Chương 39

Bức thư của Cromwell

Vào lúc bà Henriette
rời tu viện Carmélites để đi đến Hoàng cung thì một kỵ sĩ xuống ngựa ở trước
cung vua và báo cho lính gác rằng y có một việc đại sự cần nói với tể tướng
Mazarin.

Mặc dầu giáo chủ vẫn
thường hay lo sợ, nhưng vì cần được nghe những ý kiến và tình hình nhiều hơn,
nên ông ta vẫn dễ gần. Không phải ở ngưỡng cửa đầu tiên người ta gặp khó khăn
thực sự; cửa thứ hai cũng qua được khá dễ dàng, nhưng ở cửa thử ba, người lính
gác và môn lại, còn có gã Bernouin trung thành canh giữ, con chó ngao mà không
một lời lẽ nào có thể làm xiêu lòng không một cành nguyệt quế nào, dù nó có bằng
vàng đi nữa, có thể mê hoặc.

Như vậy là ở cửa thứ
ba, kẻ nào đến cầu khẩn hoặc yêu cầu một cuộc yết kiến phải chịu một cuộc lục
vấn rành rọt.

Người kỵ sĩ buộc ngựa ở
hàng rào ngoài sân, leo lên cầu thang lớn và hỏi các lính gác ở gian phòng đầu
tiên:

- Cho tôi gặp tể tướng
Mazarin.

- Cứ vào! - Lính gác
đáp mà không cần hếch mũi lên khỏi các quân bài hoặc những quân xúc xắc mà họ
đang chơi, lại còn hí hửng để cho người ta hiểu rằng mình không phải làm nhiệm
vụ của những tên hầu.

Người sĩ vào gian phòng
thứ hai được canh gác bởi lính ngự lâm và môn lại. Y nhắc lại yêu cầu của mình.
Một môn lại tiến đến và hỏi:

- Ông có mang thư tiếp
kiến không?

- Tôi có mang, nhưng
không phải thư của tể tướng Mazarin.

- Vào đi và hỏi ông
Bernouin!

Viên môn lại nói và và
mở cánh cửa thứ ba.

Chẳng biết do tình cờ
hay do vẫn đứng ở chỗ thường lệ, Bernouin đứng sau cánh cửa và đã nghe thấy tất
cả. Hắn nói:

- Chính tôi là người
ông tìm đây. Ông mang thư của ai đến Các hạ?

- Của tướng Olivier
Cromwell(1), - Kẻ mới đến nói, - nhờ ông nói lại tên đó với Các hạ và ra cho
tôi biết Các hạ có thể tiếp tôi hay không?

(1) Olivier Cromwell (1599-1658): nghị sĩ Anh, sau
trở thành thủ lĩnh của phong trào chống đối chế độ quân chủ chuyên chế. Lãnh
đạo quân khởi nghĩa đánh bại đội hoàng gia ở Nadơby (1645) và xử tử vua Charles
I. Cuộc khởi nghĩa của Cromwell có tính chất cách mạng dân chủ tư sản và tác
động rộng rãi đến phong trào cách mạng ở nhiều nước châu Âu Đức

Y đứng dậy trong một tư
thế vừa âm thầm vừa kiêu hãnh rất đặc biệt với những thánh đồ thánh giáo.

Sau khi đưa con mắt tra
xét lên toàn thân người trẻ tuổi, Bernouin vào trong văn phòng và truyền đạt
lại những lời nói của sứ giả.

- Một người mang thư
của Olivier Cromwell à? - Mazarin hỏi, - Và người ấy như thế nào?

- Thưa đức ông, một người
Anh chính cống, tóc hung vàng, hung hung đúng hơn là hoe vàng, mắt xanh xám,
xám đúng hơn là xanh, phần còn lại là kiêu ngạo và cứng cỏi.

- Bảo hắn đưa thư.

Bernouin từ văn phòng
ra tiền sảnh nói:

- Ông hỏi bức thư.

Người trẻ tuổi đáp:

- Đức ông xem thư mà
không có người mang thư. Nhưng để ông tin rằng tôi thực sự là người mang thư,
xin hãy nhìn xem.

Bernouin nhìn dấu niêm
phong thấy bức thư đúng là của tướng Olivier Cromwell, hắn sắp sửa quay vào văn
phòng, thì người trẻ tuổi nói:

- Hãy nói thêm rằng tôi
không phải là một người mang tin bình thường mà là một phái viên đặc biệt.

