5 LÝ DO KHIẾN EQ TRỞ NÊN HẾT SỨC QUAN TRỌNG

IQ Và EQ

Thông thường, để thành công trong công việc và cuộc sống, IQ là một chỉ số mang tính quyết định. Do vậy, nếu chúng ta được xếp loại cao ở trường phổ thông hay ở đại học, các nhân viên có triển vọng sẽ coi đó là dấu hiệu cho thấy trí thông minh vượt trội, và có thể sẽ đánh đồng nó với thành quả làm việc.

Tuy IQ là một nhân tố rất quan trọng, nhưng trong một vài thập kỷ gần đây, cả xã hội bắt đầu nhận ra rằng có một chỉ số dự báo thành công khác thậm chí còn mạnh mẽ hơn IQ. Hàng ngày, tại nơi làm việc, ở nhà hay trong cộng đồng, chúng ta thấy rất nhiều ví dụ về điều đó. Chẳng hạn, vài năm trước đây, công ty đang phát triển nhanh của bạn tuyển dụng một số sinh viên mới ra trường. Trong số những người mới tuyển dụng, một vài người đạt được những danh hiệu về học thuật cao nhất ở trường. Dù những người còn lại cũng khá ấn tượng, nhưng họ không thể nào theo kịp kết quả học tập rất cao của hai người dẫn đầu.

Rồi hai hay ba năm nhanh chóng trôi qua. Bạn có thể đã kỳ vọng rằng hai nhân vật thông minh xuất chúng đã vượt xa nhóm bạn của mình trong nấc thang doanh nghiệp. Nhưng không, những người tỏa sáng lại là những người có bằng cấp kém hơn. Và bạn sẽ bối rối.

Vậy điều gì đang diễn ra ở đây? Vấn đề luôn dính đến khái niệm gọi là Trí tuệ xúc cảm (Emotional Intelligence) hay viết tắt là EQ.

Chúng ta sẽ thảo luận EQ là gì sau khi xem các giai thoại quản lý sau.

Giai thoại quản lý 1

Yang đang được phỏng vấn vào vị trí Tổng giám đốc của một công ty sản xuất lớn có trụ sở ở miền Nam Trung Quốc. Ba tuần trước, anh đã gặp ba nhà quản trị cấp cao tại công ty.

Ba cuộc phỏng vấn trước diễn ra suôn sẻ, và Yang được mời tới gặp chủ tịch công ty. Công ty săn đầu người môi giới cho cuộc phỏng vấn này nói rằng đây có thể là chướng ngại vật cuối cùng, và rằng ông chủ tịch sẽ mời anh ta vào làm việc nếu mọi việc diễn ra đúng kế hoạch.

Yang gặp chủ tịch James Wong tại văn phòng. Ông Wong rất nhiệt tình, thân thiện và không khoa trương. Yang đã tưởng rằng sếp phải là một người hơi hình thức và khoa trương một chút. Ông Wong, cũng là sáng lập viên của công ty, tốt nghiệp ở Mỹ và đã làm việc ở Silicon Valley trong nhiều năm. Cuối những năm 1970, khi Trung Quốc mở cửa, ông quyết định quay về Hong Kong. Ông là một trong những doanh nhân đầu tiên được mời đến khu kinh tế đặc biệt Thẩm Quyến.

Yang bất ngờ một cách thích thú khi thấy rằng ông chủ tịch lại thoải mái và duyên dáng đến vậy. Nó không giống như một buổi phỏng vấn. Sau bữa trưa, ông chủ tịch đề nghị đưa Yang đi cùng ông ra sân bay. Trên đường đi, họ đã nói chuyện hết sức vui vẻ.

Khi đến sân bay, ông chủ tịch quay về phía Yang với một nụ cười vô tư và hỏi một cách vui vẻ: “Hãy nói cho tôi biết lý do tôi nên mời anh vào vị trí GM.”

Yang nuốt nước bọt và tái mặt. Tiếp theo là một sự im lặng kỳ cục. Anh nhanh chóng mở cửa và nói: “Tôi rất ngạc nhiên khi ông hỏi tôi điều này sau chừng đó buổi phỏng vấn. Tôi tùy ông quyết định.”

Và rồi, Yang ra về với tâm trạng hết sức bực bội, bỏ lại ông chủ tịch đứng sững sờ.

