3 BẠN CÓ THỰC SỰ BIẾT RÕ BẢN THÂN MÌNH KHÔNG?

CHÚNG TA CÓ BAO NHIÊU PHIÊN BẢN?

Qua nhiều năm, những người suy nghĩ theo cả cách nghĩ của phương Đông và phương Tây đều nhận thấy rằng việc tự trang bị kiến thức là điểm khởi đầu hết sức quan trọng cho cuộc hành trình của cuộc đời mỗi chúng ta. Sau đây là hai điều mà hai triết gia vĩ đại nhất của phương Đông và phương Tây đã nói về đề tài này. Cả hai triết gia này đều sống cách đây khoảng ba ngàn năm.

Ưu tiên hàng đầu và quan trọng nhất của chúng ta là tự tu thân để trở nên tốt nhất của chính mình…Biết rõ những lỗi lầm của mình và có thể thay đổi là những giá trị đạo đức lớn nhất của chúng ta.”

— Khổng Tử [1] —

“Hãy tự hiểu mình”

— Socrates —

Cũng đáng để chúng ta dừng lại một chút và tự hỏi bản thân liệu vấn đề này có quan trọng đến thế không. Việc tự biết mình có khó đến thế không?

Vài năm trước, tôi tổ chức một buổi hội thảo ở Seoul cho một công ty. Trong số những người tham dự, một giám đốc R&D giơ tay và nói với một sự kiên nhẫn không che giấu nổi: “Ông nói rằng chúng ta cần phải biết rõ mình để xác định được điều gì chúng ta giỏi và điều gì cần phải cải thiện. Tôi hoàn toàn đồng ý với ông. Nhưng đó có phải là một vấn đề đáng tranh luận không? Làm gì có ai có thể hiểu chúng ta hơn chính mình?”

Nghe có vẻ kỳ lạ, là loài người, chúng ta rất phức tạp và chúng ta vẫn đang trong quá trình tự khám phá chính mình. Trong đời sống và công việc hàng ngày của mình, chúng ta đóng những vai trò khác nhau. Ví dụ, chúng ta là nhân viên cấp dưới của các sếp, ngang cấp với đồng nghiệp và là sếp của nhân viên chúng ta. Trong mỗi môi trường đó, chúng ta thể hiện những bộ mặt khác của mình bởi vì bối cảnh khác nhau. Do đó, mọi người sẽ có những trải nghiệm khác nhau về chúng ta. Vậy liệu chúng ta có biết được phiên bản, bộ mặt nào của chúng ta thể hiện chúng ta một cách chính xác nhất?

SƠ QUA VỀ CÁC PHIÊN BẢN KHÁC NHAU CỦA CHÚNG TA

Vậy bạn có bao nhiêu phiên bản? Và phiên bản nào mới thực sự là bạn? Liệu tất cả các phiên bản có buộc phải nhất quán với nhau không? Hãy kiểm tra kỹ vấn đề này trong giai thoại quản lý sau đây.

Giai thoại quản lý

Jason làm việc trong một trong những công ty công nghệ cao có danh tiếng nhất Đài Loan, có trụ sở tại Hsinchu Science Park. Vì được coi là “một con hổ trẻ” của công ty, anh ta được thăng tiến rất nhanh, trở thành nhà quản lý bộ phận trẻ nhất khi mới chỉ ở tuổi 25. Mọi thứ diễn ra suôn sẻ. Anh tiếp nhận các trách nhiệm cao hơn mà không lỡ một nhịp nào. Anh và nhóm kỹ sư của anh luôn đạt và thậm chí là vượt mục tiêu hàng tháng.

Huang là sếp của Jason. Sau khi Jason được tiến cử, bản thân Huang cũng được thăng tiến lên trên và trở thành trưởng phòng của một khối khác. Cả hai người thường quan hệ với nhau rất tốt. Trên thực tế, Jason coi Huang là người thầy của mình.

