng điều này là do công việc quá bận rộn và mệt mỏi. Tuy nhiên, giấc mơ cho thấy vấn đề thực sự là anh lo âu bởi chuyện bị “xếp loại” bởi Nita. Anh che đậy bằng cách tuyên bố mình đã mệt mỏi, “bị đánh thuế” từ công việc. Sự lo lắng của anh về tình huống của họ là một dấu hiệu cho thấy anh không thoải mái với cách sắp xếp này, nhưng sợ phải thay đổi nó. Tôi đã khuyến khích Norman cân nhắc xem anh ấy muốn sử dụng nội kiến trong giấc mơ của mình như thế nào. Nên nhớ rằng những giấc mơ đang cố gắng để giúp người nằm mơ bằng cách làm mọi thứ sáng tỏ.

Tuy nhiên, không cần thiết phải hành động, hoặc tự phán xét bản thân vì những gì bạn làm hoặc chọn không làm với những khám phá trong giấc mơ của mình.

Nội kiến từ những giấc mơ cho bạn một sự hiểu biết tường tận hơn. Những gì bạn quyết định làm với những hiểu biết đó là lựa chọn của cá nhân bạn.

Như chúng ta đã thấy từ trước, bối cảnh của một giấc mơ là đầu mối tuyệt vời cho lĩnh vực cuộc sống mà giấc mơ đề cập. Chẳng hạn, nếu giấc mơ của bạn diễn ra tại tiền sảnh của một ngân hàng, bạn có thể có một số quan ngại về tình hình tài chính của mình. Hoặc nếu bạn mơ thấy lựa chọn quần áo trong một lần giảm nửa giá điên cuồng tại một trung tâm mua sắm, “nhà máy giấc mơ” có thể cho thấy bạn đang bối rối như thế nào khi bị áp lực phải chọn lựa phục trang, hay căn tính, của mình.

Chiếc xe của bạn chính là bạn

Nếu trong mơ bạn đang ở trong xe của mình, hoặc đang lái một phương tiện nào đó, giấc mơ đó thường là về căn tính của bạn. Những người thay đổi công việc thường mơ thấy họ vào ngồi xe của họ và phát hiện nó không phải là chiếc xe thường ngày. Phụ nữ mang thai đôi khi mơ thấy mình lái một chiếc xe lớn hơn bình thường, chẳng hạn như xe tải hoặc xe buýt, và thấy khó điều khiển. Bất cứ ai mang danh nghĩa trong công việc lớn hơn bình thường cũng có thể mơ thấy mình lái chiếc xe “to hơn”. Một người nằm mơ thấy cưỡi một con ngựa và chạy xuống một đường cao tốc đông đúc với các tay lái tốc độ xung quanh làm anh ta phải chuyển hướng có thể sẽ phải đối phó với những cảm giác không “hợp thời” hoặc bị lạc hậu một cách nguy hiểm. Khi tôi giải quyết hàng đống bài tập để hoàn thành chương trình tiến sĩ, tôi thường mơ thấy mình lái xe lên những ngọn đồi rất dốc, và sợ rằng chiếc xe của tôi sẽ không có khả năng trèo lên đến đỉnh.

Nhà là không gian nội tâm

Nếu giấc mơ của bạn được đặt trong một ngôi nhà mà bạn không biết trong đời thực, bạn sẽ cần phải miêu tả nó cho chính mình trước, rồi sau đó xác minh ý nghĩa của nó từ các mô tả. Nhiều nhà phân tích giấc mơ tin rằng căn nhà là biểu tượng cho bản thân người nằm mơ và đôi khi biểu trưng cho cơ thể thể lý. Nếu ngôi nhà bị chia thành nhiều phần, thì người nằm mơ có thể có tính cách bị chia cắt thành nhiều phần riêng biệt. Thường khi, một ngôi nhà trong giấc mơ bị chia đôi sẽ biểu thị một sự phân tách giữa cảm xúc và tư duy lý tính. Nếu ngôi nhà có nhiều cửa sổ đến mức khiến bạn cảm thấy bị bóc trần và dễ tổn thương nội tâm, và ai đi ngang lúc nào cũng có thể nhòm vào, thì rất có thể bạn đang cảm thấy bị phơi bày trong đời thực. (Như với bất kỳ sự khái quát nào, những suy tưởng này cần được “ướm thử” xem chúng có “vừa” với bạn không.)

