Chương 15

Cách biểu đạt sự trân trọng của một người liệu có thay đổi không?

KHI LÀM VIỆC VỚI CÁC CÔNG TY, chúng tôi thường được hỏi: “Cách biểu đạt sự trân trọng chính của một người liệu có thay đổi – theo thời gian hoặc trong vài trường hợp nhất định hay không?”

Câu trả lời là có. Cách biểu đạt sự trân trọng yêu thích của một người có thể thay đổi. Nhưng chúng tôi tin rằng (và đã nhận thấy) cách biểu đạt sự trân trọng cơ bản của mọi người có xu hướng khá vững chắc. Cách chúng ta muốn thể hiện sự trân trọng ở nơi làm việc dường như ổn định qua thời gian, nhưng sự thay đổi có thể xảy ra tùy vào các yếu tố ngoại cảnh.

Chúng tôi đang tìm hiểu vấn đề này. Tuy nhiên, không ngoài dự đoán, cần có thời gian để tìm ra mức độ ổn định (hay biến động) của các phương thức biểu đạt sự trân trọng theo thời gian. Chúng tôi nghiên cứu thông qua bảng hỏi trong MBA Inventory, một số thực hiện trong thời gian ngắn (hằng tuần) và những người khác thực hiện trong thời gian dài hơn (hằng năm). Quãng thời gian giữa các kỳ đánh giá càng dài, những yếu tố khác càng có khả năng gây ảnh hưởng – không quan trọng các cá nhân làm cùng công việc, ở cùng một nơi hay ở vị trí khác nhau, có giám sát viên khác nhau... Và, như bất kỳ phát biểu chung nào về các nhóm nhiều người, gần như chắc chắn mỗi cá nhân sẽ có những khác biệt.

Hãy cùng khám phá hai yếu tố chúng tôi đã nhận thấy có ảnh hưởng tới phương thức thể hiện sự trân trọng cơ bản mà các cá nhân muốn nhận được.

HOÀN CẢNH SỐNG VÀ GIAI ĐOẠN CUỘC ĐỜI

Trước tiên, hoàn cảnh sống hiện tại của một người có thể ảnh hưởng tới cách mà người đó muốn được hỗ trợ và khích lệ. Khi một cá nhân đang trải qua khoảng thời gian đầy căng thẳng, thứ khiến họ cảm thấy được coi trọng thường xuyên thay đổi. Có thể họ đang gặp phải vấn đề sức khỏe, sức khỏe của bố mẹ giảm sút hoặc mới qua đời, lo lắng về hành vi và thái độ học tập của con cái hay xem xét thay đổi công việc vì những yếu tố ảnh hưởng tới công ty của họ. Trong những giai đoạn này, tất cả chúng ta đều “căng như dây đàn”, áp lực bởi nhu cầu thời gian và tinh thần của bản thân.

Khi đó, sự hỗ trợ và khích lệ tinh thần từ gia đình, bạn bè và đồng nghiệp là rất quan trọng (vì nơi làm việc là nơi mà người trưởng thành sử dụng phần lớn thời gian trong ngày). Chúng tôi nhận thấy, khi trải qua những giai đoạn căng thẳng như vậy, cách biểu đạt sự trân trọng mà chúng ta coi trọng có thể thay đổi.

Thông thường, trong những giai đoạn căng thẳng, Thời gian chất lượng và Hành động quan tâm trở nên quan trọng hơn. Tại sao? Vì trong hầu hết mọi nền văn hóa, dành thời gian với những người đang tổn thương và giúp đỡ họ trong cuộc sống là hai cách chăm sóc người khác thông thường của chúng ta. Thời gian chất lượng có thể được thể hiện bằng cách lắng nghe đồng nghiệp chia sẻ về những thách thức họ phải đối mặt khi chăm sóc cho người mẹ đang đau ốm. Hành động quan tâm có thể bao gồm thay một đồng nghiệp tham gia một cuộc họp qua điện thoại, để họ có thời gian giải quyết một vấn đề quan trọng nào đó.

