RỦI RO

3.0. Quản lý và chấp nhận rủi ro

Học cách đối phó với rủi ro và thua lỗ

Sau rất nhiều năm lặn lội trong nghề giao dịch, tôi mới học được cách đối phó với rủi ro. Trước đây, nhờ xác định được thật rõ ràng một vài cơ hội thị trường, tôi đã giành được nhiều thành công khi đầu tư, nhưng tôi vẫn coi tài chính như một trò chơi hay một ván cờ, nói một cách chính xác tức là tôi nghĩ nếu quyết định đúng thì thắng, ngược lại thì thua.

Đôi khi phương thức đầu tư quá tham vọng này đã dẫn đến một số thói quen xấu. Chẳng hạn, khi tôi không thu được kết quả như ý muốn, tôi đã mắc ba sai lầm cơ bản sau:

1. Tôi duy trì vị thế đầu tư thua lỗ trong thời gian quá dài vì hy vọng rằng cuối cùng tôi sẽ thắng, chứng minh là mình quyết định đúng.

2. Tôi hơi khắt khe với bản thân và nghĩ rằng chắc hẳn tôi đã bỏ qua điều gì đó thì mới bị thua như thế.

3. Tôi dằn vặt mình rằng bao nhiêu công sức nghiên cứu và phân tích cuối cùng vẫn dẫn đến thất bại.

Tương tự như vậy, khi kiếm được lợi nhuận, tôi lại quá tham Vọng và cứ tưởng rằng lối tư duy của mình đúng và tôi là một anh hùng!

Cờ thỏ các chứ không phải cờ vua

Thật may là không lâu sau tôi đã thay đổi được lối suy nghĩ này. Tôi nhận ra rằng may rủi đóng một vai trò rất quan trọng trong đầu tư. Đôi khi lợi nhuận có được chỉ đơn giản nhờ may mắn và thua lỗ là do rủi ro, Thị trường tài chính giống trò chơi cờ thỏ cáo chứ không phải một ván cờ vua, bởi những sự kiện bất ngờ diễn ra trên thị trường rất giống với trò tung xúc xắc.

Nhận ra điều này, tôi bắt đầu coi thị trường như một thứ gì đó có chút yếu tố ngẫu nhiên và chấp nhận một thực tế là lúc nào cũng có thể có rủi ro. Không có vụ giao dịch hay đầu tư nào là hoàn hảo. Lối tư duy này đã giúp ích rất nhiều cho Công việc của tôi.

- Tôi đã không còn cố gắng đẩy suy nghĩ về khả năng thua lỗ ra

khỏi đầu như kiểu đẩy lùi nỗi sợ bóng tối nữa, thay vào đó tôi bắt đầu có ý thức đón nhận và lường trước rủi ro. - Tôi thừa nhận rằng không phải lúc nào cũng có thể tìm ra được lý do xác đáng cho một thương vụ giao dịch thất bại được, trừ khả năng nó là may rủi. Vì vậy, tôi đã bỏ kiểu phân tích thua lỗ bằng Vô số các cuộc tranh luận để kiểm điểm xem mình đã mắc sai lầm gì.

• Tôi đã học cách đánh giá rủi ro và xem xét các yếu tố khác như các mối tương quan và tính thanh khoản. - Sau khi có ý thức nhận ra rủi ro, tôi biết rằng không phải lúc nào Cố gắng và hạn chế tối đa rủi ro cũng là việc làm có ích, và tôi biết khi đã xác định được vài lợi thế so sánh, tôi cần tin tưởng rằng theo thời gian, chúng sẽ có ích cho tôi.

Một trò chơi theo kiểu bàn cờ dành cho hai người trong đó các quân cờ đưỢC di chuyển theo điểm số của mỗi lần tung xúc xắc. Người thắng là người bỏ được hết các quân cờ ra khỏi bàn trước.

- Tôi cũng thừa nhận rằng ngay cả những ý tưởng đầu tư tuyệt vời cũng có thể đem lại thua lỗ. Nhận thức này giúp tôi biết cách chuyển biến vị thế đầu tư đang lỗ tốt hơn. Quyết định sai không đồng nghĩa với việc tôi là một nhà kinh doanh kém cỏi. Ngay cả những nhà kinh doanh có lợi thế so sánh cũng có lúc đưa ra các quyết định mà về sau họ mới biết là hoàn toàn sai lầm. Có thái độ đúng mực đối với rủi ro là điều bạn nên học. Phải thừa nhận rằng giao dịch đầu tư là một nghề rất đặc biệt - nếu là một bác sĩ hay một luật sư, bạn sẽ mất việc ngay nếu nhiều lần thất bại, nhưng đó lại là một phần cuộc sống của nhà kinh doanh giao dịch đầu tư.

3.1. Những ý tưởng đầu tư tuyệt vời cũng có thể bị thua lỗ

Năm 1999 đầu năm 2000, Warren Buffett rất nghi ngờ về sự tăng giá mạnh trên thị trường cổ phiếu, đặc biệt là cổ phiếu của các công ty trong lĩnh vực công nghệ cao. Chính vì vậy, ông đã không đầu tư mạnh tay như nhiều công ty quản lý quỹ khác. Và rồi, dĩ nhiên, đến giữa năm 2000, giá cổ phiếu của nhiều công ty Công nghệ sụt giảm cực mạnh, chỉ còn vài phần So với thời điểm bùng nổ giá. Đó là đợt sụp đổ thị trường hàng loạt và người đàn ông được mệnh danh là “nhà tiên tri của vùng Omaha” đã đúng (một lần nữa ông lại đúng). Tuy nhiên, tôi dám chắc rằng ông cũng đã có lúc cảm thấy phần nào áp lực khi mà giá thị trường cứ leo thang không ngừng còn quỹ đầu tư của ông thì làm ăn lẹt đẹt. Mặc dù vậy, với danh tiếng lẫy lừng, các nhà đầu tư vẫn gắn bó với ông trong suốt thời kỳ khó khăn này, còn ông thì luôn giữ vững lập trường. Họ tin tưởng ông đang đi đúng hướng, ngay cả khi ông không kiếm được khoản lời nào ngay lúc đó.

"Một thị trấn nhỏ với 300.000 dân cư thuộc tiểu bang Nebraska, Hoa Kỳ, nơi Warren Buffett sống.

Hãy bình tĩnh và can đảm

Hồi mới khởi nghiệp, tôi vẫn thường có cảm giác rất bi quan khi những ý tưởng mà tôi theo đuổi không đem lại kết quả như mong muốn. Tôi coi đó như một dấu hiệu cho thấy tư duy của tôi đã sai lầm ngay từ đầu. Nhưng bây giờ thì tôi đã suy nghĩ bình tĩnh và can đảm hơn trước.

Cuối những năm 1990, tôi đầu tư vào hai công ty mà tôi cho là rất có tiềm năng, đó là Addavita và Match Engine.

Addavita - Công ty sản xuất tảo

Addavita là một công ty có Công nghệ phù hợp ứng dụng vào việc sản xuất tảo. Tảo là loại thức ăn chủ yếu dành cho cá sản xuất tảo có tầm quan trọng rất lớn đối với việc nuôi cá. Cùng với trường Đại học Liverpool John Moores, Addavita đã phát triển các đơn vị nuôi tảo với chi phí hiệu quả. Các đơn vị này được đặt ngay tại các khu nuôi thủy sản.

Tình trạng cạn kiệt dần nguồn cá tự nhiên ở châu Âu dẫn đến sự phụ thuộc ngày càng nhiều vào các khu nuôi cá, nhưng trong vài năm gần đây xuất hiện tranh cãi xoay quanh vấn đề ảnh hưởng về mặt sức khỏe đối với người ăn cá nuôi. Theo tôi được biết thì bởi cả nuôi ăn loại thức ăn khác so với cá sống tự nhiên nên chúng có màu sắc khác, vì thế chúng thường được ăn bổ sung thêm các hóa chất để có màu giống với tự nhiên. Một lợi ích nữa mà Công ty Addavita đem lại cho khách hàng đó là họ có thể sản xuất được các giống tảo hoàn toàn có khả năng tạo màu tự nhiên cho cá.

MathEngine - Công ty đồ họa vi tính

Ý tưởng của Math Engine là giúp tạo ra những đồ họa giống thật cho ngành trò chơi điện tử trên máy tính. Giữa những năm 1990, các trò chơi điện tử không giống thật lắm. Vấn đề nảy sinh là các vật thể di động trong trò chơi không phải lúc nào cũng tuân theo các nguyên tắc về vật lý thực - các phương trình liên quan thường quá phức tạp đối với các lập trình viên. Vì vậy, Math Engine đã tuyển nhiều sinh viên tốt nghiệp đại học chuyên ngành vật lý và toán học để tạo ra các công cụ riêng phục vụ cho các lập trình viên. Với việc sử dụng các bộ công cụ này, những hiện tượng như bóng nảy, nước chảy hay thủy tinh vỡ có thể được tạo ra giống thật hơn.

Tuy nhiên, với hai khoản đầu tư này, tôi đã mất trắng khi cả hai đều phá sản.

