[NHỮNG LỰC LƯỢNG HÙNG MẠNH]

Chương 5

Khi đủ là đủ

Nếu nói đây là một khu vực khó khăn thì đó là cách nói giảm. Nhưng đó là một nơi tồi tệ nhất cho bất cứ ai muốn sinh sống. Nơi đó vô cùng nguy hiểm. Không có thứ gì để sưởi ấm cho mùa đông và chắc chắn cũng không có điều hòa trong mùa hè. Không có bất kỳ loại siêu thị nào; những cư dân ra ngoài tìm kiếm hoặc săn bắn bất kỳ loại thức ăn nào họ tìm được. Trong những điều kiện này, sự sinh tồn luôn là điều mà những người ở nơi đây phải suy nghĩ. Mỗi phút giây, có nhiều yếu tố ở bên ngoài có thể làm tổn hại đến họ. Lo lắng về một nền giáo dục, hay thậm chí kiếm một công việc còn không có trong suy nghĩ hay cân nhắc. Không trường học, không bệnh viện. Và trong hoàn cảnh đó, chẳng có việc làm nào cả. Không gì cả. Giải thích cho điều này là không có công ty nào ở đó. Thậm chí còn chưa hình thành một đất nước nào cả. Điều đó quá xa vời trong tương lai và họ không phải nghĩ về nó. Đây không phải là kịch bản của phim hậu tận thế MadMax. Khoảng thời gian 50.000 năm trước và con người hiện đại, Homosapiens, đã đặt bước chân đầu tiên của mình ra thế giới. Đây là xuất phát điểm của chúng ta.

Tổ tiên của chúng ta sinh ra trong nghèo khó. Cơ hội không đến với họ nhờ ngôi trường mà họ theo học hay những người mà cha mẹ họ quen biết. Mọi cơ hội đều đến từ ý chí và sự chăm chỉ làm việc của họ tạo ra. Loài người chúng ta được tạo nên để chế ngự và kiểm soát được trong những điều kiện nguy hiểm và thiếu nguồn lương thực.

Cuộc sống trong thời kỳ đồ đá gần như không phải là hậu quả của một cơn bão. Đó không phải trường hợp hiếm có mà đó là sự hủy diệt. Tổ tiên của chúng ta không phải là người tiền sử khuôn mẫu mà chúng ta tưởng tượng. Họ không có lông mày quá rộng hay đi gập người, vác cây gậy theo. Họ trông giống chúng ta ngày nay, cũng thông minh và có khả năng như chúng ta. Điều duy nhất họ không có là sự tiến bộ và thuận lợi của thế giới hiện đại. Ngoại trừ điều đó thì họ giống bạn và tôi.

Hầu như mọi thứ về con người đều được tạo ra để giúp chúng ta sống sót và duy trì nòi giống qua nhiều thời kỳ khó khăn. Những chức năng sinh lý và nhu cầu của chúng ta kết hợp để cùng tồn tại với sự sống còn của chúng ta trong tâm trí. Lúc chúng ta đối mặt với nguy hiểm là lúc chúng ta trở nên mạnh mẽ nhất. Nhưng thật không may, có quá nhiều nhà lãnh đạo của các công ty tin rằng để đối mặt với những thách thức từ bên ngoài thì cách tốt nhất để thúc đẩy nhân viên của họ là tạo nên cảm giác cấp bách hoặc áp lực từ bên trong nội bộ. Tuy nhiên, dựa trên yếu tố sinh học và nhân chủng học, điều đó hoàn toàn không đúng.

Khi chúng ta cảm thấy mình thuộc về một nhóm và chúng ta tin tưởng những người làm việc cùng, tự nhiên chúng ta sẽ hợp tác với nhau để chống lại những thách thức và nguy hiểm từ bên ngoài. Tuy nhiên, khi không có cảm giác thân thiết, chúng ta buộc phải tiêu tốn thời gian và năng lượng để bảo vệ chính bản thân mình khỏi những người khác trong cùng tổ chức. Và khi làm như vậy, chúng ta vô tình làm mình dễ bị tổn thương hơn với những thách thức và đe dọa từ bên ngoài. Thêm vào đó, khi chúng ta tập trung đối phó với bên trong, chúng ta cũng sẽ mất đi những cơ hội từ bên ngoài. Khi chúng ta cảm thấy an toàn với những người chúng ta làm việc cùng, chúng ta sẽ thấy mình đang tồn tại và phát triển. Đó là điều không bao giờ thay đổi được.

MỌI ĐIỀU VỀ CỘNG ĐỒNG

Sống trong những cộng đồng có tối đa khoảng 150 người, chúng ta sẽ biết tất cả mọi người và tin tưởng rằng mọi người trong cộng đồng sẽ hiểu rõ sự quan tâm của chính họ là để giúp cộng đồng phát triển. Những người đàn ông sẽ ra ngoài và cùng nhau săn bắn, cả cộng đồng sẽ cùng nuôi nấng những đứa trẻ, chăm sóc người ốm đau, già cả và quan tâm, giúp đỡ lẫn nhau.

Tất nhiên, trong bất cứ cộng đồng nào cũng sẽ có mâu thuẫn, xung đột. Nhưng khi có vấn đề nghiêm trọng xảy ra, họ sẵn sàng gạt những mâu thuẫn, xung đột sang một bên để cùng nhau làm việc. Cũng giống như khi chúng ta có vấn đề nghiêm trọng với một trong số anh chị em của mình, nhưng nếu có ai khác đe dọa, chúng ta sẽ đứng lên bảo vệ họ. Chúng ta luôn bảo vệ những gì thuộc về mình. Không làm như vậy chính là đi ngược lại với những bản tính của một con người và cuối cùng nó sẽ phá hỏng khả năng tồn tại và phát triển của cộng đồng. Đây là lý do mà tội phản quốc sẽ bị trừng trị như tội giết người. Nhận thức được tầm quan trọng của khả năng sinh tồn, vì vậy loài người chúng ta đã nhận thức điều này một cách nghiêm túc. Thành công của chúng ta chứng minh cho điều này. Sự hợp tác và hỗ trợ lẫn nhau tốt hơn sự thù địch và chủ nghĩa cá nhân. Tại sao chúng ta phải thêm vào cuộc sống của mình những khó khăn bằng cách chiến đấu chống lại nhau trong khi chúng ta đang phải đấu tranh chống lại sự khắc nghiệt của thiên nhiên, sự thiếu thốn của tài nguyên hay những mối đe dọa từ bên ngoài?

Cuộc sống cộng đồng hợp tác này đã tồn tại ở những khu rừng nhiệt đới Amazon cho đến những vùng đồng bằng ở châu Phi. Nói cách khác, môi trường vật lý sẽ không thể quyết định sự tồn tại và thành công của chúng ta, mà tất cả là do đặc tính sinh học cùng sự sáng tạo của chính con người. Phương thức tiến hóa để chúng ta giúp đỡ lẫn nhau vẫn hoạt động mà không phân biệt chúng ta đến từ đâu hay những khó khăn chúng ta phải đương đầu. Mỗi cá thể trên hành tinh, bất kể thuộc nền văn hóa nào, đều có xu hướng chung là hợp tác.

Như chúng ta mong đợi, đây không phải việc quá khó khăn. Chúng ta là những động vật có tính xã hội, và tập tính xã hội hàng nghìn năm trước cũng quan trọng như ngày nay. Đây là cách hữu hiệu để chúng ta xây dựng, duy trì lòng tin và đó cũng là cách chúng ta hiểu rõ về nhau. Thời gian chúng ta dành để tìm hiểu mọi người khi chúng ta không phải làm việc là một phần cần thiết để tạo nên mối liên hệ của sự tin tưởng. Đó cũng là lý do tại sao việc cùng nhau làm việc và ăn uống như một gia đình thực sự rất quan trọng. Không kém phần quan trọng là những cuộc hội thảo, những chuyến dã ngoại của công ty và thời gian chúng ta ở chỗ máy uống nước tự động. Chúng ta càng thân thiết thì sợi dây liên kết càng trở nên mạnh mẽ và khăng khít. Tương tác xã hội cũng rất quan trọng đối với những nhà lãnh đạo của một tổ chức. Đi quanh các đại sảnh của văn phòng và gắn kết, giao lưu với mọi người ngoài thời gian của những cuộc họp thực sự rất quan trọng.

NGHỊCH LÝ CỦA LOÀI NGƯỜI

Tại mọi thời điểm, con người luôn tồn tại như những cá nhân riêng biệt và thành viên của các tổ chức. Tôi là một cá thể và tôi là một trong số rất nhiều người… luôn luôn là như vậy. Điều này cũng tạo ra một số mâu thuẫn vốn có về lợi ích. Khi đưa ra các quyết định, chúng ta phải cân nhắc những lợi ích cá nhân của chúng ta để tránh xung đột với lợi ích tập thể, lợi ích cộng đồng. Thông thường, những gì tốt cho người này lại không hẳn tốt cho người khác. Làm việc một mình để thúc đẩy cho bản thân có thể gây tổn hại cho tổ chức, trong khi đó làm việc riêng biệt để thúc đẩy cho tổ chức có thể tạo ra những lợi ích cho chúng ta.

Mỗi khi đưa ra quyết định, sự căng thẳng này thường được cân nhắc cẩn thận trong lương tâm của chúng ta. Tôi đánh giá cao sự trớ trêu mà chúng ta tranh luận, cá nhân và tổ chức, yếu tố nào mới là quan trọng. Một số người tin rằng chúng ta nên đặt lợi ích của người khác lên trước tiên vì nếu chúng ta không chú ý, quan tâm tới tổ chức thì tổ chức cũng sẽ không chú ý đến chúng ta. Một số người khác lại cho rằng chúng ta nên đặt bản thân mình lên trước tiên vì nếu không tự chăm sóc cho mình trước thì chúng ta cũng chẳng thể quan tâm đến bất cứ ai. Và thực tế thì cả hai ý kiến trên đều đúng.

Ngay cả trong cơ thể sinh học của chúng ta cũng tồn tại những mâu thuẫn, xung đột về lợi ích. Trong bốn chất hóa học trong cơ thể chúng ta là endorphins, dopamine, serotonin và oxytocin, có hai chất phát triển chủ yếu để giúp chúng ta tìm kiếm thức ăn và làm việc hiệu quả, trong khi hai nhân tố còn lại giúp chúng ta xã hội hóa và hợp tác. Hai chất đầu tiên, endorphins và dopamine, hoạt động để thúc đẩy chúng ta tìm kiếm thức ăn, kiên trì, xây dựng nơi ở, phát minh ra các công cụ, định hướng và làm việc hiệu quả. Tôi muốn gọi những chất này là “ích kỷ”. Hai chất còn lại, serotonin và oxytocin, khuyến khích chúng ta làm việc cùng nhau, phát triển cảm giác tin tưởng và trung thành. Tôi gọi những chất này là “vì người khác”. Chúng hoạt động để giúp tăng cường sợi dây liên kết xã hội, để chúng ta có thể cùng nhau làm việc và hợp tác, tồn tại và đảm bảo con cháu mình sẽ sống lâu hơn nữa.

Chương 6

E.D.S.O

CHÚNG TA SẼ CHẾT NẾU KHÔNG CÓ NHỮNG TÁC NHÂN “ÍCH KỶ”

Chúng ta luôn nhận thức được rằng không nên đến siêu thị khi đang đói. Chúng ta thường kết thúc bằng việc mua quá nhiều và mua những thứ không cần thiết. Chúng ta mua quá nhiều bởi vì lúc đó chúng ta muốn ăn tất cả những thứ mình nhìn thấy… bởi vì chúng ta đang đói. Đó là sự thật hiển nhiên. Nhưng câu hỏi thú vị hơn đặt ra là tại sao chúng ta đến siêu thị khi chúng ta không đói?

Trong thời kỳ đồ đá, tổ tiên của chúng ta đã sống trong khoảng thời gian mà nguồn tài nguyên cạn kiệt và lương thực rất khó kiếm. Hãy thử tưởng tượng, mỗi khi thấy đói, chúng ta phải ra ngoài săn bắn hàng giờ đồng hồ và không có gì đảm bảo rằng chúng ta sẽ săn bắn được bất kỳ thứ gì. Kỳ quặc là, loài người đã không tồn tại được với hệ thống như vậy. Chính vì vậy, trong nỗ lực để giúp chúng ta lặp lại hành vi, cơ thể đã đưa ra cách để khuyến khích chúng ta săn bắn và hái lượm thường xuyên, thay vì ngồi chờ đến khi chết đói.

Hai chất endorphins và dopamine là nguyên nhân định hướng cho chúng ta săn bắn, hái lượm và thu hoạch. Chúng khiến chúng ta cảm thấy tốt hơn mỗi khi tìm được thứ mà mình đang kiếm tìm, xây dựng nên những thứ chúng ta cần làm hay hoàn thành các mục tiêu. Đây là những chất của quá trình phát triển.

E LÀ ENDORPHINS: CẢM GIÁC HƯNG PHẤN

Endorphins phục vụ với một mục đích duy nhất: Che giấu nỗi đau thể xác. Đúng như vậy. Hãy nghĩ endorphins như một loại thuốc phiện. Xuất hiện để đối phó với những căng thẳng hay nỗi sợ hãi, chúng sẽ che giấu những đau đớn thể xác bằng niềm vui. Cảm giác hưng phấn do chạy bộ của các vận động viên trải qua trong và sau quá trình tập luyện chăm chỉ, trên thực tế là chất endorphins đang dâng trào trong tĩnh mạch. Đây chính là một trong những lý do mà những người chạy bộ và những vận động viên khác tiếp tục đẩy cơ thể vận động càng gian khổ hơn. Điều đó không phải chỉ vì phương pháp rèn luyện khiến họ làm vậy mà bởi vì họ cảm thấy thực sự thoải mái khi vận động. Họ yêu thích và đôi khi còn khao khát sự tuyệt diệu có thể đạt được khi luyện tập chăm chỉ. Tuy nhiên, lý do sinh học cho endorphins không liên quan đến việc luyện tập, mà nó hoạt động vì sự sống còn của chúng ta.