“TÔI SẼ KHÔNG BAO GIỜ QUÊN NHỮNG GÌ BẠN ĐÃ LÀM CHO TÔI”

Michael là một kế toán có bằng cấp làm việc cho một công ty kế toán lớn. Khi anh sử dụng MBA Inventory lần đầu tiên, cách biểu đạt sự trân trọng chính của anh được xác định là Ngôn từ khẳng định. Michael đồng ý với đánh giá này. Anh thật sự cảm kích khi được mọi người ghi nhận và ngợi khen.

Sáu tháng sau, vợ anh bị chẩn đoán ung thư. Hai năm sau đó là các buổi khám bác sĩ thường xuyên, hai cuộc phẫu thuật cùng vô số đợt hóa trị liệu. Trong suốt khoảng thời gian đó, các đồng nghiệp của Michael đã ở bên và hỗ trợ anh rất nhiều. Hai đồng nghiệp nữ đã chăm sóc các con Michael để anh có thể cùng vợ tới bệnh viện. Hai đồng nghiệp khác đã sắp xếp để chuẩn bị bữa ăn cho gia đình Michael sau mỗi buổi phẫu thuật của vợ anh.

Sau này, Michael đã nói với bốn đồng nghiệp đó rằng: “Tôi sẽ không bao giờ quên những gì các bạn đã làm cho mình. Tôi sẽ không thể vượt qua nếu không có sự giúp đỡ của các bạn.” Từ ngày đó, anh đã nhìn lại những trải nghiệm ấy như một trong những khoảng thời gian mà anh cảm thấy biết ơn các đồng nghiệp của mình sâu sắc.

Trong suốt giai đoạn cuộc đời đó của Michael, cách biểu đạt sự trân trọng là Hành động quan tâm mang lại cảm xúc sâu sắc hơn những Ngôn từ khẳng định. Khi xem kết quả MBA Inventory của anh, chúng tôi thấy rằng Hành động quan tâm là cách biểu đạt sự trân trọng thứ chính. Nhưng trong suốt giai đoạn khủng hoảng cá nhân dữ dội này, cách biểu đạt sự trân trọng thứ chính đã trở thành cách biểu đạt chính. Vậy nên, hoàn cảnh cuộc sống có thể ảnh hưởng tạm thời lên cách biểu đạt sự trân trọng chính của chúng ta.

Thứ hai, “những bước hành động” cụ thể trong cách biểu đạt sự trân trọng ưa thích của ai đó cũng có thể thay đổi trong những giai đoạn cuộc đời khác nhau. Bryan là một giám đốc kinh doanh ở một công ty sản xuất. Ở độ tuổi 35, anh thường xuyên đi gặp những khách hàng tiềm năng và cùng họ ăn tối ở những nhà hàng sang trọng là một phần của công việc. Thuở mới va vấp vào đời, như những cặp vợ chồng trẻ khác, Bryan và vợ, Sandi, sống với ngân sách khá eo hẹp, nên hiếm khi đi ăn ngoài. Tại thời điểm đó, Bryan và Sandi coi phiếu giảm giá ở một nhà hàng như cách thể hiện sự trân trọng mong muốn. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, phiếu giảm giá ít giá trị hơn với Bryan, dù cách biểu đạt sự trân trọng chính của anh là Quà tặng bằng hiện vật. Vì anh và Sandi có hứng thú với âm nhạc, họ thích những tấm vé hòa nhạc hơn. Đây là ví dụ về cách những đặc điểm cụ thể của một cách biểu đạt sự trân trọng có thể thay đổi theo thời gian và từng giai đoạn của cuộc đời.