Hãy tìm những điểm tương đồng giữa mô tả về ngôi nhà, những phẩm chất của ngôi nhà và đời sống thường ngày của bạn. Nếu bạn hiện đang tìm kiếm một sự thay đổi nghề nghiệp, và mơ thấy mình lái xe qua các khu phố khác nhau để xem mình muốn ở đâu, rất có khả năng giấc mơ đang phóng chiếu cuộc truy tìm một nơi thuộc về trong chính thâm tâm bạn. Những người phải đối mặt với những lựa chọn sẽ thường mơ thấy mình đang tìm chỗ ở và bước vào một ngôi nhà kinh tởm và hoàn toàn không phù hợp. Những giấc mơ này có thể là những chỉ dẫn về các chọn lựa mà người nằm mộng cần khôn khéo né tránh.

Đôi khi bối cảnh của một giấc mơ sẽ là miền đất tưởng tượng. Bạn có thể mơ thấy mình trôi lơ lửng qua cầu vồng, ngồi trên mây, hoặc thậm chí xuất hiện trong một tập phim Star Trek. Chỉ cần tóm lấy bối cảnh đó và mô tả lại cho chính mình. Chộp lấy bất cứ điều gì giấc mơ đưa ra cho bạn và giả định rằng nó lý tưởng cho việc miêu tả ý nghĩa chính xác mà “nhà máy giấc mơ” đang cố gắng truyền tải.

Đôi khi chúng ta quên mất việc ghi lại bối cảnh giấc mơ bởi chúng ta xem nó là hiển nhiên, hoặc bởi nó trông như chẳng quan trọng là bao. Hãy nhớ rằng mọi giấc mơ đều có thể được sắp đặt tại bất cứ nơi nào; bối cảnh chính xác của giấc mơ đã được cố tình chọn lựa vì ý nghĩa biểu trưng của nó với bạn.

Dù rằng các nhân vật và bối cảnh đều mang tính biểu trưng, nhiều biểu tượng là sự vật hay đồ vật xuất hiện trong mơ như một phần của cốt truyện hay hành động. Chúng không phải lúc nào cũng hợp lý, nhưng chúng sẽ có lý khi bạn tự mô tả chúng ra cho bản thân, so sánh đối chiếu mô tả đó xem nó nhắc bạn nhớ đến cái gì trong cuộc sống khi thức của mình. Những điều phi lý và “kỳ quặc” đều là những manh mối tuyệt vời để tìm ra ý nghĩa. Ví dụ sau đây đến từ một cô gái trẻ tên Linda, trong khi cô vật lộn với chuyện học hành.

Tôi đang cố mở mấy quyển sách ra để học bài nhưng chúng đều bị khóa mất rồi. Tôi tự nhiên thấy sợ hãi. Nếu tôi không mở kịp sách ra để học, tôi sẽ không qua được kỳ kiểm tra. Tôi lấy một cây búa và cố đập vỡ cái khóa. Tôi đập chúng và mấy cái khóa biến thành một đống trứng thối vỡ tan tành và dây ra khắp nơi. Tôi nghĩ: “Trứng thối hả? Sao mà trẻ con quá vậy.”

Vì Linda đang trải qua cảm giác lo âu và bối rối về chuyện học hành tại thời điểm đó, chúng ta có thể giả định rằng rõ ràng bối cảnh của giấc mơ chính là chuyện học của cô. Cái khóa biểu trưng cho thách thức trong việc xử lý các tài liệu học mới, và điều này khiến cô chết khiếp. Linda đã sợ rằng cô có thể không đủ khả năng “chui vào đống tài liệu” kịp lúc để vượt qua kỳ kiểm tra. Các nỗ lực giải quyết tình huống của cô, như cố “đập” ổ khóa, dẫn đến kết quả là các cái khóa đều biến thành trứng thối, dây ra và làm hư hại tất cả mọi thứ. Mô tả của cô về trứng thối, rằng chúng là những thứ mà trẻ con ném đi một cách ngu ngốc để phá hoại. Cô đã tự nhủ trong mơ: “Trứng thối hả? Sao mà trẻ con quá vậy.” Đây là cách giấc mơ nói cho Linda biết rằng nỗ lực đập khóa để “nhồi nhét”1 đống tài liệu của cô thật là ấu trĩ, và nó sẽ mang đến kết quả ngược lại với những gì cô mong muốn. Linda quyết định tìm người dạy kèm để giúp cô hiểu những phần khó nhằn trong đống tài liệu, cũng để tiếp cận vấn đề một cách “trưởng thành” và bình tĩnh hơn. Rất có thể chính nỗ lực thúc ép mình phải hiểu những đoạn gây bối rối trong tài liệu học đã kìm hãm cô hiểu thông các phần dễ dàng hơn của tài liệu.

