6 TỰ PHÁT TRIỂN MÌNH

HỌC, QUÊN VÀ HỌC LẠI

“Người mù chữ của thế kỷ 20

là người không thể đọc hoặc viết.

Người mù chữ của thế kỷ 21 là người không thể học,

quên và học lại”

— Alvin Toffler

Khi tôi nghĩ về vô số nhà quản lý mà tôi đã từng gặp trong nhiều năm, có một điểm khác biệt rõ ràng và nổi bật xuất hiện giữa những người tiếp tục tiến lên trên con đường sự nghiệp và những người nhanh chóng rơi vào trạng thái không tiến lên. Đó là sự nhạy bén trong học hỏi.

Những người liên tục lớn mạnh là những người có khả năng học nhanh hơn và hiệu quả hơn. Điều này không có nghĩa là phải thu thập thêm kiến thức. Lấy bằng MBA, đọc nhiều sách báo hơn, hay tham gia nhiều hội thảo hơn sẽ không mang lại nhiều thay đổi.

Những người sở hữu sự nhạy bén với việc học thường có chiến lược học, nếu theo trực giác. Họ hiểu rằng mọi thứ cần phải thay đổi khi họ thay đổi vai trò hay vị trí. Và họ rất thành thạo trong một thói quen cả đời là liên tục tái khám phá bản thân thông qua việc “học, quên và học lại”.

Hãy dừng lại một lúc và xem xét. Tại sao lại phải quên? Chẳng lẽ những gì học được trong quá khứ là vô ích sao? Nếu vậy, có phải tốt hơn là chúng ta cứ học, học nữa và học mãi? Nói một cách khác, hãy đơn giản là chất đống những kiến thức mình học được để nó càng cao, càng sâu và càng rộng.

Chúng ta hãy cùng xem xét tình huống sau đây và bàn về vấn đề này.

Giai thoại quản lý

Li Wen đã làm ở vị trí đại diện bán hàng được ba năm. Cô đã làm việc rất tốt, liên tục vượt hạn mức năm này qua năm khác. Sếp của cô rất ấn tượng, không chỉ với tài năng thực hiện các thương vụ của cô mà còn với mối quan hệ tốt mà cô đã thiết lập được với khách hàng của mình. Năm sau đó, Li Wen được bổ nhiệm làm giám đốc bán hàng, quản lý năm đại diện bán hàng khác.

Là một giám đốc bán hàng, trách nhiệm của cô là hướng dẫn nhóm của mình đạt các mục tiêu bán hàng mà công ty giao cho khu vực mà cô phụ trách. Cô không còn phải tự mình thực hiện công tác bán hàng nữa.

Nếu bạn là Li Wen, về vấn đề học, quên và học lại, bạn cần phải khám phá những điều gì ở mình cho vị trí mới?

Li Wen xuất sắc trong việc bán hàng và quản lý quan hệ với khách hàng. Là một nhà quản lý, thành tích này của cô là vô giá. Thành viên trong nhóm của cô chắc chắn sẽ hết sức tôn trọng cô. Nhưng là quản lý, cô không thể tiếp tục lệ thuộc vào kỹ năng bán hàng của mình. Các trách nhiệm mới của cô bao gồm hoạch định, lên ngân sách, lập chiến lược và quản trị đội ngũ bán hàng. Với cô, những lĩnh vực này là hoàn toàn mới mẻ, cần phải nhanh chóng học hỏi chúng.

Vậy cô ấy cần phải quên cái gì? Một nhân viên bán hàng tài giỏi như cô đam mê sự chạy đua đầy kích thích để giành được một khách hàng lớn. Cô cũng rất ham thích xây dựng sự trung thành của khách hàng. Tuy nhiên, bây giờ cô biết rằng việc sử dụng thời gian để tự mình hoàn tất một hợp đồng là không còn xác đáng nữa. Đó không còn là công việc của cô. Điều cô cần làm là đặt ra các chỉ tiêu cho nhân viên và giúp họ hoàn tất các thương vụ. Bây giờ, cô phải gạt bỏ những cuộc chạy đua đầy kích thích của mình vì biết rằng khi nhân viên của mình thành công, mình sẽ thành công.

Bạn sẽ hỏi: “Chẳng lẽ đó không phải là sự lãng phí tài năng kỳ cục sao khi mà cô ấy lại cố gắng “quên” những kỹ năng đã tạo nên thành công của mình?”. Đúng vậy. Tuy nhiên, như thế là hiểu sai khái niệm “quên”. Không ai nói rằng cô phải đào sâu chôn chặt những kỹ năng độc đáo của mình. Cô ấy vẫn có thể tiếp tục dùng nó làm đòn bẩy, nhưng theo những cách khác.