Bernouin vào, sau mấy
giây lại ra, giữ cửa mở và bảo:

- Mời ông vào.

Mazarin cần đến tất cả
những sự đi đi lại lại ấy để hồi phục khỏi cơn xúc động mà việc bảo tin có bức
thư gây nên. Nhưng tâm trí ông có minh mẫn đến đâu, ông vẫn không tin được lý
do gì đã khiến Cromwell muốn liên lạc với ông.

Người trẻ tuổi xuất
hiện ở ngưỡng cửa văn phòng, một tay cầm mũ, một tay cầm phong thư.

Mazarin đứng dậy và
nói:

- Ông có mang thư ủy
nhiệm với tôi à?

- Thưa Đức ông, thư
đây, - người trẻ tuổi đáp.

Mazarin cầm bức thư, mở
dấu niêm phong và đọc,

"Ông Mordaunt là
một thư ký của tôi sẽ trình bức thư giới thiệu này lên Các hạ giáo chủ Mazarin
ở Paris. Ngoài ra viên thư ký này còn mang đến các hạ một bức thư mật thứ hai.

Olivier Cromwell"

- Rất tốt, ông Mordaunt
ạ, - Mazarin nói, - Ông hãy đưa tôi bức thư thứ hai và ngồi xuống đây!

Người trẻ tuổi rút ở
trong túi ra bức thư thứ hai đưa cho giáo chủ, rồi ngồi xuống.

Tuy nhiên đang mải suy
nghĩ, giáo chủ cầm thư rồi mà chưa bóc, lật đi lật lại trong tay; nhưng rồi để
đánh lạc hướng kẻ mang tin, ông ta bắt đầu lục vấn y theo thói quen của mình,
và do kinh nghiệm, ông tin chắc rằng ít người giấu nổi ông điều gì khi ông đã
vừa hỏi vừa nhìn vào mặt. Ông nói:

- Ông Mordaunt này, ông
còn trẻ lắm đối với cái nghề đại sứ hóc búa này mà nhiều khi những nhà ngoại
giao kỳ cựu nhất cũng thất bại đây.

- Thưa Đức ông, tôi hai
mươi ba tuổi, nhưng Các hạ lầm khi nói rằng tôi trẻ. Mặc dầu tôi không có được
sự khôn ngoan của ngài, nhưng tuổi tôi thì hơn ngài đấy.

- Thế là thế nào? -
Mazarin nói. - Tôi không hiểu ý ông.

- Thưa Đức ông, tôi nói
rằng những năm tháng khổ đau phải tính gấp đôi, mà từ hai mươi năm nay tôi đau
khổ.

- À phải, tôi hiểu rồi,
- Mazarin nói, - vì không có của cải; ông nghèo khổ có phải không?

Rồi ông nói thêm với
mình: "Bọn làm cách mạng nước Anh toàn là những đồ khố rách áo ôm."

- Thưa Đức ông, lẽ ra
tôi phải có một tài sản là sáu triệu đồng, nhưng người ta đã tước đoạt mất của
tôi.

- Thế ra ông không phải
là một người trong đám bình dân à? - Mazarin ngạc nhiên hỏi.

- Nếu tôi mang tước
hiệu, Tôi sẽ là "Lord"; nếu tôi mang họ tôi, ắt ngài đã từng nghe
thấy là một trong những dòng họ lẫy lừng nhất Anh quốc.

- Vậy tên họ ông là gì?
- Mazarin hỏi.

- Tên tôi là Mordaunt,
- Người trẻ tuổi nghiêng mình đáp.

Mazarin hiểu rằng phái
viên của Cromwell muốn giữ kín cuộc vi hành của mình.

Ông im lặng một lát,
nhưng trong lúc ấy ông nhìn vào người lạ với sự chú ý còn lớn hơn cả lúc mới
đầu.

Người thanh niên vẫn
thản nhiên.

- Quỷ bắt cái bọn thanh
giáo này đi. - Mazarin khẽ nhủ thầm - Chúng như tượng đá tạc ấy.

Rồi ông cao giọng:

- Ông vẫn còn bà con
thân thích chứ?

- Thưa Đức ông còn một
người.

- Người ấy đã giúp đỡ
ông chứ?

- Đã, ba lần tôi đến
cầu xin sự giúp đỡ, thì ba lần ông ta sai đầy tớ ra đuổi tôi.