1 Hammer: chơi chữ, hammer (động từ) vừa có nghĩa là “đập vỡ” vừa có nghĩa là “kiên trì cật lực làm việc gì đó”, ở đây chỉ việc Linda cố gắng nhồi nhét mớ tài liệu khó nhằn một cách vô vọng.

Sự kỳ quặc nhấn mạnh ý nghĩa

Thật không may là đa số mọi người không thể tiếp cận các nghiên cứu về giấc mơ sớm hơn trong đời. Có vẻ như người ta chỉ thật sự tận hưởng được việc khám phá giấc mơ khi đã chấp nhận sự kỳ quặc của vùng đất giấc mơ. Nhiều người thấy sự kỳ quặc hiển nhiên của các biểu tượng trong mơ sao mà xa lạ đến mức họ thực sự bỏ mất bất kỳ ý nghĩa nào mà giấc mơ có thể mang tới. Dường như nó “kỳ cục” đến mức họ bỏ qua một bên vì không hiểu hoặc cho đó chỉ là sự kiện ngẫu nhiên. Dù một vài giấc mơ có ý nghĩa quan trọng hơn số còn lại, thì giấc mơ không bao giờ là ngẫu nhiên, bao gồm cả những mảng miếng và hành động tạo thành giấc mơ. Bất kể bạn đang xem xét điều gì trong mơ, hãy luôn tâm niệm rằng nó đều có ý nghĩa, và sự xuất hiện cũng như vị trí của chúng đều không phải ngẫu nhiên.

Đặt ngang hàng giả định này với lẽ thường và hiểu ngôn ngữ của giấc mơ bằng các nỗ lực hợp lý, bạn sẽ nhận được những phần thưởng đáng giá mà không bị ám ảnh bởi việc phải đưa ra các phân tích hoàn hảo. Với sự vô lý và các khác biệt, các yếu tố kỳ quặc và kỳ diệu cũng là những manh mối dắt đến ý nghĩa. Trên thực tế, các yếu tố như vậy thường làm cho việc giải thích dễ tiếp cận hơn. Hãy nhìn vào giấc mơ của một sinh viên tên Ted khi bạn cùng phòng trong trường đại học lên kế hoạch về thăm nhà Ted trong kỳ nghỉ.

Tôi về đến nhà cùng Chris – bạn cùng phòng thời đại học, và thấy nhà mình không còn như xưa. Nó xập xệ và trông thật kinh khủng. Hiên nhà đã mục nát và thật khủng khiếp; trông như nơi cư ngụ của đám người mông muội. Rồi tôi bước vào và giới thiệu Chris với mọi người, và cả nhà tôi thì ăn mặc như đám người nhà quê trong phim Bervely Hillbillies, cả nhà đều sún răng và thiếu thốn đủ thứ. Tôi quê quá, vì Chris đến từ một gia đình rất giàu có. Tôi cáo lỗi vì đã rủ cậu ta cùng về nhà trong kỳ nghỉ. Cậu rất thân thiện với mọi người, và tất cả trừ tôi đều có những giây phút thật vui vẻ. Rồi một chuyện thật buồn cười xảy ra. Tôi đi vào phòng tắm và thấy cái gì đó lấp lánh trong khay xà phòng. Rồi chúng tôi ăn tối và đĩa ăn của mọi người đều lấp lánh. Mỗi thành viên trong gia đình đều có ánh chớp lấp lánh tại nơi họ ngồi. Tôi nhặt một cái và nhận ra đó là kim cương. Kim cương ở khắp mọi nơi, mọi ngóc ngách trong nhà, và nhất là quanh những người nhà tôi.

Trong giấc mơ của Ted, ngôi nhà của gia đình anh trông thật xấu xí và kinh khủng, nhưng chỉ với anh, không phải với những nhân vật trong mơ. Anh cảm thấy bối rối và kinh hoàng về gia đình và phong cách “quê mùa” của họ, nhưng người bạn Chris giàu có của anh không bị xúc phạm và dường như chả thấy có gì là không ổn. Điều này cho thấy rằng chất lượng rách nát của ngôi nhà là theo quan điểm của Ted, không phải của bất kỳ ai khác. (Đây là trường hợp giấc mơ phản ánh lại một quan điểm nằm ngoài góc nhìn ý thức của người nằm mơ – nhưng là một góc nhìn rất có lợi cho họ.)

Bối cảnh của giấc mơ thực sự là cuộc sống của gia đình Ted, như được tiết lộ bởi các sắp đặt trong mơ. Vấn đề được đề cập trong giấc mơ được tiết lộ bởi cảm xúc của Ted; bối rối khi đưa một người bạn giàu có đến thăm gia đình “khiêm tốn” của mình.