Sáu tháng sau khi Jason trở thành giám đốc bộ phận, Huang mời Jason đi ăn trưa, Đây là lần đầu tiên họ gặp nhau sau khi Jason được thăng chức. Trước đây, khi còn làm việc cùng nhau, hai tháng một lần, họ ăn trưa với nhau để giữ quan hệ. Jason đã rất vui khi được gặp lại người thầy của mình.

Mặc dù bây giờ Huang đã ở một khối mới, ông cũng đã tạo lập được một mối quan hệ tin tưởng và cởi mở với những người ông cùng làm việc, cả đồng nghiệp cũ và đồng nghiệp mới. Đồng nghiệp thường cảm thấy thoải mái mỗi khi tiếp cận ông và xin lời khuyên. Cuối cùng, Huang cũng nghe một vài điều về Jason với tư cách là một nhà quản lý mới mà ông nghĩ là Jason nên biết.

Nhìn chung, dù Jason thực sự quản lý khía cạnh kinh doanh trong công việc của anh rất tốt, anh vẫn ít thành công trong việc quản lý mối quan hệ với đồng nghiệp ở nhiều cấp độ. Các kỹ sư của anh bắt đầu thấy anh là một người “biết tuốt” vì trong các buổi họp, anh luôn tỏ ra là mình có giải pháp cho bất kỳ một vấn đề nào. Các đồng nghiệp ngang cấp thấy anh khá xa cách vì anh không tham gia vào bất kể một cuộc tụ tập không chính thức nào sau giờ làm việc. Hầu hết các nhà quản lý cấp cao hơn có nhận xét tích cực về Jason vì cho đến giờ, anh vẫn làm công việc của mình rất tốt. Tuy nhiên, vẫn có một số người thấy rằng anh không đóng góp nhiều trong các buổi họp quản trị khi mà các vấn đề tranh luận không thuộc trách nhiệm của anh.

Jason lặng lẽ nghe và ghi nhớ những điều đó. Huang, người biết rất rõ về anh, có thể cảm nhận được rằng dưới thái độ bình tĩnh đó, người mà ông từng che chở này đang rất lo lắng. Anh ta không biết được rằng những người cùng làm việc với mình lại có những cảm nhận khác biệt như vậy về mình.

Sau khi ăn trưa xong, Jason rối rít cảm ơn Huang vì những điều ông đã nói. Anh biết rằng anh phải thực hiện một số thay đổi căn bản trong cách quan hệ với những người khác nếu muốn giành lại cảm tình và sự hỗ trợ của họ.

Jason là một “con hổ trẻ” may mắn vì có một người già hơn canh chừng cho mình. Anh ta hầu như không biết gì đến những điều người ta nói về mình cho đến khi đi ăn trưa với Huang. Mọi người có thể cho rằng chí ít, sếp trực tiếp của anh ta cũng có thể cho anh ta biết một vài phản hồi. Tất nhiên, điều đó đã không xảy ra. Thật không may, việc bạn không nhận được hoặc chỉ nhận được rất ít phản hồi là hiện tượng phổ biến trong các tổ chức, không chỉ ở châu Á, mà cả ở châu Âu và Mỹ.

Có nhiều lý do khiến Jason không nhận được những thông tin phản hồi đó. Một lý do là Jason đã hoàn thành quá xuất sắc các con số về chỉ tiêu kế hoạch. Trong hầu hết các tổ chức, con số là vua, là quan trọng nhất. Nếu bạn hoàn thành các chỉ tiêu về mặt số liệu hết tháng này qua tháng khác, bạn là kho vàng của công ty, và mọi người ở mọi cấp độ trong công ty sẽ coi bạn là một ngôi sao. Văn hóa công ty cũng có thể là một lý do khác. Có lẽ, việc phản hồi lại đơn giản không phải là một thông lệ phổ biến trong công ty của anh ta.

TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC TỰ NHẬN THỨC

Nếu Jason tiếp tục thể hiện, dù không cố ý, những hành vi của mình với cấp dưới, đồng nghiệp ngang cấp và với sếp mà Huang đã mô tả, hậu quả sẽ như thế nào?

