18 SỬ DỤNG ĐÒN BẨY SỰ ĐA DẠNG

MỘT MÔI TRƯỜNG TẬP HỢP VĂN HÓA

Khi tốc độ toàn cầu hóa tăng lên, việc công dân từ các quốc gia khác nhau cùng làm việc bên nhau tại hầu hết các thành phố trên thế giới đã trở thành một điều quá đỗi bình thường. Trong một môi trường làm việc ảo, điều này thậm chí còn phổ biến hơn. Những đồng nghiệp có gia đình sống ở những múi giờ cách xa nhau và không bao giờ gặp nhau đang giao tiếp với nhau thông qua các cuộc họp truyền hình hoặc trên mạng.

Trong thế kỷ 21, sự đa dạng đã trở thành một đặc điểm nhận dạng của đời sống công việc. Là quản lý, chúng ta nên có thái độ gì với sự đa dạng? Liệu công việc có tiến triển hiệu quả hơn và làm chúng ta hài lòng hơn nếu đồng nghiệp của chúng ta suy nghĩ và hành động giống nhau? Trước khi tìm câu trả lời cho những câu hỏi này, chúng ta sẽ tìm hiểu xem tại sao chúng ta lại suy nghĩ và hành động khác nhau.

CÁCH CHÚNG TA NHÌN NHẬN THẾ GIỚI

Cách thức từng cá nhân nhìn nhận về thế giới phụ thuộc vào một loạt các yếu tố. Bạn hãy tham khảo biểu đồ dưới đây để biết chi tiết các yếu tố đó.

Biểu đồ 18.1: Bộ lọc cá nhân

Giao điểm của tất cả các yếu tố này sẽ hình thành nên thế giới quan của chúng ta. Chúng tạo ra một kiểu bộ lọc cá nhân mà tất cả chúng ta đều mang theo một cách vô thức. Mỗi khi trải nghiệm hoặc chứng kiến một sự kiện nào đó, chúng ta sẽ giải nghĩa nó thông qua bộ lọc này. Quan trọng nhất là phải nhận ra rằng cách diễn giải đó của chúng ta chỉ là một cách diễn giải mà thôi. Với chúng ta, đó là sự thật. Tuy nhiên, những người khác sẽ nhìn sự kiện đó một cách khác. Và với họ, đó mới là sự thật.

Nếu không nhận ra điều này, chúng ta sẽ bị mắc kẹt trong chính cách nhìn của mình. Bạn cần phải tự nhắc mình rằng cách nhìn của bạn không phải là cách nhìn duy nhất và cũng không phải luôn luôn tốt nhất. Càng có nhiều cách để xem xét một tình huống, chúng ta sẽ càng khám phá ra nhiều khả năng và trở nên sáng tạo hơn.

Chúng ta hãy xem xét những gì đã diễn ra ở một cuộc họp quản trị của một công ty dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Không khí của của cuộc họp trở nên khá nóng và một số người tham gia quan trọng đang tranh cãi với nhau để gây áp lực lên sếp, buộc ông ta chấp nhận đề xuất của họ.

Giai thoại quản trị

Đó là một cuộc họp quản trị cấp cao của một chuỗi cửa hàng chăm sóc sức khỏe thành công nhất và lớn nhất trong thành phố. Những người tham gia đến từ rất nhiều nền văn hóa khác nhau. Bà Yoko, Tổng giám đốc, là một người Nhật. Các giám đốc khác là người Trung Quốc, Anh, Ấn Độ và Thái Lan.

Một phần chủ chốt trong chương trình họp là “Các biện pháp tăng năng suất”. Ba giám đốc đã trình bày đề xuất của họ và sau đó đã diễn ra một cuộc tranh luận sống động. Bà Yoko lắng nghe một cách cẩn thận những quan điểm khác nhau của mọi người, và khuyến khích họ tham gia tranh luận tích cực. Bà đưa ra rất nhiều câu hỏi sâu sắc và có vẻ như chưa sẵn sàng chấp nhận một đề xuất cụ thể nào.

Khi cuộc họp đến lúc kết thúc, bà cảm ơn mọi người và yêu cầu tất cả các thành viên xem xét các lựa chọn một cách cẩn thận trong mấy ngày cuối tuần và chuẩn bị sẵn sàng để ra quyết định trong tuần tới.

Khi mọi người đi ra khỏi phòng họp, hai giám đốc trao đổi với nhau. Ông Chan, Giám đốc Vận hành, một người Trung Quốc sinh ra ở Hồng Kong, chịu trách nhiệm quản lý công việc hằng ngày tại hơn một trăm cửa hàng, nói rằng Tổng giám đốc không quyết đoán, lẽ ra bà ấy phải phê chuẩn đề xuất của ông ta ngay lập tức. Cuối cùng thì thời gian vẫn hết sức quan trọng.