Hãy nhìn vào hành động của giấc mơ. Gia đình hòa hợp với Chris, và cậu cũng hòa hợp với họ. Đây là trường hợp nỗi sợ hãi của người nằm mơ không khớp với những gì thực sự xảy ra. Những giấc mơ về một sự kiện đáng sợ mà hóa ra lại tốt một cách đáng ngạc nhiên thường là tín hiệu rằng mức độ lo lắng đang thể hiện là không thích hợp và không cần thiết.

Biểu tượng hấp dẫn nhất của giấc mơ này tất nhiên là những viên kim cương. “Nhà máy giấc mơ” của Ted đã để anh tự hỏi một lúc về tất cả những “thứ lấp lánh” trong nhà, trước khi nhặt nó lên và nhận ra đó là viên kim cương. Ted mô tả kim cương như một thứ có giá trị, không thể hủy diệt, và tồn tại vĩnh cửu, “cái gì đó rất quý giá” mà mọi người trao cho nhau để biểu trưng tình yêu. Ted đã lo lắng rằng gia đình của anh sẽ trông rất “thảm hại” trước người bạn đại học giàu có của mình, nhưng “nhà máy giấc mơ” của Ted đã nhắc anh rằng nhà của anh và gia đình anh có kim cương ở khắp nơi. Ngôi nhà của gia đình Ted đầy tình yêu thương quý giá không thể phá hủy.

Các biểu tượng là phương tiện mà “nhà máy giấc mơ” trình bày một vấn đề theo cách bất thường hay tân kỳ nhằm làm bật lên những gì nó khắc họa. Thường thì một biểu tượng sẽ đại diện cho một tính chất nhất định với chất thơ và nghệ thuật xuất sắc, như trong giấc mơ của Ted.

Xem lại ví dụ về giấc mơ của Ted, sẽ ra sao nếu trong mơ không xuất hiện kim cương, thay vào đó, ba của Ted giảng một bài ngay tại bàn ăn tối rằng: “Ted xấu hổ về căn nhà trung lưu của chúng ta nhưng nó quên mất chúng ta là những người tốt như thế nào.” Thông điệp của giấc mơ vẫn sẽ như cũ nhưng Ted sẽ không mang trong mình ấn tượng về cảm xúc khi nhận ra các viên kim cương và vẻ đẹp ám ảnh của “những chớp lấp lánh” ở khắp nhà mình.

Càng làm việc với các giấc mơ, bạn sẽ càng trân trọng những gì mình nhận được từ ngôn ngữ tuyệt diệu của giấc mơ; thứ ngôn ngữ mang trong mình cả ý niệm và cảm xúc trong cùng một hình ảnh.

Học các biểu tượng thông dụng là một con đường tắt hữu ích, nhưng luôn luôn kiểm tra lại các liên tưởng cá nhân của bạn để có được ý nghĩa chính xác.

Khi mô tả các biểu tượng cho bản thân hoặc cho nhóm phân tích giấc mơ của bạn, nếu không biết phải làm gì với một sự vật, hãy bắt đầu với những gì có ý nghĩa với bạn. Thông thường, sự liên tưởng của bạn sẽ hơi khác so với hàng ngày, hoặc sẽ lộ ra một thái độ quan trọng mà bạn cần biết. Trong ví dụ trước, một người nằm mơ khác có thể coi kim cương là “những khoản đầu tư không tốt, không cho phép bạn kiếm được nhiều lợi nhuận tương ứng với nỗ lực của mình”. Tuy nhiên chính sự mô tả của Ted mới có tính hợp thức và có phát lộ ý nghĩa. Tương tự như vậy, chỉ mô tả của bạn về một sự vật hay một bối cảnh mới có giá trị trong việc thấu hiểu giấc mơ của chính bạn.

Một lời nhắc nhở: Hầu hết chúng ta đều giả định rằng sự hiểu biết của mình về thế giới là sự đồng thuận chung. Nếu với bạn, vớ da màu đen biểu trưng cho mại dâm, chưa chắc nó có cùng ý nghĩa với một người nằm mơ khác. Nếu bạn đang giúp một ai đó phân tích giấc mơ của họ, đừng cho rằng ý nghĩ của bạn về một biểu tượng là ý nghĩ của họ. Bạn có thể xúc phạm họ đấy, thậm chí tệ hơn, bạn có thể thuyết phục họ tin vào một cách lý giải dựa vào các liên tưởng của bạn. Điều này sẽ khiến lý giải trở nên kém chính xác, vì “nhà máy giấc mơ” của một người tạo ra chất liệu từ chính sự hiểu biết về thế giới của người đó.