Câu trả lời nhanh cho câu hỏi này là chẳng bao lâu, anh ta sẽ đâm vào rào chắn đường. Cấp dưới sẽ im thin thít mỗi khi anh ta xuất hiện. Các đồng nghiệp ngang cấp bắt đầu cách ly anh ta vì anh ta cư xử quá xa cách. Và khi những con số bảo vệ anh ta bắt đầu mất dần, các sếp sẽ nhanh chóng chỉ ra một những sai sót của anh ta.

Quay trở lại câu nói của Khổng Tử ở đầu chương này, Jason đã thất bại trong việc thể hiện “phiên bản” tốt nhất mà mình có thể có.

KỲ VỌNG VÀ TRÁCH NHIỆM KHÁC TRƯỚC

Khi bạn lần đầu trở thành sếp, nhận thức lớn nhất mà bạn có được là không giống như vai trò chuyên gia trước đây của mình, bây giờ bạn nhận được những kỳ vọng khác từ nhiều nhóm liên quan. Và vai trò của bạn trở nên phức tạp hơn nhiều.

Đại thể, trách nhiệm của bạn bao gồm hoạch định, giao tiếp, quản lý nhóm của bạn và phối hợp với các phòng ban chức năng khác để đảm bảo hoàn thành các mục tiêu kinh doanh. Có ba nhóm liên quan với những kỳ vọng khác nhau đối với bạn là:

- Cấp dưới: Họ mong rằng bạn sẽ giải thích rõ cho họ về những điều công ty muốn, đồng thời hướng dẫn, khích lệ và phát triển họ.

- Đồng nghiệp ngang cấp: Họ muốn bạn giao tiếp cởi mở và phối hợp với họ.

- Các sếp: Họ muốn bạn đáp ứng được những kỳ vọng của họ, thông báo kịp thời cho họ và chủ động quan hệ chặt chẽ với họ.

Ngoài ba nhóm này, bạn có thể lưu tâm đến các nhóm khác như khách hàng hay người bán hàng. Bạn sẽ nhanh chóng thấy rõ rằng có một số mâu thuẫn cố hữu trong những kỳ vọng này, và việc xử lý chúng trở thành một kỹ năng quan trọng. Và đó là chìa khóa thành công của bạn! Chẳng hạn, các sếp sẽ kỳ vọng bạn tận dụng nhân viên cấp dưới nhiều hơn, trong khi nhân viên của bạn thì kỳ vọng rằng bạn sẽ bảo vệ họ.

Hình ảnh một nhà quản lý mà bạn thể hiện sẽ được xác định bằng thành công của bạn trong việc cân bằng giữa những nhu cầu mâu thuẫn nhau giữa các bên liên quan này. Các nhu cầu này đôi khi dường như kéo bạn đi theo những hướng khác nhau.

LÀM THẾ NÀO ĐỂ TĂNG CƯỜNG KHẢ NĂNG TỰ NHẬN THỨC?

Không có đường tắt trong việc này. Bạn nên bắt đầu bằng việc trở nên khiêm tốn và nhận thức được rằng những người khác nhau sẽ có cái nhìn khác nhau về bạn. Có thể tất cả các nhận xét của họ đều có cơ sở. Hãy quan tâm đến việc xây dựng một mối quan hệ tin tưởng và giúp đỡ lẫn nhau với những người cùng làm việc với bạn để đôi khi, nếu bạn cần biết thêm thông tin về mình, họ sẽ sẵn lòng nói chuyện cởi mở và thẳng thắn với bạn.