Mazarin hi vọng dùng
lòng thương giả dối để người trẻ tuổi rơi vào bẫy của mình, bèn nói:

- Ôi, lạy Chúa? Câu
chuyện của ông tôi thấy thật đảng quan tâm! Thế ông không biết mình ra đời thế
nào à?

- Mãi tận gần đây tôi
mới biết rõ.

- Còn trước đó thì sao?

- Tôi tự coi mình như
một đứa con hoang.

- Vậy là ông chưa hề
biết mặt mẹ mình à?

- Có chứ, thưa Đức ông.
Khi tôi còn nhỏ, mẹ tôi đến thăm tôi ba lần ở nhà bà vú nuôi; lần cuối cùng mẹ
tôi đến tôi còn nhớ rõ như mới ngày hôm nay.

- Ông có trí nhớ tốt
nhỉ? - Mazarin nói.

- Ồ, đúng thế, thưa Đức
ông, - người thanh niên nói với một cái giọng thật kỳ lạ nó khiến cho giáo chủ
cảm thấy một cơn rùng mình chạy khắp các mạch máu.

- Thế ai nuôi dưỡng
ông? - Mazarin hỏi.

- Một bà vú người Pháp;
khi tôi lên năm tuổi bà ấy đuổi tôi đi vì chẳng có ai trả tiền công cho bà, và
bà ấy bảo tôi biết tên người thân thích kia mà bà thường nghe mẹ tôi nói đến.

- Rồi ông ra sao?

- Tôi khóc lóc và đi ăn
xin trên những đường cái lớn. Một vị thượng thư ở Kingston nhặt tôi về dạy dỗ
tôi theo đạo Tân giáo, truyền cho tôi tất cả trí thức của mình và còn giúp đỡ
tôi trong việc tìm lại gia đình.

- Những cuộc tìm kiếm
ấy ra sao?

- Đều vô hiệu quả; ăn
nhờ may rủi mà thôi.

- Ông tìm ra tình hình
mẹ ông bây giờ thế nào rồi?

- Tôi được biết rằng mẹ
tôi đã bị ám sát bởi chính cái kẻ thân thích ấy, hắn được bốn người bạn giúp
sức. Và tôi cũng được biết rằng vua Charles I đã tước danh hiệu quý tộc và tước
cả tài sản của tôi nữa.

- A! Bây giờ thì tôi
mới hiểu vì sao ông phụng sự ông Cromwell. Ông thù ghét nhà vua.

Mazarin kinh ngạc khi
người thanh niên thốt ra những lời lẽ ấy với vẻ mặt ma quái. Mặt những người
khác thường đỏ gay lên vì bị bốc máu, nhưng ở y mặt lúc ấy vàng như sắc mặt và
trở nên nhợt nhạt.

- Ông Mordaunt ạ, câu
chuyện của ông thật là khủng khiếp và làm tôi xúc động mạnh mẽ, nhưng cũng may
cho ông là ông phụng sự một vị chúa tể toàn năng. Ông ấy hẳn là sẽ giúp ông
trong việc tìm kiếm. Chúng tôi cũng sẽ có những tin tức cung cấp cho ông.

- Thưa Đức ông, đối với
một con chó nòi tốt, chỉ cần chỉ cho nó một đầu đường săn là chắc chắn nó sẽ đi
tới đầu kia.

- Nhưng cái người thân
thích mà ông kể với tôi ấy, ông có muốn tôi nói với ông ta không? - Mazarin
nói, toan kiếm một người bạn bên cạnh Cromwell.

- Cảm ơn Đức ông, tự
tôi sẽ nói.

- Nhưng ông đã chẳng
nói rằng ông ta bạc đãi ông đó sao?

- Lần sau tôi gặp, ông
ta sẽ đốì xử với tôi tốt hơn.

- Ông có cách làm siêu
lòng ông ta à?

- Tôi có cách khiến ông
ta phải sợ tôi.

Mazarin nhìn người
thanh niên nhưng một tia chớp lóe ra từ đôi mắt anh ta khiến ông cúi đầu xuống
và ông sẽ lúng túng nếu tiếp tục một câu chuyện như vậy, ông bèn mở phong thư
của Cromwell.

Dần dần mắt của người
thanh niên trở lại khép lại và lờ đờ như thường lệ và y lại rơi vào một giấc
mộng sâu xa.

Sau khi đọc được mấy
dòng, Mazarin thử nhìn trộm xem Mordaunt có rình nom vẻ mặt ông không, và nhận
thấy về thản nhiên của y, ông khẽ nhún vai mà nói.