Nhờ endorphins, con người có khả năng vượt trội để chịu đựng nỗi đau thể xác. Endorphins sẽ bảo vệ và duy trì hoạt động cho tất cả vận động viên. Hầu hết chúng ta không thể tưởng tượng được rằng họ phải chạy nhiều km liên tục và chạy một cách thường xuyên. Đó chính xác là thứ đã mang đến cho tổ tiên chúng ta một con dao sắc bén khi săn bắn trong suốt thời kỳ cổ đại. Họ có thể theo dõi một con vật từ khoảng cách rất xa và sau đó vẫn đủ khả năng để trở về nhà. Nếu những người thợ săn đáng tin cậy từ bỏ con mồi của mình bất cứ lúc nào chỉ vì họ kiệt sức, thì họ và những người trong bộ tộc của họ sẽ không được ăn thường xuyên và cuối cùng sẽ chết. Vì vậy Mẹ thiên nhiên đã tạo ra một động lực thông minh, khuyến khích chúng ta tiếp tục kiên trì – đó là một chút động lực endorphins.

Chúng ta thực sự có thể phát triển lòng khao khát nhờ chất endorphins. Đó là lý do tại sao những người có thói quen tập thể dục thường xuyên đôi khi lại khao khát được chạy bộ hoặc tập gym để giúp họ thư giãn, đặc biệt là sau một ngày làm việc căng thẳng. Có thể tổ tiên của chúng ta đã đi săn bắn và hái lượm không phải vì họ biết rằng mình cần phải làm vậy mà bởi vì họ cảm thấy thoải mái khi đi săn bắn và hái lượm. Một lần nữa, cơ thể muốn chúng ta cảm thấy tốt hơn khi tìm kiếm thức ăn hoặc làm việc chăm chỉ để xây dựng chỗ ở của mình nên chúng ta thích thú để làm việc đó. Tuy nhiên, nhờ có xe cộ và các siêu thị, chúng ta đang được sống trong một thế giới với mọi thứ sẵn có và nguồn tài nguyên dồi dào. Cơ thể chúng ta không còn tán thưởng cho việc tìm kiếm thức ăn, ít nhất là không còn sự xuất hiện của chất endorphins. Trong thời đại ngày nay, chúng ta có được endorphins từ những bài tập thể dục hay hoạt động chân tay cơ bản, và có ít nhất một ngoại lệ đáng chú ý.

Stephen Colbert, một nhà văn với phong cách châm biếm chính trị và là người dẫn chương trình của chương trình truyền hình The Colbert Report, trong một cuộc phỏng vấn về tầm quan trọng của tiếng cười trong những khoảng thời gian căng thẳng đã nhận xét: “Bạn không thể cười và sợ hãi cùng một lúc”. Và ông đã đúng. Khi cười sẽ giải phóng ra chất endorphins. Endorphins được giải phóng ra để che giấu những đau đớn mà chúng ta gây ra cho chính bản thân mình khi các cơ quan trong cơ thể bị tác động. Chúng ta thích cười cũng giống như lý do những vận động viên thích luyện tập, vì nó sẽ hình thành nên một cảm giác tốt. Nhưng tất cả chúng ta đều từng trải qua việc cười quá nhiều đến nỗi buộc phải dừng lại vì bắt đầu cảm thấy đau. Giống như những vận động viên, sự đau đớn đã bắt đầu trước đó, nhưng nhờ có chất endorphins mà chúng ta không cảm thấy đau cho đến tận một lúc sau đó. Đó là đỉnh điểm của cảm giác mà chúng ta nhận được vẫn tiếp tục sau khi tiếng cười kết thúc và như Colbert nói, chính điều này đã khiến cảm giác lo sợ khó mà cùng tồn tại được. Trong lúc căng thẳng, một chút cảm giác thư thái sẽ góp phần giúp chúng ta thư giãn với những người xung quanh và giảm áp lực để chúng ta có thể tập trung vào hoàn thiện công việc của mình.

D LÀ DOPAMINE: ĐỘNG LỰC CHO SỰ PHÁT TRIỂN

Dopamine là lý do cho loại cảm xúc tích cực mà chúng ta có được khi tìm thấy thứ mình đang tìm kiếm hoặc làm điều mà chúng ta cần thực hiện. Dopamine làm chúng ta thấy thỏa mãn và hài lòng sau khi hoàn thành một nhiệm vụ quan trọng, hoàn thành một dự án, đạt được mục tiêu hay thậm chí tiến thêm được một bước trên con đường tiến tới mục tiêu lớn hơn. Tất cả chúng ta đều biết cảm giác sung sướng khi hoàn thành một việc gì đó trong một loạt danh sách công việc cần phải làm. Cảm giác này chủ yếu là do dopamine.

Một thời gian dài trước khi có nền nông nghiệp hiện đại và hệ thống siêu thị, con người đã dành một phần thời gian để tìm kiếm thức ăn cho bữa tiếp theo. Nếu không tập trung vào hoàn thành những nhiệm vụ cơ bản như săn bắn và hái lượm, chúng ta không thể kéo dài sự sống. Vì thế, Mẹ thiên nhiên đã tạo ra một phương thức thông minh giúp chúng ta luôn tập trung vào nhiệm vụ của mình trong tầm tay. Một trong những cách chúng ta nhận được dopamine là từ việc ăn uống, đó cũng chính là lý do chúng ta thích ăn uống. Chính vì vậy chúng ta nỗ lực để lặp lại hành vi tìm kiếm thức ăn của mình.

Dopamine khiến chúng ta trở thành một loài định hướng mục tiêu với xu hướng phát triển. Khi được giao một nhiệm vụ hoặc một yêu cầu, miễn là chúng ta có thể nhìn thấy hoặc tưởng tượng ra trong đầu mình về thành quả, chúng ta sẽ nhận được một lượng dopamine thúc đẩy chúng ta phát triển trên con đường của mình. Ví dụ, quay trở lại thời kỳ đồ đá, nếu có ai đó nhìn thấy một cái cây trĩu quả thì ngay lập tức một lượng dopamine được sản sinh để khuyến khích họ tập trung vào nhiệm vụ và tìm kiếm thức ăn. Vì họ đang tập trung và hướng mọi sự chú ý của mình vào cây đó, họ sẽ có cơ hội lớn hơn, một dấu hiệu cho thấy họ đang tiến lại gần thành quả của mình. Và với mỗi dấu hiệu trong quá trình thực hiện, họ sẽ nhận được một lượng dopamine nhất định. Dopamine sẽ được bổ sung dần dần cho đến khi họ hoàn thành công việc khi họ đạt được mục tiêu của mình. Eureka!

Thời đại của chúng ta cũng giống như vậy. Khi gần đạt được mục tiêu, các chỉ số trong cơ thể nói cho chúng ta biết chúng ta đang thực hiện quá trình đó và sẽ có một chút động lực khác để tiếp tục quá trình. Rồi cuối cùng, khi đạt được mục tiêu, cảm giác mãnh liệt của việc “đạt được” là cú đánh lớn của dopamine mà cơ thể thưởng cho chúng ta vì đã làm việc chăm chỉ. Mỗi cột mốc mà chúng ta đi qua là một chặng đường, một con đường để chúng ta tiến gần hơn nữa tới thành quả của mình. Giống như những vận động viên điền kinh phải vượt qua mỗi vạch mốc để hướng tới vạch đích, cơ thể sẽ tự thưởng bằng cách giải phóng dopamine để chúng ta có thể tiếp tục phấn đấu, thậm chí làm việc chăm chỉ hơn để đạt được một lượng lớn dopamine khổng lồ – một cảm xúc mãnh liệt khi hoàn thành mục tiêu cuối cùng. Rõ ràng là mục tiêu càng lớn thì nỗ lực bỏ ra càng nhiều và chúng ta nhận càng nhiều dopamine. Đây là lý do tại sao chúng ta thực sự cảm thấy thoải mái khi nỗ lực làm việc chăm chỉ để hoàn thành một nhiệm vụ khó khăn, còn làm những việc đơn giản và nhanh chóng chỉ có thể cho chúng ta một lượng dopamine nhỏ. Nói cách khác, chúng ta cảm thấy thoải mái, hạnh phúc khi bỏ ra nhiều nỗ lực để hoàn thành một nhiệm vụ. Không có động lực sinh học thì chúng ta chẳng thể làm gì cả.

MỤC TIÊU PHẢI rõ ràng

Con người là loài theo định hướng trực quan. Dường như chúng ta tin tưởng vào đôi mắt của mình hơn bất kỳ một giác quan nào khác. Khi nghe thấy một tiếng động trong đêm tối, chúng ta thường muốn kiểm tra và chắc chắn không có gì ở đó trước khi có thể thoải mái, quay trở lại giường và nghỉ ngơi. Khi ai đó mà chúng ta quen biết đưa ra lời hứa hay tuyên bố họ đã hoàn thành một việc nào đó, chúng ta thường muốn “nhìn thấy tận mắt rồi mới tin”. Đây là lý do chúng ta thường ghi ra mục tiêu của mình. “Nếu bạn không viết ra mục tiêu, thì bạn sẽ không thể thực hiện nó”. Có một vài sự thật minh chứng cho điều này. Giống như khi nhìn thấy một cái cây trĩu quả ở trong một khoảng cách, nếu chúng ta có thể nhìn thấy trước điều mà chúng ta sẽ thiết lập để hoàn thành hoặc tưởng tượng ra nó một cách rõ ràng, thì chúng ta có thể thực sự nhờ vào sức mạnh của dopamine và có nhiều khả năng hơn để đạt được mục tiêu.

Đây là lý do chúng ta luôn muốn nhận được những mục tiêu rõ ràng để phấn đấu và đạt được phần thưởng, thay vì nhận những lời hướng dẫn vô định hình. Bạn sẽ không cảm thấy có động lực khi nghe thấy rằng chúng ta sẽ nhận được nhiều phần thưởng nếu chúng ta đạt được nhiều thành tựu hơn nữa. Nhiều đến bao nhiêu? Hãy đưa ra một điều gì đó cụ thể để chúng ta có thể thiết lập tầm nhìn của mình, một thứ mà chúng ta có thể đo lường việc thực hiện có nhiều khả năng để đạt được. Đây là lý do tại sao những người cân bằng được chi tiêu hay duy trì được ngân sách có nhiều khả năng để tiết kiệm và không vượt mức chi tiêu. Tiết kiệm không phải là một trạng thái của tâm trí, nó là một mục tiêu cần phải đạt được.

Đây cũng chính là lý do tại sao tuyên bố về tầm nhìn của một tổ chức phải là điều mà chúng ta có thể nhìn thấy được trong con mắt tâm trí của mình. Đó là lý do chúng ta gọi là “tầm nhìn” bởi vì chúng ta cần phải “nhìn” thấy nó. Những chỉ dẫn vô hình, như mục tiêu “trở thành công ty được tôn trọng nhất trong lĩnh vực của mình” thường là vô ích. Được ai tôn trọng? Khách hàng? Cổ đông? Nhân viên? Hay cha mẹ của CEO? Nếu chúng ta không thể đánh giá đầy đủ tiến trình đối với mục tiêu đó thì làm sao chúng ta có thể biết được rằng mình đang thực hiện tiến trình xứng đáng. Những từ ngữ thường xuyên xuất hiện trong những tuyên bố về mục tiêu, tầm nhìn như “lớn nhất”, “tốt nhất”, ở mức độ sinh học, thật là vô ích nếu chúng ta muốn truyền cảm hứng cho mọi người để họ làm việc chăm chỉ và đạt được mục tiêu đó.

Ngược lại, một tuyên bố về tầm nhìn tốt, trong những điều kiện cụ thể, sẽ giải thích những gì mà thế giới nhìn thấy nếu mọi thứ chúng ta làm thành công trên quy mô lớn. Tiến sĩ, mục sư Martin Luther King Jr. đã nói với chúng ta, ông có một ước mơ. Rằng một ngày “các bé trai và bé gái da đen có thể cùng nắm tay các bạn da trắng như anh em một nhà”. Chúng ta có thể hình dung ra điều đó, chúng ta có thể nhìn thấy những điều tương tự như vậy.

Và nếu chúng ta thấy rằng mục tiêu đó, tầm nhìn đó truyền cảm hứng, xứng đáng với thời gian và sức lực của ta thì có thể dễ dàng lập ra kế hoạch cho từng bước đi mà ta cần để đạt được tầm nhìn ấy. Dù ngắn hạn hay dài hạn, thì càng nhìn rõ những gì chúng ta đang thiết lập ra để đạt được mục tiêu thì ta càng có khả năng đạt được mục tiêu ấy. Đó là nhờ dopamine. Đây cũng chính là lý do tại sao những mục tiêu, tầm nhìn tốt có thể mang lại những thứ mà đôi khi chúng ta sẽ không bao giờ đạt được nhưng chúng ta lại sẵn sàng hi sinh để cố gắng. Mỗi điểm trong cuộc hành trình là một cơ hội để chúng ta cảm thấy mình đang trong quá trình tiến tới những điều to lớn hơn, vĩ đại hơn bản thân mình.