Ví dụ, cô ấy có thể huấn luyện cho những nhân viên đại diện bán hàng của mình về nghệ thuật thuyết phục, hoàn tất hợp đồng và xây dựng quan hệ. Thực ra đây là một yêu cầu chủ yếu trong công việc của cô ấy. Bằng cách làm tốt việc đó, có thể nói cô ấy đã tạo ra nhiều bản sao khác nhau của chính mình. Hãy tưởng tượng nhóm của Li Wen sẽ thành công đến mức nào nếu cô ấy có thể từ từ nâng cao năng lực của mỗi đại diện bán hàng.

Một cách khác để cô tập trung tài năng của mình là việc thỉnh thoảng thực hiện “sự hỗ trợ chiến đấu” cho nhân viên khi họ cần phải tương tác với những người giỏi thương lượng, hoặc những người có khả năng ra quyết định gây ảnh hưởng lớn, từ phía khách hàng.

Kỹ năng của cô cũng có ích trong nội bộ công ty khi tương tác với đội ngũ quản trị cấp cao. Việc thuyết phục các nhân vật quan trọng trong công ty về các ý tưởng và suy nghĩ của mình là một khía cạnh quan trọng của vai trò quản lý.

Vì bây giờ chỉ mới là năm đầu tiên cô làm quản lý, sẽ có vô số cơ hội để cô học hỏi về những điều mà cô có thể đã học trước đây. Hãy khám phá thêm một chút nhé.

Bạn đã bao giờ đọc lại một cuốn sách sau một khoảng thời gian vài năm chưa? Đôi khi, thật bất ngờ, chúng ta sẽ tìm ra những ý nghĩa mới và sâu xa hơn của câu chuyện. Tại sao vậy? Có thể bởi vì có một số tình huống đã xảy ra trong thời gian vừa qua khiến bạn suy nghĩ lại. Những từ mà chúng ta vô tình gặp trong cuốn sách đó chỉ đơn thuần bổ sung thêm cho những bài học ngầm ẩn bên dưới mà thôi.

Với Li Wen cũng tương tự. Là một nhà quản lý mới, cô sẽ trải nghiệm nhiều thành công và thất bại. Hi vọng rằng điều này sẽ khiến cô kiểm định lại các giả định và quan niệm mà cô từng cho là bất khả xâm phạm. Việc học lại sẽ mang lại sự chín chắn hơn nhiều trong suy nghĩ và sự linh hoạt trong tính cách.

KỸ NĂNG CỨNG VÀ KỸ NĂNG MỀM

Là người lần đầu làm quản lý, bạn sẽ cần có thêm nhiều kỹ năng thuộc hai loại: kỹ năng cứng và kỹ năng mềm.

Kỹ năng cứng là những kỹ năng về kỹ thuật như lập ngân sách, quản trị tài chính, xử lý vấn đề và ra quyết định, dự đoán, viết báo cáo… Các kỹ năng này cụ thể là gì còn tùy thuộc vào vai trò của bạn. Hãy nói chuyện với sếp của bạn và xin anh ta lời khuyên. Nếu cần, hãy yêu cầu công ty cử bạn đi học để được trang bị các kỹ năng này.

Bạn cũng cần có các kỹ năng mềm. Đây là những kỹ năng về con người. Một vài ví dụ về kỹ năng mềm là: kỹ năng thuyết trình, thương lượng, giải quyết mâu thuẫn, trao quyền, huấn luyện… Nhiều công ty có tổ chức các chương trình đào tạo các kỹ năng này. Khi bạn nhận một vai trò mới, bạn sẽ ý thức tốt hơn chương trình đào tạo nào có ích cho bạn. Hãy thảo luận với sếp của bạn, tổ chức đào tạo và những người phối hợp đào tạo về các chương trình này.

Đa số, nếu không nói là tất cả, các kỹ năng về con người mà bạn cần đều liên quan đến EQ. Phần còn lại của cuốn sách sẽ nói về các kỹ năng con người

MỘT MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN BẢN THÂN

Bước đầu tiên để phát triển bản thân là phải biết mình rõ hơn. Điều này đã được thảo luận trong chương 3. Hãy dành ra một ngày cuối tuần yên tĩnh và ở một mình, tránh khỏi sự xao lãng do bạn bè hay gia đình gây ra. Hãy suy nghĩ về những điều bạn phát hiện được từ việc tự suy xét và từ những phản hồi của người khác, tự hỏi mình xem hai hành vi mà bạn cần phải tập trung thực hiện để cải thiện hoặc phát triển nhằm kết nối tốt hơn với người khác.