Hoặc hãy xem xét trường hợp của Michelle, một người bán hàng hàng đầu trong một công ty. Cách biểu đạt sự trân trọng chính của cô là Ngôn từ khẳng định. Khi nhận được sự ghi nhận công khai đầu tiên với tư cách “nhân viên bán hàng của tháng”, cô đã gọi cho mẹ và kể với bà về thành công của mình. Cô thậm chí đã đọc từng từ trên tấm bằng khen thưởng. Cô cảm thấy thực sự được khẳng định và đánh giá cao. Bốn năm sau, tủ của Michelle chất đầy giải thưởng và kỷ niệm chương cho những thành tích khác nhau. Bây giờ cô nhận nó một cách bình thản và hiếm khi chia sẻ với mẹ hay bất kỳ ai khác. Cô chỉ đơn giản đặt kỷ niệm chương vào tủ và tiếp tục giành thành tích tiếp theo.

Gần đây, sếp đã ghé qua văn phòng của cô và nói: “Michelle, tôi đã trao cho cô nhiều kỷ niệm chương và giải thưởng hơn bất kỳ ai trong lịch sử công ty. Tôi có thể trao cho cô thêm một kỷ niệm chương nữa nếu cô thích. Nhưng tôi muốn ghé qua và chia sẻ rằng tôi rất biết ơn về đóng góp mà cô dành cho công ty. Không chỉ vì cô là một nhân viên tuyệt vời, mà còn bởi cô đã thúc đẩy những người khác rất nhiều. Cô là người cực kỳ quan trọng trong đội ngũ của chúng ta. Tôi muốn cô biết, tôi chân thành biết ơn đóng góp của cô cho công ty. Tuần tới, nếu cô không từ chối, tôi sẽ trao cho cô một kỷ niệm chương nữa. Nhưng thực sự với tôi, nó không chỉ là việc trao thưởng chiếu lệ, tôi chân thành biết ơn về những gì cô đang làm.” Michelle đã cảm ơn sếp vì những lời ông nói. Khi ông rời khỏi văn phòng, Michelle đã khóc và tự nhủ: “Chắc chắn ông ấy thực sự trân trọng những nỗ lực của mình.”

Mặc dù Ngôn từ khẳng định là cách biểu đạt sự trân trọng chính của Michelle, việc sếp dành thời gian để ghé qua văn phòng và nói những lời thể hiện sự trân trọng thực sự khiến cô cảm động sâu sắc. Điều này hiệu quả hơn nhiều so với việc ghi nhận công khai trước các đồng nghiệp. Sếp của cô đã sử dụng cách biểu đạt sự trân trọng qua Thời gian chất lượng và Ngôn từ khẳng định.

Làm sao để biết khi nào cách biểu đạt sự trân trọng thay đổi?

Vậy làm cách nào bạn biết được cách biểu đạt sự trân trọng ưa thích của một người thay đổi trong một giai đoạn? Thi thoảng bạn có thể nhận thấy nó chỉ đơn thuần qua hoàn cảnh hiện tại của họ. Các đồng nghiệp của Michael biết rõ về căn bệnh của vợ anh, họ biết điều gì sẽ có thể giúp đỡ và rồi cứ thế hành động. Họ không cần nghĩ xem: “Cách biểu đạt sự trân trọng của Mike là gì?” Họ nghĩ: “Điều gì họ có thể giúp đỡ trong hoàn cảnh này?” Qua hành động, họ truyền đạt sự trân trọng tới Michael theo cách sâu sắc nhất có thể. Đôi khi, chỉ cần hiểu được hoàn cảnh cuộc sống của đồng nghiệp, chúng ta sẽ có thể dùng trực giác để nhận ra hình thức giúp đỡ nào là có ý nghĩa nhất.