Endorphins và dopamine hoạt động cùng nhau để đảm bảo sự sinh tồn vì chúng liên quan đến thức ăn và nơi sinh sống. Chúng giúp hoàn thành mọi việc để chúng ta có nhà để ở và có thức ăn để tồn tại. Không phải ngẫu nhiên nói rằng chúng ta cần một công việc để “sinh tồn”. Chúng ta thực sự cảm thấy đó là cách để sinh tồn. Nếu không có chất endorphins mang đến động lực để tiếp tục, chúng ta sẽ không phấn đấu và từ bỏ ngay khi thấy mệt mỏi và kiệt sức. Còn chất dopamine sẽ tự thưởng cho chúng ta khi hoàn thành một công việc bất kỳ, khiến chúng ta muốn tiếp tục làm việc đó. Nhưng sẽ rất khó khăn nếu làm mọi thứ một mình, đặc biệt là những việc lớn. Làm mọi việc cùng nhau vẫn luôn tốt hơn.

NHỮNG CHẤT VỊ THA

Tìm kiếm, xây dựng và đạt được thành quả chỉ là một phần trong câu chuyện cuộc đời. Đó là cách thức chúng ta thực hiện trong quá trình phát triển để có thể tồn tại được trong thế giới đầy rẫy nguy hiểm. Những chất vị tha, luôn nghĩ đến người khác khiến chúng ta cảm nhận được giá trị khi bản thân ở giữa cộng đồng, những người mà mình tin tưởng, tạo cảm giác thân thuộc và truyền cảm hứng cho chúng ta làm việc vì lợi ích của tổ chức. Đó chính là các chất vị tha giúp cho Vòng tròn an toàn luôn được vững mạnh.

S LÀ SEROTONIN: CHẤT LÃNH ĐẠO

“Tôi không có một nghề nghiệp chính thống và tôi cần sự tôn trọng của các bạn hơn bất cứ thứ gì”, Sally Field nói, khi cô đứng trên sân khấu Oscar và nhận giải thưởng cho vai diễn của mình trong bộ phim Places in the Heart. Năm 1985, lần thứ hai trên sân khấu Oscar, cô thừa nhận: “Lần đầu tiên tôi đã không cảm nhận được, nhưng lần này tôi đã cảm nhận được và tôi không thể phủ nhận sự thật là các bạn đã thích tôi, ngay lúc này, các bạn thực sự thích tôi!”

Những gì Sally Field đang cảm nhận lúc đó là do chất serotonin đang chảy qua những mạch máu của cô. Chất serotonin là cảm giác của niềm tự hào. Đó là cảm giác chúng ta có được khi nhận thấy rằng những người khác thích hoặc tôn trọng mình. Nó khiến chúng ta cảm thấy mạnh mẽ và tự tin như thể ta có thể làm bất cứ điều gì. Và hơn cả việc thúc đẩy sự tự tin, serotonin còn thúc đẩy tâm trạng. Sự tôn trọng mà Sally Field nhận được từ công chúng có ý nghĩa rất lớn đối với sự nghiệp của cô. Người thắng giải Oscar có thể sẽ kiếm được nhiều tiền hơn khi xuất hiện trong một bộ phim, có nhiều cơ hội nhận được những lời mời đóng phim và được lựa chọn bộ phim mình muốn tham gia, đồng thời cũng có nhiều khả năng ra lệnh cho người khác hơn.

Như những động vật xã hội, chúng ta muốn có sự ủng hộ của nhiều thành viên trong cộng đồng của mình, chúng ta thực sự cần những điều đó. Đó cũng chính là vấn đề. Tất cả chúng ta đều muốn cảm nhận được giá trị của những nỗ lực mà chúng ta đã làm cho những người khác trong tổ chức hoặc cho chính tổ chức. Nhưng nếu cảm thấy cô đơn, chúng ta sẽ chẳng có lễ trao giải, chương trình công nhận của công ty hay lễ tốt nghiệp nào cả. Và chắc chắn chúng ta cũng sẽ chẳng cần quan tâm đến có bao nhiêu lượt “thích” trên facebook của mình, bao nhiêu lượt người xem trên Youtube hay có bao nhiêu người theo dõi chúng ta trên Twitter. Chúng ta muốn cảm thấy rằng bản thân và công việc chúng ta đang làm được những người khác coi trọng, đặc biệt là những người trong tổ chức.

Nhờ serotonin mà một người tốt nghiệp đại học sẽ cảm thấy tự hào, cảm nhận được sự tự tin và tinh thần dâng cao khi họ bước lên sân khấu để nhận bằng tốt nghiệp. Thực tế, tất cả sinh viên đều cần tốt nghiệp để trả những khoản nợ, thực hiện những mong muốn của mình và có được sự công nhận của mọi người. Nhưng những người cùng tốt nghiệp khác có thể không cảm nhận được điều này nếu họ chỉ nhận được một bức email với lời chúc mừng chung chung và một tập tin đính kèm bằng tốt nghiệp để tải về.

Và đây là phần quan trọng nhất. Vào giây phút những người tốt nghiệp đại học cảm nhận được serotonin đang chảy trong tĩnh mạch, khi nhận bằng tốt nghiệp thì cha mẹ của họ, những người đang ngồi trên hàng ghế khán giả cũng đột nhiên nhận được serotonin và cảm thấy tự hào giống như con của họ vậy. Và đó chính là điểm quan trọng. Serotonin đang nỗ lực để củng cố sợi dây liên kết cha mẹ và con cái, giáo viên và học sinh, huấn luyện viên và cầu thủ, ông chủ và nhân viên, lãnh đạo và người thừa hành.

Đó là lý do tại sao khi ai đó nhận được phần thưởng thì người đầu tiên họ cảm ơn là cha mẹ, ông chủ, huấn luyện viên, Chúa hay bất cứ ai họ cảm thấy đã mang đến sự ủng hộ, bảo vệ để thực hiện được những dự định của họ. Và khi những người khác mang đến sự bảo vệ và giúp đỡ, nhờ serotonin, chúng ta cảm nhận được trách nhiệm của mình với họ.

Hãy nhớ rằng, các chất dẫn truyền thần kinh này kiểm soát cảm xúc của chúng ta. Đó chính là lý do tại sao chúng ta cảm nhận được sức nặng của trách nhiệm khi người khác dành thời gian và sức lực của họ giúp đỡ chúng ta. Chúng ta muốn họ cảm nhận được rằng những hi sinh họ dành cho chúng ta hoàn toàn xứng đáng. Chúng ta không muốn làm họ thất vọng. Chúng ta muốn họ được tự hào. Nếu chúng ta là những người hỗ trợ, giúp đỡ người khác, chúng ta cũng cảm nhận được trách nhiệm tương đương như người nhận. Chúng ta muốn làm điều gì đó cho họ để họ có thể thực hiện những gì đã đặt ra. Nhờ serotonin, chúng ta sẽ không cảm thấy cần có trách nhiệm với những con số, mà chỉ cảm thấy trách nhiệm với mọi người. Điều này cũng lý giải tại sao lại có cảm giác khác nhau khi vận động viên vượt qua vạch đích một mình mà không có khán giả cổ vũ và khi chúng ta vượt qua vạch đích với tiếng reo hò, cổ vũ của đám đông. Trong cả hai trường hợp, việc hoàn thành, thời gian và ngay cả sự nỗ lực cũng giống nhau. Sự khác biệt duy nhất là trong một trường hợp có những người khác ở đó chứng kiến và cổ vũ.

Tôi đã cảm nhận được điều này khi tham gia chạy bộ ở cuộc thi Chạy bộ của thành phố New York vài năm trước đây. Một trong những điều thúc đẩy tôi tiếp tục chạy là vì tôi biết rằng bạn bè và gia đình đã tới đây để cổ vũ cho tôi. Họ đã dành thời gian và sức lực quý báu của mình để vượt qua quãng đường dài chỉ để thoáng nhìn thấy tôi khi tôi chạy qua. Thậm chí mọi người còn tính thời gian và địa điểm tôi sẽ chạy qua vì họ cảm thấy tự hào khi tôi đang nỗ lực để chạy qua đó. Và điều này đã truyền cảm hứng để tôi tiếp tục chạy, bởi vì tôi biết rằng, họ đang ở đó nhìn tôi. Tôi không chỉ chạy vì bản thân nữa, tôi không chỉ chạy vì chất endorphins và dopamine nữa. Lúc này tôi đang chạy vì serotonin. Chúng thực sự đã giúp tôi tiếp tục chạy.

Nếu tất cả những gì tôi muốn là hoàn thành quãng đường 42km, là tận hưởng khả năng của chất dopamine, thì tôi có thể tập luyện và làm việc đó mỗi tuần. Nhưng tôi không hề muốn như vậy. Tôi chạy vào ngày gia đình đến cổ vũ, vào ngày ban tổ chức mang đến cho tôi những đám đông. Tuyệt vời hơn nữa, tôi đã giành được một chiếc huy chương, một biểu tượng của thành công, mang đến cho tôi sự tự hào khi được đeo trên cổ. Chất serotonin thực sự mang đến cảm giác tốt.

Chúng ta càng trao đi những gì mình có để nhìn thấy thành công của người khác, thì giá trị của chúng ta với cộng đồng càng tuyệt vời và chúng ta càng nhận được sự tôn trọng từ mọi người. Khi đó địa vị của chúng ta trong tổ chức càng cao và chúng ta càng có nhiều động lực để tiếp tục cống hiến. Ít nhất, đây cũng là trách nhiệm để làm việc. Cho dù chúng ta là ông chủ, cha mẹ hay huấn luyện viên, chất serotonin cũng hoạt động để khuyến khích, thúc đẩy chúng ta phục vụ những người chúng ta đang chịu trách nhiệm trực tiếp. Nếu là công nhân, cầu thủ hay những người đang được quan tâm, chăm sóc, chất serotonin cũng sẽ hoạt động để khuyến khích chúng ta làm việc chăm chỉ, để ông chủ, bố mẹ hay huấn luyện viên của chúng ta được tự hào.

Những người làm việc chăm chỉ nhất để giúp người khác thành công sẽ được tổ chức nhìn nhận như một nhà lãnh đạo hay “alpha” của tổ chức. Người được gọi là Alpha phải là người mạnh mẽ, nguồn hỗ trợ của tổ chức, người sẵn sàng hi sinh thời gian và sức lực của mình để người khác đạt được thành công. Đây cũng là điều kiện đầu tiên của một lãnh đạo.

O LÀ OXYTOCIN: CHẤT TÌNH YÊU

Oxytocin là chất dẫn truyền thần kinh được mọi người yêu thích. Oxytocin là cảm giác của tình bạn, tình yêu hay niềm tin sâu sắc. Đó là cảm giác chúng ta nhận được khi sống và làm việc trong công ty có những người bạn thân thiết nhất hay những người đồng nghiệp chúng ta tin tưởng. Và đó cũng là cảm giác chúng ta có được khi làm việc gì tốt cho ai đó hay có ai đó làm những điều tốt đẹp cho chúng ta. Oxytocin cũng chịu trách nhiệm hình thành nên những lời nói âu yếm, cử chỉ thân mật. Oxytocin cũng là cảm giác chúng ta có được khi nắm tay nhau và cùng hát bài “Kumbaya”1. Nhưng oxytocin không chỉ tồn tại để khiến chúng ta cảm thấy vui vẻ mà còn là chất thiết yếu trong bản năng sinh tồn.

1 Kumbaya: Bài hát dân gian rất thịnh hành ở Mỹ từ những năm đầu thế kỷ XX. Bài hát thể hiện sự gắn bó, gần gũi về tâm hồn cũng như cách sống của một nhóm người.

Nếu không có chất oxytocin, chúng ta sẽ không có những hành động khoan dung và rộng lượng. Nếu không có oxytocin, cũng sẽ không có sự đồng cảm. Nếu không có oxytocin chúng ta cũng không thể phát triển sợi dây liên kết của tình bạn và sự tin tưởng. Nếu không có oxytocin, chúng ta cũng chẳng có ai để dựa vào, cùng chia sẻ và tin tưởng. Không có oxytocin, chúng ta cũng sẽ chẳng có người để cùng nuôi dạy con cái và thậm chí không còn yêu thương con cái của mình nữa. Nhờ oxytocin, chúng ta tin tưởng mọi người sẽ giúp đỡ chúng ta xây dựng sự nghiệp kinh doanh, làm những việc khó khăn hoặc giúp chúng ta thoát khỏi trường hợp khó khăn mà bản thân gặp phải.

Nhờ oxytocin, chúng ta cảm nhận được sự liên kết giữa con người giống như ở trong một cộng đồng những người mà chúng ta yêu mến. Oxytocin làm cho chúng ta có tính xã hội.

Bởi vì trong một nhóm hay một cộng đồng, nhiều người có thể thực hiện tốt hơn là những cá nhân, vì vậy chúng ta cần phải nhận biết ai là người mình tin tưởng. Trong một nhóm, không cá nhân nào có thể duy trì một trạng thái cảnh giác liên tục để đảm bảo sự an toàn của cả nhóm. Nếu chúng ta nằm trong số những người chúng ta tin tưởng và những người tin tưởng chúng ta, thì lúc này trách nhiệm sẽ được chia sẻ cho mỗi người trong nhóm. Nói cách khác, chúng ta có thể đi ngủ vào ban đêm vì chúng ta tin tưởng rằng sẽ có người khác canh chừng những nguy hiểm cho chúng ta. Oxytocin chính là chất định hướng cho chúng ta thấy chúng ta có thể khiến chính mình dễ bị tổn thương như thế nào. Nó chính là chiếc la bàn xã hội quyết định khi nào an toàn thì cởi mở và tin tưởng, khi nào chúng ta nên giấu đi và giữ kín.