Trong giai thoại 1, bạn chẩn đoán lý do xảy ra sự thay đổi đột ngột của tình huống như thế nào? Rõ ràng là Yang đã hiểu lầm ý định trong câu hỏi chia tay của ông chủ tịch. Ông đã phòng thủ khi mà không ai định làm gì ông cả. Ông chủ tịch sắp sửa mời ông ta vào làm việc. Với thái độ tự nhiên, ông đưa ra một câu hỏi tu từ. Yang chỉ cần trả lời một cách vui vẻ theo kiểu của ông ta thôi. Tuy nhiên, Yang đã hiểu câu hỏi của ông chủ tịch là một câu hỏi thăm dò điều tra thêm để đánh giá sự xứng đáng của anh ta sau nhiều vòng phỏng vấn khó khăn trước. Về cơ bản, chính Yang đã tự đánh mất công việc mà mình khao khát bởi cơn giận của mình.

Giai thoại quản lý 2

Emily là giám đốc quan hệ nhân viên của một chuỗi bán lẻ lớn. Dù cô còn trẻ và chỉ mới đảm nhận công việc này được vài năm, cô đã dành được uy tín là một người mà nhân viên tìm đến nếu họ gặp phải bất kỳ vấn đề gì trong công việc. Chuyện nhân viên hẹn gặp cô để tìm lời khuyên về các vấn đề từ việc giám sát viên thờ ơ hay khách hàng thô lỗ đã trở thành điều bình thường. Sau những buổi gặp đó, tất cả nhân viên có thể ra về với cảm giác “nhẹ nhõm hơn”, “được thấu hiểu” và “được coi trọng”. Đây là ba từ mà họ thường dùng để mô tả về buổi nói chuyện của họ với Emily.

Khi một nhà quản trị ngưỡng mộ Emily hỏi cô điều gì đã diễn ra trong suốt buổi nói chuyện của cô với nhân viên, cô trả lời một cách khiêm tốn: “Tôi đóng cửa văn phòng và giành trọn sự quan tâm cho người đang ngồi trước mặt tôi. Tôi nghe hết mọi điều họ nói và khích lệ họ nói hết mọi điều họ muốn, đảm bảo rằng những điều họ nói ra sẽ được giữ kín. Đôi khi, tôi cũng đưa ra một số gợi ý, nhưng trong hầu hết mọi trường hợp, những đồng nghiệp này dường như đã biết mình phải làm gì khi buổi nói chuyện kết thúc. Tôi vẫn tiếp tục gọi cho họ để cập nhật tình hình một hoặc hai ngày sau đó. Với sự đồng ý của họ, đôi khi tôi nói chuyện với sếp của họ để những người này biết những điều chúng tôi đã thảo luận. Tôi thường thấy rằng họ quay lại nơi làm việc với một ý thức về mục tiêu lớn hơn. Nếu có sự hiểu lầm nào đó giữa họ và sếp họ, bằng cách nào đó, họ cần phải thảo luận với nhau. Và họ lại tiếp tục làm việc với nhau tốt hơn.”

Trong giai thoại 2, những nhân viên gặp khó khăn đến tìm Emily bởi cô luôn luôn là một người dễ tiếp cận và kiên nhẫn. Ngay cả các nhà quản trị cũng có thể gửi những nhân viên được gọi là cứng đầu đến nói chuyện với Emily. Kỹ năng lắng nghe của Emily rất tuyệt vời, và nhân viên cảm nhận được sự cảm thông của cô khi họ kể những nổi thống khổ của mình cho cô nghe. Cô đã tạo ra một ốc đảo an toàn để mọi người có thể yên tâm nói chuyện với cô. Trong môi trường đó, mọi người cảm thấy họ được thấu hiểu. Do vậy, mọi người thường ra về nhẹ nhõm hơn nhiều so với khi họ bước vào. Và trong tình huống cô ấy phải quay lại làm việc với chính các nhà quản lý, thông tin cô đưa ra được đánh giá cao và giúp phá vỡ sự bế tắc vốn đã tồn tại trước đó.

VẬY EQ LÀ GÌ?

Daniel Goleman phổ biến khái niệm EQ trong cuốn sách mang tính cột mốc của ông Trí tuệ xúc cảm: tại sao lại quan trọng hơn cả IQ (Emotional Intelligence: Why It Can Matter More Than IQ) .