Khi đang trong một nhóm phân tích giấc mơ, hoặc đang cùng phân tích với bạn bè, bạn có thể

muốn thử xem các liên tưởng khác nhau như thế nào, bằng cách chơi trò chơi sau đây:

Chọn một thứ gì đó thật bất thường như: “giày da bóng màu đỏ” và đi vòng quanh nhóm, yêu cầu mỗi người chia sẻ xem mình nghĩ giày da bóng màu đỏ là gì. Không được nói “Tôi đồng ý với những gì Mary chia sẻ.” Mỗi người phải tạo ra một lý giải riêng. Bạn sẽ có được vài ý kiến thú vị bằng cách hỏi thêm: “Người như thế nào thì mang giày da bóng màu đỏ?” Câu trả lời của tôi sẽ là: “Giày da bóng màu đỏ thường thấy ở các bé gái rất muốn mang giày thể thao hay giày mọi nhưng lại bị mẹ quyết định là phải ăn mặc thế nào.”

Cái mô tả “bật ra khỏi bạn” và cực kỳ cá nhân (nhưng tạo cảm giác rất phổ quát) chính là thứ bạn muốn. Không cần phải tạo nên các liên kết tâm lý, biểu tượng hay trừu tượng sâu sắc, trừ khi bạn thấy hoài nghi. Mối liên hệ bạn muốn có, chính là mối liên hệ cá nhân. Nó sẽ phù hợp một cách hoàn hảo với bạn, và sẽ ăn khớp tuyệt vời với cuộc sống hiện tại của bạn.

Nếu có ai đó ráng giúp bạn bằng cách mồi cho bạn biết rằng các giấc mơ về lửa thì luôn nói về sự kìm nén tính dục, hãy cảm ơn sự đóng góp của họ, nhưng cũng không cần phải tin họ đâu. Thay vào đó hãy xem đó như một khả năng, và hỏi chính mình vài câu hỏi về giá trị của các biểu tượng trong các liên tưởng của chính bạn. Lửa thì giống cái gì? Mô tả nó cho chính mình. Nó có đầy quyền năng và nuốt chửng mọi vật, nhưng không đáng sợ? Nó có đầy kích thích? Bạn đã muốn nó cháy lớn hơn hay bạn đã quá sợ hãi và chạy đi gọi cứu hỏa? Bạn thấy nó ra sao, giữa bối cảnh của giấc mơ, trả lời điều này và nó sẽ giúp bạn khám phá ý nghĩa của chính biểu tượng này.

Tôi có một người bạn. Cô là một trong những phụ nữ mạnh mẽ và năng động nhất mà tôi từng gặp. Xinh đẹp, sáng láng, hoạt ngôn và xông xáo, cô có kiểu năng lượng khiến người ta muốn nốc vài viên siêu-vitamin. Hiện nay cô đang làm chủ một doanh nghiệp, nhưng trước đó cô đã làm một công việc tẻ nhạt và thiếu thách thức cũng như không khen thưởng đúng mực. Cô ấy kể rằng trong thời gian đó, cô liên tục mơ thấy một đám lửa mạnh mẽ và đẹp đẽ như luôn bị kìm lại. Chả khó khăn là bao để nhận ra đám lửa chính là cô, là linh hồn cô, sự tham vọng và sức mạnh cá nhân. Khi cô ra làm riêng, thì chẳng còn thấy các giấc mơ về đám lửa nữa, bởi cái phần đó trong cô đã được cho phép thăng hoa trong đời thực.

Khám phá ý nghĩa của giấc mơ

Dưới đây là tổng quan các bước cơ bản để khám phá ý nghĩa các giấc mơ của bạn. Những yếu tố này sẽ được đề cập chi tiết trong chương tiếp theo:

1. Ghi lại giấc mơ:

Sử dụng cách viết thật đơn giản và tường thuật trực tiếp theo thì hiện tại. Viết xuống các suy tưởng và cảm xúc trong mơ. (Tôi thấy em gái mình. Tôi thấy thật giận dữ.) Nếu giấc mơ tương đối dài, hãy chia hành động ra thành các phân cảnh, và viết chúng thành các đoạn văn.

2. Gạch dưới hoặc ghi chú:

• Các phép ẩn dụ hành động (chiến đấu, leo lên, giằng xé, lạc lối).

• Cảm xúc cường điệu. Bạn cảm thấy thế nào trong giấc mơ, hoặc bạn cảm thấy gì qua hành động. (Tôi nhìn ngôi nhà của tôi bị cháy, và tôi thấy nhẹ nhõm.)

• Biểu tượng (ký tự, bối cảnh, đối tượng).