Mặc dù ban lãnh đạo các công ty đã nỗ lực hết sức mình, nhưng họ phải rất vất vả mới thuyết phục được khách hàng chấp nhận thực tế. Có vẻ như cả những người nuôi cá lẫn các lập trình viên trò chơi đều không thích các sản phẩm tiềm năng của hai công ty. Đây thường là tình huống xảy ra với công nghệ mới, vì bắt ép người ta phải làm việc khác đi là điều rất khó.

Và giờ đây tôi tự hỏi mình: Đó có phải là các khoản đầu tư sai lầm không? Và tôi nghĩ câu trả lời sẽ là không. Tôi cho rằng tư duy lập luận của tôi là đúng, và khoản lời bù đắp rủi ro khi tôi bỏ tiền đầu tư là rất hấp dẫn. Vì vậy, việc tối thua lỗ chỉ có thể do may rủi “có thắng có thua”. Cả hai khoản đầu tư này đều có khả năng đem lại lợi nhuận rất lớn, gấp nhiều lần số tiền đầu tư tôi đã bỏ ra. Khả năng đó, trên thực tế đã xảy ra với tôi khi đầu tư vào các Công ty khác với mức độ phát triển tương tự hai công ty này trong giai đoạn đầu mới thành lập.

Phân tích sau thất bại

Nếu bạn mất tiền trong một vụ đầu tư, hãy tự hỏi mình các câu hỏi như:

- Bạn có đang theo đuổi một mục tiêu xác thực không?

• Bạn có hiểu thị trường thường hoạt động như thế nào không?

- Bạn có ủng hộ một ý tưởng lớn hay một hiện tượng bất thường của thị trường mà bạn nhận ra không?

• Phần lợi nhuận sẽ thu được Có xứng đáng với mức độ rủi ro không?

Nếu bạn thấy thất vọng thì hãy học từ kinh nghiệm của mình và cố gắng đừng lặp lại sai lầm đó nữa. Nhưng nếu khoản đầu tư đó có vẻ hợp lý thì đừng từ bỏ. Hãy thừa nhận rằng bạn không thể phán xét được chất lượng của việc giao dịch hay đầu tư đó bằng cách chỉ dựa trên kết quả lợi nhuận hay thua lỗ.

Lối tư duy này mang tính nguyên tắc. Bạn không muốn phải thay đổi cách thức đầu tư chỉ vì vài lần thất bại.

3.2. Những cơ hội không tương xứng đã đánh lừa rất nhiều nhà đầu tư

Nếu một cơ hội đầu tư nào đó quá dễ dàng thì bạn phải cảnh giác.

Có nhiều kiểu đầu tư siêu lợi nhuận. Vấn đề ở đây là đôi khi xuất hiện những biến cố bất ngờ khiến bạn không những mất hết tiền lời mà còn bị thua lỗ nặng. Các loại đầu tư này, khi thành công có thể khiến con người ta đắm chìm trong ảo tưởng là mình giỏi. Tuy nhiên, luôn tồn tại tính không đối xứng, bởi có thể trong nhiều năm, thị trường sẽ đem lại cho bạn lợi nhuận, nhưng trong một năm tồi tệ, thị trường có thể lại làm bạn trắng tay.

Lợi nhuận cao hon liệu có đủ bù đắp rủi ro không?

Người bình thường có lẽ sẽ dễ bị lôi cuốn vào những hoạt động đầu tư nhằm thu được nhiều lợi nhuận hơn so với mức bình thường. Có khả năng anh ta sẽ dốc hết khoản tiền tiết kiệm cả đời mình vào các hình thức tiết kiệm như bảo hiểm nhân thọ hay trái phiếu vì chúng đem lại khoản lời lãi cao hơn một chút So Với lãi tiền gửi ngân hàng thông thường. Tuy nhiên những hình thức này rủi ro hơn. Đôi khi chúng có thể không cánh mà bay. Thật là buồn khi nghe chương trình thời sự buổi tối đưa tin rằng tất cả các nhà đầu tư nhỏ lẻ đều mất hết các khoản tiền tiết kiệm. Vì vậy, tôi cho rằng các trường học nên dạy thêm một chút những nguyên tắc đơn giản về đầu tư và xác suất, đừng chỉ dừng lại ở những lý thuyết kinh tế học trên sách vở.

Ngay cả những nhà đầu tư chuyên nghiệp cũng có lúc phạm sai lầm

Không chỉ có nhà đầu tư nghiệp dư bị cuốn vào cơn lốc đầu tư rủi ro cao. Các nhà đầu tư trái phiếu chuyên nghiệp thường không chọn trái phiếu chính phủ mà chọn trái phiếu Công ty vì các công ty trả lãi cao hơn khoảng 1-2% so với chính phủ. Thoạt nhìn, khoản lãi chênh lệch dường như rất hấp dẫn. Tại sao lại phải bỏ tiền vào trái phiếu chính phủ, khi mà công ty XYZ, một cái tên đáng tin tưởng, trả cho bạn lại nhiều hơn? Ấy vậy mà nhiều lúc ngay cả các công ty lớn cũng có thể hoàn toàn thảm bại và nhà đầu tư mất toàn bộ khoản đầu tư của mình.

Thị trường tiền tệ thường có tính không cân xứng, và chính điều này đã gây ra những thảm họa về tài chính. Vào những năm 1980, rất nhiều công ty của Australia đi vay mượn của Nhật. Khi ấy, lãi suất ở Australia đang ở mức cực kỳ cao, và dĩ nhiên sẽ thật hấp dẫn khi nhà đầu tư đi vay bằng đồng yên Nhật để tiết kiệm được vài phần trăm một năm, rồi đổi đồng yên này sang đô la Australia. Đây có vẻ như một điều kiện thuận lợi để các nhà đầu tư khai thác lỗ hổng hay tính không hiệu quả của thị trường.

Tuy nhiên, trên thực tế, đô la Australia luôn là một đồng tiền rất yếu và tất yếu nó sẽ giảm giá. Khi đồng đô la sụp đổ, chi phí trả nợ tăng vọt bởi lúc này các khoản vay bằng đồng yên trở nên đắt đỏ hơn nhiều. Trong khi đó, doanh thu của các công ty đều tính bằng đô la Australia, hộ nhanh chóng phải đối mặt với thảm họa. Có những công ty đâm đơn có kiện các ngân hàng ra tòa vì chính họ đã cho vay các khoản vay này. Nhưng theo tôi việc làm này không công bằng, bởi những người làm trong lĩnh vực tài chính trong các công ty đều là các chuyên gia và chắc hẳn họ phải nắm rõ và lường trước thế nào là rủi ro chứ.

Tôi đã từng chứng kiến rất nhiều nhà kinh doanh giao dịch gạo cội' thảm bại vì gặp phải rủi ro kiểu này. Nhớ lại thời điểm trước khi đồng euro ra đời, có một nhóm người ở một ngân hàng đầu tư kiếm được rất nhiều tiền nhờ tận dụng sự chênh lệch giữa các tỷ lệ lãi suất khác nhau tại các nước châu Âu hồi đó. Họ chỉ làm một việc đơn giản là vay bằng các đồng tiền lãi suất thấp rồi đầu tư vào các đồng tiền có lãi suất cao. Tiền kiếm được quá dễ dàng! Nhưng cũng giống như trường hợp trước, họ lại được trong vài năm, rồi những biến động tiền tệ khiến mọi thứ không còn như mong đợi. Họ đã mất đến hơn trăm triệu đô la. Quả là một kinh nghiệm cần học hỏi. Dù sau đó những người này đều mất việc, nhưng dĩ nhiên họ vẫn bảo toàn được số tiền lãi tích lũy từ mấy năm trước và chuyển sang làm cho công ty khác. Sự nghiệp của họ cũng không bị ảnh hưởng gì vì ngân hàng nơi họ làm việc lúc đó cũng sẵn sàng che giấu vụ thua lỗ đáng xấu hổ của mình. Trong thế giới tài chính thì điều gì cũng có thể xảy ra.

Chắc hẳn bạn sẽ không thể may mắn như các nhà giao dịch này đâu, vì vậy, hãy cẩn trọng trước những cơ hội đầu tư đem lại lời lãi lớn hơn mức bình thường nhưng cũng tiềm ẩn độ rủi ro cao. Mặc dù đầu tư vào chúng có thể đem lại hiệu quả chốc lát nhưng bất kỳ lúc nào rủi ro cũng có thể ập đến. Đại học có thể giáng xuống bất cứ lúc nào.

3.3. Biến động thị trường và thua lỗ có thể đem lại cho bạn nguồn lợi nhuận lớn

Trong khi thị trường liên tục phát triển và ngày càng trở nên phức tạp, tinh vi, các nhà đầu tư vẫn luôn phải cố gắng tìm kiếm mọi cơ hội có thể có. Giờ đây, những phương thức kiếm tiền tin cậy và ít rủi ro có lẽ đang dần mất đi.

Điều này có nghĩa những cơ hội đem lại siêu lợi nhuận đang ngày càng ít đi. Thực ra, những cơ hội có khả năng tồn tại lâu nhất lại chính là những cơ hội khó đạt được nhất. Bạn có sẵn lòng theo đuổi một ý tưởng đầu tư gây thua lỗ liên tục trong 11 tháng liền rồi sau đó mới đem lại kết quả như mong muốn vào tháng thứ mười hai không? Rất nhiều nhà kinh doanh giao dịch không ưa kiểu đầu tư này. Số phận của nhiều quỹ đầu tư sẽ bị đe dọa ghê gớm nếu các nhà đầu tư của họ liên tục rút hết vốn về. Giới tài chính của chúng ta luôn quen báo cáo kết quả kinh doanh theo quý hoặc theo năm. Người ta đánh giá hoạt động của các công ty trong một khoảng thời gian nhất định và sẽ phản ứng ngay nếu thấy kết quả không khả quan như mong đợi.