Không giống như dopamine mang lại cảm xúc hài lòng trong chốc lát, oxytocin là cảm xúc kéo dài. Chúng ta càng dành nhiều thời gian bên cạnh một ai đó, chúng ta càng sẵn sàng vì họ và có thể khiến bản thân dễ bị tổn thương. Khi chúng ta tin tưởng họ và có được sự tin tưởng của họ, thì càng có nhiều oxytocin chảy trong cơ thể chúng ta. Cuối cùng, giống như một trò ảo thuật, chúng ta sẽ nhận thấy rằng mình đã phát triển mối quan hệ sâu sắc với những người đó. Sự điên cuồng, phấn khích và tự phát của dopamine sẽ được thay thế bằng sự thoải mái hơn, ổn định hơn và những mối quan hệ định hướng oxytocin lâu dài hơn. Nếu dựa vào ai đó để nhờ họ giúp làm việc hay bảo vệ khi chúng ta không đủ mạnh thì lúc đó trạng thái của ta còn giá trị hơn nhiều. Một định nghĩa yêu thích của tôi về tình yêu đó là cho ai đó sức mạnh để phá hủy chúng ta và tin tưởng rằng họ sẽ không bao giờ sử dụng nó.

Điều này cũng giống như bất kỳ một quan hệ mới nào. Khi bắt đầu đến một nơi làm việc mới, chúng ta cảm thấy hào hứng, mọi người cũng cảm thấy vui mừng, mọi thứ rất hoàn hảo. Nhưng sự tin tưởng chúng ta cần phải cảm nhận được đó là những người đồng nghiệp sẽ quan tâm và giúp đỡ chúng ta tiến bộ để chúng ta thực sự cảm thấy thân thuộc, dành thời gian và sức lực cho họ. Dù là nghiệp dư hay chuyên nghiệp, tất cả đều áp dụng chung một quy tắc khi xây dựng mối quan hệ.

Trong Vòng tròn an toàn, chúng ta luôn cảm thấy mình thuộc về nơi đó.

Nhiều khi chúng ta muốn bản thân được nổi bật và được xem xét như một cá nhân riêng biệt, nhưng điều cốt lõi, chúng ta là động vật bầy đàn đã được tạo ra về mặt sinh học để tìm kiếm sự thoải mái khi cảm thấy thuộc về nhóm. Bộ não của chúng ta sẽ bị tác động để giải phóng ra chất oxytocin khi có sự hiện diện của nhóm và hoóc môn cortisol, chất sẽ tạo nên cảm giác lo lắng khi chúng ta cảm thấy cô độc và dễ bị tổn thương. Đối với tổ tiên của chúng ta cũng như tất cả động vật có vú khác, cảm giác thân thuộc và niềm tin rằng chúng ta có thể đối mặt với những nguy hiểm xung quanh phụ thuộc vào cảm giác an toàn trong nhóm. Ở bên ngoài luôn đầy rẫy những mối nguy hiểm. Những kẻ cô đơn bên ngoài tổ chức dễ bị động vật ăn thịt hơn là loài được bảo vệ và được con khác coi trọng.

Chương 7

Chữ c to lớn

Đó là một ngày có nắng và ấm áp. Một ngày như người ta vẫn thường mong đợi. Có một cơn gió nhẹ làm dịu đi cái nóng của mặt trời. Theo tất cả mọi người, đó là một ngày tuyệt vời. Bỗng nhiên, sự yên tĩnh bị phá tan. Có lẽ đó là tiếng sột soạt của cây cỏ hoặc cũng có thể linh dương nghĩ rằng nó đã nhìn thấy một điều gì đó. Linh dương không chắc lắm, nhưng thật ra, điều đó không quan trọng. Vấn đề quan trọng ở đây là có một thứ gì đó có thể gây nguy hiểm đến sự sống còn của nó.

Chỉ riêng việc một mình lo lắng cũng đủ để khiến chú linh dương dừng gặm cỏ và ngay lập tức ngẩng đầu lên, cố gắng nhìn và hi vọng đó không phải là một con sư tử. Một chú linh dương khác nhận ra sự cảnh báo về mối nguy hiểm có thể đến từ một trong số các thành viên trong bầy của mình và cũng ngay lập tức dừng gặm cỏ và quan sát. Chẳng bao lâu, cả bầy cùng tập trung tìm kiếm. Không ai trong số chúng biết chính xác mình đang tìm kiếm điều gì, nhưng chúng chỉ biết rằng nếu một thành viên trong bầy cảm thấy bị đe dọa thì chúng cũng cảm thấy bị đe dọa.

Sau đó, ngay lập tức, một chú linh dương trong đàn đã nhìn thấy con sư tử nhào xuống, và theo bản năng, linh dương quay ngược lại và chạy với tốc độ cực nhanh. Dù có nhìn thấy sư tử hay không, cả đàn cũng chạy theo cùng một hướng, với tốc độ nhanh nhất. Sư tử cố gắng đuổi theo nhưng nó không thể chạy theo mãi. Cuộc tấn công bất ngờ đã thất bại và linh dương lại được sống thêm một ngày nữa. Đây chính là lợi ích cơ bản của việc sống theo đàn – mỗi thành viên trong đàn đều canh chừng và quan sát những nguy hiểm. Nếu một thành viên trong đàn cảm thấy nguy hiểm thì cả đàn sẽ cùng giúp đỡ, tìm kiếm trước khi quá muộn.

Đây là một cảnh tượng quen thuộc trong nhiều bộ phim tài liệu về thiên nhiên. Đôi khi sư tử sẽ bắt được linh dương nhưng đôi khi thì không. Nhưng phản ứng của linh dương luôn luôn là như vậy. Đầu tiên, khi một hay một vài con linh dương trong đàn cảm thấy có điều gì đó không ổn, chúng sẽ cố gắng xác định và quan sát mối nguy hiểm và nếu có bất kỳ mối nguy hiểm nào, chúng sẽ chạy để giữ mạng sống. Đó là cảm giác ban đầu khi chúng thấy rằng có điều gì đó gần đấy sẽ làm hại chúng, điều đó làm cho toàn bộ bối cảnh thay đổi và cuối cùng chính cảm giác ấy đã cho cả đàn một cơ hội lớn hơn để sống sót.

Cảm giác thấy có điều gì đó bất ổn là một cảnh báo tự nhiên mà tất cả động vật có vú có tập tính xã hội đều có, bao gồm cả con người. Cảm giác này được tạo nên để cảnh báo chúng ta về những nguy hiểm, mối đe dọa và nâng cao cảnh giác để chuẩn bị đối phó với những nguy hiểm có thể xảy ra. Nếu không có cảm giác này, chúng ta chỉ được cảnh báo nguy hiểm khi thực sự nhìn thấy một điều gì đó hoặc khi cuộc tấn công thực sự đã bắt đầu. Từ quan điểm sinh tồn, điều này là quá muộn.

22 thành viên trong Lực lượng Đặc biệt ở Afghanistan mà Johnny Bravo đã liều mạng sống của mình để bảo vệ là một ví dụ điển hình. Họ có thể cảm nhận được điều bất ổn trong đêm đó. Cảm giác “bất thường” mà họ hay những con linh dương có được khi xuất hiện những mối nguy hiểm đang rình rập là do một chất có tên gọi hoóc môn cortisol. Cortisol là nguyên nhân gây ra cho chúng ta sự căng thẳng và lo lắng khi có một tiếng động trong đêm. Đây là mức độ đầu tiên của chuỗi phản ứng hành động và chiến đấu. Giống như hệ thống báo động an ninh cao cấp tự động gọi cảnh sát, cortisol được tạo ra để cảnh báo chúng ta về mối nguy hiểm có thể xảy ra và chuẩn bị những biện pháp bổ sung để bảo vệ, nâng cao cơ hội sống sót.

Áp dụng bối cảnh của những con linh dương với kịch bản trong văn phòng. Một người nghe nói rằng sẽ có một đợt sa thải. Anh ta sẽ nói với một người bạn của mình trong văn phòng. Không lâu sau đó, giống như đàn linh dương, từng người một, câu chuyện sẽ lan rộng khắp văn phòng và những nhân viên bắt đầu trò chuyện, lo lắng về đợt sa thải sắp xảy ra. Lúc này, tất cả nhân viên đều có ý thức cảnh báo cao nhờ cortisol đang chảy trong tĩnh mạch. Sự căng thẳng khiến họ sao nhãng và không tập trung vào hoàn thành công việc, cho đến khi họ cảm thấy mối nguy hiểm đã đi qua. Trong trường hợp có mối đe dọa thực sự, giống như việc cảnh sát trả lời một báo động được gửi đến, chất adrenaline được sản sinh trong máu, cho chúng ta năng lượng để chạy thoát hoặc tăng cường khả năng đối phó với kẻ thù. (Nếu bạn đã từng nghe câu chuyện về những người mẹ đột nhiên có sức mạnh như một siêu nhân để giải cứu con cái của mình thoát khỏi nguy hiểm thì đó là do chất adrenaline). Nhưng khi không còn những mối nguy hiểm hay đe dọa, chúng ta hít thở thật sâu, chờ đợi cortisol thoát khỏi dòng máu trong cơ thể, cho phép nhịp tim của chúng ta trở lại bình thường và thư giãn.

Cortisol không được phép ở lại trong cơ thể, nó được sinh ra khi chúng ta cảm nhận được mối đe dọa và nó sẽ biến mất khi sự nguy hiểm đã đi qua. Đó là lý do hoàn toàn hợp lý. Hơn nữa, những căng thẳng trong cơ thể chúng ta có ảnh hưởng hết sức nghiêm trọng. Cách thức mà cortisol cải trang trong cơ thể có thể là nguyên nhân gây ra tổn hại kéo dài nếu chúng ta luôn sống trong cảm giác sợ hãi hoặc lo lắng.

Tất cả chúng ta đều biết cảm giác về chất cortisol như thế nào khi chúng ta lo lắng cho hạnh phúc của mình. Nó cũng đứng đằng sau những cảm giác lo lắng, căng thẳng, khó chịu trong công việc. Không giống như linh dương, con người có vỏ não phức tạp. Một phần của bộ não chúng ta chịu trách nhiệm về ngôn ngữ cũng như những suy nghĩ sáng suốt, phân tích và trừu tượng. Trong khi những con linh dương phản ứng với hoóc môn cortisol trong cơ thể chúng thì loài người chúng ta lại muốn biết nguyên nhân của những căng thẳng để tìm hiểu hoặc tạo nên cảm xúc cho bản thân. Chúng ta thường cố gắng tìm hiểu nguồn gốc của những điều mà chúng ta nghĩ là đang đe dọa đến bản thân mình, để giải thích cho sự khó chịu, lo lắng của bản thân. Chúng ta có thể trách móc ông chủ đã lừa dối. Chúng ta cũng có thể đổ lỗi cho một đồng nghiệp mà chúng ta luôn lo sợ người đó sẽ đâm sau lưng mình để thăng tiến trong sự nghiệp. Chúng ta có thể chiến thắng chính bản thân mình khi nói ra điều không nên nói tại một cuộc họp. Chúng ta khoanh vòng những điều mình đã làm được và chưa làm được để giúp bản thân hiểu được tại sao chúng ta lo lắng. Thực tế, hoóc môn cortisol luôn cố gắng để khiến chúng ta tìm ra những mối đe dọa và chuẩn bị đối phó. Chiến đấu, bỏ chạy hay ẩn nấp.

Cho dù những nguy hiểm là thật hay tưởng tượng thì những căng thẳng mà chúng ta cảm nhận là có thật. Không giống như tư duy lý trí, cơ thể chúng ta không cố gắng đánh giá những nguy hiểm là gì. Chúng ta chỉ đơn giản là phản ứng với những chất hóa học đang chảy trong mạch máu của mình để chuẩn bị chiến đấu với những thứ đang ẩn nấp. Bộ não của tổ tiên chúng ta trong thời kỳ đồ đá không quan tâm đến việc hiểu rõ về mối đe dọa, mà chỉ muốn gia tăng cơ hội sống sót. Thêm vào đó, cơ thể chúng ta cũng không biết rằng mình đang làm việc trong văn phòng chứ không phải trên thảo nguyên rộng lớn. Hệ thống cảnh báo của người cổ đại chưa nhận thức được rằng những nguy hiểm chúng ta phải đối mặt hầu như không nguy hiểm đến tính mạng. Đó là lý do tại sao, trong nỗ lực để giúp chúng ta bảo vệ những quyền lợi của mình, hệ thống sẽ nhắc nhở chúng ta phản ứng như thể đó là sự nguy hiểm đến tính mạng.

Một người bạn của tôi làm việc tại trường Đại học Columbia tới phòng hành chính để làm một số thủ tục giấy tờ. Anh lịch sự và thân thiện với người phụ nữ trẻ đang ngồi bên bàn làm việc nhưng cô gái này không lịch sự và thân thiện lại với anh ta. Mặc dù cô gái không nói bất kỳ điều gì sai hay thô lỗ, nhưng anh có thể cảm nhận được cô không quan tâm đến anh hay những nhu cầu của anh. Cô ấy trả lời các câu hỏi của anh chỉ bằng một hoặc hai từ và không có thêm bất kỳ sự giúp đỡ hay tư vấn nào, ngoài những yêu cầu cần thiết tối thiểu ngay cả khi anh hỏi thêm. Khi anh chuyển sang bàn kế tiếp, một lần nữa, anh lại cảm thấy tình hình tương tự. Mặc dù, cùng là nhân viên của một tổ chức, việc giúp đỡ anh cũng là lợi ích của họ, nhưng các nhân viên văn phòng có vẻ mâu thuẫn, thậm chí không hợp tác.