Để trả lời câu hỏi này, bạn sẽ cần phải xem xét lại những sự cố gần đây cũng như những sự kiện quan trọng khác trong cuộc đời bạn. Bạn không cần phải vội. Hãy dừng lại và suy nghĩ. Chậm nhưng chắc, bạn sẽ nhận thức ra một kiểu mẫu trong phong cách tương tác của mình.

Vài ví dụ điển hình phát sinh là:

· Tôi biết tôi là người không kiên nhẫn và bốc đồng. Điều này đã dẫn đến một số quyết định thiếu suy nghĩ mà sau đó tôi đã phải hối tiếc.

· Tôi không biết lắng nghe và thường có xu hướng ngắt lời mọi người.

· Nhân viên sợ tôi vì tôi quá nghiêm túc và không tươi cười.

· Tôi quá tử tế. Nhân viên lợi dụng tôi vì tôi không thể nói “không”.

Hãy thực tế. Hãy bắt đầu bằng một, hoặc nhiều nhất là hai hành động. Hãy hỏi xem bạn sẽ làm điều gì khác đi. Ví dụ, để cải thiện khả năng lắng nghe, bạn có thể quyết định thực hiện ba hành động:

1. Thể hiện sự kiên nhẫn và chăm chú khi người khác nói;

2. Kiềm chế không ngắt lời người khác; và

3. Thể hiện sự quan tâm đặc biệt đến những ý kiến của người khác.

Những hành động này sẽ hình thành Kế hoạch Phát triển Cá nhân của bạn (Personal Development Plan – PDP). Hãy cố gắng hoàn tất bảng 6.1. Bước tiếp theo của bạn là thực hiện kế hoạch PDP này. Việc tự phát triển đòi hỏi phải chăm chỉ và chịu hi sinh. Cải tiến chỉ số EQ của một người không phải là một bài toán thử trí thông minh. Nó bao gồm cả một sự thay đổi về hành vi của một người và sẽ không xảy ra một sớm một chiều. Bạn sẽ phải dành ra nhiều tháng hay thậm chí là vài năm để thực hiện việc này.

MÔ HÌNH HỌC TẬP THEO KINH NGHIỆM (EXPERIENTIAL LEARNING) [1]

Dưới đây là một mô hình gồm bốn bước hướng dẫn cho bạn cách tự phát triển mình. Chúng ta sẽ lấy ví dụ là “cải thiện khả năng lắng nghe”.

Biểu đồ 6.1 Mô hình học tập theo kinh nghiệm

Bước 1: Hành động. Khi bạn tương tác với đồng nghiệp, hãy chủ ý áp dụng các hành động 1, 2 và 3.

Bước 2: Quan sát. Hãy quan sát xem những người khác phản ứng thế nào với các hành động của bạn.

Bước 3: Suy ngẫm. Khi bạn có thời gian yên tĩnh, hãy tự hỏi mình: “Sao họ lại phản ứng với mình như vậy nhỉ? Mình đã làm gì tốt? Mình cần phải điều chỉnh cái gì?”

Bước 4: Điều chỉnh. Có nghĩa là cải thiện những điều tìm thấy ở bước 3 và quay trở lại bước 1.

Chìa khóa để áp dụng mô hình học theo kinh nghiệm thành công là ở việc bạn phải học từ những điều bạn đã làm. Dù kinh nghiệm là một nguồn học tập tốt nhất, không phải ai cũng có thể học từ kinh nghiệm [2] . Hãy phối hợp với một đồng nghiệp ngang cấp mà bạn thấy tin tưởng và thảo luận về kinh nghiệm của bạn. Đây gọi là “huấn luyện ngang cấp”. Trong chương 10 và chương 11, chúng ta sẽ tìm hiểu thêm về huấn luyện. Việc có ai đó nói chuyện với bạn sẽ hỗ trợ việc học của bạn. Qua nhiều tháng, hành vi mới của bạn sẽ dần dần trở thành bản chất thứ hai của bạn. Những người xung quanh bạn sẽ nhận ra sự thay đổi và sẽ phản ứng với bạn một cách tích cực

THỂ HIỆN CÁC THẾ MẠNH CỦA BẠN

Cần lưu ý rằng bạn sẽ thành công hơn nếu “thể hiện được các thế mạnh của mình”. Nói một cách đơn giản, trong mỗi chúng ta, có một vài điều mà chúng ta làm rất giỏi vì chúng đến một cách tự nhiên. Bạn có thể nói rằng chúng ta được sinh ra cùng với những tài năng đó. Hoặc chính kinh nghiệm trong quá khứ đã mang lại cho chúng ta lợi thế đó. Một ví dụ về thế mạnh là khả năng thuyết trình một cách rõ ràng, tự tin và đầy thuyết phục.