EQ gồm năm thành phần chính [1]

Thành phần 1: Tự biết mình (self-awareness)

Trong chương 3, chúng ta đã dành nhiều thời gian để tìm hiểu tại sao và bằng cách nào chúng ta có thể hiểu mình rõ hơn. Bên cạnh điều này, chúng ta cũng cần phải luôn luôn sẵn sàng trước mọi tình huống của cuộc sống! Chúng ta hiếm khi quan tâm đến cảm xúc của mình. Đó là vì chúng ta đang sống một cuộc sống quá gấp gáp, và chúng ta liên tục bị tấn công bởi những dòng dữ liệu và suy nghĩ vô tận. Do đó, cảm xúc của chúng ta thay đổi liên tục. Chúng ta có cảm thấy lo lắng, giận giữ, phấn chấn hay bấp bênh không? Chỉ trải nghiệm những cảm xúc này thôi là không đủ, chúng ta cần phải liên hệ (in touch) với chúng. Đức Phật gọi đó là sự “quan tâm” (mindfulness). Khi chúng ta quan tâm, chúng ta sẽ hoàn toàn hòa mình vào cảm xúc. Khả năng tự nhận thức cho phép chúng ta liên hệ một cách có ý thức với thực tại.

Ví dụ, một nhà quản lý cấp cao cảm thấy rằng nhân viên cấp dưới của mình có xu hướng chiều theo ý của mình trong các cuộc thảo luận. Trong rất nhiều buổi họp, khi ông ta thể hiện bất kỳ một quan điểm nào, các dòng ý tưởng tự do sẽ dừng lại. Do đó, để động viên nhân viên phát biểu, ông ta xử lý bằng cách tổ chức các buổi họp thoải mái và không trịnh trọng. Ông quan tâm đến việc kiên nhẫn lắng nghe và mời mọi người chia sẻ quan điểm. Sau một thời gian, nhân viên của ông thấy thoải mái hơn trước sự hiện diện của ông.

Thành phần 2: Tự kiểm soát (self-regulation)

Với sự quan tâm, chúng ta sẽ ở vị trí tốt hơn để có thể chọn ra các phản ứng phù hợp nhất với tình huống chúng ta gặp phải. Nếu không, chúng ta sẽ hoàn toàn phó mặc cho chuyện đang diễn ra, giống như một con rối bị giật qua giật lại bằng những sợi dây không ai thấy trong một buổi diễn ngoài trời. Tục ngữ có câu: “Luôn luôn có một lựa chọn ở giữa sự kích động và sự phản hồi” (Between a stimulus and response, there is a choice) .

Hãy tưởng tượng tình huống này: trên đường lái xe đến công ty, một người chạy mô-tô theo đuôi bạn trong một thời gian rất dài. Sau đó, anh ta vượt qua xe bạn. Rõ ràng, bạn sẽ rất bực mình. Bạn muốn đuổi theo anh ta và cho anh ta thấy rằng bạn rất khó chịu.

Trong tình huống này, người lái xe kia đã kích động bạn. Phản ứng bản năng của bạn là trả đũa. Nhưng bạn nhanh chóng nhận ra rằng bạn có những lựa chọn khác. Và lựa chọn khác mà bạn chọn sẽ sáng suốt hơn và lành mạnh hơn. Bằng cách giữ bình tĩnh, bạn đến văn phòng an toàn với một tâm trạng vui vẻ, tích cực.

Thành phần 3: Động lực (motivation)

Những người có chỉ số EQ cao sẽ giỏi kiểm soát cảm xúc của họ để đạt các mục tiêu của mình. Ví dụ, bạn có thể bị mâu thuẫn vì phải ra những quyết định khó khăn. Sự chần chừ có vẻ là cách hay nhất để trì hoãn đau đớn. Tuy nhiên, bạn tự nhủ rằng nếu trì hoãn thêm nữa là không được và bạn cam kết sẽ ra quyết định trong mấy ngày cuối tuần.

Thành phần 4: Sự cảm thông (Sympathy)

Đây là một thành phần đối lập với thành phần tự biết mình . Thành phần này là sự “biết người” (other awareness), hay khả năng cảm nhận được cảm xúc của những người xung quanh mình. Khi chúng ta giao tiếp với người khác, họ liên tục gửi đến ta những dấu hiệu cho thấy chúng ta đang tác động đến họ như thế nào. Các dấu hiệu không chỉ xuất phát từ lời nói, mà còn cả ở cử chỉ, vẻ mặt, giọng nói. Tuy nhiên, trong môi trường châu Á, còn có một dấu hiệu khác cũng khá mạnh mẽ: “những điều không nói ra” hay là sự im lặng. Một số người có thể nhanh chóng nhận ra điều này và có những điều chỉnh cần thiết trong những điều mình nói để tiếp tục kết nối với người nghe. Tuy nhiên, những người khác, có thể hoàn toàn không nhận ra và hành xử một cách không phù hợp. Một ví dụ thích hợp là Yang, một ứng cử viên không may trong tình huống quản trị 1.