Tuy nhiên, bằng phương thức quản lý rủi ro một cách thận trọng, bạn vẫn có thể áp dụng kiểu đầu tư không mấy dễ chịu này. Giữa những năm 1990, tôi “về hưu”, không làm cho Công ty nào nữa và chỉ muốn đầu tư bằng tiền của chính mình. Tôi tiếp tục giao dịch ngoại hối, các hợp đồng tương lai trên tài khoản của mình và quyết định đầu tư vào các công ty mới thành lập.

Những công ty mới thành lập thường là các công ty tư nhân chưa niêm yết trên bất kỳ thị trường chứng khoán nào, mặc dù đó đương nhiên là mong mỏi của họ. Có rất nhiều công ty nhỏ chưa được niêm yết đang tìm kiếm nguồn đầu tư tài chính và đối với họ việc này thật khó khăn bởi hầu như không có nhà đầu tư nào quan tâm đến các công ty này.

Cơ hội có thể được tìm thấy ở những nơi mọi người không thích

Một trong những lý do tôi đề cập đến lĩnh vực rủi ro cao vì nhiều người coi rủi ro là điều rất đáng sợ. Đa số các Công ty khi gặp rủi ro đều thất bại còn nhà đầu tư luôn phải lựa chọn cực kì kĩ càng và phải tin tưởng rằng số lợi nhuận thu được sẽ đủ để bù cho các khoản lỗ không tránh khỏi. Các nhà đầu tư cũng không được thanh toán ngay và có thể họ sẽ phải chờ đợi rất lâu mới có cơ hội thu về khi công ty niêm yết trên sàn chứng khoán hoặc được một công ty khác mua lại. Đây là lý do tại sao tôi đi đến kết luận rằng các công ty nhỏ làm ăn tốt có thể đang bị định giá thấp hơn giá trị thực. Đây chính là lợi thế cho những ai đầu tư vào các công ty mới thành lập nếu họ có khả năng nhìn nhận và chọn lựa ra ứng cử viên sáng giá nhất để đầu tư vào trong SỐ VÔ vàn các Công ty nhỏ đang khát nguồn tài chính. Tôi thấy quá trình này cũng không khác gì lắm so với việc xem xét các quy luật căn bản chi phối thị trường tiền tệ, lãi suất, hay những thị trường khác... và trong hơn 10 năm, tôi đã duy trì được một mức tỷ suất lợi nhuận hàng năm lên tới hơn 20%, bất chấp sự kiện thị trường sụp đổ vào năm 2000. Tất nhiên, không phải ai cũng có điều kiện đầu tư vào các Công ty chưa được niêm yết. Khoản tiền đầu tư tối thiểu ban đầu cũng phải lên đến 50.000 đô la, và có lẽ bạn cũng còn phải thông qua một mạng lưới môi giới. Tuy nhiên, tôi cũng đã áp dụng được những kinh nghiệm khi đầu tư vào các công ty chưa niêm yết trong việc định giá các Công ty nhỏ đã niêm yết trên thị trường chứng khoán. Tất cả các nhà đầu tư đều có cơ hội tiếp cận với các công ty này. Trong chương sau, tôi sẽ làm sáng tỏ những nguyên tắc cơ bản của các Công ty nhỏ mà tôi cho là quan trọng giúp các nhà đầu tư trong việc đánh giá và nhận định. Nói chung, đầu tư vào cổ phiếu của các công ty nhỏ trên sàn chứng khoán cũng rủi ro hơn nhiều so với các cổ phiếu “chất lượng cao” của các công ty có tên tuổi, nhưng nếu nỗ lực tìm kiếm các cơ hội và quản lý được rủi ro thì bạn sẽ thấy những kiểu đầu tư không mấy dễ chịu này sẽ đem lại cơ hội béo bở hơn nhiều.

Nói chung, hãy thử các kiểu đầu tư và giao dịch khác thường mà người khác không quan tâm đến. Có thể nhờ đó bạn sẽ tìm ra cơ hội chiến thắng.

3.4. Đa dạng hóa

Ai cũng biết ích lợi của việc đa dạng hóa danh mục đầu tư. Có một câu nói rất nổi tiếng rằng đa dạng hóa đầu tư là một bữa trưa miễn phí dành cho nhà đầu tư. Thiếu bữa trưa này thì sẽ chẳng có chiến lược đầu tư nào thành công cả.

Thế giới luôn chứa đựng rủi ro. Mọi người đều muốn tránh những điều bất ngờ không mong muốn. Các nhà đầu tư đều muốn thu được một nguồn lợi ổn định và đáng tin cậy hơn là luôn ở trong tình trạng dao động bất định giữa lời lỗ, thắng thua.

Đa dạng hóa đầu tư có thể cho phép các nhà đầu tư giảm bớt được mức độ rủi ro mà không cần phải giảm tổng lợi nhuận. Nguyên tắc của hoạt động này là giúp giảm bớt độ lớn của các khoản lời lỗ. Rất khó xảy ra trường hợp cùng một lúc một loạt các khoản đầu tư cùng sinh lời hoặc cùng thua lỗ. Vì vậy ngay cả khi chúng ta có một vài khoản đầu tư nhiều rủi ro hơn thì khả năng rủi ro của cả danh mục đầu tư cũng không thay đổi mấy.

Tôi đã nói cho các bạn biết tôi tin tưởng như thế nào đối với những vụ giao dịch đầu tư khó khăn và không mấy dễ chịu có thể đem lại lợi nhuận lớn. Vì vậy, đa dạng hóa danh mục đầu tư là điều đặc biệt có ích bởi cùng một lúc bạn có thể có nhiều khoản lãi đủ bù lỗ và lợi nhuận chung thu được là vẫn đáng kể.

Dưới đây là một số điểm lưu ý về vấn đề đa dạng hóa danh mục đầu tư:

- Bạn có thể thực hiện việc đa dạng hóa trong cùng một loại tài sản. Chẳng hạn, một danh mục đầu tư có thể gồm vài cổ phiếu “chất lượng cao” cùng với vài cổ phiếu của các công ty nhỏ. - Đa dạng hóa nhiều loại tài sản (Cổ phiếu, trái phiếu, tiền mặt, vàng, bất động sản, v,v...) đem lại hiệu quả cao hơn vì các khoản đầu tư này ít liên quan tới nhau.

• Bạn không nên duy trì một khoản đầu tư đang lỗ đơn giản chỉ vì có một khoản đầu tư khác đang có lời. Tôi đã từng cố giữ mãi một khoản đầu tư tiền tệ đang lỗ vì khoản đầu tư trái phiếu khác đang sinh lời và tính tổng cộng vào thì tôi không bị lỗ. Nhưng sau đó tôi nhận ra rằng nếu tôi làm theo những nguyên tắc đầu tư thông thường thì chắc hẳn tôi đã chấm dứt tình trạng lỗ đó và thu được lợi nhuận cao hơn nhiều.

• Mỗi khoản đầu tư trong danh mục đầu tư đều phải dựa trên giá trị của chính chúng. - Hãy nhớ rằng bạn có thể giữ tiền mặt như một bộ phận trong danh mục đầu tư. - Việc đa dạng hóa danh mục đầu tư không phải là một môn khoa học đòi hỏi sự chính xác. Ở chương sau các bạn sẽ thấy rằng rất khó có thể đo lường chính xác mức độ rủi ro, vì vậy chỉ cần đa dạng hóa một cách tương đối, căn cứ vào những yếu tố cơ bản.

3.5. Đánh giá rủi ro - rồi nhân đôi rủi ro

Thật đáng tiếc là xảy ra rất nhiều trường hợp trong đó các nhà giao dịch đầu tư cá nhân, hay thậm chí cả các quỹ đầu tư cũng “thất bại thảm hại”. Họ phải gánh khoản lỗ quá lớn đến Mức lâm vào tình trạng thất nghiệp hoặc phá sản hoàn toàn. Trong mọi trường hợp, lý do ở đây đều giống nhau: Họ không quản lý được rủi ro của mình. Tôi muốn tránh điều này và bạn cũng vậy.

Để quản lý tốt rủi ro, điều quan trọng nhất tôi phải làm là luôn có ý thức về khả năng tôi sẽ mất bao nhiêu tiền nếu thị trường đi ngược lại những gì tôi tính toán, và nếu cần còn phải tính tới mức lỗ mà tôi có thể chịu đưỢC.