Sandra, Giám đốc Nhân sự người Anh, lại nghĩ khác. Cô ấy cảm thấy rằng sếp đã đúng khi nghe tất cả mọi người phát biểu và khuyến khích họ suy ngẫm trong mấy ngày cuối tuần trước khi ra quyết định cuối cùng. Những thay đổi mà họ đang suy ngẫm sẽ có tác động lớn đến tương lai của chuỗi cửa hàng và tinh thần của đội ngũ nhân viên.

Như vậy là với một cuộc họp nhưng có hai cách phản ứng của hai người tham gia thể hiện các quan điểm khác nhau trước những chuyện đã diễn ra. Vậy người ta lý giải cho những quan điểm khác nhau này như thế nào?

Tất cả chúng ta đều giải thích sự việc theo cách riêng độc nhất của mình. Cho dù có những sắc thái khác nhau trong cách nhìn nhận sự việc của chúng ta, trong hầu hết mọi tình huống và ở những mức độ khác nhau, mọi người thường sẵn sàng nhân nhượng một chút. Nhưng khi những điều đang diễn ra gắn đến quyền lợi riêng của mình, chúng ta sẽ trở nên nhạy cảm hơn và quả quyết hơn.

Rõ ràng rằng ông Chan, Giám đốc vận hành, chịu áp lực phải tăng năng suất, đã trở nên nôn nóng và muốn mọi việc tiến triển nhanh hơn. Mặt khác, Sandra, Giám đốc Nhân sự, không chịu sức ép nên có thể ngồi lại và có một cái nhìn tổng thể hơn. Nhiệm vụ của cô ấy là phải đảm bảo trong công việc, mọi người được hòa hợp với nhau. Do vậy cô thích mọi người cân nhắc kỹ hơn.

Vài câu hỏi sẽ xuất hiện trong đầu mọi người khi xem xét những quan điểm khác nhau của hai vị giám đốc này. Trước hết, liệu sự khác nhau về sắc tộc của họ có ảnh hưởng gì đến quan điểm của họ không? Thứ hai, quan điểm đa dạng của họ có phục vụ tốt hơn cho công ty không?

Rõ ràng, câu trả lời cho câu hỏi thứ nhất là: sắc tộc nhiều lắm cũng chỉ gây ảnh hưởng gián tiếp đến các quan điểm khác nhau của họ. Nhân tố chính là các chức năng công việc của họ. Có một câu nói đáng để bạn luôn luôn ghi nhớ: “Quan điểm của bạn phụ thuộc vào vị trí của bạn.”

Với câu hỏi thứ hai, chúng ta không thể phủ nhận rằng có những quan điểm khác nhau sẽ tốt hơn khi gặp phải những vấn đề hết sức quan trọng như vấn đề đang được tranh luận. Khi người ta phát biểu những ý tưởng khác nhau, các buổi thảo luận sẽ trở nên thú vị hơn và sôi nổi hơn. Đó là một bầu không khí điều tra sôi nổi tạo ra những giải pháp sáng tạo.

Giờ đây, chúng ta hãy xem xét một tình huống trong đó những khác biệt về văn hóa có ảnh hưởng lớn đến quan điểm của chúng ta.

ĐÔNG VÀ TÂY

Trong những thành phố chật chội ở châu Á [1] , những người lái xe, khách bộ hành và người đi xe đạp phản đối nhau kịch liệt. Hằng năm, một số lượng đáng báo động người đi xe đạp và người bộ hành đã chết vì những lái xe thiếu suy nghĩ, cho rằng đường sá chỉ dành cho xe hơi, đặc biệt là xe hơi của họ.

Các cơ quan chức năng đang chịu áp lực phải xây dựng các lối đi phù hợp dành riêng cho xe đạp, tạo thêm nhiều lối qua đường dành cho người đi bộ, đường hầm, cầu vượt và thực thi những luật lệ rõ ràng hơn về cách thức cùng tồn tại của những người tham gia giao thông. Nói một cách khác, trong các xã hội châu Á vốn có xu hướng tuân thủ, quan niệm truyền thống cho rằng nhiều luật lệ hơn và phân luồng giao thông rõ ràng hơn sẽ tạo ra những con đường an toàn cho người tham gia giao thông. Cho dù những bài diễn thuyết về vấn đề này đang tiếp tục được đưa ra, người bộ hành và người đi xe đạp vẫn tiếp tục là nạn nhân tại các thành phố như Bangkok, Taipei, Singapore, Kuala Lumpur, Mumbai, Thượng Hải…

Ở nửa bên kia bán cầu, tại một số thị trấn ở Hà Lan, Pháp và Đức, một số người lại ưa thích một phương pháp hoàn toàn đối lập. Các cơ quan phụ trách giao thông bỏ hết các đèn hiệu giao thông, các biển báo và những lối qua đường dành cho người đi bộ. Không ai biết rõ mình có quyền đi theo đường nào và ở tốc độ nào.