- Những công việc của
ông, ông cứ nhờ những người khác làm giúp đồng thời với công việc của họ. Nào,
xem bức thư này nói gì.

Chúng tôi xin in nguyên
văn bức thư ra đây:

"Kính gửi Các hạ

Đức ông giáo chủ
Mazarini.,

Thưa Đức ông, tôi muốn
được biết các ý định của ngài về những công việc hiện nay ở nước Anh. Hai vương
quốc chúng ta ở quá gần nhau nên nước Pháp không thể không quan tâm đến tình
hình nước chúng tôi, cũng như chúng tôi không thể không quan tâm đến tình hình
nước Pháp. Những người dân Anh hầu như hoàn toàn nhất trí chống lại chính thể
chuyên chế tàn bạo của vua Charles và bè đảng.

Do lòng tin cậy chúng
tôi, tôi được đặt đứng đầu phong trào ấy, tôi đánh giá rõ ràng hơn ai hết bản
chất và hậu quả phong trào. Giờ đây tôi đang làm chiến tranh và tôi sắp mở một
trận đánh quyết định với vua Charles. Tôi sẽ thắng bởi vì hi vọng của dân tộc,
của ý của Chúa đứng về phía tôi. Tôi thắng trận này nhà vua sẽ chẳng còn chút
tự lực nào ở Anh hay ở Scotland. Nếu không bị bắt hoặc bị giết, ông ta sẽ tiếp
nhận hoàng hậu Henriette rồi và chắc hẳn là vô tình đã duy trì một nội chiến
không dứt trong đất nước tôi. Nhưng bà Henriette là con gái nước Pháp thì sự tiếp đãi của nước
Pháp là phải. Còn về vua Charles, vấn đề lại khác hẳn. Tiếp nhận và giúp đỡ ông
ta là nước Pháp phán đối những hành động của nhân dân Anh và làm phương hại một
cách hết sức cơ bản đến nước Anh và nhất là đến tiến trình mà chúng tôi muốn
tạo ra cho chính phủ của mình; một tình trạng như vậy cũng ngang với hành vi
thù địch hiển nhiên…".

Lúc này rất đỗi lo lắng
vì thái độ trong bức thư, Mazarin ngừng đọc và lại nhìn trộm người thanh niên.
Y vẫn mơ màng.

Mazarin đọc tiếp:

"Thưa Đức ông, như
vậy thật là gấp bách, tôi cần phải biết sự thể ra sao về những sở kiến của nước
Pháp. Lợi ích của nước Pháp và nước Anh dù rằng được lái theo những hướng trái
ngược, nhưng lại gần nhau hơn là người ta có thể tưởng. Nước Anh cần có sự yên
tĩnh nội bộ để hoàn tất việc loại trừ ông vua của mình; nước Pháp cần sự yên
tĩnh đó để củng cố ngai vàng của ông vua non trẻ, các ông cũng như chúng tôi
cần đến nền hòa bình nội tại ấy mà chúng ta có thể đạt tới nhờ sức mạnh của
chính phủ chúng ta.

Những cuộc tranh chấp
của ngài với nghị viện, những mối bất hòa âm ỉ của ngài với các hoàng thân, họ
hôm nay chiến đấu vì ngài và ngày mai sẽ chiến đấu chống lại ngài, lòng kiên
nhẫn của dân chúng được chỉ huy bởi ông chủ giáo, ông chủ tịch Blancmensnil và
ông tham nghị Broussel, cuối cùng tất cả sự hỗn loạn ấy trải qua những bậc
thang khác nhau của quốc gia buộc ngài phải xem xét với tinh thần lo ngại về
một cuộc chiến tranh có thể xảy ra với nước ngoài. Bởi vì khi ấy nước Anh phấn khích
cuồng nhiệt vì những tư tưởng mới có thể sẽ liên minh với Tây Ban Nha, nước này
vốn đang thèm thuồng sự liên minh ấy. Cho nên, thưa Đức ông, biết rõ tính thận
trọng của ngài và lập trường hoàn toàn cá nhân của ngài mà những biến cố đã tạo
nên như ngài, nay tôi thiết nghĩ ngài sẽ cho rằng tốt hơn hết là tập trung lưc
lượng của mình vào nội bộ vương quốc Pháp và để mặc Chính phủ mới của nước Anh
với lực lượng của họ. Sự trung lập ấy chi cốt để tách xa vua Charles khỏi lãnh
thổ Pháp, và không giúp đỡ cả về vũ khí, tiền bạc hay quân đội cho cái ông vua
hoàn toàn xa lạ với quý quốc kia.