Mặt khác, sếp hay đồng nghiệp của Bryan không biết rằng một phiếu giảm giá tại nhà hàng không còn nhiều ý nghĩa với anh như trước. Việc Bryan thích một tấm vé hòa nhạc hơn phiếu giảm giá nên được truyền đạt tới sếp và đồng nghiệp. Đó là lý do chúng tôi khuyến khích những người tham gia sử dụng MBA Inventory và lên danh sách “các hành động trân trọng”, sau đó xem xét chúng nửa năm một lần cũng như bổ sung thêm thông tin về những điều có thể khiến họ cảm kích. Nếu các lãnh đạo chú tâm xem xét, việc thấu hiểu các nhân viên sẽ trở nên dễ dàng hơn.

Ảnh hưởng của những động lực cá nhân

Hãy để chúng tôi suy nghĩ như những nhà tâm lý học trong giây lát. Thời kỳ đầu của ngành tâm lý học (từ đầu những năm 1900 tới 1970), các nhà tâm lý trị liệu tập trung chính vào các cá nhân – đặc trưng tính cách, khuôn mẫu hành vi, các thói quen và suy nghĩ của họ. Tuy nhiên, cuối cùng các nhà tâm lý học đã bắt đầu quan tâm tới hành vi của con người trong một hoàn cảnh nào đó – theo hệ thống (các mối quan hệ) hơn là trong trạng thái cô lập. Điều này dẫn tới sự phát triển của Lý thuyết Hệ thống. Ý tưởng nền tảng là hành vi và suy nghĩ của con người có thể được thấu hiểu tốt nhất nếu bạn hiểu được các mối quan hệ liên quan. Khám phá này dẫn tới sự phát triển của trị liệu hôn nhân gia đình cùng tâm lý học xã hội. Nó giúp chúng ta hiểu biết thấu đáo hơn về cách bối cảnh xã hội thay đổi hành vi của một người. Ví dụ điển hình là cách một thiếu niên chào đón các bạn khác hẳn với cách bé gái chào đón bà của mình.

Cách biểu đạt sự trân trọng chính của một người có thể thay đổi, tùy thuộc vào người mà họ đang gần gũi.

Điểm mấu chốt của tranh luận này nhằm chứng minh rằng cách biểu đạt sự trân trọng chính của một người có thể thay đổi, tùy thuộc vào người gần gũi của họ. Ví dụ như, những gì họ kỳ vọng từ đồng nghiệp có thể khác với lãnh đạo. Tính cách của lãnh đạo cũng có thể ảnh hưởng tới cách thể hiện sự trân trọng mà nhân viên mong muốn. Để khám phá vấn đề này, cách biểu đạt sự trân trọng của chúng ta, dù chủ yếu phụ thuộc vào việc “chúng ta là ai”, rõ ràng cũng bị ảnh hưởng bởi các đặc điểm của người mà chúng ta đang tương tác.

Động lực cá nhân này cũng tác động tới cách biểu đạt sự trân trọng của chúng ta. Hãy xem xét ví dụ sau. Tonya thường coi trọng những lời khen ngợi và những cách thể hiện sự trân trọng bằng lời nói khác, đây là cách biểu đạt sự trân trọng chính của cô. Tuy nhiên, vị sếp hiện tại của Tonya là một chuyên gia tiếp thị rất năng nổ. Glenn thường đưa ra những nhận xét tích cực với hầu hết mọi người. “Thật là một ngày tuyệt vời! Anh thế nào, Joseph? Tôi thực sự cảm kích vì những gì anh đã làm vào hôm qua. Anh rất cừ đó!” Xong xuôi, anh tiếp tục nói y như vậy với người tiếp theo.

Mọi người rất quý Glenn bởi anh khích lệ họ rất nhiều. Tuy nhiên, vì anh đưa ra ra quá nhiều lời khích lệ, chúng trở nên bớt giá trị với những người thân thiết. Vậy nên khi Glenn khen ngợi Tonya, cô rất vui, nhưng cũng phần nào có xu hướng hạ bớt giá trị của thông điệp.