Sẽ có người nghĩ rằng sự hỗn loạn sẽ bao trùm lên các thị trấn này. Tuy nhiên, trên thực tế, chúng lại cho ta kết quả ngược lại. Giao thông trở nên thông suốt hơn bởi vì những người lái xe chủ ý đi chậm lại. Những người đi xe đạp và đi bộ trở nên cẩn trọng và cảnh giác hơn. Tất cả các bên tham gia giao thông ra hiệu bằng mắt cho nhau khi muốn tiến lên khoảng trống trước mặt. Nói một cách khác, các thị trấn giờ đây an toàn hơn cho những người tham gia giao thông bởi không ai có quyền riêng với con đường mà mình đang đi.

SỰ KHÁC BIỆT VĂN HÓA LÀ MỘT NGUỒN LỢI THẾ CẠNH TRANH

Ví dụ về giao thông trên đây thể hiện cách thức sự khác biệt về văn hóa hình thành nên lối tư duy của chúng ta. Chắc chắn rằng văn hóa và sắc tộc quốc gia là hai trong nhiều nhân tố cấu thành nên thế giới quan của chúng ta. Tuy nhiên, chúng cũng tạo nên sự phong phú, các sắc thái và sắc màu khác nhau trên tấm thảm ý tưởng mà các nhà lãnh đạo và nhóm của họ cần phải dệt.

Bà Yoko, vị Tổng giám đốc trong giai thoại quản trị nói trên, giải thích với tôi rằng nhiệm vụ của bà ấy thật là một nhiệm vụ mỹ mãn và đáng giá bởi bà có một nhóm đa dạng với những con người xuất sắc. Họ không chỉ rất có năng lực trong lĩnh vực làm việc của mình, họ còn mang theo cả sự độc nhất của mình đến cho công ty – những trải nghiệm cuộc sống, các cá tính và văn hóa quốc gia của họ. Và đó chính là lý do bà luôn khích lệ nhân viên đưa ra những quan điểm khác nhau và bà luôn luôn lắng nghe tất cả.

Nhiều cách hiểu biết sẽ khiến chúng ta thông thái hơn.

Bà ấy nói: “Có nhiều lúc mà chúng ta thấy mắc kẹt một cách vô vọng, và đột nhiện một ai đó đưa ra một quan điểm hoàn toàn mới. Đó chính là điều tôi muốn được thấy trong các cuộc họp. Khi khám phá nhiều quan điểm khác nhau, giải pháp của chúng tôi cũng sẽ phong phú hơn.”

Hai cách nhìn nhận thực tế của phương Đông và phương Tây, tự nó, không có cách nào là đúng hay sai, tốt hay xấu. Vài năm trước, Giáo sư Trung Quốc Kaiping Peng nói với giáo sư người Mỹ Richard Nisbett rằng: “Ông biết không, sự khác biệt giữa chúng ta là tôi nghĩ rằng thế giới tròn, còn ông thì cho rằng nó là một đường thẳng.” [2]

Miễn rằng các ý tưởng đưa ra là ý tưởng hay, việc nó tròn hay thẳng là không quan trọng. Dù được xem xét theo phương pháp tuyến tính hay chính thể luận, các ý tưởng cũng đều là những tài sản mới. Đó là lý do tại sao các cộng đồng trên thế giới mở rộng cửa đón chào các nhân tài, bất kể họ có quốc tịch nào, đều phát triển.

Tôi muốn kết thúc chương này bằng một câu trích dẫn có thể tóm tắt khéo léo những điều chúng ta vừa thảo luận.

“Tư duy, một khi đã mở rộng để đón nhận những ý tưởng lớn lao hơn, sẽ không bao giờ quay trở lại kích cỡ ban đầu của nó nữa.”

— Oliver Wendell Holmes —

- Quan điểm của chúng ta được xác định bằng bộ lọc cá nhân. Đó chỉ là một quan điểm, và có thể không phải là quan điểm duy nhất hay tốt nhất.

- Sự đa dạng về văn hóa tạo ra sự phong phú, các sắc thái và sắc màu trên tấm thảm ý tưởng mà các cá nhân và các nhóm phải dệt nên.

Câu hỏi 1: Nhóm của bạn đang có sự đa dạng về mặt văn hóa như thế nào? Bạn có thể làm gì để khuyến khích sự đa dạng cao hơn?

Câu hỏi 2: Để trải nghiệm sức mạnh của ý tưởng, hãy vào trang web http://www.ted.com

* * *

[1] . Câu chuyện về tắc nghẽn giao thông này được dựa trên tác phẩm: Tan, H.Y. “One Road to Safety Lies in Having Fewer Lines,” The Straits Times (02 January, 2010)

[2] . Nisbett, R. Địa lý tư duy: Người châu Á và người Phương Tây tư duy khác nhau như thế nào… và Tại sao (The Geography of Thought: How Asians and Westerners Think Differently ...and Why) . (New York, Free Press, 2003)