Tại văn phòng giống như văn phòng anh bạn tôi bước vào, mọi người chỉ muốn bảo vệ cho bản thân họ, tham gia khi cần thiết, làm việc của mình và trở về nhà khi hết giờ làm. Không hề có cảm giác rằng ai đó sẽ liều mạng hay chạy ra khỏi con đường của mình để bảo vệ người khác. Vì những điều này, mặc dù không có bất kỳ nguy cơ nào về sự sa thải và áp lực công việc thấp thì vẫn có một sự lo lắng ở cấp độ nhẹ và thường xuyên. Là loài động vật có tính xã hội, chúng ta cảm thấy căng thẳng khi không được hỗ trợ. Đó là sự bất an trong tiềm thức, một cảm giác mà chúng ta phải chịu trách nhiệm cho bản thân mình, không ai giúp đỡ chúng ta, và điều đó thực sự đáng sợ. Và vấn đề ở đây không phải là con người, mà vấn đề nằm ở môi trường làm việc.

Khi linh dương cảm nhận được rắc rối, nó cảnh báo những con còn lại trong đàn, làm tăng cơ hội sinh tồn cho cả đàn. Nhưng thật không may, nhiều người trong chúng ta làm việc trong môi trường mà các thành viên của tổ chức không quan tâm đến số phận của người khác. Điều đó có nghĩa là, những thông tin có giá trị như nguy hiểm sắp xảy đến thường được giữ bí mật. Vì vậy, nếu họ cùng tồn tại trong một tổ chức thì sự liên kết, tin tưởng giữa các nhân viên hay giữa người lãnh đạo và nhân viên là khá mỏng manh. Chúng ta dường như không còn lựa chọn nào khác ngoài đặt bản thân mình lên trên hết. Nếu chúng ta lo sợ rằng ông chủ không ưa mình, thường xuyên lo lắng rằng mình sẽ phạm phải lỗi lầm nào đó, thì chúng ta sẽ luôn sống với những nỗi lo lắng. Nếu chúng ta nghĩ rằng đồng nghiệp luôn cố gắng cướp công trạng mà chúng ta có hay đâm sau lưng chúng ta để được thăng tiến, nếu chúng ta chú ý quá nhiều vào những lời đồn thổi, nếu chúng ta lo lắng công ty không đạt được doanh thu đề ra trong năm nay và có thể sa thải một vài bộ phận, nếu mọi người không kết nối với nhau, nếu chúng ta không cảm nhận được Vòng tròn an toàn thì hoóc môn cortistol sẽ bắt đầu thấm qua tĩnh mạnh. Từng giọt. Từng giọt. Từng giọt. Đây là vấn đề hết sức nghiêm trọng. Thứ nhất, cortistol thực sự sẽ hạn chế sự sản sinh hoóc môn oxytocin, chất đảm nhiệm sự vị tha, đồng cảm. Điều này có nghĩa là, khi Vòng tròn an toàn yếu kém và mọi người phải đầu tư thời gian và sức lực để chống lại quyền lực và những nguy hiểm khác từ nội bộ công ty, chúng ta sẽ thực sự trở nên ích kỷ và ít quan tâm đến những người khác hay tổ chức của mình.

Làm việc trong một môi trường văn hóa không lành mạnh và không cân bằng cũng giống như việc leo lên đỉnh núi Everest. Chúng ta sẽ phải thích ứng với môi trường xung quanh. Mặc dù sẽ có những tình trạng nguy hiểm, nhưng người leo núi phải biết dành thời gian dừng chân ở các trại căn cứ để thích nghi. Theo thời gian, cơ thể của họ sẽ làm quen dần với điều kiện và hoàn cảnh để họ có thể sinh tồn. Chúng ta cũng sẽ làm điều tương tự trong một nền văn hóa không lành mạnh. Nếu môi trường làm việc là sự bạo lực hay đáng sợ với mối đe dọa sa thải hằng ngày, chúng ta sẽ không bao giờ ở lại. Nhưng khi môi trường làm việc, tinh vi hơn với những chiêu trò trong công sở, chủ nghĩa cơ hội, và sự kém tin tưởng giữa đồng nghiệp, chúng ta sẽ thích nghi với nó.

Giống như đang ở những trại căn cứ trên núi Everest, chúng ta tin rằng sẽ ổn và có thể đối phó được với mọi hoàn cảnh và điều kiện. Tuy nhiên, sự thật là loài động vật bậc cao con người không được xây dựng để đối phó với những điều kiện này. Mặc dù chúng ta có thể nghĩ rằng mình ổn và cảm thấy thoải mái nhưng tác động của môi trường vẫn gây ảnh hưởng. Chỉ vì chúng ta làm quen được với điều kiện, cảm thấy bình thường thì cũng không có nghĩa là chúng ta có thể chấp nhận được những điều kiện đó. Trên núi Everest, thậm chí ngay khi chúng ta thích nghi được, nếu chúng ta ở quá lâu trên núi thì các cơ quan nội tạng sẽ bắt đầu bị phá vỡ. Trong môi trường văn hóa không lành mạnh cũng như vậy. Mặc dù chúng ta có thể quen sống trong những căng thẳng và hoóc môn cortistol xuất hiện thường xuyên trong cơ thể, nhưng không có nghĩa chúng ta nên chấp nhận các điều kiện đó.

Dòng chảy liên tục của hoóc môn cortistol không chỉ làm hại cơ quan trong cơ thể, mà nó còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của chúng ta. Giống như các chất ích kỷ khác, cortistol có thể giúp chúng ta sinh tồn, nhưng nó không được phép tồn tại trong cơ thể chúng ta mọi lúc. Nó sẽ tàn phá sự chuyển hóa glucose trong cơ thể. Nó cũng làm tăng huyết áp, các phản ứng kích động và làm suy yếu khả năng nhận thức. (Nếu chúng ta lo lắng về những thứ bên trong tổ chức thì khó có thể tập trung vào những thứ bên ngoài tổ chức). Cortistol làm tăng tính hung hăng, suy giảm khả năng tình dục và thường đặt chúng ta vào trạng thái lo âu, căng thẳng. Theo nghĩa đen, đây chính là kẻ sát nhân. Cortistol giúp cơ thể chúng ta sẵn sàng phản ứng lại trong những trường hợp đột xuất, chiến đấu hay bỏ chạy tùy theo hoàn cảnh. Vì những điều này tiêu hao rất nhiều năng lượng nên khi cảm nhận được nguy hiểm, cơ thể chúng ta sẽ dừng những chức năng không cần thiết như tiêu hóa và tăng trưởng. Khi căng thẳng qua đi, những chức năng này được phục hồi trở lại. Thật không may, hệ thống miễn dịch là một trong những chức năng cơ thể xét thấy không cần thiết, vì vậy nó bị dừng lại khi có sự bùng nổ của chất cortistol. Nói cách khác, nếu chúng ta làm việc trong một môi trường có mức độ tin tưởng thấp, những mối liên hệ mờ nhạt, căng thẳng, lo âu thường xuyên xảy ra, chúng ta sẽ trở nên dễ bị những căn bệnh tấn công hơn. Trong khi oxytocin thúc đẩy hệ thống miễn dịch thì cortistol lại làm tổn thương đến hệ thống này.

Trong thế giới hiện đại, chúng ta đã nhìn thấy sự gia tăng tỷ lệ ung thư, tiểu đường, bệnh tim, và những bệnh có thể phòng ngừa khác, nhưng đó không phải là một sự ngẫu nhiên. Ngày nay, những điều kiện này dễ dàng giết chết chúng ta hơn cả sự đe dọa về tội ác bạo lực và khủng bố. Trung tâm chống khủng bố quốc gia (Mỹ) ước tính rằng có hơn 12.500 người trên toàn thế giới đã thiệt mạng bởi những kẻ khủng bố năm 2011. Theo thống kê của FBI, có khoảng 165.000 người đã bị giết tại Hoa Kỳ trong giai đoạn từ giữa năm 2000 đến năm 2010, nhiều hơn 2/3 số người chết có liên quan đến các vụ đọ súng (thống kê của FBI không bao gồm bang Florida). So với con số 600.000 người chết mỗi năm tại Hoa Kỳ vì bệnh tim và gần 600.000 người chết vì bệnh ung thư năm 2012 thì các bằng chứng trở nên rõ nét hơn. Hãy nghĩ về điều này, số người chết vì bệnh tim và bệnh ung thư mỗi năm cao gấp bảy lần số người chết vì bị sát hại trong một thập kỷ! Tất nhiên, không phải chỉ riêng sự căng thẳng gây ra các ca tử vong, nhưng những con số tử vong ngày càng gia tăng. Có vẻ trách nhiệm của các nhà lãnh đạo tổ chức là làm một vài phép tính về việc họ đang góp phần như thế nào vào con số đó. Đôi khi những yếu tố đơn giản như hệ thống khen thưởng hay văn hóa hợp tác thực sự sẽ góp phần vào những con số thống kê khủng khiếp này. Công việc, theo nghĩa đen, đang giết chết chúng ta.

Ngược lại, một nền văn hóa được tổ chức lành mạnh rất tốt cho sức khỏe. Môi trường làm việc hay cách thức chúng ta tương tác với người khác thực sự rất quan trọng. Một môi trường làm việc tốt đảm bảo rằng chúng ta sẽ xây dựng sợi dây liên kết niềm tin, điều cần thiết để hợp tác hiệu quả. Do hệ thống não bộ được kế thừa từ cổ xưa của chúng ta không phân biệt được sự khác biệt giữa nguy hiểm chúng ta phải đối mặt trong những vùng hoang dã của kỷ nguyên đồ đá và mối nguy hiểm chúng ta có thể đối mặt trong môi trường làm việc hiện đại nên phản ứng là giống nhau. Cơ thể chúng ta sản sinh ra hoóc môn cortistol giúp chúng ta có thể sống sót. Nếu chúng ta làm việc trong một môi trường mà những nhà lãnh đạo luôn nói sự thật, không sa thải nhân viên vào những thời điểm khó khăn, cơ cấu khuyến khích làm việc khiến chúng ta không chống lại nhau và nhờ vào mức độ gia tăng của oxytocin và serotonin, sẽ mang lại sự tin tưởng và hợp tác.

Đó là ý nghĩa của sự cân bằng cuộc sống – công việc. Chúng ta sẽ không phải làm việc với thời gian gò bó hay phải chịu đựng những áp lực, căng thẳng. Chúng ta sẽ làm việc ở nơi chúng ta cảm thấy an toàn. Nếu chúng ta cảm thấy an toàn ở nhà của mình mà không cảm thấy an toàn ở nơi làm việc, thì điều chúng ta nhận thấy là sự mất cân bằng giữa công việc và cuộc sống. Nếu chúng ta có những mối quan hệ bền vững trong gia đình và nơi làm việc, nếu chúng ta cảm thấy thân thuộc và thấy mình được bảo vệ ở cả hai nơi này, thì nguồn năng lượng mạnh mẽ của những chất hóa học kỳ diệu như oxytocin có thể làm giảm tác động của căng thẳng và cortistol. Bằng sự tin tưởng, chúng ta làm mọi thứ vì nhau, quan tâm đến nhau và hi sinh cho nhau. Tất cả những điều này làm tăng cảm giác của chúng ta về sự an toàn bên trong Vòng tròn an toàn. Chúng ta có cảm giác thoải mái và sự tự tin trong công việc sẽ làm giảm toàn bộ căng thẳng bởi vì chúng ta không còn cảm thấy quyền lợi và hạnh phúc của mình bị đe dọa nữa.

TỪ BỎ NHỮNG ĐỨA CON CỦA BẠN

Charlie Kim cảm nhận được tình hình căng thẳng đang diễn ra trong công ty. Đều đặn như một chiếc đồng hồ, mỗi năm, khi thời điểm của năm tài khóa sắp đến, không khí khắp văn phòng đều thay đổi. Bao trùm công ty là nỗi sợ hãi. Lo sợ công ty không đạt được chỉ tiêu đề ra, một số người sẽ không thể tiếp tục làm việc ở đây năm sau nữa. Kim, người sáng lập ra công ty Next Jump gần 20 năm trước đây đã trải qua nhiều thăng trầm với công ty, vì vậy ông biết rất rõ tác động nguy hiểm mà nỗi sợ hãi, lo lắng có thể ảnh hưởng đến kinh doanh như thế nào. Chính vì vậy ông đã đưa ra một quyết định táo bạo để nâng cao Vòng tròn an toàn tại Next Jump.

Ông nói: “Chúng ta muốn Next Jump trở thành một công ty mà cha mẹ chúng ta sẽ tự hào vì chúng ta đã xây dựng nên”. Và điều lớn lao sẽ làm cho cha mẹ được tự hào là từ việc hình thành nên những người tốt và làm điều đúng đắn. Chính vì vậy, ông thực hiện chính sách Việc làm trọn đời. Next Jump là công ty kỹ thuật duy nhất trong nước làm điều như vậy. Không ai bị sa thải chỉ để cân bằng sổ sách. Thậm chí những sai sót gây ra thiệt hại cho công ty hay những cá nhân hoàn thành kém cũng không phải là căn cứ cho việc sa thải. Nếu có bất kỳ điều gì xảy ra, công ty sẽ dành thời gian để hỗ trợ, tìm ra đâu là vấn đề và giúp nhân viên vượt qua. Giống như một vận động viên đi vào giai đoạn xuống dốc, một nhân viên Next Jump sẽ không bị sa thải mà họ sẽ được đào tạo. Chỉ có một trường hợp duy nhất mà nhân viên buộc phải rời khỏi Next Jump là khi ai đó bỏ qua các giá trị đạo đức của công ty hoặc cố tình hủy hoại đồng nghiệp của mình.