Điều thực sự có ý nghĩa với Tonya là khi Glenn ghé qua văn phòng của cô và không những hỏi han tình hình công việc mà còn đưa ra những đề xuất có thể giúp cô nâng cao năng suất làm việc. Khi anh có đủ thời gian để nói chuyện với cô lâu hơn một chút, cô cảm thấy anh thực sự coi trọng những nỗ lực và hiểu biết của mình. Cô biết Glenn luôn hối hả và lúc nào cũng bận rộn. Anh hiếm khi ngồi xuống trò chuyện lâu. Anh thường bị làm phiền bởi các cuộc gọi, tin nhắn hoặc những người đang muốn nói chuyện với anh. Điều đáng khen là anh trả lời những người đang liên lạc với mình rất nhanh chóng, nhưng Glenn cũng rất dễ bị phân tâm. Giữa cuộc nói chuyện, anh có thể nghĩ ra ai đó cần phải gọi ngay lập tức. “Chờ chút,” anh nói. “Tôi cần gọi Kevin vì vài chuyện gấp. Chỉ mất vài giây thôi.” Do đó, khi anh dành thời gian không chỉ đưa ra lời khẳng định với Tanya mà còn lắng nghe các ý tưởng của cô, cô cảm nhận được sự chân thành từ anh.

Điều thú vị là, Thời gian chất lượng là cách biểu đạt sự trân trọng yêu thích thứ chính của Tonya. Nhưng trong mối quan hệ với Glenn, nó trở nên quan trọng hơn cách biểu đạt sự trân trọng chính của cô. Do đó, mặc dù các kết quả MBA Inventory của cô thể hiện rằng Tonya coi trọng những lời khen ngợi, nhưng thực tế, một cuộc trao đổi chất lượng hoàn toàn tập trung vào cô là cách ghi nhận mà Tonya mong muốn nhận được từ Glenn. Vì động lực cá nhân, cách biểu đạt chính của Tonya với Glenn đã chuyển từ Ngôn từ khẳng định sang Thời gian chất lượng.

Ai sẽ biết được sự thay đổi trong ngôn ngữ trân trọng này? Tonya. Qua thời gian, nếu để tâm, cô sẽ nhận thức được Thời gian chất lượng là điều mà mình thực sự mong đợi từ sếp. Vậy nên, điều quan trọng với cô là làm sáng tỏ điều này cho cả mình và Glenn.

Có một yếu tố khác được thấy rõ qua trải nghiệm của Tonya. Khi một người nhận được đủ sự trân trọng qua cách biểu đạt sự trân trọng chính, cách biểu đạt thứ chính có thể trở nên quan trọng hơn. Cách biểu đạt sự trân trọng ưa thích nhất của Tonya là Ngôn từ khẳng định. Đó chính là bản chất của cô. Nhưng bởi Glenn đã đưa ra cả tấn lời khẳng định, nó trở nên ít quan trọng hơn, ngược lại với Thời gian chất lượng. Chúng tôi đoán nếu Glenn ngừng việc đưa ra lời khẳng định với cô quá thường xuyên, cách biểu đạt sự trân trọng ưa thích nhất sẽ nhanh chóng quay lại Ngôn từ khẳng định.

Hoặc hãy xem xét trường hợp của Tim. Anh là một nhân viên chăm chỉ và kỳ vọng cao vào bản thân. Tuy nhiên, vì bản chất công việc và việc cắt giảm nhân sự, thỉnh thoảng anh bị quá tải với số lượng công việc được giao phó. Trong MBA Inventory, cách biểu đạt sự trân trọng chính của anh là Hành động quan tâm. Khi các đồng nghiệp tham gia và giúp đỡ trong một dự án, anh thực sự cảm thấy được quý trọng. Nhưng Tim có một đồng nghiệp mà anh không cảm kích khi nhận được sự giúp đỡ cho lắm. Người đồng nghiệp này nói chuyện không ngừng nghỉ, trong khi Tim thích yên tĩnh hơn. Tim thấy điều này cực kỳ phân tâm và khó chịu. Anh không thể tập trung vào công việc trong khi người đồng nghiệp đang cố gắng giúp đỡ. Do đó, vì yếu tố cá nhân trong mối quan hệ của họ, cách biểu đạt sự trân trọng của Tim với đồng nghiệp này không phải là Hành động quan tâm. Nếu người đồng nghiệp này đề nghị giúp đỡ, giờ anh sẽ nói: “Không, cảm ơn anh. Tôi có thể tự làm được. Cảm ơn vì lời đề nghị nhé.”