Ngay trước khi tiếp cận những người khác, hãy bắt đầu tự đánh giá mình một cách trung thực. Có một số câu hỏi mà bạn phải cân nhắc và chép vào sổ tay của mình:

1. Mình sẽ mô tả bản thân bằng ba từ nào?

2. Mình thích nhất khía cạnh nào trong công việc của mình?

3. Mình ghét nhất khía cạnh nào trong công việc của mình?

4. Hai thế mạnh chủ yếu của mình là gì?

5. Hai điểm yếu lớn nhất của mình là gì?

6. Các nhân viên của mình sẽ mô tả mình bằng ba từ nào nhỉ?

7. Các đồng nghiệp ngang cấp sẽ mô tả mình bằng ba từ nào nhỉ?

8. Các sếp sẽ mô tả mình bằng ba từ nào nhỉ?

9. Mình muốn mình được mô tả bằng ba từ nào?

10. Ba giá trị cốt lõi của mình là gì?

11. Các thành viên trong gia đình sẽ mô tả mình thế nào?

Khi bạn thấy thời cơ đến và bạn đã thiết lập được mối quan hệ cởi mở và tin cậy với những người cùng làm việc với bạn, bạn sẽ tiếp cận họ một cách riêng tư để tìm kiếm thông tin. Trước khi làm việc đó, hãy suy nghĩ để tìm cách bắt đầu câu chuyện một cách phù hợp nhất. Tốt nhất là nên làm việc đó một cách không chính thức. Có lẽ, sau một buổi họp ngắn với các đồng nghiệp ngang cấp, bạn có thể hỏi xem cô ấy có thể dành ra vài phút để cho bạn vài lời khuyên để tự phát triển bản thân. Sau đó, chỉ hỏi mỗi một câu hỏi: “Tôi nên làm gì để công việc của mình hiệu quả hơn nhỉ?”

Hãy nghe kỹ và nghe hết những điều người ta nói. Đừng cắt lời, cũng đừng bào chữa, ngay cả khi bạn không đồng ý với những điều họ đang nói. Hãy cảm ơn họ. Và sau đó, khi bạn còn lại một mình, hãy suy ngẫm về những điều bạn được nghe. Khi bạn nghe nhiều người khác nhau nói về bạn, một mẫu hình sẽ xuất hiện trong đầu bạn. Chúng ta sẽ thảo luận thêm về quá trình này trong chương 13.

TẦM QUAN TRỌNG CỦA CÁC GIÁ TRỊ CỐT LÕI

Các giá trị cốt lõi của bạn là những khía cạnh trong cuộc sống mà bạn xem là quan trọng nhất. Đó là những động lực chính của bạn và hình thành một phần đặc điểm nhận dạng của bạn. Bạn hạnh phúc nhất khi được làm việc trong một môi trường, hoặc tham gia và các hoạt động, nhất quán với các giá trị của bạn. Ngược lại, mọi người sẽ thấy thật căng thẳng khi phải hành động trái ngược với các giá trị của mình. Nếu bạn làm được điều đó, bạn sẽ cảm thấy hài lòng và có được sự bình yên trong sự nghiệp. Nếu không, bạn sẽ bị mâu thuẫn và sẽ không được mọi người tin cậy. Bạn không được báo trước điều này cho cuộc hành trình dài phía trước.

- Để là một nhà lãnh đạo và một người làm việc có hiệu quả, hãy bắt đầu bằng việc tự nhận thức rõ hơn về mình.

- Người ta sẽ có những nhận xét khác nhau về bạn bởi vì những vai trò khác nhau mà bạn thể hiện

Câu hỏi 1: Hãy so sánh và đối chiếu những câu trả lời cho các câu hỏi 1, 6, 7, 8, 9 và 11. Bạn học thêm được điều gì về mình? Làm sao bạn thống nhất những khác biệt?

Câu hỏi 2: Khi bạn tiếp cận người khác để hỏi về nhận xét của họ về mình, tại sao bạn nên nghe toàn bộ những điều họ nói mà không ngắt lời hay bào chữa, cho dù bạn không đồng ý với điều họ đang nói?

* * *

[1] . Yu, D. Đạo Khổng xuất phát từ trái tim: Những lời răn ngày xưa cho thế giới ngày nay (Confucius from the Heart: Ancient Wisdom for Today’s World.) (London, Macmillan, 2009)