Điều này không hề điên khùng. Vì hầu như bạn không thể bị sa thải một khi làm ở Next Jump, họ dành nhiều thời gian và quan tâm đến những người mà họ thuê hơn rất nhiều các công ty trong cùng lĩnh vực. Next Jump không chỉ xem xét những kỹ năng và kinh nghiệm; họ dành nhiều thời gian đánh giá tính cách của những ứng viên muốn làm việc tại đây. Cứ 100 ứng viên thì chỉ một người được nhận. “Nếu một nhà lãnh đạo đã nói từ giờ không một ai bị sa thải”, Kim giải thích, “nhưng họ vẫn phải đáp ứng được tốc độ tăng trưởng phù hợp trong doanh thu và lợi nhuận, bất chấp những điều kiện thị trường, họ sẽ không có sự lựa chọn nào khác ngoài chú trọng vào những giá trị trong phạm vi kiểm soát của họ như tuyển dụng, đào tạo và phát triển”. Khi ai đó được nhận vào Next Jump, lãnh đạo công ty sẽ đặt họ lên ưu tiên hàng đầu để giúp cá nhân đó phát triển.

Nếu Next Jump đang đưa ra một cơ hội về việc làm suốt đời cho những người thực sự muốn điều đó, thì những nhà lãnh đạo của công ty phải làm việc chăm chỉ để tuyển dụng được những con người phù hợp. “Sa thải là một sự lựa chọn dễ dàng”, Kim nói, “Tình cảm khăng khít, đào tạo nhiệt tình, thậm chí có cả một chương trình để giúp mọi người tìm được công việc ở nơi khác nếu họ thấy công ty của chúng ta không thuộc về họ, hệ thống đó thực sự hiệu quả hơn rất nhiều nhưng đòi hỏi nhiều thời gian và sự quan tâm của công ty hơn nữa.”

Đối với Kim, việc nuôi dạy con cái mang lại nhiều bài học trong điều hành công ty. Cả hai đều đòi hỏi sự cân bằng giữa nhu cầu ngắn hạn và mục tiêu dài hạn. “Trước hết và quan trọng nhất, cam kết của bạn với con cái chính là cuộc đời”, Kim nói. “Cuối cùng, bạn muốn con cái mình trở thành người tốt hơn”. Kim cũng nghĩ về những nhân viên của mình như vậy. Ông biết rằng hầu hết mọi người sẽ chẳng bao giờ vứt bỏ con cái trong những lúc khó khăn, vì thế “làm sao chúng ta có thể sa thải nhân viên của mình trong những điều kiện khó khăn?”, ông hỏi. “Cho dù chúng ta có cãi cọ, đánh nhau với anh chị em của mình bao nhiêu lần, nhưng chúng ta cũng không thể từ bỏ gia đình được. Chúng ta phải luôn duy trì gia đình của mình”. Mặc dù Kim có thể không phải là một ông chủ hoàn hảo hay một bậc phụ huynh tuyệt vời, nhưng không ai trong chúng ta – không ai có thể phủ nhận ông Kim đã quan tâm và nỗ lực làm việc chăm chỉ thế nào để làm những điều đúng đắn. Kể cả nếu như điều đó đôi khi có nghĩa là thừa nhận ông có những quyết định sai.

Một kỹ sư làm việc tại Next Jump cho biết ban đầu anh nghĩ rằng chính sách Việc làm trọn đời là một ý tưởng hay đối với những người làm việc kém hiệu quả nhưng không thực sự hữu ích với anh, một trong những người thể hiện xuất sắc nằm trong top đầu, và anh ta cũng không lo lắng rằng mình sẽ bị mất việc. Tuy nhiên, điều khiến anh ta bất ngờ là những lợi ích của chính sách này khi anh ta bước lên cương vị của một người trưởng nhóm. Sau khi chính sách này được thực hiện, các thành viên trong nhóm của anh ta bắt đầu giao tiếp cởi mở hơn. Những sai sót và các vấn đề được chỉ ra một cách nhanh chóng, trước khi chúng trở nên nghiêm trọng. Việc chia sẻ thông tin và tinh thần hợp tác cũng tăng lên. Đơn giản chỉ vì các thành viên không còn lo lắng về công việc của mình nữa, trưởng nhóm nhìn thấy hiệu suất của nhóm mình tăng vọt. Trên thực tế, hiệu suất của toàn công ty cũng gia tăng.

Trong nhiều năm trước khi thực hiện chính sách mới, tỷ lệ tăng trưởng doanh thu trung bình của Next Jump là 25% năm. Từ khi chính sách Việc làm trọn đời được thực hiện, tỷ lệ tăng trưởng doanh thu trung bình đã lên tới 60% mỗi năm và không có dấu hiệu chậm lại. Mặc dù nhiều kỹ sư tại Next Jump nhận được những lời mời làm việc từ Google, Facebook hay một số công ty công nghệ khác, nhưng họ cũng không rời đi. Next Jump đã từng cho thấy tỷ lệ thay đổi nhân sự trong đội ngũ kỹ sư của họ là 40%, một con số tương đương với các công ty khác trong lĩnh vực này. Nhưng với sự tập trung lớn vào việc xây dựng con người, bây giờ tỷ lệ thay đổi nhân sự của Next Jump chỉ là 1%. Hóa ra, ngay cả khi nhận được lời đề nghị làm việc ở một công ty với mức lương và địa vị cao hơn, thì người ta vẫn thích làm việc ở một nơi mà họ cảm thấy thuộc về nơi đó. Mọi người đều muốn được cảm thấy an toàn, thoải mái với đồng nghiệp, có cơ hội để phát triển hơn cả được làm việc ở một nơi mà họ có thể kiếm được nhiều tiền và giàu có hơn.

Đó là những điều sẽ xảy ra khi con người, kể cả các kỹ sư, được sống trong một môi trường được thiết kế vì chúng ta. Và chúng ta sẽ ở lại. Chúng ta sẽ tiếp tục trung thành. Chúng ta giúp đỡ nhau làm việc, hoàn thành công việc của mình bằng tất cả niềm tự hào và đam mê.

Khi chúng ta dành thời gian để xây dựng các mối quan hệ đúng đắn, khi những nhà lãnh đạo đặt nhân viên của mình lên trên những con số, khi chúng ta thực sự cảm nhận được cảm giác tin tưởng lẫn nhau, oxytocin được sản sinh trong cơ thể chúng ta có thể đảo ngược lại những ảnh hưởng tiêu cực của việc hoạt động dưới áp lực, căng thẳng và môi trường chứa cortistol. Nói cách khác, không phải đặc trưng của công việc hay số giờ đồng hồ chúng ta làm việc giúp chúng ta giảm áp lực và đạt được cân bằng giữa cuộc sống và công việc mà là do sự gia tăng hàm lượng oxytocin và serotonin. Serotonin giúp tăng tự tin và truyền cảm hứng cho chúng ta, giúp đỡ những người làm việc cho chúng ta và khiến cho những người mà chúng ta phục vụ được tự hào. Oxytocin làm giảm căng thẳng, tăng hứng thú với công việc và cải thiện khả năng nhận thức, giúp giải quyết các vấn đề phức tạp tốt hơn. Oxytocin giúp tăng cường hệ thống miễn dịch, giảm huyết áp, tăng ham muốn, làm giảm sự thèm khát và nghiện ngập. Quan trọng hơn, nó truyền cảm hứng cho chúng ta làm việc cùng nhau.

Đây chính là lý do mà những người “yêu công việc của mình” (có thể nói là có rất nhiều oxytocin) có thể dễ dàng từ chối công việc được trả nhiều tiền hơn để làm công việc mà mình yêu thích. So với một văn hóa làm việc mà những người lãnh đạo khuyến khích các quyết định hay hành động chống lại và tập trung vào sự thỏa mãn tạm thời thì một văn hóa mà các chất khoan dung có thể chảy tự do sẽ đem lại kết quả là sự ổn định cho tổ chức và việc thực hiện mục tiêu lâu dài của tổ chức tốt hơn. Và khi điều đó xảy ra, sợi dây liên kết giữa chúng ta phát triển mạnh mẽ hơn, lòng trung thành sâu sắc hơn và tổ chức tồn tại lâu hơn. Hơn hết, chúng ta trở về nhà hạnh phúc hơn, sống lâu hơn và khỏe mạnh hơn.

Loại hình văn hóa này có thể ở trong bất kỳ quy mô tổ chức của bất kỳ lĩnh vực nào. Miễn là con người kết nối với nhau vì một mục đích chung, thì người lãnh đạo có thể thiết lập bất kỳ loại hình văn hóa nào mà họ muốn. Trong nền văn hóa ấy sẽ không có biến động hay sa thải. Nhóm tài năng không cần thay đổi công việc. Những người không nắm lấy những giá trị của nền văn hóa đó có thể cảm nhận chất cortistol trong cơ thể đang nói với họ rằng họ không thuộc về nơi này. Khi cảm thấy lo lắng mình là một người ngoài trong tổ chức, họ có thể quyết định rời đi để tìm một nơi mới thích hợp hơn. Ngược lại, những người khác cảm thấy an toàn, thoải mái bên những đồng nghiệp của mình sẽ thấy giống như đã tìm được một ngôi nhà thực sự.

Tất cả những gì cần thiết để thực hiện điều này là nhà lãnh đạo của công ty phải đưa ra quyết định để thực hiện nền văn hóa ấy. Họ phải có đủ sức mạnh để tạo ra một môi trường mà ở đó mọi người phát triển một cách tự nhiên và thúc đẩy lợi ích của tổ chức. Một khi nền văn hóa và các giá trị được xác định rõ ràng, nó sẽ trở thành trách nhiệm của tất cả những ai thuộc về nơi đó, cho dù có là một nhà lãnh đạo chính thức hay không, tất cả đều làm việc để duy trì các giá trị và giữ cho Vòng tròn an toàn luôn được mạnh mẽ và bền vững.

Chương 8

Tại sao chúng ta có những nhà lãnh đạo?

Những người thợ săn thường trở về nhà trong vinh quang và chiến thắng. Sau một ngày dài theo dõi, một chuyến đi xa nhà nhiều cây số, họ có thể đã bắt được một con nai đủ lớn cho tất cả mọi người. Khi họ trở về, nhiều người trong bộ tộc chạy đến chúc mừng và lấy thịt của con vật đã săn được để chuẩn bị cho bữa tiệc sắp tới. Nhưng có một vấn đề xảy ra. Mọi người đều đói và nóng lòng muốn được ăn. Khi sống trong một tập thể có khoảng từ 100 đến 150 người, giống như tổ tiên chúng ta, thì rõ ràng cả bộ tộc không thể xô đẩy và tranh cướp thức ăn, như vậy sự hỗn loạn sẽ xảy ra. Vậy thì, ai sẽ là người được ăn đầu tiên? May mắn thay, các chất xã hội bên trong cơ thể chỉ đạo hành vi và giúp chúng ta giải quyết vấn đề này.

Các công ty và tổ chức chính là những bộ tộc hiện đại. Giống như bất kỳ một bộ tộc nào khác, họ cũng có truyền thống, biểu tượng và ngôn ngữ. Văn hóa của công ty cũng giống như văn hóa của bộ tộc. Một số sẽ có nền văn hóa vững mạnh và một số thì không. Chúng ta cảm thấy mình phù hợp và thân thiết với mọi người ở đó hơn những người khác, thì chúng ta càng dễ dàng “kết nối” với mọi người trong nền văn hóa này hơn nền văn hóa khác. Và giống như tất cả bộ tộc, một số công ty, tổ chức luôn có những nhà lãnh đạo tài ba và một số thì không. Nhưng tất cả bộ tộc hay công ty đều có người lãnh đạo.

Hầu như mọi thứ về con người đều được tạo ra có mục đích – đó là để gia tăng cơ hội sinh tồn, duy trì nòi giống, và yêu cầu của chúng ta đối với những nhà lãnh đạo cũng không phải là ngoại lệ. Một nhà nhân chủng học đã xem xét lịch sử của lãnh đạo – tại sao chúng ta có những nhà lãnh đạo ngay từ thời kỳ đầu tiên – hé lộ một số tiêu chuẩn khách quan như điều gì tạo nên một nhà lãnh đạo tốt, điều gì tạo nên một nhà lãnh đạo kém. Và giống như một số hệ thống khác bên trong cơ thể gây ảnh hưởng đến hành vi, nhu cầu của chúng ta về sự phân cấp bậc cũng liên quan đến thức ăn và sự bảo vệ.

Hầu như tất cả chúng ta đều thích ý tưởng về sự bình đẳng, nhưng thực tế là chúng ta sẽ không bao giờ có được điều đó… và điều đó hoàn toàn thích đáng. Nếu không có những quy tắc về trật tự, thì khi người thợ săn mang thức ăn tươi sống về đến bộ tộc, mọi người sẽ vội vàng xông tới để ăn. Lúc này sẽ xuất hiện sự tranh cướp và xô đẩy. Lúc nào cũng vậy, những người có đủ may mắn sẽ giành được thức ăn đầu tiên, còn những người “nghệ sĩ của gia đình” thì thường bị xô ngã hoặc bị thương.

Những người bị đẩy sang một bên sẽ ít sự tin tưởng hoặc khó làm việc thân thiết với những người đã đấm họ vào buổi chiều trước đó. Và để giải quyết vấn đề này, chúng ta tiến hóa lên thành loài có phân chia thứ bậc.

Khi chúng ta nhận thấy ai đó vượt trội hơn mình, thay vì chiến đấu và tranh giành thức ăn, chúng ta lại tình nguyện lùi bước và nhường họ ăn trước. Và nhờ serotonin, những người mà chúng ta thể hiện sự tôn kính đó có thể cảm nhận được vị thế của họ gia tăng trong tổ chức và cho họ biết rằng họ đang là những alpha. Đó là cách hệ thống phân cấp làm việc.