Chúng tôi tin rằng những minh họa trên có thể làm sáng tỏ tác động của những động lực cá nhân lên cách biểu đạt sự trân trọng của một người. Câu hỏi còn lại là: “Làm thế nào người đồng nghiệp của Tim có thể biết Hành động quan tâm không phải cách biểu đạt sự trân trọng mà anh mong đợi từ anh ta?” Đề xuất của chúng tôi là: Trước khi tưởng rằng mình biết cách biểu đạt sự trân trọng ưa thích của một người là gì, hãy hỏi: “Điều này có hữu ích với bạn không?” Nếu họ trả lời: “Không, cảm ơn bạn. Tôi lo liệu được” và nhận được câu trả lời này ít nhất hai lần, bạn có thể cho rằng cách biểu đạt sự trân trọng mà họ ưa thích nhất không phải là Hành động quan tâm.

KẾT LUẬN

Mục tiêu chính mà chúng tôi hướng tới trong chương này là, dù có một cách biểu đạt sự trân trọng tiêu chuẩn ưa thích hơn cả, đừng ngạc nhiên nếu khám phá ra rằng cách biểu đạt sự trân trọng chính của mình có thể thay đổi tùy theo hoàn cảnh và con người. Bạn cũng đừng ngạc nhiên khi nhận thấy điều này ở các đồng nghiệp.

Chúng tôi khuyến khích bạn chú tâm hơn vào những phản ứng bên trong cũng như của các đồng nghiệp. Cuộc đời không cố định; con người và cuộc sống của họ thay đổi theo thời gian. Chúng tôi tin rằng những quản lý giỏi nhất là những người am hiểu về người khác, cố gắng hiểu họ và thực hiện những thay đổi phù hợp khi cần.

Tất cả những điều này chỉ ra tầm quan trọng của việc thường xuyên để tâm tới đội ngũ. Nhờ thường xuyên đánh giá tích cực, bạn có thể dễ dàng nhận ra bất kỳ thay đổi nào trong cách biểu đạt sự trân trọng chính và thứ chính hay những bước hành động mà họ mong muốn.

Cá nhân hóa:

1. Hãy thử nhớ xem trong những hoàn cảnh cuộc sống nào, cách biểu đạt sự trân trọng ưa thích nhất của bạn dường như đã thay đổi? Điều gì đã thúc đẩy sự thay đổi này?

2. Khi phải trải qua một chuyện đau buồn trong cuộc sống, các đồng nghiệp có hỗ trợ bạn trong thời gian đó không? Bạn cho rằng sự hỗ trợ của họ có ý nghĩa không?

3. Nếu đã nhận ra sự thay đổi trong cách biểu đạt sự trân trọng chính của mình hay trong những hành động trân trọng mà mình mong muốn nhận được từ những người khác, bạn sẽ truyền đạt những thông tin này tới các đồng nghiệp như thế nào?

4. Bạn có thể xác định được động lực cá nhân nào giữa mình và một đồng nghiệp đã khiến bạn kết luận rằng mình thích nhận được một kiểu trân trọng khác (so với những người đồng nghiệp khác)? Cách biểu đạt sự trân trọng nào có ý nghĩa hơn với bạn trong trường hợp của cá nhân này? Tại sao bạn nghĩ điều đó có thể xảy ra?