3. Tạo ra mô tả về các phép ẩn dụ hành động, biểu tượng và cảm xúc. Lặp lại mô tả cho chính mình hoặc nếu đang cùng phân tích với những người khác, hãy nhờ họ lặp lại mô tả cho bạn. Nó khiến bạn nhớ đến gì trong đời thực? Nếu bạn mô tả bạn tạo ra rất chi tiết, bạn sẽ giật mình bởi các liên kết của nó với đời thực. Nếu có một giấc mơ dài, hãy đi qua từng cảnh một, tạo một mô tả cho mỗi cảnh. Kết lại phần tạo mô tả, và bắt đầu tìm đến các liên kết.

Nhiều người thích dùng bút dạ quang để đánh dấu hành động, biểu tượng và cảm xúc trong nhật ký giấc mơ. Số khác lại thích gạch dưới để ghi các mô tả sau khi đã ghi lại giấc mơ. Bạn muốn dùng cách nào cũng được. Khi có thói quen ghi lại giấc mơ và xem xét chúng, tự nhiên bạn sẽ tìm ra cách tiếp cận phù hợp với mình nhất. Quan trọng là huấn luyện chính mình xử lý các hành động, cảm xúc và biểu tượng trong mơ, nhấc chúng ra khỏi giấc mơ và nhận diện những liên kết của chúng với đời thực.

Các gợi ý về giấc mơ khác: lời khuyên, tự thoại và lối chơi chữ của giấc mơ

Ngoài các phép ẩn dụ hành động, cảm xúc cường điệu, và biểu tượng, những giấc mơ đôi khi cung cấp cho chúng ta những đầu mối mạnh hơn về ý nghĩa.

Bất cứ khi nào bạn đưa ra một nhận xét trực tiếp đến ai đó trong giấc mơ, đặc biệt nếu cuộc trò chuyện so với phần hành động là rất nhỏ, bạn đang có một manh mối thú vị đấy. Ví dụ, nếu như bạn đang thuyết phục người yêu, và nói rằng: “Mình sẽ không chịu đựng chuyện này nữa đâu,” bạn đã có một xâu chuỗi tuyệt diệu của cảm xúc và nội quan để lần đến đời thực của mình. Đôi khi nói chuyện với chính mình mang đến mối liên kết thực thụ với bối cảnh khi thức; bạn có thể thật sự đang mơ về người yêu, và có chuyện gì đó mà họ đã đem đổ lên người bạn. Hoặc bạn có thể đang biểu lộ một suy tưởng xuất phát đến một người mà bạn không dám hình dung, thậm chí ngay cả trong mơ. Lướt qua giấc mơ như mọi khi, và hỏi chính mình: “Khi nào trong đời thì tôi sẽ không chịu nổi điều này nữa?” Đừng coi thường khả năng sử dụng người yêu để biểu trưng cho một khía cạnh của chính bạn mà “nhà máy giấc mơ” đã chọn.

Những giấc mơ chớp nhoáng với một ai đó xuất hiện và mách cho bạn biết điều gì đó, rồi đi mất, thường có các nội quan thú vị và khá trực tiếp. Tôi gọi chúng là các giấc mơ khuyên bảo, và tùy vào nội dung bạn có thể thực sự muốn làm theo. Một trong các giấc mơ khuyên bảo ưa thích của tôi là, bà tôi xuất hiện, bảo: “Thôi cái việc lo âu quá mức đi, cứ làm điều tốt nhất con có thể,” rồi đi mất. Tôi cảm thấy thật thú vị và cảm động vì “nhà máy giấc mơ” của mình đã chọn một trong những người cho lời khuyên xuất sắc nhất mọi thời đại để đến tặng tôi điều quý báu này. Chẳng cần nói nhiều, nếu ai đó xuất hiện trong mơ và cho bạn một lời khuyên có hại như “Bứt hết tóc bạn đi,” bạn có thể sẽ không muốn làm theo. Hãy dùng lý trí thông thường với các giấc mơ khuyên nhủ, như cách bạn làm khi bạn bè hay họ hàng khuyên bảo mình. Chỉ vì lời khuyên đến trong mơ, không có nghĩa nó không thể sai lầm; mặc dù giấc mơ khuyên bảo thường là thiên về hướng có lợi cho bạn. Một giấc mơ khuyên bảo ưa thích khác đến với tôi khoảng một năm sau khi tôi kết thúc mối quan hệ lãng mạn mà tôi đã khá buồn khi đánh mất.

Tôi đang lái một chiếc xe mui trần mới toanh. Cùng với tôi là Jake (người bạn trai cũ). Anh ấy đang ngồi trên ghế hành khách. Anh ấy quay sang tôi và nói, “Em có thể cho anh xuống bất cứ nơi nào, em biết không. Em không cần phải mang anh theo với em mọi lúc mọi nơi nữa đâu.”