Đánh giá rủi ro không phải lúc nào cũng là một môn khoa học đòi hỏi sự chính xác

Tôi thường bắt đầu bằng việc lần lượt xem xét mỗi khoản mục đầu tư hiện có. Thường thì việc phán đoán xem một khoản đầu tư có thể lỗ bao nhiêu không khác gì đoán mò. Thật khó có thể tính toán ra con số cụ thể một cách khoa học bởi:

- Áp dụng các diễn biến giá trong quá khứ không phải lúc nào cũng hiệu quả, vì thế giới thay đổi không ngừng. Tôi mua nhiều cổ phiếu sau cuộc chiến tranh Iraq vì nghĩ rằng chúng đã bị định giá thấp và có xu hướng tăng giá trở lại, nhưng thực tế tôi không hề có ví dụ điển hình nào đã xảy ra trước đó để phán đoán xem điều gì sẽ xảy ra sắp tới. - Ngay cả trong những tình huống thông thường, vẫn có rất nhiều cái gọi là “tính biến động của biến động”, vì thị trường luôn trải qua các giai đoạn thăng trầm liên tục Trong nhiều trường hợp, mức độ rủi ro tối đa theo lý thuyết chính là toàn bộ khoản đầu tư, bởi giá có thể tụt xuống mức 0. Nhưng khả năng này không mấy khi được tính đến bởi chúng ta hầu như không bao giờ trông đợi nó xảy ra trong khoảng thời gian chúng ta đang đầu tư. - Những phân tích bằng số liệu thống kê rất phức tạp thường không đầy đủ, đó là lý do tại sao có một vài chuyên gia rất có tên tuổi nhưng vẫn không thành công trên thị trường. Vì vậy, ước tính mức lỗ tối đa của tôi đối với mỗi khoản mục đầu tư đều dựa vào cảm nhận của tôi về những gì có thể xảy ra trong một môi trường bình thường, tức là một môi trường đầu tư bình thường áp dụng trong bốn năm của giai đoạn năm năm.

Ví dụ, để tính toán rủi ro, tôi thường giả định rằng các cổ phiếu “chất lượng cao” sẽ không giảm quá 25% trong bốn năm của một giai đoạn năm năm. Như vậy, cứ mỗi 100 đô la đầu tư vào các công ty lớn thì tôi dự tính sẽ lỗ mất 25 đô la. Cổ phiếu của các công ty nhỏ hơn thường rủi ro hơn. Vì vậy, nếu tôi đầu tư 100 đô la vào một trong số chúng, có thể tôi phải tính đến chuyện trong bốn năm của một giai đoạn năm năm tới, nó sẽ giảm giá hơn 50%, nghĩa là tôi phải chấp nhận khả năng sẽ mất đến 50 đô la. Với công việc ước tính như vậy, đối với mỗi khoản mục đầu tư, tôi có thể dễ dàng tính toán thêm vào để biết được tổng rủi ro của mình là bao nhiêu. Rồi tôi ước tính tiếp xem tôi có thể lỗ mất bao nhiêu trong những tình huống hợp lý - tức là bốn năm trong một giai đoạn năm năm. Nhưng tình hình có thể tồi tệ hơn thế. Trong vòng 5 năm thì sẽ có một năm tồi tệ, vì vậy tôi phải chuẩn bị tinh thần chấp nhận lỗ nặng hơn dự tính. Chính vì vậy, tôi giả định thêm rằng mình có thể sẽ lỗ gấp đôi lượng tính toán ban đầu.

Tôi đánh giá tổng mức độ rủi ro như thế nào

Tuy nhiên, nếu cảm thấy không có gì bất trắc xảy ra trong thời gian tới, tôi có thể tính toán giảm bớt lỗ Mác tính. Nếu tôi có rất nhiều các khoản mục đầu tư khác nhau và giá cả của chúng tương đối độc lập thì có thể hi vọng một cách hoàn toàn hợp lý rằng sẽ không có chuyện tất cả lỗ cùng một lúc được. Rõ ràng, bạn có lợi rất nhiều từ việc đa dạng hóa rủi ro. Nhưng hãy cẩn thận, một số quỹ đầu tư tên tuổi đã thất bại thảm hại chỉ vì không đánh giá đúng mức độ tương quan của các khoản mục đầu tư.

Vậy tóm lại, chiến lược của tôi không có gì cao siêu hay khó hiểu, trái lại, nó cực kỳ đơn giản và logic:

- Đối với mỗi khoản mục đầu tư, hãy đánh giá mức độ thua lỗ trong điều kiện môi trường đầu tư bình thường.

• Hãy tính gấp đôi mức thua lỗ đó. - Cộng thêm cả các khoản lỗ có thể xảy ra rồi lấy tổng trừ đi một lượng nhất định nếu nó được đảm bảo bằng việc đa dạng hóa danh mục đầu tư.

Quan điểm của tôi ở đây là phải biết chấp nhận các mức độ rủi ro của thị trường. Nhất thiết bạn phải có khả năng trả được các khoản lỗ đó bởi lúc nào trường hợp xấu nhất cũng có thể xảy ra. Vì vậy, một cách đơn giản, hãy chọn quy mô các khoản mục đầu tư một cách hợp lý để đảm bảo rằng có thể quản lý được mức lỗ dự tính. Nếu như khoản đầu tư không quá lớn thì mức độ rủi ro cũng sẽ không cao.

Với một chiến lược đúng, bạn có thể áp dụng những gì tôi vẫn thường khuyên các nhà kinh doanh giao dịch nên làm đó là “duy trì cuộc chơi”. Đừng quá mạo hiểm.

3.6. Điều chỉnh rủi ro sau khi giao dịch

Cá sấu Dundee là một bộ phim rất hay. Nó phần nào thể hiện được một cách rõ nét nhất sức mạnh tinh thần và khiếu hài hước của người Australia. Một trong những người bạn của tôi đã có được may mắn là đầu tư vào bộ phim này. Tôi nghĩ đó là bộ phim đầu tiên có sự diễn xuất của diễn viên Paul Hogan, nhưng ngay cả khi anh ta rất nổi tiếng và được khán giả ưa thích như một diễn viên hài ở Australia thì việc đầu tư vào bộ phim này vẫn có chút gì đó mạo hiểm đối với các nhà đầu tư. Khi bộ phim hoàn thành, anh bạn của tôi đã được mời đến xem buổi chiếu thử. Sau khi xem xong, anh nói với một nhà đầu tư khác: “Tôi không thấy ấn tượng gì lắm.” Một người khác thì lại thích bộ phim này và ngỏ ý mua lại toàn bộ số cổ phần của anh bạn tôi với giá mua lúc đầu, nhưng anh nghĩ: “Ô, mình đã đợi cơ hội này từ lâu rồi và mình cũng vẫn muốn xem kết quả ra sao chứ.” Có lẽ đó không phải là lý do hợp lý, nhưng đó là một quyết định hoàn toàn sáng suốt. Bộ phim nhanh chóng được công chiếu và nổi tiếng trên toàn thế giới, trở thành một trong mười bộ phim ăn khách nhất trong ngành phim truyền hình tính đến thời điểm đó.

Quả là một trận thắng giòn giã cho người bạn của tôi. Trong vài năm sau đó, tổng lợi nhuận của anh đã gấp tới 10 lần khoản tiền đầu tư ban đầu, tức là lãi 1000%. Thật không có gì tuyệt vời hơn.

Mặc dù vậy, điều đáng nói ở đây là, đó hoàn toàn không phải là một khoản lời lớn sau khi đã điều chỉnh rủi ro. Khi biết chuyện này, tôi đã kiên quyết sẽ không bao giờ đầu tư vào lĩnh vực điện ảnh. Lý do là trong khi vô số các bộ phim hoàn toàn thất bại, thì một bộ phim thành công vang dội như vậy lẽ ra phải đem lại lợi nhuận lớn hơn nữa chứ không chỉ dừng lại ở con số 10 lần. Nếu bạn đủ may mắn để biết sớm đầu tư vào 10 công ty công nghệ hàng đầu chẳng hạn thì chắc hẳn bạn còn thu được đến hàng trăm hay hàng nghìn lần khoản đầu tư ban đầu.

Kinh nghiệm từ Home House

Từ kinh nghiệm với Home House, một câu lạc bộ ở Luân Đôn mà tôi đã góp sức để lập ra, tôi lại rút ra kết luận tương tự. Khi chúng tôi bán lại câu lạc bộ này vào năm 2004, mức giá bán được cao hơn mức mà cơ quan định giá độc lập đưa ra, và như vậy nó đem lại một khoản cũng kha khá. Chúng tôi đã đạt được thành công vang dội, còn câu lạc bộ trở nên nổi tiếng, trở thành một trong những câu lạc bộ dành cho những cá nhân hàng đầu ở Luân Đôn và thu hút rất nhiều các nhân vật nổi tiếng. Có điều, tỷ suất lợi nhuận của tôi từ khoản đầu tư này không được đến 10% một năm. Cũng không có gì là ngạc nhiên, vì nếu chúng tôi không thành công, chúng tôi sẽ có nguy cơ lỗ toàn bộ khoản đầu tư ban đầu. Vì vậy, tôi biết rằng ngành kinh doanh này không phải là vùng đất tốt để kiếm tiền được. Có lẽ nó chỉ thu hút được những nhà đầu tư yêu thích phong cách sống ở đây. Thật là vui thú khi thong dong bước vào nhà hàng hay câu lạc bộ của chính mình và vui vẻ cụng ly với khách hàng - nhưng nhiều nhà đầu tư trong ngành này đang phải chịu rất nhiều rủi ro và hầu hết đều không trụ đưỢC lâu. Bài học chung rút ra từ đây là: bạn hãy cẩn trọng ngay cả với những khoản đầu tư đang sinh lời và cả phương thức đầu tư nói chung. Bạn có phải mạo hiểm trước quá nhiều rủi ro để kiếm được lợi nhuận không? Gần đây mọi thứ có diễn ra như bạn mong muốn không? Hãy phân tích xem có bao nhiêu rủi ro trong vụ này và liệu lợi nhuận đem lại có xứng đáng không.