Bức thư của tôi như vậy
là hoàn toàn bí mật, và cũng vì thế mà tôi gửi tới ngài qua tay một người tâm
phúc tin cẩn; bức thư sẽ đi trước, bằng một tinh thần mà Các hạ sẽ lường ra,
những biện pháp mà tôi sẽ áp dụng tùy theo các sự kiện diễn biến.

Olivier Cromwell nghĩ
rằng tốt hơn hết là bày tỏ lẽ phải với một đầu óc thông minh như Madarim hơn là
với một bà hoàng hậu chắc chắn hơn đáng khâm phục về tính kiên nghị nhưng lại
quá qui phục những thành kiến hão huyền về dòng dõi và về quyền lực thần linh.

- Xin kính chào Đức
ông. Nếu trong mười lăm ngày mà tôi không nhận được trả lời thì tôi sẽ coi như
bức thư của tôi vô hiệu.

Olivier Cromwell"

- Này ông Mordaunt, -
Tể tướng cất cao giọng như muốn đánh thức con người đang mơ mộng, - bức thư trả
lời của tôi sẽ càng làm vừa lòng tướng Cromwell hơn, nếu như tôi càng chắc chắn
hơn là người ta sẽ không biết rằng tôi sẽ viết ra nó. Vậy ông hãy đợi lấy thư ở
Boulogne-sur-Mer - trên bờ biển, và hãy hứa với tôi rằng ông sẽ đi ngay sáng
mai.

- Thưa Đức ông, tôi xin
hứa, - Mordaunt đáp, - nhưng Đức ông sẽ bắt tôi đợi bức thư ấy bao nhiêu ngày?

- Nếu trong mười ngày
mà ông không nhận được thì ông có thể ra đi.

Mordaunt cúi chào.

- Chưa xong đâu ông, -
Mazarin nói, - những cuộc phiêu lưu đặc biệt của ông làm tôi rất xúc động; hơn
nữa bức thư của Ngài Cromwell khiến ông trở thành quan trọng trước mắt tôi với
tư cách đại sứ. Nào, tôi xin nhắc lại, hãy nói đi tôi có thể làm gì cho ông?

Mordaunt ngẫm nghĩ một
lát, rồi sau một chút do dự dễ nhận thấy, sắp mở miệng để nói, thì Bernouin hấp
tấp đi vào ghé vào tai giáo chu thì thầm:

- Bẩm Đức ông, hoàng
hậu Henriette, có một vị quý tộc người Anh đi theo, lúc này đang vào Hoàng
cung.

Mazarin nảy bật người
trên ghế, cử chỉ ấy không thoát khỏi mắt người trẻ tuổi, và ông vội kìm hãm
chuyện kín ấy mà chắc hẳn ông suýt tuôn ra.

- Này ông, - giáo chủ
nói, - Ông nghe tôi dặn rồi chứ. Tôi ấn định nơi hẹn với ông ở
Boulogne-sur-Mer, vì rằng tôi nghĩ đối với ông, mọi thành phố ở Pháp cũng như
nhau mà thôi, nếu ông muốn một thành phố khác thì cứ nêu ra. Nhưng chắc ông
cũng dễ dàng hiểu rằng bị bao bọc như tôi giữa những thế lực mà tôi chỉ có thể
thoát ra bằng sự kín đáo, tôi muốn rằng mọi người không hay biết gì về sự có mặt
của ông ở Paris.

- Thưa Đức ông, tôi sẽ
đi ngay,

Mordaunt vừa nói
vừa đi mấy bước ra phía cửa mà mình đã vào, thì giáo chủ gọi giật lại:

- Này, ông ơi! Không đi
lối ấy! Xin ông đi theo hành lang, rồi ra nơi tiền phòng. Tôi muốn rằng người
ta không nom thấy ông đi ra, cuộc hội kiến của chúng ta phải được giữ bí mật.

Bernouin đưa Mordaunt
sang phòng bên cạnh, trao cho một tên môn lại và trỏ cho anh ta một cửa ra.

Rồi hắn hấp tấp trở lại
để dẫn hoàng hậu Henriette vào căn phòng giáo chủ, bà đã đi qua dãy hàng lang
kính.