Giấc mơ này đã cho tôi một lời khuyên khá hợp lý. Tôi đã tiếp tục khóc thương cho mối quan hệ đó và nghi ngờ bản thân mình một quãng thời gian dài sau khi phải “buông tay” thôi không níu lấy ký ức nữa. Lái một chiếc xe hơi thể thao mới cóng gợi ý rằng khả năng thay đổi và “chuyển hóa”1 các trải nghiệm thành những bài học tích cực là một thế mạnh của tôi. Rõ ràng là Jake bảo tôi “cho anh xuống bất cứ nơi nào” chính là cách mà “nhà máy giấc mơ” bảo cho tôi hay rằng tôi thật sự đã tự do. Vì giấc mơ này mà tôi đã có thể lấy lại cảm giác “OK, bây giờ thì mình đang sống thật rồi”, cũng là tín hiệu của việc bản thân đã toàn vẹn trở lại. Thật thú vị khi lưu ý rằng giấc mơ này đến ngay vào ngày kỷ niệm chia tay của chúng tôi.

1 Convert: chơi chữ, “xe mui trần” trong đoạn mô tả về giấc mơ bên trên từ gốc là convertible, và động từ convert có nghĩa là thay đổi, chuyển hóa.

Các giấc mơ kỷ niệm rất hay xảy đến, ngay cả khi đã nhiều năm từ ngày diễn ra sự kiện đó. Điều này không có nghĩa là bạn chưa giải quyết được vấn đề, hay chưa tiến triển được gì sau ngần ấy thời gian. Thay vào đó, dường như bản chất các xúc cảm của chúng ta đánh dấu thời gian bằng các hồi tưởng trác tuyệt. Bạn có thể không nhận thức về ngày kỷ niệm cho đến khi giấc mơ chỉ ra cho bạn thấy. Hãy thật dịu dàng với các cảm xúc đau đớn, và nhận thức sự thông tuệ của phần tạo giấc mơ khi nó phác thảo lại những đường nét của các trải nghiệm quan trọng của bạn. Nhiều nhà trị liệu gợi ý rằng vào những dịp “kỷ niệm đầy cảm xúc” bạn nên chăm sóc bản thân trân trọng hơn bằng cách làm chuyện gì đó thật đặc biệt để tiếp thêm dưỡng chất cũng như chăm chút cho chính mình. Chắc chắn rằng càng biết chấp nhận và càng dịu dàng với các cảm xúc của mình bao nhiêu, thì ta càng có thể học từ đó và cho phép sự chữa lành của tự nhiên được thăng hoa.

Các giấc mơ tự thoại cũng có quyền lực không kém, và ý nghĩa của chúng cũng khá trực tiếp. Giấc mơ kiểu này thường ở dạng các cuộc đối thoại nhỏ, nhưng đôi lúc nó sẽ là lời bạn tự thoại với chính mình: “Tôi sẽ không hạ thấp bản thân nữa” hay “Tôi không có gì để xấu hổ cả” hay “Đây là chuyện mà tôi thực sự muốn làm.” Thường thì bối cảnh của các giấc mơ này là sự thể hiện chính xác bối cảnh đời thực mà giấc mơ muốn đề cập. Sau đây là một ví dụ:

Tôi mua món tráng miệng từ một quầy hàng ăn. Tôi bị sốc khi thấy miếng bánh mình mua có giá 19 đô. Tôi ngồi xuống ăn, và thấy nó đã cũ và chẳng ngon lành chi hết. Tôi tự nhủ thầm: “Mình sẽ cóc ăn tráng miệng nữa. Giá đắt quá.”

Giấc mơ này đến trong quãng thời gian tôi gặp tình trạng mệt mỏi. Tôi trông như người không bao giờ đủ năng lượng để đạt được những gì mình muốn. Tôi đã cân nhắc đến việc đặt hẹn bác sĩ để kiểm tra, nhưng cứ nấn ná vì trực giác bảo rằng tôi sẽ, như mọi khi, được bảo là chẳng có bệnh tật gì ở mình cả. Tôi lấy làm thú vị với cái cách thẳng thừng mà “nhà máy giấc mơ” của mình dùng để nói với tôi rằng tôi không có khả năng “chi trả” cho việc chiều chuộng mấy cái răng ưa ngọt của mình. Việc món tráng miệng đã cũ và chả ngon lành gì lại là một tầng thông tin rằng đường chẳng phải loại nhiên liệu mà cơ thể tôi có thể sử dụng. Tôi dần xuôi theo lời khuyên của giấc mơ này, và thấy rằng điều chỉnh chế độ ăn giúp tôi thấy năng động hơn mình từng nghĩ là có thể.