Thành phần 5: Kỹ năng xã hội (Social Skill)

Đây là một phép thử EQ. Tất cả chúng ta được ngồi nghe những bài giảng của những diễn giả khác nhau. Giả sử rằng các chủ đề thảo luận là khác nhau, mức độ quan tâm của chúng ta tới bài thuyết trình sẽ được xác định chủ yếu dựa vào cá tính của diễn giả và cách họ xử sự trên sân khấu. Nếu cô ấy là người nhiệt tình, mạnh mẽ và sôi nổi, người nghe sẽ phản ứng tương tự. Ngược lại, nếu diễn giả là người vô tâm và cẩu thả, chúng ta có thể ngay lập tức cảm nhận được điều đó và sẽ mất hứng. Đây là sức mạnh của sự kết nối cảm xúc hay xây dựng quan hệ giao tiếp. Điều này có tính lan truyền. Các nhà lãnh đạo có chỉ số EQ cao có thể nâng cao trạng thái cảm xúc của mình và truyền những đợt sóng năng lượng tích cực qua những người khác.

EQ: CHỈ SỐ KHÁC BIỆT

“Chính các năng lực trí tuệ xúc cảm chứ không phải chỉ số IQ hay kỹ năng kỹ thuật là năng lực phân biệt để xác định chính xác ai trong một nhóm người rất thông minh sẽ lãnh đạo giỏi nhất.”

— Daniel Goleman

Trước đây, chúng tôi đã phải tìm hiểu để biết rằng kết quả làm việc có thể không đi đôi với kết quả xếp loại học tập cao. Những ai làm việc giỏi trong công ty sở hữu một khả năng độc đáo là có thể tạo ra kết quả xuất chúng thông qua những người khác. Họ làm được điều này thông qua sử dụng đòn bẩy chỉ số EQ cao của họ.

Điều này không có nghĩa là chỉ số IQ không quan trọng. Nó quan trọng chứ. Chúng ta có thể coi IQ là ngưỡng chất lượng. Nếu một ứng viên cho một vị trí nào đó không sở hữu những thành tích học tập nhất định, anh ta sẽ không được lựa chọn. Khi anh ta đã vào công ty với những thành tích cần thiết, anh ta sẽ thấy rằng mọi người xung quanh mình nhìn chung khá thông minh. Trong một môi trường như vậy, chỉ số khác biệt chính là EQ. Nói một cách khác, một người sở hữu cả chỉ số IQ và EQ tốt sẽ thành công hơn là một người chỉ phụ thuộc vào chỉ số IQ.

LIỆU EQ CÓ THỂ PHÁT TRIỂN ĐƯỢC KHÔNG?

Vì EQ quá quan trọng đối với thành công, chúng ta có thể làm gì với nó? Không giống IQ, một chỉ số bẩm sinh, EQ có thể được tăng cường và phát triển thêm. Bạn có thể nhận thấy rằng thường thì khi người ta già hơn, họ dường như làm việc với người khác tốt hơn. Có một từ rất xưa để mô tả điều này. Đó là “sự chín chắn”.

Nhưng với những lý do thực tế, tất cả chúng ta không thể ngồi chờ tuổi tác qua đi để tăng cường chỉ số EQ. Bên cạnh đó, tất cả chúng ta đều biết rằng có một số đồng nghiệp trở nên nóng nảy và không thể chịu đựng nổi khi họ già đi.

Trong chương tới, chúng ta sẽ bàn về cách phát triển chỉ số EQ của bạn.

· Trong công việc, người ta thường sở hữu một chỉ số IQ cao. Tuy nhiên, đặc điểm để phân biệt những người thông minh là chỉ số EQ của họ.

· EQ có thể phát triển. Nó bắt đầu bằng việc tự biết mình và cần được thực hành, thực hành và thực hành nhiều hơn nữa.

Câu hỏi 1: Hãy xem xét lại tình huống quản lý liên quan đến Yang và Emily. Điều gì mà bạn có ấn tượng là sự khác biệt chủ yếu trong cách cư xử của họ?

Câu hỏi 2: Hãy xem xét năm thành phần cấu thành EQ. Hãy tự đánh giá mình theo từng thành phần với điểm số từ 1 đến 10, trong đó 10 là con số lý tưởng.

* * *

[1] . Goleman, D. “Điều gì tạo nên một nhà lãnh đạo” (What Makes a Leader) , Harvard Business Review (Tháng 11-12, 1998)