3.7. Phẩm chất của các nhà giao dịch thành công

Lần đầu tiên đảm trách việc tuyển dụng và sa thải các thành viên trong đội giao dịch đầu tư của mình, tôi bị cuốn hút bởi những ai có khả năng đối phó tốt với rủi ro. Nếu tìm hiểu, tôi sẽ không chỉ tuyển nhiều người như vậy, mà còn rút ra được nhiều bài học về chiến lược giao dịch thành công. Nếu như các nhà toán học hay nhà kinh tế học là các nhà đầu tư giỏi thì bí quyết giao dịch có lẽ sẽ nằm ở chỗ hiểu rõ được các quy tắc. Nếu những người mạnh bạo hay dè dặt đầu tư giỏi thì có lẽ bởi phong cách đầu tư của họ phản ánh cá tính của họ. Tôi muốn thảo ra một bản tóm tắt về “các nhà đầu tư xuất chúng”.

Riêng với bản thân tôi, không bao giờ tôi nghĩ mình là một nhà đầu tư giỏi cả. Tôi không phải là đứa trẻ biết kiếm tiền bằng việc bán nước chanh tự làm khi mới 8 tuổi. Tôi không có kinh nghiệm đối phó với bất kì loại rủi ro nào. Tôi cũng không có được niềm tin mà bạn nghĩ một nhà đầu tư giỏi trên thị trường thường có. Mặc dù vậy, tôi nghĩ mình cũng có một số tổ chất nhất định góp phần hình thành nên các kĩ năng của một nhà giao dịch.

Dùng mẹo chơi cờ vua là một bài luyện tập tốt

Khi còn nhỏ, tôi thích chơi ô chữ và các trò chơi mang tính chiến lược. Khi bắt đầu chơi cờ vua vào năm 12 tuổi, tôi đã có cảm nhận rất tốt về môn thể thao trí tuệ này, đến 15 tuổi, tôi đã giành được chức quán quân trong giải thi đấu cờ vua dành cho người lớn của bảng. Ngoài việc có được sự đào tạo về trí tuệ, tôi đã tiết kiệm được một khoản tiền kha khá nhờ thường xuyên lui tới công viên Hyde Park ở Sydney chơi cờ để kiếm tiền. Những cờ thủ ở đây đều khá lớn tuổi và họ rất khoái chí nếu thắng được của một thằng nhóc 15 tuổi như tôi vài đồng đô la. Nhưng thường thì tôi lại có khả năng đánh bại họ và rồi tôi nhanh chóng học được cách giả vờ thua đúng lúc và làm cho chiến thắng của mình giống như may mắn mới có được. Thế là họ sẵn sàng chơi với tôi nhiều hơn và đặt cược cũng nhiều tiền hơn. Đối với tôi có lẽ đây là một khóa học về tâm lý học và cách quản lý rủi ro.

Thắng được người lớn trong môn cờ vua khiến tôi có suy nghĩ có lẽ họ cũng chẳng thông minh lắm. Với một trí nhớ tốt, tôi còn khiến một cô giáo dạy sinh bối rối khi thường xuyên bắt lỗi cô ngay trong lớp trong các giờ dạy về các loài sinh vật. Tôi cho rằng tôi đã khá kiêu ngạo và tin rằng mình phải tự đi tìm tòi mọi thứ vì nhiều khi người khác rất hay mắc sai lầm trong tư duy logic của họ.

Thế nhưng, trong những năm đầu đời, tôi đã rất rụt rè và thiếu tự tin vào bản thân. Tôi có cảm giác như một người ngoài cuộc và có lẽ cảm giác này bắt nguồn từ nỗi oán hờn vì bị tách khỏi gia đình bố mẹ ruột khi còn là một đứa trẻ. Tôi lớn lên mà không biết mình đến từ đâu hay mình thuộc về nơi nào. Tôi luôn có cảm giác lúc nào cũng phải tự đứng trên đôi chân của mình. Ít nhất thì tôi cũng luôn sống rất xa người cha nuôi. Tôi luôn ý thức trong đầu rằng chuyện những đứa trẻ được gần gũi với cha mẹ trên các chương trình tivi như Brady Bunch' hoàn toàn chỉ là chuyện tưởng tượng. Tôi không có hình mẫu nào để học theo, cũng không có tiền hay các mối quan hệ.

Thành Công là điều có lợi cho tôi. Trong khoảng thời gian gần bước sang tuổi 30 và 40, tôi đã thay đổi rất nhiều, bắt đầu biết tận hưởng cuộc sống và giũ bỏ cảm giác lúc nào cũng thiếu thốn. Kêu ca phàn nàn như vậy là quá đủ rồi.

Tôi phát hiện ra rằng nhiều tính cách của tôi cũng giống như tính cách của các nhà đầu tư thành công khác. Động lực và tham vọng là cực kì cần thiết. Bạn không thể thành công được trong giới tài chính nếu bạn lười nhác. Tôi nghĩ chính tuổi thơ thiệt thòi đã tạo ra động lực và khát khao cháy bỏng muốn chứng tỏ mình. Tôi ngưỡng mộ những người xuất thân trong một gia cảnh rất thuận lợi mà vẫn có ý chí vươn lên để đạt được thành tựu gì đó cho cuộc đời mình.

Chương trình hài kịch tình huống được trình chiếu trên truyền hình Mỹ từ năm 1969 đến năm 1974 trên đài ABC (American Broadcasting Company).

Yếu tố chấp nhận rủi ro trong giao dịch đòi hỏi phải có niềm tin vào bản thân mình và sự tự tin thực sự. Yếu tố này cũng đặc biệt quan trọng khi phải đối mặt với thua lỗ. Mặt khác, cái tôi quá lớn lại không tốt bởi thị trường không bị lừa phỉnh khi ai đó ra vẻ can đảm.

Các nhà đầu tư giỏi luôn hiểu biết về thế giới xung quanh. Nhiều người rất chịu khó thu thập tin tức và theo dõi các diễn biến chính trị trong nước và trên thế giới.

Dĩ nhiên, nhà đầu tư giỏi phải có trí thông minh và óc thực tế. Giao dịch đầu tư có lẽ chính là bài kiểm tra chỉ số IQ cao cấp nhất. Lúc nào tôi cũng coi trí thông minh là khả năng tiếp nhận, đánh giá thông tin và biết được điều gì là quan trọng nhất. Có rất nhiều người học cao và có kiến thức uyên bác mà tôi lại thấy họ chẳng có trí thông minh gì đặc biệt cả. Khả năng xử lí thông tin chính là yếu tố mà họ thiếu. Mặt khác, khả năng đơn giản hóa một vấn đề phức tạp cũng luôn làm tôi ấn tượng.

Ngoài ra bạn cũng cần phải có niềm đam mê đối với công việc mình đang làm. Đối với tôi, thị trường tài chính là điều thú vị nhất có thể có. Trước đây, tôi thường rất ghét phải rời khỏi phòng giao dịch để về nhà vào các buổi tối thứ Sáu. Hồi ấy không có hoạt động gì vào cuối tuần có thể so sánh với cảm giác tuyệt vời tôi có được vào những ngày làm việc bình thường.

Mức độ lạc quan như vậy cũng là một yếu tố quan trọng. Có một cuốn sách của Tiến sĩ Martin Seligman, cuốn Learned Optimism (Thái độ lạc quan) nói đến mối tương quan giữa mức độ lạc quan của một người với thành công của họ và thậm chí còn đưa ra cả một bài kiểm tra mức độ lạc quan của người đọc. Cuốn sách cho rằng hầu hết những người thành công đều là người lạc quan ở một chừng mực nào đó. Lý giải của tôi về vấn đề này liên quan tới thái độ trước rủi ro. Tâm lý bi quan luôn ngăn cản con người ta không dám đối diện và chấp nhận giải quyết rủi ro.

Những người chơi cờ giỏi không phải là các nhà đầu tư gioi

Yếu tố logic thì sao nhỉ? Rõ ràng nó rất quan trọng đối với một nhà giao dịch môi giới. Là một người chơi cờ vua, tôi thường tự hỏi liệu những người chơi cờ khác có thể trở thành nhà đầu tư giỏi hay không. Tôi rất nghi ngờ về điều này, bởi các đấu thủ cờ vua giỏi thường chỉ sống trong thế giới nhỏ bé của họ. Đặc điểm của trò chơi này là ngồi đối diện với đối thủ trong năm đến sáu giờ liền, không hề có giao tiếp xã hội nào giữa hai người cả. Nếu tôi nhìn chằm chằm vào mặt người đối diện thì sẽ thật là thô lỗ và đương nhiên bạn cũng không thể chuyện trò hay cười đùa với họ được. Bạn cần phải tập trung cao độ và tính toán cẩn thận, điều này rất tốt cho hoạt động của não bộ, thế nhưng tất cả thông tin bạn cần chỉ là những gì đang bày ra trên 64 Ô vuông của bàn cờ đặt trước mặt bạn, và tuyệt đối không có chút yếu tố ngẫu nhiên nào ở đây cả. Vì vậy, cờ vua không dạy cho bạn bất cứ điều gì về thế giới thực hay về thị trường cả. Trò chơi này không phát triển kỹ năng đối phó với các tình huống ngẫu nhiên, hay khả năng biết chú trọng vào thông tin quan trọng nhất trong VÔ SỐ các nguồn tin không rõ ràng.