Các giấc mơ tự thoại khác có thể sử dụng nhiều hành động ẩn dụ cũng như biểu tượng hơn trong tạo dựng bối cảnh. Tuy nhiên, đa phần bối cảnh và nội dung các giấc mơ mà bạn có ý kiến thường ăn khớp với đời thực khi thức. Các ý kiến của bạn về giấc mơ thường có tầm quan trọng lớn cho chính cuộc sống khi thức của bạn, nên bất cứ khi nào nhớ rằng mình đã tự nói gì với chính mình trong mơ, hãy đặc biệt cố gắng ghi nhớ và giải mã nó.

Lối chơi chữ trong giấc mơ cũng là một manh mối tuyệt vời để giải nghĩa. Phần tạo ra giấc mơ trong mỗi chúng ta có khuynh hướng sáng tạo, thơ mộng và nghệ thuật. Nhiều người không làm sao mà tưởng tượng được tâm trí mình đã tạo ra những giấc mơ phức tạp và sâu sắc đến như vậy. Cách chơi chữ trong mơ là một ví dụ về tính nghệ thuật và sự khôi hài mà giấc mơ của ta dệt nên. Gần đây, một người bạn của tôi đã mơ thế này đây:

Tôi đang ở trong một cửa hiệu đồ cũ và nhìn thấy một chiếc xe lửa đồ chơi mới coóng. Tôi đến nhặt nó lên. Nó thực sự rất mới. Sáng láng và mới tinh. Tôi thích nó quá chừng.

Khi hỏi anh bạn liệu chăng gần đây anh có suy nghĩ gì mới lạ không, anh đã phá lên cười và chia sẻ rằng mình đang khám phá một ý tưởng kinh doanh mới. Không như các ý tưởng trước – mà giờ đây anh đã nhận ra nó là “đồ cũ”, ý tưởng kinh doanh này độc đáo, khiến anh thấy “mới tinh” và “sáng láng”.

Khi phân tích giấc mơ, đừng ngại khi thấy mình quá hào hứng tìm kiếm các lối chơi chữ của giấc mơ. Sau đây là giấc mơ của Pat – một người chăn ngựa, mơ thấy khi đang cân nhắc sắp đặt một cuộc phối giống ngựa.

Tôi nhận tinh dịch để làm thụ tinh nhân tạo cho lũ ngựa. Không giống cách thông thường, phương pháp thụ tinh này ở dạng một cái bánh cho ngựa ăn. Trên đường đi đến nơi, tôi bắt đầu nhấm nháp miếng bánh. Một chốc sau, tôi nhận ra mình đã ăn trọn cái bánh. Tôi nghĩ: Giờ thì mình sẽ phải đi mua thêm bánh. Tôi tự hỏi xem mình có đủ tiền để mua miếng bánh khác không.

Pat giải thích cho tôi biết rằng gây giống một con ngựa bằng thụ tinh nhân tạo thật ra dễ mà khó. Vì đây là một quá trình hoàn toàn nhân tạo, đôi khi con ngựa cái không đậu thai và có chửa. Tôi hỏi Pat liệu có khi nào cô đã đánh giá thấp sự phức tạp của quá trình này không, vì trong mơ cô đã mong chờ nó sẽ “dễ như ăn bánh!” Cô đồng ý và hơn thế còn lưu ý với tôi: “Chắc là tôi tưởng mình sẽ có thể vừa có được bánh và vừa ăn được luôn.”

Chuyện giấc mơ chơi chữ là khá phổ biến và bạn càng cho phép mình tìm kiếm chúng, thì chúng càng hiển hiện để bạn thấy. Đôi khi nhìn thấy lối chơi chữ trong giấc mơ của người khác thì dễ hơn; nó có thể rành rành trước mắt bạn đến khiến bạn cười lăn mỗi khi nhắc đến giấc mơ. Hãy luôn luôn thật nhạy cảm với cảm xúc của người nằm mơ cũng như với các chất liệu có tính thân mật đang được giấc mơ xử lý. Đôi khi bạn sẽ phải “án binh bất động” với những gì mình thấy trong giấc mơ, nếu bạn có ý định để người nằm mơ tự giải được ý nghĩa giấc mơ của họ. Tương tự như trong địa hạt của tình bằng hữu và hỗ trợ tâm lý, hãy dùng sự dịu dàng, lòng tôn trọng và sự chu đáo khi đưa ra các chỉ dẫn trong tương tác qua lại.