Trong số các lợi thế khác, ví dụ như được quyền lựa chọn người bạn đời đầu tiên, các alpha cũng có quyền lựa chọn thức ăn đầu tiên. Sau khi họ ăn xong, những người còn lại của bộ tộc sẽ được ăn. Mặc dù những người này không có được miếng thịt tốt nhất nhưng họ vẫn ăn đến cuối cùng và không có ý chống lại. Đây là một hệ thống hiệu quả hơn nhiều cho sự hợp tác. Ngày nay, chúng ta vẫn hoàn toàn thoải mái với các lợi thế nhất định mà những người giỏi nhất trong xã hội nhận được, dựa trên tiêu chuẩn cân xứng với cộng đồng hiện đại của chúng ta và không chỉ là sức mạnh thể chất. Chúng ta không cảm thấy có vấn đề gì với người làm ở vị trí cấp cao hơn chúng ta trong công ty, nhận được nhiều tiền hơn, có văn phòng hay chỗ đậu xe rộng hơn mình. Chúng ta cũng không có vấn đề gì với những người nổi tiếng có được một bàn trong phòng VIP của nhà hàng. Chúng ta cũng chẳng có vấn đề gì với những người giàu có hay nổi tiếng, luôn có những chàng trai hay cô gái xinh đẹp vây quanh. Trong thực tế, chúng ta rất thoải mái với những người nhận được đối xử ưu đãi, nhưng đôi khi một vài người trong chúng ta thậm chí có thể thấy tức giận hay bị coi thường nếu không được đối xử giống như vậy.

Vì những ưu thế mà người quan trọng nhất (alpha) sẽ nhận được nên chúng ta luôn cố gắng để gia tăng vị thế của mình trong thứ tự phân hạng. Chúng ta thường chải chuốt và làm cho mình xinh đẹp hơn khi đến các quán bar với hi vọng rằng những người khác sẽ nhìn thấy được vẻ xinh đẹp và hấp dẫn. Chúng ta thích nói về những thành tích của mình, treo bằng tốt nghiệp trên tường và đặt những chiếc cúp lên kệ để mọi người thấy những gì chúng ta đã đạt được. Mục đích của chúng ta là được người khác nhìn nhận như một người thông minh, mạnh mẽ và xứng đáng với những đặc quyền ưu tiên của một người được xem là alpha. Xứng đáng với sự tôn trọng của người khác. Tất cả nhằm nâng cao vị thế của chúng ta trong cộng đồng.

Đây cũng chính là quan niệm đằng sau biểu tượng địa vị (chất serotonin đã thúc đẩy ý thức của chúng ta về địa vị). Đó cũng là lý do những sản phẩm đắt tiền nhất luôn được đặt biểu tượng bên ngoài. Chúng ta muốn mọi người nhìn thấy đường viền đỏ trên chiếc kính Prada của mình, hai chữ C lồng vào nhau trên túi Chanel hay biểu tượng sáng bóng của Mercedes gắn trước đầu xe hơi. Trong xã hội tư bản chủ nghĩa, việc thể hiện sự giàu có có thể cho người khác thấy rằng chúng ta đang làm việc rất tốt. Những biểu tượng về sức mạnh và năng lực có thể giúp chúng ta tìm kiếm được sự tôn trọng và nâng cao vị thế của mình trong hệ thống phân cấp địa vị. Không có gì lạ khi một số người cố gắng giả mạo về địa vị của mình. Nhưng thật không may, sự giả mạo này lại không hiệu quả. Mặc dù sự lừa đảo hoàn hảo có thể lừa người khác nghĩ rằng chúng ta đang thành công hơn, nhưng về mặt sinh học chúng ta không thể tự lừa dối chính mình.

Mặc dù chúng ta có thể làm gia tăng vị thế của mình bằng của cải vật chất nhưng cảm giác có được vị thế đó cũng không kéo dài. Và sẽ không có mối quan hệ xã hội nào liên kết với sự xuất hiện của serotonin. Một lần nữa, các chất khoan dung sẽ cố gắng để giúp chúng ta tăng cường sự liên kết cộng đồng và xã hội. Để có được cảm giác tự hào lâu dài, chúng ta phải có những mối quan hệ với cố vấn/cha mẹ/ông chủ/ huấn luyện viên/ nhà lãnh đạo để thể hiện sự tự hào đó.

Chúng ta yêu thích các bảng xếp hạng bởi vì chúng ta là loài động vật phân cấp thứ bậc và các đặc quyền sẽ cao hơn theo trật tự thứ hạng. Tuy nhiên, những đặc quyền mà người lãnh đạo nhận được không phải miễn phí. Trên thực tế, họ phải trả cái giá khá đắt cho điều này. Sự thực là, những người giỏi nhất (alpha) có thể thực sự “mạnh hơn” những người còn lại. Chúng ta biết rằng sự tôn trọng của chúng ta thực sự giúp họ tăng tự tin. Điều này rất tốt. Bởi vì khi tổ chức phải đối mặt với những nguy hiểm từ bên ngoài, chúng ta mong chờ lãnh đạo của mình, những người thực sự mạnh mẽ hơn, được chăm sóc tốt hơn và tràn đầy tự tin từ tất cả chất serotonin trong cơ thể họ, sẽ là người đầu tiên xông lên phía trước những nguy hiểm để bảo vệ chúng ta. “Cái giá của người lãnh đạo”, Trung tướng George Flynn của Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ giải thích, “là sự tư lợi”. Đó cũng là lý do chúng ta luôn ưu tiên cho các alpha lựa chọn bạn đời trước. Nếu chẳng may họ hi sinh trong khi đang cố gắng bảo vệ chúng ta, chúng ta luôn muốn chắc chắn rằng tất cả các gen trội của họ sẽ được lưu giữ lại trong hệ thống gen của bộ tộc. Chúng ta có thể thấy các nhóm và tổ chức không hề ngu ngốc. Chúng ta sẽ không bao giờ cho họ tất cả đặc quyền mà không vì bất cứ điều gì. Nếu vậy sẽ không công bằng với tất cả mọi người.

Đây cũng chính là lý do chúng ta thường xuyên cảm thấy bị xúc phạm vì những bồi thường không cân xứng và vô lý của những nhà lãnh đạo ở các ngân hàng đầu tư. Chẳng có gì để làm với các con số.

Vấn đề là, một số lãnh đạo được trả lương quá cao, nhưng chúng ta biết rằng họ đã nhận được nhiều tiền và đặc quyền mà không mang lại sự bảo vệ cho người của họ. Thậm chí đôi khi họ còn hi sinh người của mình chỉ để bảo vệ hay phát triển lợi ích cá nhân của chính họ. Những điều này thực sự đã xúc phạm đến chúng ta. Chúng ta chỉ buộc tội sự tham lam và vượt quá của họ khi chúng ta cảm thấy họ đã vi phạm nghiêm trọng đến định nghĩa của một nhà lãnh đạo. Rất ít người sẽ cảm thấy giận dữ và bị xúc phạm nếu trao cho Nelson Mandela khoản tiền thưởng 150 triệu đô la. Hay nếu người ta được thông báo rằng Mẹ Teresa đã nhận được 250 triệu đô la tiền thưởng cuối năm tài chính thì rất ít người bất mãn về điều đó. Bởi vì chúng ta biết rằng những người này đã duy trì và thực hiện đúng vai trò của mình trong hợp đồng xã hội. Họ sẵn sàng hi sinh vì lợi ích của những người đã chọn đi theo họ. Họ luôn cân nhắc đến hạnh phúc của người khác trước bản thân mình và kết quả là đôi khi họ phải chịu đựng nhiều. Trong nhiều trường hợp, chúng ta hoàn toàn hài lòng với những đặc quyền mà lãnh đạo của chúng ta được nhận. Chúng ta cảm thấy họ xứng đáng nhận được điều đó. Điều này cũng tương tự ở các công ty. Các công ty sẽ có được danh tiếng bằng việc sẵn sàng làm mọi việc đúng đắn cho nhân viên, khách hàng và đối tác của mình. Những danh tiếng ấy sẽ tan vỡ ngay khi họ phá vỡ giao kèo xã hội của nhà lãnh đạo với nhân viên, khách hàng và đối tác.

Nếu chúng ta xem xét cách ứng xử của chúng ta với những người giàu có và nổi tiếng trong xã hội theo quan điểm thực dụng, sự bão hòa của các chương trình truyền hình, tất cả những điều khoa học này đều có ý nghĩa. Một số người thừa kế tiền bạc, ép buộc lên hệ thống phân cấp hay có được sự nổi tiếng nhờ vào các phương tiện truyền thông hiện đại đều có các đặc quyền nhất định, bởi vì họ sẽ xuất hiện với địa vị cao hơn chúng ta. Nhưng sự nổi tiếng chỉ là một thành phần phụ trong địa vị của một alpha chứ không phải là con đường để trở thành một alpha. Điều này cũng tương tự đối với tiền bạc và sự giàu có. Nó chỉ là thành phần phụ của thành công chứ không phải là tiêu chuẩn cho vị thế của một người lãnh đạo.

Trừ khi có ai đó sẵn sàng hi sinh lợi ích cá nhân vì lợi ích của người khác để có được vị trí trong hệ thống phân cấp thì họ thực sự sẽ là một “chất alpha”. Chỉ hành động thôi thì không đủ. Cũng giống như người mặc hàng nhái thời trang cao cấp, họ sẽ cảm thấy bất an về vị trí của mình hoặc nỗ lực làm việc để bù đắp hay cố gắng chứng minh cho công chúng (hoặc bản thân họ) rằng họ xứng đáng với những đặc quyền mà mình nhận được.

Đây cũng chính là lý do mà một nhà báo có thể đề nghị khách hàng nổi tiếng của họ tham gia vào công việc từ thiện. Trong xã hội hiện đại của chúng ta, đây là một trò chơi. Điều quan trọng của việc duy trì sự xuất hiện thường xuyên là cho thấy họ đã gieo những hạt giống sâu sắc trong giao kèo xã hội – mà theo đó những alpha của chúng ta có nghĩa vụ phải phục vụ. Mặc dù có những lợi ích rõ ràng cho một người nổi tiếng khi họ sử dụng vị thế chính trị nổi bật của họ để gây sự chú ý đến một hoàn cảnh khó khăn nào đó, nhưng nếu họ thực sự được quan tâm thì họ cũng không cần thiết phải công khai mỗi lần làm điều gì. Có lẽ một trong những sự hi sinh mà họ làm cho cộng đồng có thể khiến họ trở thành tâm điểm chú ý.

Điều này cũng đúng với những chính trị gia trong quá trình bầu cử. Thật thú vị khi xem các chính trị gia tuyên bố rằng nếu được chọn lựa, họ sẽ làm tất cả những điều tốt đẹp bởi vì họ quan tâm đến chúng ta. Và nếu họ thất bại, rất nhiều người sẽ chẳng làm điều gì mà họ đã tuyên bố. Địa vị trong tổ chức không làm cho ai đó trở thành người lãnh đạo được. Người lãnh đạo là người được lựa chọn là để phục vụ cho người khác mà có hoặc không cần một vị trí chính thức nào cả. Có những người có chức quyền nhưng không phải là người lãnh đạo và có những người ở dưới cùng của một tổ chức nhưng lại là người lãnh đạo. Dĩ nhiên những người lãnh đạo có thể tận hưởng các đặc quyền mà họ được nhận nhưng họ cũng phải sẵn sàng từ bỏ những đặc quyền ấy khi có vấn đề xảy ra. Lãnh đạo là những người sẵn sàng quan tâm đến những người bên trái mình và cả những người bên phải mình. Họ sẵn sàng hi sinh sự thoải mái của bản thân vì chúng ta, ngay cả khi họ không đồng tình với chúng ta. Sự tin tưởng không chỉ đơn giản là chia sẻ một quan điểm. Tin tưởng là phản ứng sinh học với niềm tin rằng ai đó luôn đặt phúc lợi của chúng ta lên trên hết tất cả. Lãnh đạo là người sẵn sàng từ bỏ những thứ của riêng họ. Thời gian, sức lực, tiền bạc, thậm chí có thể là thức ăn trên đĩa của họ cho chúng ta. Khi có vấn đề xảy ra, lãnh đạo sẽ là người ăn sau cùng.

Theo những tiêu chuẩn khách quan về lãnh đạo, những người chỉ nhằm mục đích nâng cao vị thế của mình vì họ có thể tận hưởng các đặc quyền mà không cần thực hiện trách nhiệm của một nhà lãnh đạo thì họ là những nhà lãnh đạo yếu kém. Mặc dù họ có thể có vị thế của một alpha và nâng cao vị trí thứ hạng của mình trong hàng ngũ, mặc dù họ có thể sở hữu tài năng và sức mạnh để có thể giành lấy vị trí alpha, nhưng họ chỉ thực sự trở thành nhà lãnh đạo khi lãnh trách nhiệm bảo vệ mọi người. Tuy nhiên, nếu họ chọn hi sinh những người trong bộ tộc của mình vì lợi ích cá nhân, họ sẽ phải chiến đấu để giữ vị trí họ đang có. Một lần nữa, các tổ chức không hề ngu ngốc. Bất kỳ ai cũng có quyền lực.

Những nhà lãnh đạo của tổ chức sẽ được đưa lên vị trí cao, không phải bởi vì họ muốn như vậy mà vì bộ tộc muốn thể hiện lòng biết ơn cho nhà lãnh đạo vì đã sẵn sàng hi sinh. Đó là những nhà lãnh đạo thực sự xứng đáng với niềm tin và sự trung thành của chúng ta. Tuy nhiên, cho dù có là những nhà lãnh đạo tốt, đôi khi họ có thể lạc lối, trở nên ích kỷ và ham muốn quyền lực. Đôi khi, những nhà lãnh đạo có thể lấy lại vị thế của mình, nhưng nếu không được, chúng ta sẽ không có sự lựa chọn nào khác ngoài chờ đợi cho tới khi họ ra đi và tìm kiếm một người khác lãnh đạo.