Có một điều lạ là ngay cả các chuyên gia kinh tế cũng không phải là các nhà giao dịch giỏi, cho dù họ có những công cụ hữu hiệu nhất để đánh giá cung cầu hay phân tích các chính sách của chính phủ... Tôi thấy rất nhiều người trong số đó không hề giỏi trong việc đánh giá những hiện tượng lạ và họ thường coi thị trường không phải là nơi đáng để họ tham gia.

Cuối cùng, người ta hay nói đến liên tục phải đối mặt với căng thẳng khi các nhà giao dịch đầu tư căng thẳng. Tôi không tin thực tế lại xảy ra tình trạng như vậy. Tôi mới chỉ thấy có người bị căng thẳng vì thất bại và bỏ nghề, chứ chưa thấy ai mệt mỏi và từ bỏ nghề đầu tư vì thành công cả.

3.8. Áp lực khi giao dịch tăng lên cùng mức độ rủi ro

Ông chủ cũ của tôi ở Bankers Trust, Bruce Hogan miêu tả rất hay về hiện tượng áp lực gia tăng cùng với mức độ rủi ro. Ông ví von công việc đầu tư cũng chênh vênh giống như đi trên dây, khi bạn lên càng cao thì sẽ càng khó khăn hơn nhiều.

Qua nhiều năm trong nghề, tôi đã gặp rất nhiều trường hợp như vậy, nhưng giờ tôi sẽ kể cho bạn nghe chuyện về một vài vụ giao dịch tệ hại mà tôi đã đầu tư như thế nào, tôi phá vỡ mọi chiến lược tôi đặt ra chỉ vì áp lực từ một vụ đầu tư quá lớn.

Một công ty lên sàn thành công nhưng rồi thất bại thảm hại

Vào một ngày đầu năm 2001, tôi theo dõi thị trường chứng khoán Anh mở cửa. Tôi thấy Công ty ARC International bắt đầu niêm yết lần đầu trên thị trường với giá trị hơn 1 tỷ bảng Anh. Đây là một trong những Công ty tôi đã từng đầu tư khi nó còn là một doanh nghiệp nhỏ và dù công ty liên tục tăng trưởng, tôi vẫn duy trì được hơn 40 cổ phần. Công ty này sản xuất các lõi bộ vi xử lý mà các công ty khác có thể sử dụng để thiết kế ra tất cả các loại thiết bị, chẳng hạn như điện thoại di động. Ngoài niềm tự hào vì đã giúp công ty đạt đến giá trị 1 tỷ bảng Anh, di nhiên tôi còn vô cùng vui sướng vì cổ phần của tôi trong đó đã đạt đến mức khủng khiếp là 40 triệu bảng - trong khi hai năm trước đó, tôi chỉ đầu tư vào công ty này 3 triệu bảng.

Thật may mắn, tôi đã không chỉ tiêu khoản lợi nhuận có được. Tôi không thể rút tiền ra vì đã ký một bản thỏa thuận và không được phép bán bất kì cổ phiếu nào ra trong vòng sáu tháng. Mục đích của biên bản này là nhằm đảm bảo vốn cho công ty trong thời kỳ đầu vì không ai muốn các cổ đông đồng loạt bán hết cổ phần cùng một lúc. Khi tôi ký vào biên bản này, có người ngỏ ý muốn mua chỗ cổ phần của tôi với giá chừng 20 triệu bảng. Tôi đã từ chối lời chào mời này vì biết rằng thị trường rồi sẽ định giá chúng lên hơn 40 triệu bảng và tôi còn nhớ khi ấy mình đã nghĩ: “Thị trường có thể đi xuống, nhưng không thể xuống một nửa chỉ trong vòng sáu tháng được.” Tôi đã sai.

Sự sụp đổ bong bóng công nghệ đã tác động mạnh đến giá cổ phiếu. ARC là một công ty không những làm ăn không có lãi mà còn chỉ thu được khoản doanh thu rất nhỏ. Sau khi lên sàn, họ có rất nhiều tiền mặt huy động được từ các nhà đầu tư, nhưng những khoản tiền ấy tiểu tân nhanh chóng cùng với thua lỗ vì họ đã dành quá nhiều tiền của để giành giật chỗ đứng trên thị trường cho sản phẩm của mình. Các công ty thuộc loại này rất nhanh chóng mất thị phần.

Khi thỏa thuận cam kết hết hiệu lực và tôi được tự do bán lại cổ phiếu thì chỗ cổ phần của tôi, dù không được đến 10 triệu bảng nhưng cũng lớn hơn nhiều so với khoản đầu tư ban đầu 3 triệu bảng. Nhưng tôi lại sai lầm một lần nữa. Tôi không bán cổ phần đi. Khi ấy tôi nghĩ giá trị thị trường của công ty thấp hơn giá trị số tiền mặt công ty hiện có, thêm nữa còn có rất nhiều tin đồn rằng họ đã ký được một hợp đồng quan trọng với Intel. Rốt cuộc, chẳng có gì xảy ra cả và giá cổ phiếu tiếp tục lao xuống dốc như xe không phanh.

Lẽ ra tôi nên tuân theo các chiến lược của mình

Lẽ ra tôi nên làm như thế. Tôi thường không ủng hộ các mô hình định giá cổ phiếu và lẽ ra tôi không nên cố gắng “định giá” Công ty ARC cao hơn cả giá trị thị trường mà chỉ dựa trên cơ sở là nó có rất nhiều tiền mặt.

Ngoài ra, ở thời điểm đó có rất nhiều các công ty khác giao dịch trên thị trường được định giá thấp hơn giá trị tiền mặt họ có mà họ vẫn không bị thua lỗ, và chắc chắn đầu tư vào những Công ty này còn tốt hơn nhiều. Tôi cũng không xem xét trình độ quản lý của ARC (Chiến lược 6.1), và khi giá giảm, mức giảm này mạnh hơn nhiều so với mức tôi dự tính (Chiến lược 7.0). Lợi thế so sánh của tôi (Chiến lược 2.0) cũng gần như biến mất hết khi công ty bắt đầu niêm yết. Tại sao tôi lại tin rằng ARC, một Công ty niêm yết công khai trên thị trường chứng khoán lại đáng giá hơn cả giá trị thị trường của nó Cơ chứ?

Cuối cùng thì tôi cũng bán hết cổ phiếu của ARC trong khoảng sáu tháng đầu năm 2003 với tổng trị giá khoảng 3,5 triệu bảng. Không đến nỗi tệ lắm, vì dù gì tôi cũng lãi được khoảng nửa triệu bảng, nhưng trên tính toán thì đó quả là một khoản lỗ quá nặng so với giá trị 40 triệu bảng từ những ngày đầu công ty bắt đầu được giao dịch trên sàn.

Khi mọi việc tồi tệ xảy ra như vậy, cảm giác thật là căng thẳng. Tôi nghi, khi ấy tôi đã biết mình đang hành động sai lầm vì không dứt điểm khoản đầu tư đó ngay, thế nhưng tôi lại vẫn đang le lói hy vọng và nghĩ đến quá khứ. Tôi lúc nào cũng dằn vặt mình vì đã ký vào cái biện bản thỏa thuận ngu ngốc đó. Tôi dám chắc là Goldman Sachs, một Công ty môi giới cũng đã niêm yết trên thị trường, vẫn sẽ thành công trong vụ lên sàn lần đầu ngay cả nếu một cổ đông như tôi không đồng ý ký vào biên bản thỏa thuận không bán cổ phiếu. Việc làm này gây ra thêm biết bao chi phí trong khi mọi người đều muốn vụ niêm yết diễn ra thuận lợi và nhanh chóng. Như vậy rõ ràng tôi đã mắc cả một loạt sai lầm.

Yếu tố cảm tính khi đầu tư cần phải được xác định rõ ràng và được kiểm soát

- Không thể nào bỏ qua yếu tố cảm tính khi đầu tư, đặc biệt nếu tiền hay sự nghiệp của chính bạn đang chịu rủi ro. Tôi luôn luôn cố gắng giữ bình tĩnh cho dù đang lãi hay đang lỗ. Vào thời điểm cổ phiếu của ARC sụt giá, tôi còn có nhiều khoản đầu tư vào các công ty Công nghệ khác nữa. Tất cả các công ty này đều vẫn là Công ty tư nhân và vì vậy có tính thanh khoản rất thấp. Giá trị của tất cả cũng đều đang giảm rất nhanh giống như Cổ phiếu của ARC. Điều đó thật là kinh khủng.