Chắc chắn là có những lĩnh vực chúng ta cần phải phát triển thêm. Ví dụ như hiểu biết của chúng ta về khái niệm quản lý tài chính có thể là chưa phù hợp. Do vậy, khi bạn thuyết trình cho đội ngũ quản lý cấp cao, chúng ta sẽ làm tốt cho đến phần nói về tài chính. Đó là thời điểm mà chúng ta hơi run và không thoải mái.

Vậy chúng ta phải làm gì? Điều đó hoàn toàn phụ thuộc vào việc liệu thiếu sót đó có phải là một thiếu sót tối quan trọng, mang tính sống còn không. Nếu là một thiếu sót tối quan trọng thì không còn nghi ngờ gì nữa, nó cần phải được sửa chữa. Ví dụ một phong cách khắc nghiệt, sỉ nhục đồng nghiệp là một thiếu sót tối quan trọng. Nếu bạn không thực sự thay đổi cách cư xử với người khác, sự nghiệp của bạn sẽ bị hủy hoại.

Lĩnh vực phát triển

Hành động

Ngày hoàn thành

Các chỉ số thành công chủ yếu

VÍ DỤ

Trở thành người biết lắng nghe hơn

1.Khi người khác đến văn phòng mình, tôi sẽ hoàn toàn tập trung đến họ.

2.Gắng kiềm chế không ngắt lời người khác.

3.Thoải mái và thể hiện sự quan tâm đặc biệt.

Tháng 12

4.Đồng nghiệp của tôi thấy rằng quan điểm của họ rất quan trọng đối với tôi.

5.Sự tin tưởng lẫn nhau được nâng cao.

6.Các vấn đề quan trọng được nêu lên và giải quyết, tạo ra một tinh thần làm việc theo nhóm và hiệu quả làm việc cao hơn

1.

2.

Trong những trường hợp khác, điểm yếu có thể không quan trọng. Quay trở lại ví dụ về buổi thuyết trình, hãy giả sử bạn là một giám đốc R&D đang thuyết trình một đề xuất về dự án cho một nhóm các nhà quản lý cấp cao. Trong mắt các sếp này, bạn có cách nói chuyện rất hay và rất tự tin. Tuy nhiên, vấn đề đáng ngại nhất của bạn là phần thuyết trình về tài chính. Bạn không giỏi lắm về số liệu tài chính.

Trong trường hợp này bạn có thể làm gì? Trong quá khứ, bạn đã cố gắng học gạo các con số. Tuy nhiên, điều đó chẳng ích gì. Trên thực tế, bạn càng trở nên bực bội và lo lắng hơn trong suốt buổi thuyết trình, điều đó gây ảnh hưởng xấu đến kết quả tổng thể của bạn. Rõ ràng bạn đã thể hiện thành công… những điểm yếu của mình.

Vậy bạn có thể làm điều gì khác để phá vỡ điểm yếu này? Một khả năng mà bạn nên xem xét là yêu cầu một thành viên trong nhóm hiểu biết về tài chính cùng phối hợp với bạn làm thuyết trình. Bạn sẽ thực hiện phần tổng thể, còn người đó sẽ phụ trách phần số liệu. Đó là một tình huống bạn thể hiện các thế mạnh của mình.

· Là người lần đầu làm quản lý, cả kỹ năng cứng và kỹ năng mềm đều hết sức quan trọng đối với bạn. Hãy tiếp tục tiếp thu các kỹ năng này với sự hỗ trợ của sếp và của tổ chức học tập.

· Kỹ năng con người là kỹ năng mang tính sống còn với thành công của bạn. Chúng đều liên quan đến EQ. Hãy tìm hiểu và áp dụng mô hình Học tập theo kinh nghiệm.

Câu hỏi 1: Hai thế mạnh chính của bạn là gì?

Câu hỏi 2: Hai hành vi lãnh đạo mà bạn cần phát triển xa hơn là gì? Bạn sẽ thực hiện PDP của bạn như thế nào?

* * *

[1] . Kolb, D. Học theo kinh nghiệm: Dùng kinh nghiệm làm một nguồn học tập và phát triển (Experiential Learning: Experience as the Source of Learning and Development). (New Jersey, Prentice Hall,1984)

[2] . McCall, M. “Phát triển lãnh đạo qua Kinh nghiệm” (Leadership Development through Experience ), Viện Đào tạo Lãnh đạo cấp cao (Vol.18, No.3, 2004)