Điều tạo nên một nhà lãnh đạo tốt đó là tránh né việc gây chú ý mà dành thời gian và sức lực của mình để làm những điều cần thiết nhằm hỗ trợ và bảo vệ người của mình. Khi chúng ta cảm nhận được Vòng tròn an toàn quanh mình, chúng ta sẽ cống hiến cả máu, mồ hôi và nước mắt của mình, làm mọi việc để có thể thấy tầm nhìn của nhà lãnh đạo trở thành hiện thực. Điều duy nhất mà những nhà lãnh đạo cần làm là ghi nhớ những con người mà họ phải phục vụ và chúng ta sẽ thấy thật vinh dự khi được phục vụ lại họ.

CHIẾC CỐC GỐM

Tôi đã từng nghe câu chuyện về một cựu Thứ trưởng Bộ Quốc phòng khi ông phát biểu tại một hội nghị lớn. Ông đứng trên sân khấu và bắt đầu nói chuyện, chia sẻ về cách gây ra sự chú ý mà ông đã chuẩn bị với khán giả. Ông dừng lại và uống một ngụm từ cốc cà phê bằng xốp cách nhiệt mà ông mang theo. Ông uống một ngụm khác, nhìn xuống chiếc cốc và mỉm cười.

“Các bạn biết đấy”, ông nói, cắt ngang bài phát biểu của mình, “năm ngoái tôi cũng có bài phát biểu ở đây. Tôi đã trình bày ở hội nghị như thế này và cũng trên sân khấu này. Nhưng năm ngoái, tôi vẫn còn là một Thứ trưởng”. “Tôi đã ngồi trên ghế hạng thương gia, bay đến đây và khi tôi hạ cánh, có một vài người đã chờ tôi ở sân bay và đưa tôi đến khách sạn. Khi tới khách sạn, có một vài người cũng đang ở đó chờ tôi. Họ đã làm các thủ tục cho tôi, đưa tôi chìa khóa và dẫn tôi lên phòng. Sáng hôm sau, khi tôi đi xuống, vẫn có một vài người đợi tôi ở hành lang để đưa tôi đến cũng địa điểm này ngày hôm nay. Tôi được dẫn vào qua một lối vào ở cửa sau. Họ chỉ cho tôi phòng nghỉ và đưa cho tôi một chiếc cốc bằng gốm xinh đẹp, trong có cà phê.”

“Nhưng năm nay, khi tôi đứng đây nói chuyện với các bạn, tôi không còn là một Thứ trưởng nữa”, ông tiếp tục. “Tôi ngồi ghế máy bay hạng thường đến đây. Khi tôi tới sân bay ngày hôm qua, cũng chẳng có ai ở đó đón tiếp tôi nữa. Tôi tự bắt taxi, một mình đến khách sạn, tự làm thủ tục nhận phòng và mang hàng lý lên phòng một mình. Sáng nay, tôi xuống hành lang và bắt một chiếc taxi đến đây. Tôi vào cửa trước và tìm đường đến sân khấu. Lúc ở đó, tôi đã hỏi một nhân viên kỹ thuật xem họ có cốc cà phê nào không. Anh ta liền chỉ cho tôi máy bán cà phê tự động đặt ở sát tường. Vì thế, tôi lại đó và tự lấy cà phê bằng chiếc cốc xốp này.” Ông vừa nói vừa nâng chiếc cốc cho khán giả nhìn thấy.

“Chuyện này đã xảy ra với tôi”, ông tiếp tục. “Chiếc cốc gốm mà người ta đưa cho tôi năm ngoái sẽ không bao giờ là của tôi cả. Điều này có liên quan đến vị trí mà tôi đảm nhận. Tôi xứng đáng với một chiếc cốc xốp.”

Ông nói tiếp: “Đây là bài học quan trọng nhất mà tôi có thể truyền đạt cho các bạn. Tất cả những đặc quyền, lợi ích, ưu thế mà bạn có thể có được từ vị trí, thứ hạng hay địa vị mà bạn đang giữ, chúng không bao giờ là của bạn. Những điều đó là dành cho vai trò mà bạn đang nắm giữ. Và khi bạn rời khỏi vai trò đó, mà cuối cùng bạn cũng sẽ phải rời bỏ, người ta sẽ đưa chiếc cốc bằng gốm cho người sẽ thay thế bạn. Bởi vì bạn chỉ xứng đáng với chiếc cốc xốp mà thôi.”

“ĂN SAU CÙNG” SẼ ĐƯỢC ĐỀN ĐÁP BẰNG LÒNG TRUNG THÀNH VÀ TINH THẦN LÀM VIỆC CHĂM CHỈ

Khi thị trường chứng khoán rơi vào khủng hoảng năm 2008, cũng giống như nhiều công ty khác, công ty Barry-Wehmiller cũng gặp nhiều khó khăn. Công ty sản xuất mà Chapman đang mua lại ngay lập tức giảm 30% đơn đặt hàng. Barry-Wehmiller sản xuất những máy móc công nghiệp lớn và chúng sẽ là một trong những thứ đầu tiên bị giảm khi một công ty cắt giảm ngân sách trong thời kỳ khó khăn.

Chapman và những người làm việc cùng ông phải đối mặt với sự thật tệ hại: Họ không còn đủ khả năng để giữ tất cả nhân viên của mình. Đơn giản là vì họ không còn đủ việc làm hay doanh thu để trả cho tất cả mọi người. Chính vì vậy, lần đầu tiên sau một thời gian dài, quyết định sa thải đã được đưa ra.

Đối với nhiều công ty, lựa chọn sa thải dường như rất dễ dàng, cho dù điều đó là không chấp nhận được.

Nhưng Chapman từ chối sa thải nhân viên chỉ vì công ty có quãng thời gian khó khăn. Ông luôn xem công ty như một gia đình, một tổ chức để phục vụ và giữ an toàn, chứ không chỉ là một lực lượng lao động được sử dụng để phục vụ công ty. “Không ai trong chúng ta mong rằng mình sẽ vứt bỏ con cái trong những lúc khó khăn”, ông nói. Nếu xảy ra bất kỳ điều gì thì cả gia đình sẽ cùng nhau xem xét, cùng nhau chịu đựng và làm việc để vượt qua thời kỳ khó khăn.

Vì thế, thay vì sa thải, công ty đã thực hiện chính sách nghỉ phép bắt buộc. Mỗi nhân viên, từ CEO đến thư ký sẽ phải nghỉ phép bốn tuần không lương. Họ có thể lựa chọn tuần mà họ muốn nghỉ, tuy nhiên các tuần nghỉ không được liền kề nhau. Nhưng chính cách mà Chapman thông báo về kế hoạch đó đã chứng minh được sự thành thật trong cách lãnh đạo của ông. “Mỗi người chúng ta chịu đựng một chút thì sẽ tốt hơn là ai đó trong chúng ta phải gánh chịu tất cả”, ông nói với nhân viên của mình.

Sự bảo vệ của Chapman dành cho các nhân viên đã tạo ra một tác động lớn. Không giống như các công ty khác thông báo sa thải, tại Barry-Wehmiller, mọi người được bày tỏ một cách tự nhiên và hoàn toàn theo ý họ để làm và giúp đỡ nhau nhiều hơn. Những người có nhiều điều kiện để nghỉ lâu hơn sẽ trao đổi với những người có điều kiện nghỉ ít hơn. Mặc dù họ không có nghĩa vụ phải làm như vậy, nhưng họ tăng thời gian nghỉ không lương nhiều hơn quy định để giúp những người khác. Cảm giác tràn ngập khắp công ty là lòng biết ơn đối với sự an toàn mà công ty dành cho họ. Tôi nghĩ rằng ở các công ty khác, khi gặp thời kỳ khó khăn, hầu hết nhân viên cũng sẵn sàng cắt giảm tiền lương của mình hơn là mất việc.

Ngay khi mọi thứ bắt đầu tăng trưởng trở lại, chương trình nghỉ phép chấm dứt và quỹ 401 (k) mà công ty đã dừng chi trả trong lúc khó khăn không những được hồi phục, mà còn đền bù cho mọi người khoản tiền bị hoãn trước đó. Kết quả thật đáng kinh ngạc. Những nhà lãnh đạo đã thực hiện nghĩa vụ nhân học của một alpha để bảo vệ bộ tộc và ngược lại, mọi người cũng đáp lại sự bảo vệ đó bằng lòng trung thành mãnh liệt, muốn làm bất cứ việc gì có thể để giúp tổ chức của mình. Rất ít nhân viên rời công ty Barry-Wehmiller chỉ với mong muốn kiếm được nhiều tiền hơn.

E.D.S.O. XEM XÉT LẠI

Mỗi một chất dẫn truyền thần kinh tốt đều cần thiết cho sự sinh tồn của mỗi cá nhân cũng như cả cộng đồng. Dựa trên nhu cầu và môi trường chúng ta làm việc, mỗi chất đều có một vai trò riêng. Nhờ endorphins chúng ta có thể làm việc chăm chỉ và có động lực để vượt qua những công việc khó khăn. Chúng ta có thể thiết lập mục tiêu, tập trung và làm mọi việc là nhờ vào sức mạnh khuyến khích của dopamine. Những cảm giác này rất tốt cho quá trình tiến bộ, phát triển, chính vì vậy chúng ta tích cực làm để có được cảm giác đó.

Chất serotonin liên quan đến niềm tự hào mà ta cảm thấy khi những người chúng ta quan tâm đạt được thành tựu tuyệt vời hay khi chúng ta mang lại niềm tự hào cho những người quan tâm đến chúng ta. Serotonin giúp đảm bảo rằng chúng ta luôn quan tâm đến những người luôn dõi theo mình hay chúng ta luôn làm những điều đúng đắn vì những người đã hướng dẫn chúng ta. Và sức mạnh bí ẩn của oxytocin giúp chúng ta hình thành mối liên kết của tình yêu và sự tin tưởng. Nó cũng giúp chúng ta hình thành nên những mối quan hệ bền vững, để ta có thể đưa ra các quyết định với niềm tin rằng những người luôn quan tâm đến chúng ta sẽ luôn kề vai sát cánh bên ta. Chúng ta biết rằng nếu chúng ta cần sự giúp đỡ hay hỗ trợ thì những người quan tâm đến chúng ta sẽ xuất hiện ngay, bất kể thế nào, oxytocin sẽ giúp chúng ta khỏe mạnh và thông minh. Nó cũng giúp chúng ta trở thành người giải quyết vấn đề tốt hơn. Nếu không có oxytocin, chúng ta sẽ chỉ thực hiện các quy trình ngắn hạn. Để có được những bước nhảy vĩ đại, đòi hỏi khả năng phối hợp, giải quyết vấn đề của những người thực sự tin tưởng lẫn nhau.

Giống như những bộ phận khác ở con người, các chất dẫn truyền thần kinh này không phải là một hệ thống hoàn hảo. Đôi khi chúng được sản sinh ra cùng nhau nhưng với hàm lượng khác nhau. Hơn nữa, chúng ta có thể làm gián đoạn hệ thống để sản sinh ra những chất này vì những lý do sai lầm. Những chất ích kỷ như endorphins và dopamine, cho chúng ta những phần thưởng ngắn hạn, nhưng trong những điều kiện thích hợp, chúng có thể gây nghiện. Những chất vị tha, endorphin và oxytocin, phải mất thời gian để xây dựng trong hệ thống trước khi chúng ta có thể tận hưởng được mọi lợi ích từ chúng. Mặc dù ta có thể tận hưởng cảm xúc khi đạt được một mục tiêu hay giành chiến thắng trong một cuộc đua, nhưng cảm giác đó không kéo dài. Để kéo dài cảm giác này, ta phải giành chiến thắng ở một cuộc đua khác và đạt được một mục tiêu xa hơn. Sợi dây liên kết tình yêu, sự tin tưởng và tình bạn cần có thời gian để cảm nhận.

Mục tiêu cho mọi nhà lãnh đạo của bất kỳ tổ chức nào chính là tìm kiếm sự cân bằng. Khi chất dopamine là động lực chính, chúng ta có thể đạt được rất nhiều thành tựu, nhưng ta sẽ cảm thấy cô đơn và không toại nguyện, cho dù chúng ta có trở thành người giàu có và mạnh mẽ đến đâu đi chăng nữa. Chúng ta sống một cuộc sống của những thành công nhanh chóng, luôn tìm kiếm những mục tiêu tiếp theo. Dopamine không giúp chúng ta tạo ra những điều lâu dài. Khi chúng ta sống trong một cộng đồng híp- pi, oxytocin tuôn trào, nhưng không có bất kỳ một mục tiêu hay tham vọng nào có giá trị. Chúng ta có thể từ chối những cảm xúc mãnh liệt của chính bản thân mình khi hoàn thành công việc. Cho dù chúng ta có say mê cảm giác này thế nào đi chăng nữa, chúng ta vẫn cảm thấy thất bại. Một lần nữa, mục tiêu chính là sự cân bằng.

Tuy nhiên, khi hệ thống cân bằng, chúng ta gần như đạt được hầu hết các khả năng siêu nhiên như lòng can đảm, cảm hứng, tầm nhìn, sự sáng tạo, cảm thông và nhiều thứ khác. Khi tất cả những điều này cùng được sản sinh thì kết quả và cảm xúc đi kèm là hoàn toàn ấn tượng.