Trên một thị trường đổ vỡ, việc cố gắng huy động vốn đầu tư cho các công ty tư nhân gần như là không thể. Rất nhiều nhà đầu tư còn quá bận rộn với việc cứu vãn các danh mục đầu tư còn lại của họ, không có thời gian và tiền bạc để theo dõi xem các công ty nhỏ đang hoạt động thế nào. Là chủ sở hữu hiện thời của các doanh nghiệp này, có khi bạn còn bị buộc phải rót thêm nhiều tiền hơn để đầu tư cho những thứ đang không ngừng sụt giả. Tiền của bạn là rất cần thiết để duy trì sự tồn tại của Công ty và còn để bảo vệ khoản đầu tư hiện có, bởi vì chẳng có ai khác ngoài bạn sẵn lòng làm việc này cả. Đó không phải là thứ mà bạn muốn, cho dù đó có thể là một khoản lợi nhuận cao sau điểm tồi tệ này, rốt cục lượng Vốn ban đầu tư vào một công ty có khi lớn hơn nhiều so với những gì bạn tưởng tượng. Thường thì các khoản đầu tư ban đầu của bạn trong một công ty nhỏ sẽ tiếp tục được đầu tư thêm bởi các quỹ đầu tư lớn và các nhà đầu tư mạo hiểm khác, nhưng khi họ không quan tâm đến công ty nữa thì chỉ còn bạn giúp nó chống chịu mà thôi.

Vì vậy có thể nói, đợt sụp đổ bong bóng đầu tư vào các Công ty Công nghệ đúng là cơn ác mộng đối với tôi. Tôi không biết so với mức giá đỉnh điểm thì tội thua lỗ mất bao nhiêu, nhưng kể cả vụ ARC, có lẽ phải đến hơn 100 triệu bảng. Thật khó mà chấp nhận được thất bại này bởi tôi bắt đầu đầu tư vào lĩnh vực Công nghệ từ giữa những năm 1990, rất lâu trước thời điểm mọi người cùng đua nhau đổ xô vào đầu tư mà chẳng cần biết các Công ty thực sự làm ăn thế nào. Sau khoảng sáu hoặc bảy năm, có lẽ tôi chỉ cần thêm có sáu tháng nữa thôi là rất nhiều các công ty mà tôi đầu tư được niêm yết trên sàn hoặc bán được với mức giá rất hời. Nhiệm vụ đã hoàn thành tới 90% rồi, vậy mà đến phút cuối lại gặp khó khăn.

Áp lực đã ảnh hưởng đến việc đầu tư của tôi

Đừng tiếc cho tôi. Tôi đã đầu tư vào công nghệ từ rất lâu trước khi lĩnh vực này trở nên thịnh hành và được nhiều người biết đến, khoản lợi nhuận đã tích lũy được cũng giúp tôi rất nhiều khi xảy ra hiện tượng đổ vỡ của các Công ty Công nghệ. Mỗi khi có cơ hội, tôi đã rút vốn về và thu được những khoản kha khá. Tôi luôn dự trữ đủ tiền để đảm bảo cuộc sống, vì vậy tôi còn may mắn hơn nhiều người bị khuynh gia bại sản sau vụ này. Nhưng thực tế thì tôi vẫn biểu lộ dấu hiệu của stress. Tôi ép mình không được phàn nàn và phải thể hiện lạc quan về các vụ đầu tư của mình. Trong khi đó, tôi ăn không ngon ngủ không yên, cáu gắt và bực bội, trở nên khó chiều và gần như không quan tâm đến những điều gì khác trong cuộc sống. Tôi dành hàng giờ liên tục để chơi cờ vua tốc độ trên máy vi tính giống như đang trốn chạy điều gì đó.

Đương nhiên bài học ở đây là bạn phải biết mình là ai. Bạn có đang dốc hết tiền túi vào đầu tư không? Bạn đang đánh bạc với thị trường hay đang sống dựa vào hy vọng? Hãy nghiêm túc với chính mình và đừng đổ lỗi cho người khác hay cho ngoại cảnh. Đừng để sai lầm này tiếp nối sai lầm khác - nếu không bạn sẽ ngã ra khỏi sợi dây mà bạn đang đi.

3.9. Nhà đầu tư tiến thoái lưỡng nan - chiến lược “bán tự động”?

Rất nhiều nhà đầu tư giao dịch sử dụng chiến lược “bán tự động” đối với các khoản đầu tư đang thua lỗ. Họ quyết định trước về khoản lỗ họ có thể chấp nhận đối với một khoản đầu tư hay một vụ giao dịch nhất định. Rồi nếu thị trường đi ngược lại tính toán của họ và xuống đến một mức đã định trước thì họ sẽ không đầu tư nữa, cổ phiếu lập tức được bán ra và chấm dứt tình trạng thua lỗ, cho dù có chuyện gì xảy ra đi nữa. Chiến lược này cho phép đánh giá được mức chi phí tiềm năng nếu như xảy ra bất ổn. Nếu họ mua một cổ phiếu với giá 100 đô la và xác định mức giá “bán tự động” là 75 đô la, họ sẽ biết trước được mức lỗ tối đa là 25 đô la. Đương nhiên cũng có nhiều tham số biến đổi khác được sử dụng nhằm hạn chế mức lỗ tiềm năng. Với phương pháp đặt giá bán tự động theo giá cả lên xuống của cổ phần, giá bán tự động sẽ tăng theo giá thị trường. Nếu thị giả của cổ phiếu tăng thêm 10 đô la lên 110 đô la thì mức giá bán tự động cũng sẽ tăng thêm 10 đô la lên 85 đô la.

Tác dụng của chiến lược này thật rõ ràng: Nhà đầu tư buộc phải tuân thủ theo nguyên tắc. Khi một khoản đầu tư có vấn đề, nó có thể gây ra áp lực và làm cho người ta phán đoán sai lệch. Đoán biết trước được điều này và bình tĩnh quyết định mức giá bán tự động từ trước có thể đảm bảo nhà đầu tư luôn giữ được tâm lý khách quan. Thực hiện chiến lược định giá bán tự động cũng cho phép phân bổ được lượng vốn nhất định cho từng khoản mục đầu tư. Vì vậy, nhà đầu tư có thể chuẩn bị tinh thần đối mặt với thua lỗ, chẳng hạn, linh cảm là lỗ 10.000 đô la và dự báo lỗ 25.000 đô la.

Mặc dù có ưu điểm như vậy, nhưng tôi chưa bao giờ dám chắc về chiến lược này. Nghe nó không có vẻ khoa học lắm và tôi không biết liệu có cần thiết không nếu chúng ta đã tuân theo các chiến lược về quản lý rủi ro đã nêu trong chương này. Trên thực tế, tôi nghĩ quyết định ngừng một khoản đầu tư đang lỗ là tình huống tiến thoái lưỡng nan. Một mặt, tác dụng của việc quản lý rủi ro và bảo toàn vốn là rất rõ ràng. Nhưng mặt khác, nếu bạn thấy tự tin rằng một vụ đầu tư giao dịch sẽ thành công mà xu hướng biến động giá của nó lại đi ngược với suy nghĩ của bạn, thế thì có lẽ bạn nên mua thêm hay ít nhất giữ nguyên mức đầu tư chứ đừng vội vàng bán chúng.

Dĩ nhiên trong mọi trường hợp, ta cần tôn trọng một nguyên tắc đó là “căn cứ theo thị trường”. Bạn nên định giá lại khoản đầu tư của mình ít nhất mỗi ngày một lần và sử dụng mức giá thị trường trong thời điểm hiện tại. Hãy quên ngay câu “chỉ là thua lỗ trên giấy tờ cho đến khi được bán ra”. Có một khoản mục đầu tư đang lỗ rõ ràng đồng nghĩa với việc có điều gì đó không mong đợi đã xảy ra. Sau nhiều năm, tôi rút ra một kết luận về chiến lược định giá bán tự động. Khi đã đầu tư, bạn hãy định ra một mức giá bán tự động ngay trong đầu. Nếu giá thị trường chạm đến mức giá này, căn cứ vào niềm tin của bạn về khả năng của khoản đầu tư vào thời điểm ấy và hãy suy tính xem Có nên ngừng lại không.

Nếu khoản lỗ có nguy cơ gây hại đến tình hình tài chính của bạn, chắc chắn chấm dứt đầu tư sẽ là việc làm cần thiết. Khi đã đến thời điểm này, nếu không quá tin tưởng vào ý định đầu tư ban đầu thì chắc hẳn giá cả đã biến động rất xa, đi ngược hoàn toàn dự tính của bạn.

Bạn cũng cần dừng ngay vụ đầu tư đó lại nếu bạn thấy băn khoăn không biết chuyện gì sẽ diễn ra, hoặc nếu những yếu tố căn bản dẫn đến quyết định đầu tư đang thay đổi. Điều này hoàn toàn phù hợp với những chiến lược mà tôi nói tới sau đây nhằm giúp bạn thấy rõ các tình huống giá cả biến động xa hơn mong đợi, và biến động theo nhiều xu hướng khác nhau.

Chấm dứt một vụ đầu tư là việc làm khó khăn nhất. Không ai muốn từ bỏ hy Vọng cả. Những việc này sẽ là cần thiết trong nhiều trường hợp. Các nhà đầu tư mới gia nhập thị trường càng đặc biệt cần phải thận trọng khi đối phó Với các khoản lỗ không ngừng gia tăng.

Đôi khi bạn không đầu tư nữa và thị trường lại phục hồi. Đừng vì thấy có những trường hợp như vậy mà từ bỏ việc thiết lập giá bán tự động. Đối với nhà đầu tư, cảm giác tệ hại nhất là ngừng tiếp tục đầu tư khi khoản đầu tư đang lỗ rồi sau đó chứng kiến cảnh giá cả tăng trở lại và thị trường phục hồi. Nhưng hãy nhớ, chúng ta đang nói đến xác suất và các sự kiện ngẫu nhiên, và theo thời gian, tất cả những điều tốt xấu đều sẽ xảy ra hết. Chúng ta phải có tầm nhìn dài hạn. Thường sau khi ngừng đầu tư vì thua lỗ, ta có một cảm giác như trút bỏ được gánh nặng - như mọi người thường nói, nó giống như là thoát khỏi một mối quan hệ tồi tệ.

Quyết định không dừng việc đầu tư

Sau khi nói hết những vấn đề này, chúng ta cần biết vẫn có lúc không nên từ bỏ vụ đầu tư, ngay cả khi nó đã đạt đến mức giá bán tự động. Điều kiện để có quyết định này là:

1. Bạn cần vốn để phòng trường hợp tiếp tục lỗ.

2. Bạn hiểu được nguyên nhân biến động của giá cả, và vẫn tin là thị trường sẽ sớm phục hồi. Nếu hội tụ đủ hai yếu tố này thì việc duy trì đầu tư vẫn là việc làm có ý nghĩa, thậm chí bạn còn nên xem xét việc đầu tư thêm. (Tôi thích theo dõi thị trường bắt đầu phục hồi trước khi rót thêm tiền vào đầu tư, nhưng sẽ thú vị hơn nữa nếu đầu tư trước khi thị trường phục hồi).

Quyết định duy trì một khoản đầu tư đang lỗ không được dựa trên cảm giác hay hy vọng nào. Bạn phải thừa nhận với bản thân rằng mọi thứ đang diễn ra không như mong đợi, và rằng cho đến giờ, bạn đã tính sai, cho nên rất có thể bạn sẽ lại tiếp tục sai lầm lần nữa. Có một câu nói xưa cho rằng “Thị trường có thể tiến xa và trở nên phi lý hơn nhiều so với khả năng của bạn.”

Công ty Unwired Group Limited

Tôi đã gặp may khi quyết định tiếp tục duy trì khoản đầu tư đang lỗ vào một công ty Internet không dây của Australia. Năm 2000, công ty này đã mua được toàn bộ đường truyền dữ liệu tại một cuộc đấu giả trong cả nước, và đầu tư thêm vào nó năm 2001. Trong những năm xảy ra sự đổ vỡ đầu tư vào các Công ty công nghệ, họ đã không bị ảnh hưởng nhiều, nhưng đến năm 2003, họ cảm thấy đã sẵn sàng để tăng vốn đầu tư và bắt đầu hoạt động. Công ty niêm yết trên thị trường bằng cách tiếp quản Công ty Unwired Group Limited hiện đang được giao dịch trên thị trường Australia. Và họ tìm đến tối với tư cách là một nhà đầu tư tư nhân.

Tôi từng gặp nhiều trường hợp như vậy, nhưng Unwired là một công ty đặc biệt. Ban lãnh đạo công ty điều hành rất tốt, Với thành tích đáng nể, và tôi có thể kiểm tra những thông tin này ngay thông qua những mối quan hệ quen biết.

Sản phẩm của Unwired là dịch vụ Internet đường truyền băng thông rộng không dây, khách hàng muốn sử dụng chỉ cần mua và lắp đặt một chiếc modem đặc biệt. Kế hoạch của công ty là tung ra sản phẩm ở Sydney trước, rồi nếu thành công thì sẽ tiếp tục mở rộng ra các thành phố lớn khác, Công ty sẽ cung cấp một giải pháp hữu hiệu thay thế cho đường truyền trên mặt đất thông thường, đặc biệt là dành cho các khách hàng mà đường truyền trên đất của họ không đủ để tải được đường truyền băng thông rộng. Sản phẩm này rất cơ động, có thể mang từ nhà đến văn phòng và sẽ rất hấp dẫn với khách hàng là người đang đi thuê nhà. Việc lắp đặt cũng không có gì là phức tạp, còn modem thì có thể được bán ở các cửa hàng hay do nhà bán buôn cung cấp. Công nghệ của sản phẩm có thể sử dụng để bổ sung cho các công nghệ mới khác như điện thoại di động 3G.

Công ty Unwired đã thu hút được rất nhiều tiền mặt từ một lượng lớn các nhà đầu tư, đủ để thực hiện kế hoạch tung sản phẩm ra thị trường Sydney. Nguồn tiền mặt này cũng được sử dụng để mua không gian trên tháp để lắp đặt các máy phát, lưu modem và dành cho chiến dịch marketing. Ngoài ra, Công ty còn có một bức tường chắc chắn để ngăn chặn sự gia nhập thị trường của các đối thủ cạnh tranh tiềm năng thông qua việc sở hữu toàn bộ đường truyền. Vì vậy, Unwired có thể sẽ trở thành mục tiêu mua lại của các đại gia truyền thông đang làm le khuếch trương thị trường hoặc muốn ngăn chặn tình trạng mất thị phần trong lĩnh vực đường truyền băng thông.

Vì vậy, vào tháng 12 năm 2003, tôi đã đầu tư vào công ty này với mức giá thực tế là 90 cent một cổ phiếu, tức là tổng giá trị Vốn hóa thị trường của công ty đang ở mức khoảng 220 triệu đô la Australia. Trong vòng sáu tháng tiếp đó, giá cổ phiếu biến động theo một xu hướng rất mạnh - xu hướng đi xuống. Tháng 7 năm 2004, giá giảm chỉ còn có 55 cent. Mức giá này đã gần đạt ngưỡng giá bán tự động mà tôi định ra trong đầu khi bắt đầu đầu tư.

Dường như không có lý do gì mà giá lại sụt giảm mạnh như vậy. Có vẻ như mọi thứ đều diễn ra theo đúng lộ trình. Mạng lưới đường truyền đã được thiết lập, việc thử nghiệm hệ thống đang được tiến hành còn những modem mà Công ty đặt hàng đang được đưa đến.

Đây chính là một tình huống tiến thoái lưỡng nan điển hình. Nếu như lúc trước tôi nghĩ rằng kiểu gì giả cũng sẽ giảm mạnh đến thế thì chắc hẳn tôi đã không đầu tư. Thế nhưng nền tảng của công ty vẫn khá ổn, nên nếu có chuyện gì xảy ra tôi sẽ mua thêm cổ phiếu của Công ty chứ không bán bớt đi.

Tôi kiên trì giữ khoản đầu tư. Vì đã đầu tư khá nhiều nên tôi không mua vào nữa. Thật may cho tôi là khi Công ty đạt được một vài thành công với việc tung ra sản phẩm mới vào tháng 8 năm 2004 sau một chiến dịch quảng cáo rầm rộ, giá cổ phiếu lại phục hồi, lên đến hơn 1,1 đô la Australia. Sau đó, tôi bán hết toàn bộ cổ phiếu của mình với giá 1 đô la Australia, vì bắt đầu lo ngại về cuộc cạnh tranh tiềm năng từ phía các công ty khác.

Như vậy, với vụ đầu tư vào Unwired, tôi đã không sử dụng chiến lược định giá bán tự động, và rồi thị trường phục hồi lại, cho phép tôi thu được vài phần trăm lợi nhuận. Niềm tin của tôi đã được đền bù xứng đáng. Tuy nhiên, trong chiến lược trước, tôi đã kể các bạn nghe về kinh nghiệm lớn với cổ phiếu của ARC, trong đó rõ ràng là chấm dứt một khoản đầu tư đang lỗ thì tốt hơn nhiều so với duy trì nó. Qua đó, tôi cũng nói rõ rằng tôi đã bị căng thẳng và không tuân theo các nguyên tắc. Đó chính xác là những vấn đề mà khi áp dụng một chiến lược định giá bán tự động bạn cần phải tránh. Như vậy có thể nói, hai trường hợp ví dụ của tôi đã thể hiện rõ ưu nhược điểm của việc sử dụng giá bán tự động.

Tóm tắt chiến lược bán tự động

Sau cùng, tôi lại nhắc lại lời khuyên của tôi một lần nữa: Hãy tuân theo các chiến lược vạch ra trong chương này bằng cách không đặt cược quá nhiều vào một ý tưởng đầu tư và hãy dự tính thị trường sẽ biến động mạnh gấp đôi so với mức nó có thể xảy ra. Hãy định sẵn một mức giá bán tự động ngay trong đầu khi bạn bắt đầu đầu tư và nếu giá cả chạm đến mức này, hãy dùng ngay đầu tư nếu:

• Khoản thua lỗ có nguy cơ ngày càng tăng mạnh

• Bạn không biết chắc điều gì sẽ còn xảy ra, hoặc - Những yếu tố nền tảng ban đầu không còn nữa

Bạn chỉ nên duy trì khoản đầu tư đang lỗ và xem xét tăng cường đầu tư thêm nếu bạn vẫn thực sự tin tưởng vào những yếu tố nền tảng đã đưa bạn đến quyết định đầu tư. Kinh nghiệm sẽ giúp bạn nhận ra khi nào bạn bắt đầu rơi vào tình trạng chỉ còn biết dựa vào niềm hy vọng. Nếu bạn vẫn tiếp tục duy trì đầu tư, hãy chọn thêm một mức giá bán tự động nữa để khảo sát và nhớ là hãy tuân theo các nguyên tắc đầu tư.